局米旁大师教言集MP7正法俱舍论疏·大宝璎珞·智者喜悦项饰
3-1a
正法俱舍论疏·大宝璎珞·智者喜悦项饰
名义
༄༅། །བྷཱིཀཤཀནྟཀཎྛཱལངྐཱརནཱམསུདྷརྨཱབྷཀོཥྵབྱཉྫནཔྲྀཏྟིརཏྣནིཥྐབིཛཧརཾཏིསྨ། ༄༅། །དམ་པའི་ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་མཆན་འགྲེལ་རིན་པོ་ཆེའི་དོ་ཤལ་བློ་གསལ་དགྱེས་པའི་མགུལ་རྒྱན་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། །
3-1b
གང་ཞིག་ཚོགས་གཉིས་ཆུ་གཏེར་ལས་བྱུང་ཞིང་། །སྤངས་རྟོགས་ཆ་ཤས་གང་བའི་བསིལ་ཟེར་གྱིས། །མཐའ་ཡས་ཕན་བདེའི་ཀུ་མུད་ཡོངས་འབྱེད་པ། །ཐུབ་དབང་ཟླ་བ་མཆོག་གིས་ཀུན་ཏུ་སྐྱོངས། །རྒྱལ་བའི་གོ་འཕང་གདོད་ནས་མངོན་མཛད་ཀྱང་། །འགྲོ་བའི་དཔལ་དུ་སྲས་ཀྱི་ཚུལ་སྟོན་ཅིང་། །རྟོགས་དཀའ་ཟབ་མོའི་དོན་ཡང་བདེ་བླག་ཏུ། །སྐྱེད་མཁས་སྨྲ་བའི་སེང་གེར་མགོས་ཕྱག་འཚལ། །མཁའ་དང་མཉམ་པས་ཕ་མཐའ་མི་མངོན་པ། །རྒྱ་ཆེའི་གནས་ཀུན་འཇལ་བའི་བློ་གྲོས་ལས། །ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོས་རང་གི་རྒྱལ་ཚབ་ཏུ། །མངའ་གསོལ་ཡིད་དགའ་ཆོས་འཛིན་མགོན་པོར་འདུད། །དྲང་ངེས་འདབ་བརྒྱ་འབྱེད་ལ་
3-2a
ཐོགས་མེད་དུ། །འཇུག་པའི་བློ་མངའ་སྟོན་པས་ལུང་བསྟན་ཅིང་། །རྒྱལ་བའི་སྲས་ཀྱི་ས་ལ་མངོན་མཐོ་བ། །སློབ་དཔོན་འཕགས་པ་ཉིན་མོའི་མགོན་ལ་དད། །རྒྱལ་བའི་བསྟན་ལ་གཅེས་པར་འཛིན་པའི་བློས། །སྒྲ་ཚད་རིག་པའི་གྲུ་གཟིངས་ལ་བརྟེན་ནས། །རང་གཞན་གྲུབ་མཐའ་རྒྱ་མཚོའི་མཐར་སོན་ཏེ། །གསུང་རབ་རིན་ཆེན་གླིང་ལ་དབང་བསྒྱུར་བ། །གྲགས་པ་དོན་ལྡན་ཀུན་མཁྱེན་གཉིས་པར་བསྔགས། །སྲིད་པའི་ལྗོན་པ་གཅོད་བྱེད་སྡེ་བདུན་གྱི། །ཨུཏྤལ་འདབ་དང་མཚུངས་པའི་རལ་གྲི་མཆོག །ཉེ་བར་ཆུད་པ་གང་གི་ཆོས་མངོན་མཛོད། །ཚུལ་བཞིན་མཐོང་ནས་ལེགས་པར་དགྲོལ་བར་བྱ། །ཞེས་མཆོད་པར་བརྗོད་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱིས་མདུན་བསུས་ཏེ་གང་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ནི། དེ་ལ་འདིར་ཤེས་བྱ་མཐའ་དག་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དམ་པའི་
3-2b
ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་འདི་ཉིད་འཆད་པ་ལ། མཚན་གྱི་དོན། འགྱུར་གྱི་ཕྱག །གཞུང་གི་དོན། མཇུག་གི་དོན་ནོ། །དང་པོ། རྒྱ༷་གར༷་ཞེས་པ་ཡུལ་གྱི་མིང་སྟེ། ཡུལ་དེའི་སྐད་ལ་ཨ་བ་བྷྲཾ་ཤ་ཟུར་ཆག་དང་། བི་ཤ་ཙི་ཤ་ཟ་དང་། པྲ་ཀྲྀ་ཏཾ་ཐ་མལ་པའམ་རང་བཞིན་དང་། སཾ་སྐྲྀ་ཏ་ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་དང་བཞི་ལས། འདིར་སཾ་སྐྲྀ་ཏའི་སྐ༷ད་དུ༷། ཨ༷་བྷི༷་དྷ༷རྨ༷་ཀོ༷་ཥ༷་ཀ༷་རི༷་ཀ༷་ཞེས་བྱ་བ་ཡོད་ལ། དེའང་བསྒྱུར་ན་རིམ་པ་བཞིན། མངོན་པ། ཆོས་མཛོད། ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་སྟེ། བོ༷ད་སྐ༷ད་དུ༷། ཆོ༷ས་མངོ༷ན་པ༷འི་མཛོ༷ད་ཀྱི༷་ཚིག༷་ལེ༷འུར༷་བྱས༷་པ༷་ཞེས་པའོ། །
译敬
གཉིས་པ་སྒྲིབ་གཉིས་དང་བྲལ་བས་འཇམ༷་ཞིང་མཁྱེན་གཉིས་ཀྱི་དཔ༷ལ་དང་ལྡན་པ་རྒྱལ་ཀུན་ཡབ་གཅིག་རྒྱལ་སྲས་ཚུལ་འཛིན་གཞོ༷ན་ནུར༷་གྱུར༷་པ༷་དེ་ལ༷་ཕྱག༷་འཚལ༷་ལོ༷་ཞེས་ལོ་ཙཱ་བས་འགྱུར་ཕྱག་མཛད་པའོ། །
正文
གསུམ་པ་གཞུང་གི་དོན་ལ་གསུམ། བསྟན་བཅོས་རྩོམ་པ་ལ་འཇུག་པའི་ཡན་ལག །བརྩམ་བྱ་བསྟན་བཅོས་ལུས་ཀྱི་རང་བཞིན། མཇུག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་བྱ་བའོ།

正法俱舍论疏·大宝璎珞·智者喜悦项饰
名义
༄༅། །བྷཱིཀཤཀནྟཀཎྛཱལངྐཱརནཱམསུདྷརྨཱབྷཀོཥྵབྱཉྫནཔྲྀཏྟིརཏྣནིཥྐབིཛཧརཾཏིསྨ། ༄༅། །དམ་པའི་ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་མཆན་འགྲེལ་རིན་པོ་ཆེའི་དོ་ཤལ་བློ་གསལ་དགྱེས་པའི་མགུལ་རྒྱན་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ། །
[第3-1b页]
从二种资粮之海洋中生起，
以断证圆满分支的清凉光明，
遍开无边利乐的睡莲，
愿至尊佛陀明月普遍守护。
虽早已证得佛陀果位，
然为众生福祉示现佛子相，
难解甚深义理亦能善巧，
易显引导，顶礼妙语狮子。
广大如空无边无际，
以智慧测量一切广阔境界，
法王亲立为自己之王位继承者，
礼敬令人欢喜的法护怙主。
于开显百种了义不了义，
无碍进入智慧，为佛所授记，
于佛子地位上显著高升，
信奉阿阇黎圣天日之怙主。
以珍视佛陀教法之心，
依靠声明因明的船筏，
抵达自他宗义的大海彼岸，
统领经论宝藏之洲，
称赞具义名称为第二遍知，
断除轮回树干的七部论，
犹如青莲花瓣般锋利的宝剑，
善见此阿毗达摩藏之道理，将善为解说。
[第3-2a页]
以上略作供养祈请，现将所述内容:
此处，为解说彻底辨别一切所知的正法阿毗达磨藏，分为：名称的含义、译者顶礼、论典内容、结尾。
第一，"印度"是国家名称。在该国语言中有：阿婆颇声(堕落语)、毗舍遮语(食肉鬼语)、普拉克里特语(俗语或自然语)、梵语(精善语)四种。此处在梵语中称为"阿毗达磨俱舍迦里迦"。翻译后依次为：阿毗达磨、法藏、颂词，即藏语中的"法阿毗达磨藏之颂词"。
[第3-2b页]
第二，译者顶礼："于离二障故柔软，具二智慧庄严，一切佛陀之父，现菩萨相为童子者，我顶礼"，这是译者所作的顶礼。
第三，论典内容分三：撰述论典的入门部分、所著论典的本体性质、结尾圆满的工作。


 །
着论序分
དང་པོ་ལ་མཆོད་བརྗོད་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་བརྩམ་པར་དམ་བཅའ་བ། བརྗོད་བྱ་དོན་ལྡན་གྱི་མཚན་བཤད་པ། དགོས་པ་དང་གསུམ། དང་པོ། ག༷ང་ཞི༷ག་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་གཉིས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཆོས༷་ཀུན༷་ལ་ཡང་དག་པའི་དོན་མཐོང་བ་ལ་གེགས་སུ་གྱུར་པ་ཉོན་ཤེས་ཀྱི་སྒྲིབ་པའི་མུན༷་པ༷་བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་དྲུང་ནས་སླར་མི་སྐྱེ་བར་གཏན༷་བཅོ༷མ་ཞི༷ང་དེས་ནི་སྤངས་པ་དང་ཤུགས་ལ་ཡེ་ཤེས་བསྟན་པས་རང་དོན་ཕུན་ཚོགས་བསྟན། དེ་ཡང་ཆགས་པ་སོགས་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དང་། ཉོན་མོངས་
3-3a
ཅན་མིན་པ་ཡུལ་དང་དུས་ཀྱིས་བསྐལ་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་དང་། དོན་རབ་ཏུ་དབྱེ་བ་མཐའ་ཡས་པ་མི་ཤེས་པ་བཞི་ལས། དང་པོ་མཽ་གལ་གྱི་བུས་རང་གི་མ་འོད་ཟེར་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེས་པ་མ་ཤེས་པ་དང་། དུས་བསྐལ་ཤཱ་རིའི་བུས་ཁང་བདག་དཔལ་སྐྱེས་ཀྱིས་སྔོན་ཐར་ཆ་བསྐྱེད་པ་མ་ཤེས་པ་ལྟ་བུ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ནི་སྟོན་པས་ཤཱ་རིའི་བུ་ཁྱོད་ཀྱིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ཤེས་སམ་ཞེས་བཀའ་བསྩལ་བ་ན་མ་འཚལ་ཏོ། །ཞེས་གསོལ་བ་ལྟ་བུའོ། །དོན་དབྱེ་ནི། ཁམས་དང་འགྲོ་བ་སྐྱེ་གནས་སྐྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་རྟོགས་པར་དཀའ་བ་སྟེ། རྨ་བྱའི་མདོངས་ཀྱི་ཁ་དོག་སྣ་ཚོགས་པའི་རྒྱུ་བཞིན་ནོ། །ཉན་ཐོས་པས་ཉོན་སྒྲིབ་ནི་ངོ་བོའང་སྤང་། ཤེས་སྒྲིབ་ནི་འདུན་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཚུལ་གྱིས་སྤངས་ཏེ། དགེ་སློང་དག་ཁྱེད་ཀྱིས་མིག་ལ་འདུན་པ་དང་འདོད་ཆགས་གང་ཡིན་པ་དེ་སྤོངས་ཤིག་དང་། དེ་ལྟ་ན་ཁྱེད་ཀྱིས་མིག་དེ་སྤང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཁམས་གསུམ་དུ་བརྒྱུད་མར་འཁོ༷ར་ཞིང་ཆགས་ཏེ་བྱིང་བའི༷་གནས་ལས་གཞན་ལ་བརྟེན་ནས་བརྒལ་དགོས་པ་འདམ༷་ལྟ་བུ་ལ༷ས་འགྲོ༷་བ༷་དྲང༷ས་བར་མཛ༷ད་པ༷་ཇི་ལྟར་ན་རྫུ་འཕྲུལ་དང་དམ་པ་སྦྱིན་པས་ནི་མ་ཡིན་ཏེ་བདེན་བཞིའི་དོ༷ན་ཇི་ལྟ་བ་བཞི༷ན་སྟོན༷་པར་མཛད་པ༷་ཞེས་པས་གཞན་དོན་ཕུན་ཚོགས་བསྟན། དེ་ལྟར་སྤངས་རྟོགས་དོན་གཉིས་མཐར་ཕྱིན་པའི་སྟོན་པ་དེ༷་ལ༷་ཕྱག༷་འཚ༷ལ་ན༷ས་ཅི་ཕྱིར་བྱེད་ན་རང་སྤྱིའི་མཚན་འཛིན་པས་ཆོས༷་མྱང་འདས་ལ་མངོ༷ན་དུ་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡང་
3-3b
ཡང་མངོན་པར་གཏན་ལ་འབེབས་པའི་དང་། ཕས་རྒོལ་མངོན་པར་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་དང་། མདོའི་དོན་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། མངོན་དུའི་ཕྱིར་དང་ཡང་ཡང་དང་། །ཟིལ་གནོན་རྟོགས་ཕྱིར་མངོན་པའི་ཆོས། །ཞེས་སོ། །མཛོ༷ད་ཀྱི༷་སྒྲ་བཤད་འོག་ཏུ་འཆད་ལ། ཤཱསྟྲ་ཞེས་ཤཱ་ས་ན་འཆོས་པ། ཏྲ་ཡཱ་སྐྱོབ་པ་སྟེ། ཉོན་མོངས་དགྲ་རྣམས་མ་ལུས་འཆོས་པ་དང་། །ངན་འགྲོའི་སྲིད་ལས་སྐྱོབ་པ་གང་ཡིན་ན། །འཆོས་སྐྱོབ་ཡོན་ཏན་ཕྱིར་ན་བསྟན་བཅོས་ཏེ། །གཉིས་པོ་འདི་དག་གཞན་གྱི་ལུགས་ལ་མེད། །ཅེས་འཕགས་པ་ལྷས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བུའི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་བསྟན༷་བཅོས༷་རབ༷་ཏུ་བཤ༷ད་པར་བྱ༷འོ། །ཞེས་དམ་བཅས་པའོ། །གཉིས་པ། ཅིའི་ཕྱིར་ཆོས་མངོན་མཛོད་ཅེས་བྱ་ན། དོན་དམ་པའི་ཆོས༷་མངོ༷ན་པ་ནི་མཐོང་བསྒོམ་མི་སློབ་ལམ་གསུམ་གྱི་ཤེ༷ས་རབ༷་ཟག་བཅས་ཀྱི་དྲི༷་མ་མེ༷ད་པ་རྗེས༷་འབྲང༷་ཕུང་པོ་ལྔའམ་བཞིར་བཅས༷་ཏེ། དེ་ཡང་བསམ་གཏན་ས་དྲུག་ལ་ལམ་གསུམ་པོ་དེ་བརྟེན་ན་ཕུང་པོ་ལྔ་སྟེ། ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་དེ་གཟུགས། དང་པོ་དང་གཉིས་པའི་ཡིད་བདེ། གསུམ་པའི་བདེ་བ། དང་པོའི་ཉེར་བསྡོགས། དངོས་གཞི་ཁྱད་པར་ཅན། བཞི་པའི་དངོས་གཞི་རྣམས་བཏང་སྙོམས་ཡིན་པས་ཚོར་བ། འདུ་ཤེས་འདུ་བྱེད་རྣམ་ཤེས་ཀུན་ཚོགས་པ་གཅིག་ལ་འབྲལ་མི་ཤེས་སུ་ཡོད་དོ། །ལམ་ཕྱི་མ་གཉིས་གཟུགས་མེད་དང་པོ་གསུམ་ལ་བརྟེན་ན་དེ་ན་གཟུགས་མེད་པས་ཕུང་པོ་བཞིའོ།

着论序分
第一部分通过礼敬作为开端而立誓撰著，解释含义充实的名称，及其作用，共三方面。
第一，凡是能够彻底摧毁并令永不复生那些包括习气在内的、障碍正确认知十二处所摄诸法之义的烦恼障与所知障之黑暗，由此表明断证圆满，即宣示自利圆满。此中，有烦恼障如贪爱等，以及非烦恼障如由境界和时间遮障、佛陀之法、以及无边细分义理这四种无知。
[第3-3a页]
首先，如目犍连不知其母光明母转生到何处；时间遮障如舍利子不知财主吉祥生过去曾培养解脱种子；关于佛法，如世尊问舍利子："你知道如来的戒蕴等吗？"时，舍利子回答："不知。"；对于义理差别，是指难以了知界、趣、生处、出生等差别，如同不知孔雀羽毛多彩的原因。声闻认为烦恼障在本质上也应断除，而所知障则通过断除爱欲贪著的方式来断除，如经中所说："比丘们，你们应当断除对眼的欲望和贪爱，如此你们将断除眼。"
从三界中连续轮转沉溺的境界中，需依赖他力而得度脱，如从泥沼中引导众生。怎样引导呢？并非通过神通或殊胜布施，而是如实开示四谛之义，以此说明他利圆满。对于这样断证二利圆满的佛陀，为何礼敬？因为为了趋向通过把握共相和自相而证得法涅槃，以及为了
[第3-3b页]
再三确定、摧伏他论、通达经义，如云："为现前、再三、降伏、通达故，是为阿毗达磨。"
"藏"的解释将在下文说明。梵文"Śāstra"中，"Śās"意为调伏，"tra"意为救护。如圣天所说："彻底调伏烦恼怨敌，救护脱离恶趣轮回，因具调伏救护功德，称为论典，此二他宗所无。"
"我将详细解说具有如是特质的论典"，如此立誓。
第二，为何称为"法阿毗达磨藏"？胜义法阿毗达磨是见道、修道和无学道三道中的无漏智慧，及其眷属五蕴或四蕴。若依靠六种禅定地的三种道，则为五蕴：无漏律仪为色蕴；初二禅的喜、第三禅的乐、初禅近分、殊胜根本定、第四禅根本定中的舍为受蕴；想蕴、行蕴、识蕴在一处不可分离地存在。若后两种道依靠前三无色界，因彼处无色，故为四蕴。


 །འདིར་རྣམ་ཤེས་ཤེས་རབ་ཀྱི་འཁོར་དུ་བསྟན་ཀྱང་གཙོ་འཁོར་འཆོལ་བར་མི་
3-4a
འགྱུར་ཏེ། ཆོས་རབ་རྣམ་འབྱེད་ལ་ཤེས་རབ་གཙོ་སྟེ། དཔེར་ན་ཆུ་ལ་བརྒལ་ཚེ་གྲུ་པ་གཙོ་བ་བཞིན་ནོ། །དོན་དམ་པའི་ཆོས་མངོན་པ་དེ༷་ཐོ༷བ་པར་བྱ༷་བའི་ཕྱིར༷་རྒྱུ་སྐྱེས་ཐོབ་དང་ཐོས་བསམ་སྒོམ་པའི་ཤེས་རབ་ཟག་བཅས་རྗེས་འབྲང་དང་བཅས་པ་ག༷ང་ད༷ང་དེ་རྗོད་བྱེད་ཀྱི་བསྟན༷་བཅོས༷་ག༷ང་ཡིན་པ་སྟེ། སྐྱེས་ཐོབ་ནི་ཁམས་གསུམ་ལ་ཡོད་རྗེས་འབྲང་གཟུགས་ནི་མེད། གཟུགས་ཀྱི་སྒོམ་བྱུང་ལ་དེ་ཡོད་པས་ཕུང་པོ་ལྔའོ། །གཟུགས་མེད་ཀྱི་དེ་བཞི་པའོ། །འདོད་ཁམས་ན་སྒོམ་བྱུང་དང་། གཟུགས་ཁམས་ན་བསམ་བྱུང་དང་། གཟུགས་མེད་ན་ཐོས་བྱུང་ཡང་མེད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ནི་ངག་གི་སྒྲ་རང་མཚན་པ་ནི་འདོད་པ་དང་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་ཡོད་ཀྱི་གཞན་ན་མེད།མིང་ཚིག་ཡི་གེའི་ཚོགས་ནི་འོག་མ་གཉིས་ན་ཡོད་ཀྱི་གཟུགས་མེད་ན་མེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་མཛོད་ཅེ་ན་བསྟན་བཅོས་འདི༷ར་སྡེ་བདུན་དང་། བྱེ་བྲག་བཤད་མཛོད་ཀྱི་མངོན་པ་དེ༷་དོ༷ན་དུ༷་ཡ༷ང་ད༷ག་པར་ཏེ་གཅེས་པ་རྣམས་ཆུད༷་ཕྱིར༷་ར༷མ་སྟེ་ནོར་བུ་གང་དུ་བཞག་པའི་གནས་ལྟ་བུའམ། ཡང་ན་འདི༷་ཡི༷་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་གན༷ས་མངོན་པ་དེ༷་ཡི༷ན་པ༷ས་མཛོད་ནས་བྱུང་བའི་ནོར་བུ་ལ་མཛོད་ཅེས་བཏགས་པ་ལྟར་ཡིན་པས་ན་ཆོ༷ས་མངོ༷ན་མཛོ༷ད་ཅེས་བྱའོ། །ཆོས་མངོན་ལ་དབྱེ་ན་ཟག་མེད་ཀྱི་ཤེས་རབ་འབྲས་བུའི་ཆོས་མངོན་དང་། སྐྱེས་ཐོབ་སོགས་བཞི་རྒྱུའི་ཆོས་མངོན། བསྟན་བཅོས་ནི་གཞུང་གི་ཆོས་མངོན་དང་གསུམ་མོ། །སྔ་མ་དངོས་དང་། ཕྱི་མ་དག་འབྲས་མིང་རྒྱུ་ལ་དང་། བརྗོད་བྱའི་མིང་རྗོད་བྱེད་ལ་བཏགས་པས་དབྱེའོ།
3-4b
གསུམ་པ། ཟག་བཅས་ཟག་མེད་ཀྱི་ཆོས༷་རྣམ༷ས་འདིའི་བརྗོད་བྱ་དང་། དེ་དག་ར༷བ་ཏུ༷་རྣམ༷་འབྱེ༷ད་ཀྱི་ཤེས་རབ་ནི་དགོས་པ། དེ་མེ༷ད་པ༷ར་འཁོར་བའི་རྒྱུ་རྩ་བ་དང་ཉེ་བའི་ཉོ༷ན་མོ༷ངས་རྣམ༷ས་ག༷ང་ཕྱིར༷་ཉེ༷་བ༷ར་ཞི༷་བ༷ར་བྱ༷་བ༷འི་ཐ༷བས་གཞན་མེ༷ད་ལ༷།ཞེས་པ་དེའི་ལྡོག་ཕྱོགས་ནས་ཉེར་ཞིའི་མྱང་འདས་ཐོབ་པ་ཉིང་དགོས་དང་འབྲེལ་བ་ཤུགས་ལ་བསྟན། དེ་དག་ཉེ་བར་མ་ཞི་ན་ཉོ༷ན་མོ༷ངས་པ༷ས་ལས་བསགས་ནས་ཀྱང༷་འཇི༷ག་རྟེན༷་པ་རྣམས་སྲི༷ད་པའི་རྒྱ་མཚོ༷་ཆེན་པོ་འདིར༷་ཉེར་ལེན་ཕུང་པོ་ལྔ་འཁྱམ༷ས་པར་འགྱུར་ཏེ༷། རྒྱུ་མཚན་དེ༷་བ༷ས་ཉོན་མོངས་སྤངས་ནས་ཐར་པ་ཐོབ་པ་དེ༷འི་ཕྱིར༷་མངོན་པ་སྡེ་བདུན་འདི༷་ནི༷་སྟོན༷་པ༷ས་གསུང༷ས་པ་རྣམས་བསྡུས་སོ༷། །ཞེས་བྱེ་སྨྲ་རྣམས་ཟེར་རོ་ལོ༷། དེ་ལ་ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་ཀ་ཏྱའི་བུས། །རབ་ཏུ་བྱེད་པ་དབྱིག་བཤེས་ཀྱིས། །རྣམ་ཤེས་ཚོགས་ནི་ལྷ་སྐྱིད་ཀྱིས། །ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཤཱ་རིའི་བུས། །གདགས་པའི་བསྟན་བཅོས་མོའུ་གལ་བུས། །འགྲོ་བའི་རྣམ་གྲངས་གསུས་པོ་ཆེས། །ཁམས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་གང་པོས་བྱས། །ཞེས་དཔེར་ན་ཆོས་སྐྱོབས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཚོམ་བཞིན་དུ་ཤཱ་རིའི་བུ་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་། དང་པོར་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་མ་གསུངས་པར་ཆོས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་རབ་ཏུ་དབྱེ་བར་མི་ནུས་པས་སིལ་བུར་གསུངས་པ་རྣམས་ཕྱིས་བསྡུས་སོ་ཟེར། མདོ་སྡེ་པས་དེ་མི་འདོད་དེ་འདུས་མ་བྱས་རྫས་གྲུབ་འདོད་པ་སོགས་རིགས་པ་དང་འགལ་བར་སྣང་བས་སོ་ཟེར་རོ། །
所着论典正文
གཉིས་པ་ལ། ཤེས་བྱ་སྤྱི་ལྡོག་ནས་གཏན་ལ་ཕབ་པ་དང་། སྤང་བླང་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས།
安立所知共分
དང་པོ་ལ་།
3-5a
མདོར་བསྟན། རྒྱས་བཤད་གཉིས།
略说
དང་པོ། བརྗོད་བྱ་བསྡུ་ན་ཟག༷་བཅ༷ས་ཟག༷་པ༷་མེ༷ད་པའི་ཆོ༷ས་རྣམ༷ས་ཏེ། དེ་ལས་གཞན་ཕུང་གསུམ་པ་མེད་དོ།

正文
于此处，虽说识是智慧的眷属，但主伴不会混乱。
[第3-4a页]
在择法中智慧为主，就像渡水时船夫为主一样。为了获得胜义法阿毗达磨，以生得智慧、闻思修所生的有漏智慧及其眷属，以及诠释它的论典皆为法阿毗达磨。生得智慧存在于三界，其眷属中没有色法；而色界中修所生智慧有色法眷属，故为五蕴；无色界修所生则为四蕴。欲界没有修所生智慧，色界没有思所生智慧，无色界连闻所生智慧也没有。论典作为实际语音声，存在于欲界和初禅，其他地方则没有；名、句、文的聚集存在于欲界和初禅，无色界则没有。
为何称为"藏"？因为在此论中，七部论和《毗婆沙大藏》的阿毗达磨真实而珍贵的内容被收藏，如同珠宝存放之处；或者因为它的源头是阿毗达磨，犹如从宝藏中出产的珍宝被称为"藏"一样，所以称为"法阿毗达磨藏"。法阿毗达磨可分为：果法阿毗达磨即无漏智慧，因法阿毗达磨即生得智慧等四种，论典是教法阿毗达磨，共三种。前者是本体，后两者分别以果名标因和以所诠名标能诠而分。
[第3-4b页]
第三，此论所诠为有漏、无漏诸法，其作用是彻底辨别这些法的智慧。因为"没有它，就没有其他方法能寂灭轮回之因——根本烦恼和随烦恼"，从反面含蓄地表明其究竟作用是获得寂灭的涅槃。如果这些烦恼未得寂灭，则"被烦恼所驱使，世间众生将积累业力，在这轮回的大海中，随五取蕴漂泊。因此，为了断除烦恼获得解脱，佛陀宣说了这七部阿毗达磨"，这是有部论师们的主张。
其中有："智慧现观是迦旃延子造，品类足论是提婆设摩造，识身足论是提波造，法蕴足论是舍利子造，施设足论是大目犍连造，界身足论是胖子造，集异门足论是象贤造"。例如，正如法救所集《优陀那》中所说，舍利子等人首先不能在佛未说法时了解法的特征和差别，故将佛陀零散开示后来结集。经部师不接受这种说法，认为承认无为法实有等观点似乎违背理性。
所着论典正文
第二部分分两方面：从共相角度安立所知，别说应断应修的差别。
安立所知共分
第一方面分为：
[第3-5a页]
略说和广说两部分。
略说
第一，所诠内容归纳为有漏和无漏诸法，除此之外没有第三类。


 །
广说
གཉིས་པ་ལ། ཟག་བཅས་ཟག་མེད་ཀྱི་ངོ་བོ་ངོས་བཟུང་བ་དང་། དེ་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་དུ་རྣམ་པར་འཇོག་ཚུལ་གཉིས།
辨有漏与无漏
དང་པོ་ལ་ཟག་བཅས་བཤད་པ་དང་། ཟག་མེད་བཤད་པ་གཉིས།
说有漏法
དང་པོ་ལ་ཟག་བཅས་ཀྱི་ངོ་བོ་ངོས་བཟུང་བ་དང་། དེ་ཟག་བཅས་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་གཉིས་ལས། དང་པོ། དེ་ལ་འཕགས་གསུམ་གྱི་ལ༷མ་བདེན་མ༷་གཏོག༷ས་པ༷འི་སྡུག་ཀུན་འདུས༷་བྱས༷་རྣམ༷ས་ནི་ཟག༷་བཅས༷་ཡིན་ལ། གཉིས་པ། ག༷ང་གི་ཕྱིར༷་ན་འདུས་བྱས་དེ༷་ད༷ག་ལ༷་ཟ༷ག་པ་ཉོན་མོངས་རྣམ༷ས་ཀུན༷་ཏུ༷་རྒྱས༷་པར༷་འགྱུར༷་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་ཡང་འདུས་བྱས་འདུས་མ་བྱས་སོགས་གཉིས་སུ་བསྡོམ་རུང་མོད་ཀྱི་འདིར་སྤང་བླང་གིའམ་གཞན་ཡང་མཚོན་པར་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་ཟག་པ་ནི་རྩ་བ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་ཡིན་ལ། རྒྱས་པ་ནི་གནས་ཐོད་པས་རྒྱུན་ཆགས་སུ་འབྱུང་བའམ། ཟག་པ་རྣམས་ཀྱང་དེ་དག་དང་ཕན་ཚུན་འཕྲོད་ཅིང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན་བཏུས་སུ་ཟག་པའི་སྒོ་དྲུག་དང་འབྲེལ་བས་ཟག་བཅས་སུ་གསུངས་པ། ཟག་པ་དེའི་བདག་ཉིད་ནི་རྩ་ཉོན་ཉེ་ཉོན་རྣམས་ཟག་པའི་ངོ་བོ། ཟག་པ་དང་འབྲེལ་བ་ནི་ཟག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་སེམས་སེམས་བྱུང་དང་། དེའི་བདག་རྐྱེན་མིག་སོགས་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་རྟེན་ཡིན་པ་དང་། ཟག་པས་བཅིངས་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་
3-5b
གྱི་དགེ་བ་ཟག་བཅས་རྣམས། ཟག་པའི་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་ནི་ཟག་པའི་གནས་ངན་ལེན་དང་ལྡན་པ། ཟག་པའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་ནི་དེའི་གཉེན་པོ་མིན་པར་དེ་ལ་འཕྲོད་པའམ། ཡང་ན་གཟུགས་སོགས་ཉོན་མོངས་པའི་དམིགས་པ་ཡིན་པས་ཟག་པའི་དམིགས་པའོ། །ཟག་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ནི་དེའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པས་ཟག་བཅས་སོ། །དེ་ལ་ནམ་མཁའ་དང་བརྟག་མིན་ཟག་བཅས་ཀྱི་དམིགས་པ་མིན་ལ། འགོག་ལམ་དམིགས་པ་ཡིན་ཀྱང་དེ་ཞི་བས་རྒྱས་པར་མི་འགྱུར་ཞིང་བདག་གིར་མ་བྱས་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་སོ། །
说无漏
གཉིས་པ་ཟག་མེད་ལ། སྤྱིར་བསྟན་པ་དང་། འགོག་པ་གསུམ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། ཟ༷ག་མེ༷ད་ནི་ལ༷མ་གྱི༷་བདེ༷ན་པ༷་ད༷ང་། རྒྱུ་རྐྱེན་གྱིས་འདུས༷་མ༷་བྱས༷་པ་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་ཡ༷ང་ཡིན་ཏེ༷། ཟག་པའི་གནས་མི་ཐོད་ཅིང་ཕན་ཚུན་མི་འཕྲོད་པས་རྒྱས་སུ་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་སྟེ་ལམ་མ་གཏོགས་པའི་འདུས་བྱས་ཟག་བཅས་སུ་བཤད་པས་ལམ་དང་འདུས་མ་བྱས་ཟག་མེད་དུ་གོ་བས་ཡང་བརྗོད་པ་དོན་མེད་ཅེ་ན། ལམ་ལ་འདས་མ་འདས་ཡོད་པས་འདིར་ལམ་བདེན་ནི་ཟག་མེད་དུ་གོ་བའམ། ཡང་ན་ཕུང་གསུམ་སེལ་བའི་ཕྱིར་སྨོས་པའོ། །དེ་གསུམ་གང་ཞེ་ན། ནམ༷་མཁ༷འ་ད༷ང་ནི༷་བརྟགས་བརྟག་མིན་གྱི་འགོ༷ག་པ༷་གཉི༷ས་སོ། །གལ་ཏེ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱང་འདུས་མ་བྱས་མ་ཡིན་ནམ། ཅིའི་ཕྱིར་གསུམ་དུ་བརྗོད་ཅེ་ན། དེ་བཞིན་ཉིད་ནི་ཆོས་བདག་མེད་མི་འདོད་ལ། གང་ཟག་གི་བདག་མེད་འགོག་བདེན་ནི་བརྟགས་འགོག་དང་། བདེན་པ་གཞན་གསུམ་གྱི་རྣམ་
3-6a
པ་འདུས་བྱས་ཡིན་པས་དེ་བཞིན་ཉིད་ཅེས་འདུས་མ་བྱས་ལོགས་པ་ནི་མེད་དོ། །བརྟགས་འགོག་ནི་བྲལ་འབྲས་ཏེ་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པར་མི་འདོད་དེ། བྲལ་རྫས་སུ་འདོད་དོ། །གཉིས་པ། དེ༷་ལ༷་ནམ༷་མཁ༷འ་ནི་བསྒྲིབ་བྱ་སྒྲིབ་བྱེད་གཉིས་དང་བྲལ་བ་ཐོགས་རེག་མེད་པས་མི༷་སྒྲིབ༷་པ༷འོ༷། །འོ་ན་སེམས་པ་སོགས་འདུ་བྱེད་རྣམས་དང་། འགོག་པ་གཉིས་ཀྱང་ནམ་མཁར་ཐལ་ཏེ། མི་སྒྲིབ་པས་སོ་ཟེར་ན། རྟགས་མ་གྲུབ་སྟེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་སེམས་གཡོ་སྡོད་ལ་སོགས་པའི་གེགས་བྱེད་པ་དང་། འགོག་པ་གཉིས་ཀྱིས་སོ་སོའི་དགག་བྱ་ལ་བསྒྲིབ་ཟེར་ཡང་། དེ་ལྟ་ན་བྱེ་སྨྲའི་རང་ལུགས་ལ་ནམ་མཁས་རླུང་སོགས་ཐུར་ལྷུང་ལ་རྟེན་བྱེད་པ་ཡང་སྤང་དགོས་སོ།

广说
第二部分分为：确认有漏无漏的本质，以及如何将它们归类为蕴、界、处两方面。
辨有漏与无漏
第一部分包括说明有漏法和说明无漏法两方面。
说有漏法
第一部分包括确认有漏法的本质和它们为何是有漏的原因两个方面。
首先，除了三圣道的道谛以外，所有的苦集有为法都是有漏法。第二，因为这些有为法是漏（烦恼）增长蔓延的所依。虽然可以将法归纳为有为法和无为法等两类，但在此处按照应断应修或其他适宜表达的方式来分类。
所谓漏，是指根本烦恼和随烦恼；增长是指它们通过所依而持续不断地生起，或者是指漏彼此相互顺应而相合的缘故。《集论》中说有漏法是与六种漏门相关联的：漏的本体即根本烦恼和随烦恼是漏的实质；与漏相关联是指与漏同时生起的心心所法，以及作为其增上缘的眼等，与之相应及作为其所依；被漏束缚是指三界中
[第3-5b页]
的有漏善法；随漏而系属是指与漏的习气相应；随顺于漏是指非其对治而与之相顺，或者是指色等作为烦恼的所缘而成为漏的对象；从漏的因而生是指作为漏的果而成为有漏。
其中，虚空和非择灭不是有漏的所缘，灭谛和道谛虽是所缘，但由于它们是寂静的，不会使漏增长，并且未被执为我所，且是对治，因此是无漏。
说无漏
第二部分无漏法分为：总说和别说三种灭。
首先，无漏法是道谛和三种不由因缘所造作的无为法，因为它们不是漏的所依，彼此不相合，故不适合增长。
若有疑问：既然已经说明除道以外的有为法是有漏，由此可以推知道和无为法是无漏，为何还要重复说明？回答：因为道有出世间和世间之分，此处道谛特指无漏道；或者为了排除第三类法而提及。
那么这三种是什么？虚空以及择灭和非择灭两种。
若问：真如不也是无为法吗？为何只说三种？回答：有部不承认法无我，人无我即是择灭，属于灭谛，而其他三谛的性质是有为，所以没有一个单独的叫做真如的无为法。择灭是离系果，不认为是从因生，而认为是实有的离系。
第二，虚空是离开所障碍和能障碍两者，无阻碍的接触，是不障碍性。若有人问：那么思等行蕴和两种灭也应成为虚空，因为它们也不障碍？回答：理由不成立，因为禅定对心的动摇等有障碍作用，两种灭对各自所要遮止的对象有障碍作用。然而，如果这样说，那么有部自宗承许虚空对风等向下落的支持作用也应当舍弃。
;


 །འབྱུང་བ་གཞན་གྱི་གོ་ས་ན་ནམ་མཁའ་ཡོད་ཀྱང་འདྲེས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ་ལུས་ལ་སེམས་བཞིན་ནོ་ཟེར། བདེན་པ་རྣམས་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སོ༷་སོ༷ར་བརྟག༷ས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཐོབ་པ༷ས་འགོ༷ག་པ༷་ག༷ང་ཡིན་པ་ནི་སྤང་བྱ་དང་བྲལ༷་བ༷འོ༷། །སྤང་བྱ་སོ༷་སོ༷་བཞིན་དུ་བྲལ་ཆའི་རྫས་སོ༷་སོ༷་ཡི༷ན་གྱི་གཅིག་མིན་ནོ། །གཅིག་ཡིན་ན་ལམ་ཕྱི་མ་དོན་མེད་དུ་ཐལ་བས་སོ་ཟེར། རྐྱེན་མ་ཚང་བས་མ་འོངས་པའི་ཆོས་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་གང་ཡང་རུང་བ་སྐྱེ་བ༷་ལ༷་གཏན༷་དུ༷་གེ༷གས་བྱེ༷ད་པ༷། དེ་ནི་བརྟགས་འགོ༷ག་ལས་གཞ༷ན་སོ༷་སོ༷ར་བརྟག༷་པ་མི༷ན་པས༷་འགོག་པའོ། །
安立彼蕴.界.处之方便
གཉིས་པ་དེ་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་དུ་དབྱེ་ཚུལ་ལ། ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ངོ་བོ་ངོས་བཟུང་བ་དང་། དེ་དག་གི་རང་བཞིན་
3-6b
གཏན་ལ་དབབ་པ་གཉིས།
辨蕴.界.处
དང་པོ་ལ་ཕུང་སོགས་སུ་དབྱེ་ཚུལ་དང་། དབྱེ་བའི་གྲངས་ངེས་ལ་རྩོད་པ་སྤོང་བ་གཉིས།
蕴等差别分
དང་པོ་ལ། གཞི་ཕུང་ལྔ་མདོར་བསྟན་པ་དང་། རྒྱས་པར་བཤད་པ་གཉིས།
略说五蕴
དང་པོ་ལའང་། དབྱེ་བ་རྣམ་གྲངས་གཉིས་ལས། དང་པོ། རྒྱུ་རྐྱེན་རྣམས་ཕྲད་ཅིང་འ༷དུས་ནས་བྱས༷་པའི་ཆོས༷་རྣམ༷ས་དེ༷་ད༷ག་སྟེ་ཟག་བཅས་དང་ལམ་བདེན་ནོ། །མ་འོངས་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ཡང་སྐྱེ་འགྱུར་གྱི་ཆོས་ཅན་དེ་དང་རིགས་མཐུན་པས་མི་འཇོ་བ་བ་གཞན་གྱི་ལུས་ལ་ཡོད་པའི་འོ་མ་བཞིན་ནོ་ཟེར། ཀྱང༷་སྒྲས་འདུས་མ་བྱས་ལ་དབྱེབ་ཡོད་པར་མ་ཟད་ཅེས་སོ། །དེ་ཡང་གཟུགས༷་ཚོར་ལ༷་སོ༷གས་པ༷འི་ཕུང༷་པོ༷ལྔ༷འོ། །དེ་དག་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་གཞི་ཡིན་ལ། བྱེ་སྨྲས་ཕུང་པོ་རྫས་ཐ་དད་དུ་འདོད།མདོ་སྡེ་པས་ཕུང་པོ་བཏགས་པ་དང་། གཟུགས་སེམས་རྫས་ཡོད་དེ། གཟུགས་ཕུང་གཞི་ཐ་དད་པའི་བསྡུ་བ་ལྷས་སྦྱིན་གྱི་རིལ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་འདོད། གཉིས་པ་ལ། ཕུང་ལྔ་སྤྱིའི་རྣམ་གྲངས་དང་། བྱེ་བྲག་ཟག་ཕུང་གི་རྣམ་གྲངས་གཉིས། དང་པོ། ཕུང་པོ་དེ༷་ད༷ག་ཉི༷ད་ལ་དུས༷་གསུམ་དུ་བཞག་ཅིང་། གཏམ༷་གཞི༷་སྟེ་ཞེས་པས་བརྗོད་བྱ་ད༷ང་། འདུས་མ་བྱས་བརྗོད་བྱ་ཉུང་བའམ་རང་ལ་དམིགས་པའི་ཡིད་ཀྱང་རྒྱུར་བྱས་ནས་མི་སྐྱེ་བས་དེར་མ་བཞག་གོ། འདུས་བྱས་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལས་ངེ༷ས་པ༷ར་འབྱུང༷་བ་དང་བཅས༷་ཏེ་ལམ་བདེན་ཡང་སྤངས་པས་སོ། །གཞན་ཡང་རྒྱུའམ་གཞི༷་ད༷ང་བཅ༷ས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །གཉིས་པ། བྱེ་བྲག་ཏུ་འདུས་བྱས་ག༷ང་ད༷ག་ཟ༷ག་བཅ༷ས་རྣམས་ནི་ཉེ༷་བར་ལེན༷་པ༷འི་ཕུང༷་པོ༷འ༷ང་ཡིན་
3-7a
ཏེ། ཉེ་བར་ལེན་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལས་དེ་བྱུང་བས་རྩྭ་དང་སོག་མའི་མེ་བཞིན་ནམ། ཕུང་པོ་དེ་ལས་ཉོན་མོངས་རྣམས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་འབྲས་བུའི་ཤིང་བཞིན་ནམ། ཡང་ན་ཉོན་མོངས་ལ་རགས་ལས་པས་རྒྱལ་པོའི་མི་བཞིན་ནོ། །ཡང་ཟག་བཅས་དེ༷་ད༷ག་རང་གཞན་ལ་གནོད་པས་འཐ༷བ་པ་ཉོན་མོངས་པ་དང་བཅས༷་པ་ཞེས་ཀྱང༷་བྱའོ། །སྡུག་བསྔལ་གསུམ་དང་ཅི་རིགས་ལྡན་པས་སྡུག༷་བསྔ༷ལ་དང་། ཟག་བཅས་རྒྱུར་གྱུར་ལས་འབྲས་བུར་གྱུར་པའི་སྡུག་བསྔལ་མ་ལུས་པ་ཀུན༷་འབྱུང༷་བ་དང་། འཇི༷ག་པའི་རྟེན༷་དུ་གྱུར་པ་ད༷ང་། ཟག་བཅས་འདི་ལ་བདག་ལྟ་སོགས་ལྟ་བ་རྒྱས་པར་འགྱུར་བས་ལྟ༷་གན༷ས་ཞེས་བྱ། དེ་ཡང་། དགྲ་བཅོམ་པའི་ཕུང་པོ་ཐ་མ་ལ་དམིགས་ནས་གཞན་རྒྱུད་ཀྱི་ཉེར་ལེན་འབྱུང་བས་སོ། །གལ་ཏེ་ཟག་བཅས་ལ་ཉོན་མོངས་ཐམས་ཅད་རྒྱས་པ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ལྟ་བ་ཁོ་ནའི་གནས་ཡིན་ཞེ་ན། ཟག་བཅས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་དུས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚེ་རྣམ་གྲངས་མེད་པར་བརྟན་པར་འཛིན་པས་སོ། །མ་རིག་པ་དུས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚེ་ཡིན་ཀྱང་ཆགས་སོགས་མཚུངས་ལྡན་རྣམ་གྲངས་མེད་པར་མིན་པས་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཆགས་སོགས་བཞིན་དུ་སོ་སོར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐེ་ཚོམ་ནི་བརྟན་པར་འཛིན་པ་མིན་པས་སོ། །འཁོར་བ་ཐོག་མེད་ནས་སྲི༷ད་པ༷འང་ཟ༷ག་བཅས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དེ༷་ད༷ག་གི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཡི༷ན་ནོ།

 །འབྱུང་བ་གཞན་གྱི་གོ་ས་ན་ནམ་མཁའ་ཡོད་ཀྱང་འདྲེས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ་ལུས་ལ་སེམས་བཞིན་ནོ་ཟེར། བདེན་པ་རྣམས་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སོ༷་སོ༷ར་བརྟག༷ས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཐོབ་པ༷ས་འགོ༷ག་པ༷་ག༷ང་ཡིན་པ་ནི་སྤང་བྱ་དང་བྲལ༷་བ༷འོ༷། །སྤང་བྱ་སོ༷་སོ༷་བཞིན་དུ་བྲལ་ཆའི་རྫས་སོ༷་སོ༷་ཡི༷ན་གྱི་གཅིག་མིན་ནོ། །གཅིག་ཡིན་ན་ལམ་ཕྱི་མ་དོན་མེད་དུ་ཐལ་བས་སོ་ཟེར། རྐྱེན་མ་ཚང་བས་མ་འོངས་པའི་ཆོས་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་གང་ཡང་རུང་བ་སྐྱེ་བ༷་ལ༷་གཏན༷་དུ༷་གེ༷གས་བྱེ༷ད་པ༷། དེ་ནི་བརྟགས་འགོ༷ག་ལས་གཞ༷ན་སོ༷་སོ༷ར་བརྟག༷་པ་མི༷ན་པས༷་འགོག་པའོ། །
安立彼蕴.界.处之方便
གཉིས་པ་དེ་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་དུ་དབྱེ་ཚུལ་ལ། ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ངོ་བོ་ངོས་བཟུང་བ་དང་། དེ་དག་གི་རང་བཞིན་
3-6b
གཏན་ལ་དབབ་པ་གཉིས།
辨蕴.界.处
དང་པོ་ལ་ཕུང་སོགས་སུ་དབྱེ་ཚུལ་དང་། དབྱེ་བའི་གྲངས་ངེས་ལ་རྩོད་པ་སྤོང་བ་གཉིས།
蕴等差别分
དང་པོ་ལ། གཞི་ཕུང་ལྔ་མདོར་བསྟན་པ་དང་། རྒྱས་པར་བཤད་པ་གཉིས།
略说五蕴
དང་པོ་ལའང་། དབྱེ་བ་རྣམ་གྲངས་གཉིས་ལས། དང་པོ། རྒྱུ་རྐྱེན་རྣམས་ཕྲད་ཅིང་འ༷དུས་ནས་བྱས༷་པའི་ཆོས༷་རྣམ༷ས་དེ༷་ད༷ག་སྟེ་ཟག་བཅས་དང་ལམ་བདེན་ནོ། །མ་འོངས་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ཡང་སྐྱེ་འགྱུར་གྱི་ཆོས་ཅན་དེ་དང་རིགས་མཐུན་པས་མི་འཇོ་བ་བ་གཞན་གྱི་ལུས་ལ་ཡོད་པའི་འོ་མ་བཞིན་ནོ་ཟེར། ཀྱང༷་སྒྲས་འདུས་མ་བྱས་ལ་དབྱེབ་ཡོད་པར་མ་ཟད་ཅེས་སོ། །དེ་ཡང་གཟུགས༷་ཚོར་ལ༷་སོ༷གས་པ༷འི་ཕུང༷་པོ༷ལྔ༷འོ། །དེ་དག་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་གཞི་ཡིན་ལ། བྱེ་སྨྲས་ཕུང་པོ་རྫས་ཐ་དད་དུ་འདོད།མདོ་སྡེ་པས་ཕུང་པོ་བཏགས་པ་དང་། གཟུགས་སེམས་རྫས་ཡོད་དེ། གཟུགས་ཕུང་གཞི་ཐ་དད་པའི་བསྡུ་བ་ལྷས་སྦྱིན་གྱི་རིལ་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་འདོད། གཉིས་པ་ལ། ཕུང་ལྔ་སྤྱིའི་རྣམ་གྲངས་དང་། བྱེ་བྲག་ཟག་ཕུང་གི་རྣམ་གྲངས་གཉིས། དང་པོ། ཕུང་པོ་དེ༷་ད༷ག་ཉི༷ད་ལ་དུས༷་གསུམ་དུ་བཞག་ཅིང་། གཏམ༷་གཞི༷་སྟེ་ཞེས་པས་བརྗོད་བྱ་ད༷ང་། འདུས་མ་བྱས་བརྗོད་བྱ་ཉུང་བའམ་རང་ལ་དམིགས་པའི་ཡིད་ཀྱང་རྒྱུར་བྱས་ནས་མི་སྐྱེ་བས་དེར་མ་བཞག་གོ། འདུས་བྱས་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལས་ངེ༷ས་པ༷ར་འབྱུང༷་བ་དང་བཅས༷་ཏེ་ལམ་བདེན་ཡང་སྤངས་པས་སོ། །གཞན་ཡང་རྒྱུའམ་གཞི༷་ད༷ང་བཅ༷ས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །གཉིས་པ། བྱེ་བྲག་ཏུ་འདུས་བྱས་ག༷ང་ད༷ག་ཟ༷ག་བཅ༷ས་རྣམས་ནི་ཉེ༷་བར་ལེན༷་པ༷འི་ཕུང༷་པོ༷འ༷ང་ཡིན་
3-7a
ཏེ། ཉེ་བར་ལེན་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལས་དེ་བྱུང་བས་རྩྭ་དང་སོག་མའི་མེ་བཞིན་ནམ། ཕུང་པོ་དེ་ལས་ཉོན་མོངས་རྣམས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་འབྲས་བུའི་ཤིང་བཞིན་ནམ། ཡང་ན་ཉོན་མོངས་ལ་རགས་ལས་པས་རྒྱལ་པོའི་མི་བཞིན་ནོ། །ཡང་ཟག་བཅས་དེ༷་ད༷ག་རང་གཞན་ལ་གནོད་པས་འཐ༷བ་པ་ཉོན་མོངས་པ་དང་བཅས༷་པ་ཞེས་ཀྱང༷་བྱའོ། །སྡུག་བསྔལ་གསུམ་དང་ཅི་རིགས་ལྡན་པས་སྡུག༷་བསྔ༷ལ་དང་། ཟག་བཅས་རྒྱུར་གྱུར་ལས་འབྲས་བུར་གྱུར་པའི་སྡུག་བསྔལ་མ་ལུས་པ་ཀུན༷་འབྱུང༷་བ་དང་། འཇི༷ག་པའི་རྟེན༷་དུ་གྱུར་པ་ད༷ང་། ཟག་བཅས་འདི་ལ་བདག་ལྟ་སོགས་ལྟ་བ་རྒྱས་པར་འགྱུར་བས་ལྟ༷་གན༷ས་ཞེས་བྱ། དེ་ཡང་། དགྲ་བཅོམ་པའི་ཕུང་པོ་ཐ་མ་ལ་དམིགས་ནས་གཞན་རྒྱུད་ཀྱི་ཉེར་ལེན་འབྱུང་བས་སོ། །གལ་ཏེ་ཟག་བཅས་ལ་ཉོན་མོངས་ཐམས་ཅད་རྒྱས་པ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ལྟ་བ་ཁོ་ནའི་གནས་ཡིན་ཞེ་ན། ཟག་བཅས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་དུས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚེ་རྣམ་གྲངས་མེད་པར་བརྟན་པར་འཛིན་པས་སོ། །མ་རིག་པ་དུས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚེ་ཡིན་ཀྱང་ཆགས་སོགས་མཚུངས་ལྡན་རྣམ་གྲངས་མེད་པར་མིན་པས་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཆགས་སོགས་བཞིན་དུ་སོ་སོར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐེ་ཚོམ་ནི་བརྟན་པར་འཛིན་པ་མིན་པས་སོ། །འཁོར་བ་ཐོག་མེད་ནས་སྲི༷ད་པ༷འང་ཟ༷ག་བཅས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དེ༷་ད༷ག་གི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཡི༷ན་ནོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
以下是简体中文的直译：
当其他元素存在之处有虚空，虽然不会混合，如同身体中的心识。人们说，通过智慧对各种真理进行各别观察的力量所获得的灭谛，就是与所断除的烦恼分离。断除对象各自不同，所以分离的实质也各自不同，而非一体。若是一体，则后道将变得毫无意义。人们说，因缘不具足使未来的有漏无漏任何法永远无法生起的障碍，那就是所观察的灭谛，而不是各别观察以外的其他灭谛。
安立彼蕴.界.处之方便
第二，将其分为蕴、界、处的方式有：确认蕴、界、处的体性，以及确定它们的自性两项。
辨蕴.界.处
首先有蕴等的差别分类，以及对分类数量确定性的争论辩解两项。
蕴等差别分
首先有简略说明五蕴，以及详细解释两部分。
略说五蕴
首先也有两种分类方式：第一，因缘相遇汇集而形成的诸法，即有漏法和道谛。未来不生的法也与将生之法性质相似，如同不被挤出的存在于他人身体中的乳汁。"也"字表明不仅无为法可以分类。这就是色、受等五蕴。这些是有为法的事例。毗婆沙师认为蕴是不同实体；经部师认为蕴是假立的，色与心是实有的，色蕴是不同基础的集合，如同提婆达多的身体。
第二，有五蕴总的异名和特别是有漏蕴的异名两类。首先，这些蕴被安立为三世，并且是言谈的基础。无为法因言谈内容少或者即使以自身为对象的心识为因也不会生起，所以未被安立为蕴。有为法伴随着从苦中出离，包括道谛因为它能断除苦。另外，也称为有因或有基础。
其次，特别是那些有漏的有为法也是取蕴，因为取是烦恼，由烦恼生起如同草与柴的火，或者因为烦恼从蕴生起如同果树，或者依赖烦恼如同王臣。又，那些有漏法因害自他也称为有斗诤、有烦恼。因具有三苦而称为苦，有漏为因产生的果就是一切苦故称为集，是坏灭的所依，由于对有漏生起我见等见解而称为见处。即使对阿罗汉最后的蕴产生执着，也会在他人相续中生起取著。
如果有漏法会增长一切烦恼，为何只是见的所依？因为对一切有漏事物在一切时中无差别地坚固执取。无明虽在一切时中存在，但贪等相应的无差别不是如同相应的贪等被各别了解。疑不是坚固执取。无始轮回中的有也是那些有漏蕴的异名。


 །
广说五蕴
གཉིས་པ་རྒྱས་བཤད་ལ་གསུམ། གཟུགས་ཕུང་བཤད་པ། ཚོར་འདུ་འདུ་བྱེད་གསུམ་བཤད་པ། རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་བཤད་པའོ། །
说色蕴
དང་པོ་ལ། གཟུགས་
3-7b
ཕུང་དངོས་བཤད་པ་དང་། དེ་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་སུ་དབྱེ་ཚུལ་གཉིས།
正说色蕴
དང་པོ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས་ལས། དང་པོ། གཟུག༷ས་ནི༷་མིག་སོགས་དབ༷ང་པོ༷་ལྔ༷་ད༷ང་གཟུགས་སོགས་དོ༷ན་ལྔ༷་ད༷ང་རྣམ་པར་རི༷ག་བྱེ༷ད་མིན༷་ཉི༷ད་དང་བཅུ་གཅིག་གོ། གཞན་དུ་བཅོ་ལྔ་བཤད་པ་ནི་རེག་བྱ་བཞི་ལོགས་སུ་ཕྱེ་བས་སོ། །མཚན་ཉིད་གཟུགས་སུ་རུང་བའོ། །དེ་ཡང་འབྱུང་བ་བཞི་དག་རྒྱུར་བྱས་པ་གཟུགས་དྭངས་པ་མིག་གི་རྣམ་ཤེས་སོགས་ཀྱི་རྟེན། ཟར་མའི་མེ་ཏོག །གྲོ་གའི་འཛེར་བུ་གཅུས་པ། ཟངས་ཁབ་གཤིབ་པ། ཟླ་བ་བཀས་པ། བྱ་རེག་འཇམ་གྱི་པགས་པ་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་པ་རྒྱས་བཤད་ལ། འབྲས་བུ་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་གཟུགས་དང་། རྒྱུ་འབྱུང་བའི་གཟུགས་གཉིས། དང་པོ་ལ་གཟུགས་སྤྱི་དང་། རྣམ་པར་རིག་མིན་གྱི་གཟུགས་གཉིས། དང་པོ་ལ། ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་གཟུགས་དང་། ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་གཟུགས་གཉིས་ལས། དང་པོ། མིག་སོགས་སམ་གཟུགས་སོགས་དེ༷་ད༷ག་རྣམ༷ས་ཀྱི༷་སོ་སོའི་རྣམ༷་ཤེས༷་ཀྱི་རྟེན༷་དུ་གྱུར་པ་མི༷ག་ལ༷་སོ༷གས་གཟུགས༷་ཅན་ད༷ང་བ༷་རྣམ༷ས་དབང་པོའོ། །གཉིས་པ། མིག་ཡུལ་གཟུ༷གས་ལ་དབྱིབས་ཁ་དོག་རྣམ༷་གཉི༷ས་དང༷་ཕྱེ་ན་རྣམ༷་པ་ཉི༷་ཤུ༷་སྟེ། རྩ་བའི་ཁ་དོག་སྔོ་སེར་དཀར་དམར་བཞི། དེ་དག་གི་བྱེ་བྲག་སྤྲིན་དང་དུ་བ། རྡུལ་དང་། ཁུག་སྣ། ཉི་མ། གྲིབ་མ།སྣང་མུན་ཏེ་ཡན་ལག་གི་ཁ་དོག་བརྒྱད། རིང་། ཐུང་། ལྷམ་ཟླུམ། མཐོ། དམའ། ཕྱལ་བ། ཕྱལ་བ་མིན་པ་སྟེ་དབྱིབས་གཟུགས་བརྒྱད་དོ། །དེ་ལ་ལྷམ་པ་གྲུ་བཞི། ཟླུམ་པོ་ནི་རིལ་བུའོ། །སྔོ་དམར་འདུས་པ་ནག་པོ་སོགས་སོ། །
3-8a
ཁ་ཅིག་དེའི་སྟེང་དུ་གནམ་སྔོན་དང་ཉེར་གཅིག་ཟེར། ཀུན་བཏུས་སུ་ཉེར་ལྔ་བཤད། ཡན་ལག་བརྒྱད་པོ་རྫས་སུ་མ་གྲུབ་པ་སོགས་ཀྱིས་གཟུགས་མིན་ནམ་སྙམ་པ་བཟློག་ཆེད་དོ། །མདོ་སྡེ་པས་དབྱིབས་རྫས་སུ་མེད་པར་འདོད། བྱེ་སྨྲས་དེ་གཉིས་ལ་ཡིན་མིན་མུ་བཞི་འདོད་དོ། །སྒྲ༷་ནི༷་རྣམ༷་པ༷་བརྒྱ༷ད་ཡོ༷ད་དེ༷། ཟིན་པའི་འབྱུང་བ་དང་། མ་ཟིན་པའི་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་གཉིས། དེ་རེ་རེ་ལ་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ། དོན་རྗོད་པར་བྱེད་པ་དང་། དེ་མིན་པ་གཉིས། དེ་རེ་རེ་ལ་སྙན་མི་སྙན་གཉིས་ཏེ་བརྒྱད་དོ། །དེ་ལ་མ་ཟིན་པའི་རྒྱུ་བྱུང་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་ལྷའི་རྔ་སྒྲ་ལྟ་བུའོ། །རོ༷་ནི༷་མངར། སྐྱུར། ལན་ཚྭ། ཚ་བ། ཁ་བ། བསྐ་བ་སྟེ་རྣམ༷་པ་དྲུ༷ག་དྲི༷་ནི་ཞིམ་མི་ཞིམ་གཉིས། དེ་རེ་རེ་ལ་མཉམ་མི་མཉམ་གཉིས་ཏེ་རྣམ༷་པ་བཞི༷འོ། །མཉམ་པ་དྲི་ཞིམ་དང་ང་བ་གཉིས་ཤས་ཆུང་ལ། ཅིག་ཤོས་ཆེ་བའོ། །བསྟན་བཅོས་ལས། དྲི་ཞིམ་པ་དང་། ང་བ་དང་། གཉིས་ཀའི་ཆ་ལྡན་དང་གསུམ་དུ་གསུངས། ཆ་ལྡན་ལ་མི་མཉམ་མཉམ་གཉིས་ཕྱེ་ན་ལེགས། རེ༷ག་བྱ༷་བ༷ཅུ་གཅི༷ག་བད༷ག་ཉི༷ད་དོ༷། །གང་ཞེ་ན། རྒྱུའི་རེག་བྱ་ས་སོགས་འབྱུང་བ་བཞི། འབྲས་བུའི་རེག་བྱ། འཇམ་རྩུབ། ལྕི་ཡང་། གྲང་བ། བཀྲེས་སྐོམ་བདུན་ནོ། །གྲང་བ་ཆུ་རླུང་ཤས་ཆེ་བ་ལས་དྲོ་བ་འདོད་པའོ།།བཀྲེས་པ་ཕོ་ནང་རླུང་ཤས་ཆེ་བས་ཟས་འདོད་པ། སྐོམ་པ་མེ་ཤས་ཆེ་བས་སྐོམ་འདོད་པའོ། །དེ་གཉིས་ལ་འདོད་པ་སྨོས་པ་ནི། རྒྱུ་ལ་འབྲས་མིང་བཏགས་པའོ། །ཡུལ་ལྔ་ལས་གཟུགས་ཁམས་ན་དྲི་རོ་བཀྲེས་སྐོམ་མེད་དོ། །ཡུལ་
3-8b
དུ་མ་དང་གཅིག་གིས་རྣམ་ཤེས་སྐྱེ་ཚུལ་ལ། སྒྲ་དང་གཟུགས་ལ་མུ་བཞི་ཡོད། གཞན་གསུམ་ལ་མེད། དེ་བཞིན་མིག་སོགས་བཞི་རིལ་པོས་རྣམ་ཤེས་སྐྱེད། ལུས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གིས་ཀྱང་སྐྱེད་ཟེར། ལུས་ལྕེའི་དབང་པོ་གཅིག་ཆར་ཡུལ་དང་འཕྲད་ན། ཡུལ་གང་ཤས་ཆེ་བའི་རྣམ་ཤེས་སྔར་བསྐྱེད་ལ། མཉམ་ན་ལུས་ལས་ལྕེ་ཡི་རྣམ་ཤེས་སྐྱེ་སྔ་སྟེ་ཟ་བར་འདོད་པའི་རྒྱུད་གཏད་པས་སོ།

以下是简体中文的直译：
广说五蕴
第二，详细解释分为三部分：解释色蕴、解释受想行三蕴、解释识蕴。
说色蕴
首先分为：正说色蕴，以及色蕴分处界的方式两部分。
正说色蕴
首先有标说和解释两部分。第一，色是眼等五根、色等五境以及无表色共十一种。在其他解释中说有十五种，是因为将触分为四类单独计算。色的定义是可变坏性。它以四大种为因所形成的清澈色法是眼识等的所依，如胡麻花、弯曲的席草针、并列的铜针、新月、鸟触柔软的皮肤等。
第二，详细解释分为：果色（所造色）和因色（能造色）两类。首先，果色包括一般色法和无表色两类。一般色法又分为内处色和外处色两类。首先，眼等或色等的各自识之所依为眼等清澈色法，这些是根。其次，眼境色有形状和颜色两类，细分有二十种：根本颜色有蓝、黄、白、红四种；这些的差别有云、烟、尘、雾、阳光、阴影、明暗等支分颜色八种；长、短、方、圆、高、低、平正、不平正等形状色八种。其中"方"是四边形，"圆"是球形。蓝红混合为黑色等。
有些说在这之上加上蓝天为二十一种。《集论》中说有二十五种。为了消除对八种支分可能不成实等而非色法的疑虑而作此说明。经部师认为形状不是实体。毗婆沙师认为这两者（颜色和形状）有四句（是非四句）。
声有八种：执受大种为因所生和非执受大种为因所生两种，这两种各有表示有情和表达义理两种，这四种各有悦耳和不悦耳两种，共八种。其中非执受大种为因所生且表示有情的例如天鼓声。
味有六种：甜、酸、咸、辣、苦、涩。香有四种：芳香和臭气两种，这两种各有均匀和不均匀两种。均匀是指香气和臭气二者程度小，反之则程度大。论中说：芳香、臭气、兼具二者三种。如果在兼具中分均匀不均匀两种更好。
触有十一种。哪十一种？因触为地等四大种，果触为滑涩、轻重、冷、饥渴七种。冷是水风比重大而产生，暖是所欲求的。饥是腹内风力较强而欲求食物，渴是火力较强而欲求饮料。对这两种说"欲求"是在因上安立果名。五境中，色界没有香、味、饥渴。
关于多境和一境生识的方式：声和色有四句，其他三种则没有。同样，眼等四根以整体产生识，身根的一部分也能产生识。当身舌根同时与境接触时，先产生境较强者的识；如果相等，则身根识后于舌识产生，因为心专注于想吃的缘故。


 །གཉིས་པ་རིག་མིན་ནི། ཀུན་སློང་གི་སེམས་ལས་གཞན་དུ་གཡེ༷ང་བའི་སེམས་དང༷་། དེས་ནི་རིག་བྱེད་ལས་ཁྱད་པར་བྱེད། སེ༷མས་མེ༷ད་འདུ་ཤེས་མེད་དང་འགོག་སྙོམས་པ༷་ཡི༷་རྗེས་སུ་བྱེད་པ་དང་། དེས་ནི་སེམས་སེམས་བྱུང་གཅོད། ཡང༷་སྒྲས་མ་ཡེངས་སེམས་བཅས་བཟུང་ངོ་། །ངོ་བོ་དགེ༷་ད༷ང་མི༷་དགེ༷་གང་རུང་དུ་ངེས་པ་སྟེ། དེས་མིག་སོགས་ལུང་མ་བསྟན་བསལ། གཏོང་རྒྱུ་མ་བྱུང་གི་བར་རྒྱུན་རྗེས༷་སུ་འབྲེ༷ལ་བ་ག༷ང་། འབྱུང༷་བ༷་ཆེ༷་རྣམ༷ས་སྐྱེད་རྟེན་གནས་འཕེལ་གྱི་རྒྱུར༷་བྱས༷་ནས་ཐོབ་པ༷། དེས་ཐོབ་པ་བསལ། ཁྱད་པར་གསུམ་ལྡན་དེ༷་ནི༷་རྣམ༷་པར་རི༷ག་བྱེ༷ད་མི༷ན་པའི་གཟུགས་སུ་བརྗོ༷ད་དོ། །དེ་ཡང་གཟུགས་དང་བྱེད་པ་ལས་ཀྱི་རང་བཞིན་གཉིས་ཀ་ཡིན་ཡང་། ལུས་ངག་གི་ཕྱག་འཚལ་བ་སོགས་རྣམ་རིག་བཞིན་དུ་རང་ཀུན་ནས་སློང་བྱེད་གཞན་ལ་རིག་པར་མི་བྱེད་པས་སོ། །འདི་ལ་མུ་བཞི། གཟུགས་ཡིན་ལ་ལས་དང་རིག་བྱེད་མིན་པ་མིག་སོགས་དང་གཟུགས་སྒྲ་ཕལ་པ་ལྟ་བུ། ལས་ཡིན་གཞན་གཉིས་མིན་པ་སེམས་པ་ལྟ་བུ། གསུམ་ཀ་ཡིན་པ་ལུས་ངག་གི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད། གཟུགས་དང་ལས་གཉིས་ཀ་ཡིན་ལ་གཞན་ལ་
3-9a
རིག་པར་མི་བྱེད་པས་རིག་མིན་ཞེའོ། །འདུན་བཟང་ན་རེ། འདི་ལ་མ་ཚང་བསྟན་བཅོས་འགལ། །ཉམས་དང་དེ་མིན་དེ་ཉིད་ཐལ། །ཡང་སྒྲ་ལྷག་བརྗོད་ཁྱད་པར་དུ། །བྱ་བ་ཁྱད་པར་མ་བྱས་སོ། །ཞེས་པའི་སྐྱོན་འཕེན་ནོ། །གཉིས་པ་རྒྱུ་འབྱུང་ལ་དབྱེ་བ། ལས། མཚན་ཉིད། འཇིག་རྟེན་ཐ་སྙད་དུ་འདོགས་པའམ་ས་དང་ས་ཁམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་བསྟན་པ་སྟེ་བཞི་ལས། དང་པོ། རྒྱུ་འབྱུང༷་བ༷་ཞེས་བྱ་བ་དག༷་ནི༷་ས༷་ཁ༷མས་དང་། ཆུ༷་དང༷་མེ༷་ད༷ང་རླུང༷་ཁམ༷ས་རྣམ༷ས། དེ་ལ་ཁམས་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་དམ་འབྲས་བུའི་གཟུགས་ཀྱི་རྒྱུའི་ཕྱིར་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས་ཐོག་མེད་འཁོར་བ་ནས་ནམ་ཡང་མ་བྱུང་མ་མྱོང་བས་ན་འབྱུང་བ། ཆེན་པོ་ནི་རང་གི་བྱ་བ་ལ་ཤས་ཆེར་འཇུག་པའོ། །བློ་བརྟན་གྱིས་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྟེན་ཡིན་པས་བརྟེན་པ་གཏོས་ཆེ། གཟུགས་འདུས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ས་སོགས་ཡོད་པས་ཡོད་པ་རྒྱ་ཆེ། གནས་པ་ཐ་གྲུ་ཆེ་ཕྱིར་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱའོ། །བྱེ་སྨྲས་འབྱུང་བ་གཅིག་གི་ཚོགས་པ་ན་བཞི་ཀ་ཡོད་པར་འདོད། མདོ་སྡེ་པས་གང་སྣང་བ་མངོན་གྱུར་མི་སྣང་བ་ས་བོན་གྱི་ཚུལ་དུ་ཡོད་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ། སས་གཞི་འཛི༷ན་པ༷་དང་ལ༷་སོ༷གས་ཀྱི་སྒྲས་ཆུ་མེ་རླུང་གིས་རིམ་པར་སྡུད་སྨིན་རྒྱས་པའི་ལ༷ས་སུ་གྲུབ༷་བོ། །གསུམ་པ། ས་སོགས་རིམ་པར་སྲ༷་གཤེ༷ར་དྲོ༷་ཉི༷ད་གཡོ༷་བ༷་རྣམ༷ས་མཚན་ཉིད་དོ། །བཞི་པ། འཇི༷ག་རྟེན༷་གྱི༷་ནི༷་ཐ༷་སྙད༷་དུ༷་ནི། ཁ༷་དོ༷ག་དང་དབྱིབ༷ས་ལ་ས༷་ཞེ༷ས་བརྗོ༷ད་དོ། །ས་མཐོང་ངོ་ཞེས་ཟེར་བ་དང་། དེ་བཞིན་
3-9b
དུ་ཆུ༷་དང་མེ༷་ཡ༷ང་ངོ༷་ཞེས་དེ་ཡང་ཁ་དོག་དབྱིབས་ལ་གྲགས། རླུང༷་ཚོ༷གས་པའི་རེག་བྱའི་ཁམ༷ས་ཉི༷ད་ཡི༷ན་པར་ཡང་གྲགས་ལ། སྔ་མ་དེ༷་ད༷ང་འ༷དྲ་བ༷། མདོག་དབྱིབས་ལ་གྲགས་པའ༷ང་ཡི༷ན་ནོ། །
处及界差别分
གཉིས་པ་དེ་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་སུ་དབྱེ་ཚུལ། དབ༷ང་པོ་ལྔ་དང་དོ༷ན་ལྔ་པོ་དེ༷་ད༷ག་ཁོ༷་ན༷་ལ༷་མིག་གི་སྐྱེ༷་མཆེ༷ད་སོགས་ད༷ང་ནི༷་མིག་གི་ཁམ༷ས་སོགས་བཅུར༷་འདོ༷ད། ཁོ་ན་ཞེས་པས་རིག་མིན་བསལ་ཏོ། །
说受想行三
གཉིས་པ་ཕུང་པོ་བར་མ་གསུམ་བཤད་པ་ལ་གཉིས།དངོས་དང་། དེ་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་གང་དུ་བསྡུ་བར་བསྟན་པའོ། །དང་པོ། ཚོར༷་བ༷་རང་སྟོབས་ཀྱིས་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་མྱོང༷་བ༷འོ༷། །དེ་ལ་ངོ་བོའི་སྒོ་ནས་གསུམ་མམ་ལྔ། རྟེན་གྱི་ལུས་སེམས་གཉིས། ཡང་ན་དྲུག་ཏུ་འདོད།སེམས་སེམས་བྱུང་གཞན་ལ་མྱོང་བ་ཡོད་ན་དེ་དག་ཀྱང་ཚོར་བར་འགྱུར་ལ་མེད་ན་རིག་པ་ཙམ་དུ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་གཞན་སྟོབས་ཀྱིས་མྱོང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྐྱོན་མེད་དོ།

以下是简体中文的直译：
第二，无表色是：与发起心不同的散乱心，这区别于表业；随无心、无想及灭尽定，这区别于心心所；"又"字表示也包括未散乱且有心的状态。体性是善或不善之一，这排除了眼等无记法。在未遇到舍弃因素前相续不断，以大种为生因、所依、安住及增长之因而获得，这排除了得。具备这三种特征的称为无表色。
虽然它同时具有色法和业的本质，但因为不像身语礼拜等表业那样能被自己发起而被他人了解，所以称为无表色。这有四句：是色但非业非无表色者，如眼等和一般的色声等；是业但非其他二者，如思心所；三者皆是，如身语表业；是色与业但不被他人了解者，称为无表色。
善慧说："此中缺项违论典，过失非过成本质，'又'字冗余所谓别，作用未作区分别。"（他）提出这些过失。
第二，因（大种）有四个方面：分类、作用、特征和世间施设或说明地界与地的区别。
首先，所谓因大种是地界、水、火和风界。界是指自性或作为所造色的因；由于有情的业力，从无始轮回以来从未曾出现过故称为大种；"大"是指在各自的作用中占主导地位。
智藏说：因为是所造一切色法的所依，所以所依广大；因为在所有聚合色中都存在地等，所以存在广泛；因为存在范围广阔，故称"大"。毗婆沙师认为在一个大种聚中四大皆有。经部师说明显的是现行，不明显的以种子方式存在。
第二，地能持物，等字表示水火风分别能摄、熟、长的作用。
第三，地等的特征依次是坚、湿、暖、动。
第四，在世间的语言习惯中，对颜色和形状称为"地"。说"见到地"，同样，水和火也是（指颜色形状而言）。风是触觉界的聚集，也是众所周知的；前者（地水火）也类似，颜色形状也是众所周知的。
处及界差别分
第二，色蕴分为处界的方式：仅就五根和五境，承认为眼处等和眼界等十种。"仅"字排除了无表色。
说受想行三
第二，解释中间三蕴有两部分：正说以及说明它们包含在哪些处界中。
首先，受是以自力体验对象的特征。受的性质分三种或五种，依所依分身心二种，或者说有六种。如果其他心心所也有体验，那它们也应成为受；如果没有体验，则无法成为单纯的了知。对此回答：因为那是依他力而体验，所以没有过失。


 །འ༷དུ་ཤེས༷་ནི༷་སྔོ་སོགས་ཁྱད་པར་གྱི་མཚ༷ན་མ༷ར་ཡོངས་སུ་གཅོད་ཅིང་འཛི༷ན་པ༷འི་བད༷ག་ཉི༷ད་དོ༷། །དེ་ཡང་དོན་ལ་མཚན་མར་འཛིན་པ་སྔོ་སོགས་ལ་འཛིན་པ་དང་། ཐ་སྙད་ལ་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་སོགས་དང་། རྟེན་གྱི་སྒོ་ནས་འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་དྲུག་གོ། ཡང་འདོད་པའི་འདུ་ཤེས་རྒྱ་ཆུང་། གཟུགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་རྒྱ་ཆེ། གཟུགས་མེད་པའི་འདུ་ཤེས་ཚད་མེད་པའོ། །དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་ཀུན་བཏུས་ལས་དྲུག་སོགས་བཤད་དོ། །འཕགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ལ་ཁྱད་པར་འཛིན་པ་ཡོད་མོད་ཀྱི་བདག་གཉིས་ཀྱི་མཚན་མ་ལས་གྲོལ་
3-10a
བར་བཤད་ཟེར་རོ། །འདུ༷་བྱེ༷ད་གཟུགས་ཚོར་འདུ་ཤེས་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང༷་པོ༷་བཞི༷་ལ༷ས་གཞ༷ན་པའི་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་དོ། །དེ་ལ་སེམས་དང་མཚུངས་ལྡན་རྣམས་དང་མཚུངས་ལྡན་མིན་པའི་འདུ་བྱེད་ཐོབ་པ་སོགས་སོ། །སེམས་སེམས་བྱུང་ཁ་གཅིག་གིས་གཅིག་དང་། ལ་ལས་ཐ་དད། ལ་ལས་འདུ་ཤེས། ཚོར་བ། རེག་པ། སེམས་པ་བཞི་སེམས་ལས་ཐ་དད་ལ། གཞན་སེམས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་སོ་ཟེར།སེམས་སེམས་བྱུང་གཅིག་ན་ཕུང་པོ་ལྔ་ཉིད་མི་འཐད་པ་དང་སེམས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ལ་ཚོར་བ་སོགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ལ་སྐྱོན་ནི་མཚན་ཉིད་དང་བྱེད་པ་ཐ་དད་ཡོད་ན་དངོས་པོ་ཐ་དད་དུ་ཐལ་བ་དང་། མེད་ན་གནས་སྐབས་དང་གནས་སྐབས་ཅན་གྱི་དབྱེ་བ་ཉིད་མི་འཐད་པར་འགྱུར་རོ། །སེམས་དང་སེམས་བྱུང་དག་ཡུལ་དབང་སོགས་བྱེད་རྒྱུ་ལ་བྱེ་བྲག་མེད་ན་འབྲས་བུ་ལ་ཁྱད་པར་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་དང་། སེམས་སེམས་བྱུང་ཐ་དད་དུ་གསུངས་པའི་མདོའི་ལུང་འགལ་གྱི་སྐྱོན་དང་།གཞན་ཡང་སེམས་ཀྱི་ངོ་བོ་མི་དགེ་བ་ལ་སོགས་སུ་འགྱུར་བ་དང་། རྒྱུ་འབྲས་གཅིག་པར་ཁས་ལེན་སོགས་ཀྱི་སྐྱོན་ཡོད་ཟེར། གཉིས་པ། ཚོར་བ་འདུ་ཤེས་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་དེ༷་གསུམ༷་དང་རྣམ༷་པར་རི༷ག་བྱེ༷ད་མིན༷་པ་ད༷ང་།འ༷དུས་མ༷་བྱས༷་གསུམ་རྣམ༷ས་བཅས༷་པ༷་དེ་བདུན་པོ་དག་ལ་ནི༷། ཆོས༷་ཀྱི༷་སྐྱེ༷་མཆེ༷ད་དང་ཆོས་ཀྱི་ཁམ༷ས་ཞེས༷་བྱའོ༷། །
说识蕴
གསུམ་པ་རྣམ་ཤེས་ལའང་། དངོས་དང་། དེ་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་སུ་འཇོག་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། 
3-10b
རྣམ༷་ཤེ༷ས་ནི་ཡུལ་གྱི་ངོ་བོ་རང་སྟོབས་ཀྱིས་སོ༷་སོ༷ར་རྣམ༷་པར་རི༷ག་པ༷་སྟེ། དེ་ལ་ཚོགས་དྲུག་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་བས་བརྒྱད། སློབ་དཔོན་ཡང་དག་བདེན་གྱིས་དྲི་མེད་ཀྱི་ཡིད་དང་དགུ་ཟེར། དགའ་བོ་དང་ཀླུའི་སྡེ་ལ་སོགས་པས་རྣམ་ཤེས་ནི་ཡིད་རྣམ་དང་རྫས་གཅིག་ཡིན་ལ། དབང་པོའི་སྒོ་སོ་སོ་ནས་མངོན་པས་དྲུག་ཏུ་སྣང་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ་ལ་དེ་སྐྱེ་མཆེད་གང་ཡིན་པ་དང་། ཁམས་སུ་དབྱེ་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དེ་ནི་ཡི༷ད་ཀྱི༷་སྐྱེ༷་མཆེ༷ད་ཀྱང༷་དེ༷་ཡི༷ན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ་གཉིས། ཁམས་བདུན་སྤྱིར་དབྱེ་བ་དང་། ཡིད་ཁམས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པའོ། །དང་པོ། དེ་ནི་སེམས་ཀྱི་ཁ༷མས་བདུན༷་ད༷ག་ཏུའ༷ང་འདོ༷ད་པ༷་སྟེ༷། དེ་ཡང་རྣམ༷་པ༷ར་ཤེས༷་པ༷་དྲུག༷་ད༷ང་ཡི༷ད་ཀྱི་ཁམས་སོ། །གཉིས་པ། རྣམ་ཤེས་དྲུག༷་པོ༷་སྔ་མ་འད༷ས་མ༷་ཐག༷་པ༷་ཡི༷། རྣམ༷་ཤེས༷་གང༷་ཡི༷ན་པ་དེ༷་ལ་ཡི༷ད་ཅེས་བརྗོད་དོ༷། །
遮谴类别数量
གཉིས་པ་གྲངས་ངེས་ཀྱི་དོགས་སྤངས་ལ། ཁམས་ཉུང་བར་ཐལ་བའི་རྩོད་སྤང་དང་། མང་བའི་རྩོད་སྤང་གཉིས། དང་པོ་ལ། རིགས་པར་མི་མཐུན་པའི་ཉུང་བ་དགག །རིགས་པར་མཐུན་པའི་ཉུང་ངུར་བསྡུ་ཚུལ་བཞག་པ་གཉིས། དང་པོ། དྲུག༷་པ་ཡིད་ཀྱི་ཤེས་པའི༷་རྟེན༷་ནི༷་ར༷བ་ཏུ་བསྒྲུབ༷་པའི་ཕྱིར༷་ཡིད་ཀྱང་བཤད་པས། ཁ༷མས་ནི༷་བཅོ༷་བརྒྱ༷ད་ད༷ག་ཏུ༷་མདོ་ལས་གསུངས་པར་འདོ༷ད། དེ་ཡང་གོས་དམར་སྡེ་པས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་རྟེན་ནི་སྙིང་གི་ངོ་བོར་འདོད། དེ་གཟུགས་མེད་ན་ཡང་ཡོད་པར་འདོད་དོ།

以下是简体中文的直译：
想是对蓝色等特征全面判断并执取的本质。这包括对对象特征的执取，如蓝色等；对名言的执取，如男女等；从所依方面分为六种想蕴。又，欲界想范围小，色界想范围大，无色界想无限大。从所缘方面，《集论》中说有六种等。虽然圣智中有特征的执取，但据说已从两种我的特征中解脱。
行是色、受、想、识四蕴以外的一切有为法。这包括与心相应的心所法和不相应行如得等。有些人说心与心所有的是一体，有些说是不同的，有些说想、受、触、思四者与心不同，而其他的则是心的状态的假立。若心与心所是一体，则五蕴不合理；对于心的状态分为受等不同的过失是：如果特性和功能不同，就应成为不同事物；如果没有不同，则状态与有状态者的区分也不合理。如果心和心所的因素如境、根等没有区别，则不应有果的差异，而且违背了说心与心所不同的经典。此外，还有心的本质成为不善等，以及承认因果是一体等过失。
第二，那三种受、想、行蕴和无表色以及三种无为法共七种，被称为法处和法界。
说识蕴
第三，识蕴也有两部分：正说，及其安立为处界的方式。首先，识是以自力了别对象的本质。这包括六识，瑜伽行派说有八识，师子贤说有无垢意第九识。难陀和龙军等人说识与意识是同一实体，但因通过不同根门显现而成为六识。
第二，识蕴安立为处界分两部分：它是哪个处，以及如何分界。首先，识蕴也是意处。其次又分为总分七界和特别解释意界。首先，认为它分为七种心界，即六种识和意界。其次，前六识刚过去的任何识，称为意。
遮谴类别数量
第二，对数量确定性的疑问解答有二：驳斥界太少的争论，驳斥太多的争论。首先有二：驳斥不合理的太少，安立合理的少数归纳方式。首先，为了明确建立第六意识的所依，所以也说意，经中认为有十八界。其中，化地部认为意识的所依是心脏的实体，认为无色界中也有这个所依。
;


 །གཉིས་པ་ལ་བསྡུ་བ་
3-11a
དང་། ཇི་ལྟར་བསྡུ་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང༷་པོ༷་ད༷ང་ནི༷་ཡིད་ཀྱི་སྐྱེ༷་མཆེ༷ད་ད༷ང་། ཆོས་ཀྱི་ཁམ༷ས་གཅི༷ག་གི༷ས་ནི༷་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་བསྡུས༷་སོ། །དེ་ལྟ་ན་རྣམ་རིག་མིན་པ་ལན་གཉིས་བསྡུས་ཟེར། གཉིས་པ། བསྡུ་བྱ་སོ་གཉིས་བསྡུ་བྱེད་གསུམ་པོ་དེ་དག་གིས་བསྡུ་ཚུལ་ཡང་ར༷ང་གི༷་ངོ༷་བོ༷་ཉི༷ད་ཡིན་པའི་ཚུལ་གྱིས༷་བསྡུས་ཏེ༷། འདུས་བྱས་རྣམས་མི་རྟག་པས་བསྡུས་པ་བཞིན། རང་མིན་པ་གཞ༷ན་གྱི༷་དངོ༷ས་ད༷ང་མི༷་ལྡན༷་པའི་ཕྱིར༷། རྒྱལ་པོས་ཡུལ་འཁོར་བསྡུ་བ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་མང་བར་ཐལ་བ་ནི། འོ་ན་མིག་རྣ་སྣ་དག་གཉིས་གཉིས་ཡོད་ཕྱིར་ཉེར་གཅིག་ཏུ་ཐལ་ཞེ་ན། མི༷ག་དང་རྣ་བ་ལ༷་སོ༷གས་པ༷་གཉི༷ས་གཉིས་ཡོད་མོ༷ད་ཀྱི༷། གཉིས་པོ་མིག་སོགས་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་རི༷གས་འདྲ་ཞིང་མཚན་ཉིད་གཅིག་པ་དང༷་། སྤྱོ༷ད་ཡུ༷ལ་གཟུགས་སོགས་སུ་འདྲ་བ་དང་། འབྲས་བུ་གཟུགས་སོགས་སུ་འཛིན་པའི་རྣམ༷་པ༷ར་ཤེས༷་པ་འདྲ༷་བའི༷་ཕྱིར༷་ན༷་ཁམ༷ས་གཅི༷ག་ཉི༷ད་དུ་བགྲང་ངོ་། །འོ་ན་གཉིས་གཉིས་དགོས་པ་མེད་ཅེ་ན། རྟེན་ལུས་མཛེ༷ས་བྱའི༷་ཕྱིར༷་ན༷་སྲེད་པས་ལས་བསགས་པས་གཉིས་གཉི༷ས་འབྱུང༷་ངོ༷་། །
决定彼等自性
གཉིས་པ་དེ་དག་གི་རང་བཞིན་གཏན་ལ་དབབ་པ་ལ། ཕུང་ཁམས་ཀྱི་རྣམ་བཞག་སྤྱིར་བསྟན་པ་དང་། གལ་ཆེ་བ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས།
总说蕴.界差别
དང་པོ་ལ་དངོས་དང་། གནས་ཀྱི་མིང་གཉིས།
正行
དང་པོ་ལ་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་སྤྱིའི་རྣམ་བཞག་དང་། ཁམས་ཀྱི་རབ་དབྱེ་གཉིས།
3-11b
蕴处界总差别
དང་པོ་ལ་ཕུང་སོགས་སྤྱིའི་དོན་གཏན་ལ་དབབ་པ་དང་། ཕུང་སོགས་ཀྱི་མིང་ཅན་གཞན་དེར་འདུ་བའི་ཚུལ་གཉིས།
立蕴等总义
དང་པོ་ལ། བཞི་སྟེ། སྒྲ་དོན། དགོས་པ། གོ་རིམ། སྤྱི་མིང་བྱེ་བྲག་ལ་བཏགས་པའི་རྩོད་སྤོང་ངོ་། །དང་པོ། སྤུང༷ས་ད༷ང་ཞེས་ཆོས་དུ་མ་སྤུངས་པའི་དོན་ནི་ཕུང་པོའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ཏེ། མདོ་ལས། གཟུགས་གང་ཡིན་པ་ཅི་ཡང་རུང་། འདས་པའམ། མ་འོངས་པའམ། ད་ལྟར་བྱུང་བའམ། ནང་གིའམ།ཕྱི་ཡིའམ། རགས་པའམ། ཕྲ་བའམ། ངན་པའམ། གྱ་ནོམ་པའམ། ཐག་རིང་པོ་ན་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པའམ། ཉེ་བ་ན་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ཏེ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་གྲངས་སུ་འགྲོའོ་ཞེས་བྱ་བ་ནས་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་བར་དུ་གསུངས་པས་སོ། །དེ་ལ་མདོའི་དོན་འདས་སོགས་དུས་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་པའི་གཟུགས་དང་། ནང་རང་རྒྱུད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་དང་། དེ་ལས་གཞན་ནི་ཕྱི་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་ནང་དང་ཕྱི་ཡི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་གཟུགས་སོ། །རགས་ཕྲ་ནི་ཐོགས་བཅས་ཐོགས་མེད་དམ། ཡང་ན་རྡུལ་སོགས་ལ་ལྟོས་ནས་སོ། །ངན་པ་དང་གྱ་ནོམ་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་ཡིན་མིན་དང་། རིང་བ་འདས་མ་འོངས་དང་། ཉེ་བ་ད་ལྟའོ། །ཞེས་བྱེ་སྨྲས་ཟེར། དེ་བཞིན་རྣམ་ཤེས་བར་དུ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། འོན་ཀྱང་ཁྱད་པར་འདི་ཡོད་དེ། ཡིད་སོགས་རགས་ཕྲ་ནི་དབང་པོ་དང་ཡིད་ལ་བརྟེན་པའམ་ཡང་ན་ལས་ལས་རིགས་པར་བྱའོ་ཟེར། བཙུན་པ་ནི། འདས་སོགས་རང་མིང་གིས་བསྟན། ཕྲ་རགས་
3-12a
དབང་ཡིད་ཀྱིས་བཟུང་བྱ། ངན་གྱ་ནོམ་ཡིད་མི་འོང་དང་། ཡིད་འོང་། ཉེ་རིང་ཡུལ་སྣང་མི་སྣང་ཟེར། ཚོར་བ་སོགས་ལའང་དེ་བཞིན་ཤེས་པར་བྱ། ཕུང་པོ་ལྔ་པ་ལས་ནི། དང་པོ་གསུམ་དུས་དང་། ཕྱི་ནང་རྒྱུད་དང་། ཕྲ་རགས་རྣམ་པ། ངན་གྱ་ནོམ་འགྲོ་བ། ཐག་ཉེ་རིང་ཡུལ་ལོ། །སྐད་ཅིག་དང་རྡུལ་ལ། བྱ་བའི་ཁུར་ཁྱེར་ནུས་དང་། ཕུང་པོར་ཡོངས་སུ་ཆད་པའི་དོན་ཚང་བས་ཕུང་པོ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་ཕུང་པོ་བཏགས་པ་ཡིན་པས་དེ་རེ་རེ་ཕུང་པོ་མིན་པར་ཡང་འདོད་དེ། ཕུང་པོ་བཏགས་ཡོད་ཡིན་ན་རྡུལ་གཟུགས་ཕུང་མིན་པ་དེའི་ཕྱོགས་གཅིག་ཡིན་ལ། རྫས་ཡོད་ཡིན་ན་དེ་ཕུང་པོ་ཡིན་ནོ།

以下是简体中文的直译：
第二分为归纳和归纳方式两部分。首先，色蕴、意处和法界一个就能涵盖所有蕴处界。这样的话，无表色被归纳了两次。第二，三十二种所归纳的事物被那三种归纳者归纳的方式是：以自身本性的方式归纳，如同有为法被无常性归纳一样，不是因为不具有他性而归纳，不像国王统领领土那样。
第二，关于数量过多的问题：如果眼耳鼻等各有两个，则应成二十一界？虽然眼耳等各有两个，但因为两者作为眼等的本性类似且特征相同，所缘境为色等相同，以及产生执取色等的识相同的缘故，所以算作一界。若问为何需要两个，则答：为了庄严身体作为所依，由于贪著积累业而产生成对的器官。
决定彼等自性
第二，确定它们的自性分两部分：总体说明蕴界的安立，以及详细解释重要部分。
总说蕴.界差别
首先有正文和处所之名两部分。
正行
首先有蕴处界总体安立和界的详细分类两部分。
蕴处界总差别
首先有确定蕴等的总义和说明有蕴等名称的其他法归入其中的方式两部分。
立蕴等总义
首先有四个方面：词义、目的、次序、回答对共名套用到别名的争议。
第一，"蕴集"的含义是多法积聚，这是蕴的定义。经中说："任何色，或过去、或未来、或现在、或内、或外、或粗、或细、或劣、或胜、或远、或近，将这一切合集称为色蕴的类别。"直到识蕴都这样说。
其中，经义是：过去等三时所摄的色，内是自相续所摄，其余是外。或者，内外是指内外处的色。粗细是指有碍无碍，或者相对微尘等而言。劣胜是指是否染污，远是指过去未来，近是指现在。毗婆沙师这样说。识等也应如是了知，但有此差别：意等的粗细是依靠根和意，或者应从业来推理。贤护说：过去等以自名显示，粗细是指根意所取，劣胜是指不悦意和悦意，远近是指境界是否显现。受等也应如是了知。《五蕴论》说：前三是时间，内外是相续，粗细是形相，劣胜是众生，远近是境界。
瞬间和微尘能担负事物的负担，且具备蕴的完整含义，所以是蕴。或者，因为蕴是假立的，所以也承认各个别法不是蕴。如果蕴是假有，则微尘色不是蕴而是它的一部分；如果是实有，那就是蕴。


 །བདག་དམིགས་ཀྱི་རྐྱེན་དྲུག་དྲུག་ལ་བརྟེན་ནས་རྣམ་ཤེས་སྐྱེ༷་བའི་སྒོ༷་གྱུར་པའི་དོན་ནི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ལ། རྒྱུའམ་རང་བཞིན་ནི་རི༷གས་ཀྱི༷་དོན༷་ཏེ། ཕུང༷་པོ༷་དང་སྐྱེ༷་མ༷ཆེད་དང་། ཁམ༷ས་རྣམ༷ས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཡི༷ན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ། ཕུང་སོགས་སྤྱིར་དབྱེ་བའི་དགོས་པ་དང་། ཚོར་འདུ་བྱེ་བྲག་ཏུ་དབྱེ་བའི་དགོས་པ། ཞར་ལ་འདུས་མ་བྱས་ཕུང་པོར་མི་འཇོག་པའི་འཐད་པ་དང་གསུམ། དང་པོ། དགོས་པ་རྨོང༷ས་པ་གསུམ་བཟློག་པ་དང་དབ༷ང་པོ་གསུམ་དང་། འདོ༷ད་པ་རྣམ༷་གསུམ༷་གྱི༷་སྤྱིར༷་ཕུང༷་པོ༷་ལ༷་སོག༷ས་གསུམ༷་བསྟན༷་ཏེ༷། དེ་ལ་སེམས་སེམས་བྱུང་ལ་རིལ་པོ་གཅིག་ཏུ་འཛིན་པ་ཟློག་ཕྱིར་ཕུང་ལྔ་སྟེ། དེ་ལས་སེམས་ལ་བཞིར་དབྱེ། གཟུགས་ལ་དེ་ཟློག་ཕྱིར་སྐྱེ་མཆེད། གཉིས་ཀ་ལ་དེ་ཟློག་ཕྱིར་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དོ། །དེ་གསུམ་ལ་རིམ་པར་གང་སྤེལ་གྱིས་དང་པོ་རྨོངས་ཚབ་ཆུང་
3-12b
སྟེ། དངོས་པོ་ཕྲ་བ་དང་རིགས་མཐུན་ལ་རྨོངས། གཉིས་པ་རྨོངས་ཚབ་འབྲིང་སྟེ། དངོས་པོ་རགས་པ་དང་། རིགས་མཐུན་ལ་རྨོངས། གསུམ་པ་རྨོངས་ཚབ་ཆེ་སྟེ། དངོས་པོ་ཕྲ་རགས། རིགས་མཐུན་མི་མཐུན་ཐམས་ཅད་ལ་རྨོངས་པས་སོ་ཟེར། དབང་པོ་རྣོན་པོ་ལ་ཕུང་ལྔར་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་པ་དང་། དེ་བཞིན་འབྲིང་ལ་སྐྱེ་མཆེད། རྟུལ་པོ་ལ་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དུ་བཤད་དོ། །ཡང་ཞི་གནས་སྤྱོད་པ་ཚིག་བསྡུས་པ་ལ་དགའ་བ་དང་། ཞི་ལྷག་གཉིས་སྤྱོད་འབྲིང་ལ་དགའ་བ་དང་། ལྷག་མཐོང་སྤྱོད་པ་རྒྱས་པ་ལ་དགའ་བའི་འདོད་པ་གསུམ་གྱི་ཕྱིར་གསུམ་དུ་དབྱེ་བར་འདོད་དོ་ཞེས་སོ། །གཉིས་པ། ཚོར་འདུ་གཉིས་ཁྱིམ་པ་དང་རབ་བྱུང་གཉིས་ཀྱིས་འདོད་པ་དང་ལྟ་བ་ལ་རྩོད༷་པ༷འི་རྩ༷་བ༷ར་གྱུར༷་པ༷་ད༷ང་། ཚོར་བས་ཆགས་ལྡན་གྱིས་ལས་སོག་ཅིང་། དེའང་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གིས་ཡིན་པས་དེ་དག་འཁོ༷ར་བ༷འི་རྒྱུ༷་ཡི་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར༷་དང་། འོག་ནས་འཆད་འགྱུར་གྱི་གོ་རིམ༷་ལྟར་སྟོན་པའི་རྒྱུ༷་མཚན་བཞི་ཡོད་པའི་ཕྱིར༷་ན། སེམ༷ས་བྱུང༷་རྣམ༷ས་ལ༷ས་ཚོ༷ར་བ༷་ད༷ང་། འ༷དུ༷་ཤེ༷ས་གཉིས་ནི་ལོ༷གས་ཤི༷ག་ཏུ་ཕུང༷་པོ༷ར་བཞག༷་པ་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ། ཕུང༷་པོ༷་དག༷་ཏུ༷་འདུས༷་མ༷་བྱས༷་དུ་མ་སྤུངས་པའི་དོ༷ན་དུ༷་མི༷་རུང༷་བའི་ཕྱིར༷་ན་མ༷་བཤ༷ད་དེ། དེ་ཡང་འདུས་མ་བྱས་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་དུ་བསྟན།ཕུང་པོར་མི་སྟོན་པ་ནི། ཕུང་ལྔ་སོ་སོའི་མཚན་ཉིད་མེད་པས་དེ་རེ་རེ་ནས་མ་བསྡུས་ལ། ཕུང་པོ་དྲུག་པར་ཡང་མི་བཞག་སྟེ་དུ་མ་སྤུངས་པའི་དོན་མེད་པས་སོ། །གཞན་ཡང་ཀུན་ཉོན་གྱི་གཞི་ཤེས་ཕྱིར་ཉེར་ལེན་གྱི་ཕུང་ལྔ་དང་། ཀུན་བྱང་
3-13a
གཉིས་ཀའི་གཞི་ཤེས་ཕྱིར་ཕུང་པོ་བསྟན་ལ། འདུས་མ་བྱས་དེ་གཉིས་ཀའི་དོན་དུ་མི་རུང་བ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་སུ་ནི་དམིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྐྱེ་སྒོ་དང་རིགས་ཀྱི་དོན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་བཤད་དོ། །གསུམ་པ་གོ་རིམ་ལ། ཕུང་པོའི་གོ་རིམ་དང་། ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་གོ་རིམ་གཉིས། དང་པོ་གོ་རི༷མ་ནི༷། ཐོག་མར་གཟུགས་ནི་གཟུགས་ཅན་ཐོགས་བཅས་ཡིན་པས་ཀུན་ལས་ར༷གས་པས་དང་། དེ་ནས་ཚོར་བའི་རྒྱུ་བ་རགས་པ་སོགས་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ་རགས་ཕྲའི་གོ་རིམ་ད༷ང་། ཐོག་མེད་ནས་སྐྱེ་བོ་གཟུགས་ལ་མངོན་པར་དགའ། དེ་ལས་བདེ་སོགས་ཚོར་བ་ལ་རོ་མྱོང་བས་ཆགས། དེ་ལས་གཙང་བདེ་སོགས་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་སྐྱེ། དེས་ཆགས་སོགས་ཉོན་མོངས་པ་འདུ་བྱེད།དེས་སེམས་ཉོན་མོངས་པར་བྱེད་པས། ཀུན༷་ནས་ཉོ༷ན་མོང༷ས་པ་སྐྱེ་བའི་རིམ་པ་དང་། ཡང་ན་སྣོ༷ད་དང་སོ༷གས་པས་ཟས་དང་ཚོད་མ་བྱན་པོ་ཟ་པོ་དང་མཐུན་པའི་དོ༷ན་གྱིས་ཏེ་གཟུགས་ཚོར་བའི་རྟེན། ཚོར་བ་ཟས། འདུ་ཤེས་ཚོར་བ་གསལ་འདེབས་པ་ཚོད་མ། སེམས་པས་རྣམ་སྨིན་གྱི་ཚོར་བ་འདུ་བྱས་ནས་ཉེ་བར་གཏོད་ཕྱིར་བྱན་པོ་སྟེ་ཟས་སྟོབ་པ་པོ་ལྟ་བུ་དང་། རྣམ་ཤེས་དེ་ལ་ཚོར་བས་ཕན་འདོགས་པའི་ཟ་བ་པོ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ།

以下是简体中文的直译：
作为六种所缘缘所依以下是简体中文的直译：
依靠六种所缘缘而成为识生起之门的意义是处的定义，因或本性是种类的含义，这是蕴、处、界的定义。
第二有三：蕴等总分类的目的、受想特别分类的目的、附带说明无为不安立为蕴的合理性。首先，为了遣除三种愚痴和适合三种根性及三种欲求，总的教说蕴等三种。其中，为了遣除执著心心所为一整体，说五蕴；在此基础上把心分为四种，为了遣除对色的这种执著，说处；为了遣除对两者的这种执著，说十八界。这三者依次为：首先，愚痴程度小，即对细微事物和同类事物的愚痴；其次，愚痴程度中等，即对粗大事物和同类事物的愚痴；第三，愚痴程度大，即对细微粗大、同类异类一切事物的愚痴。有说：对利根者摄为五蕴而教说，同样，对中根者说处，对钝根者说十八界。又，为了喜欢简略语句的修习止的人、喜欢中等篇幅的修习止观两者的人、喜欢广说的修习胜观的人这三种欲求，所以分为三种。
第二，受想二者是在家人和出家人对欲望和见解争论的根本，而且受使具贪者造业，这又是由于颠倒想，因此它们是轮回主要原因，以及按照后面将要解释的次第说明的四种原因，所以从诸心所中把受和想分离出来单独安立为蕴。
第三，无为不能作为多法积聚的意义，所以不说它为蕴。此外，虽然将无为说为界处，但不说为蕴，是因为无为不具备五蕴各自的特征，所以不被各蕴所摄，也不安立为第六蕴，因为没有多法积聚的含义。又，为了了知染污的基础而说五取蕴，为了了知染净二者的基础而说蕴，而无为不适合这两者；说为处界是因为以所缘的方式有生门和种类的含义。
第三，次第分为：蕴的次第和界处的次第两部分。首先，次第：首先是色，因为色法有碍，所以最为粗大；然后是受的活动粗大等，这是粗细的次第；从无始以来众生对色明显贪爱，由此享受乐等受，从此生起净乐等颠倒想，由此生起贪等烦恼行，由此使心染污，这是烦恼生起的次第；或者，与器皿等、食物、佐料、给食者、食者相应的含义，即色是受的所依，受是食物，想是使受明确的佐料，思通过造作异熟受而给予，所以如同给食者，识则如同受到受益的食者。


 །ཡང་ན་འདོད་པ་སོགས་ཁམ༷ས་ཇི༷་ལྟ་བ་བཞི༷ན་ནོ༷། །དེ་ཡང་འདོད་ཁམས་གཟུགས་ཀྱིས་ཕྱེ་སྟེ་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་གཟུགས་ཡིན་པས་སོ། །གཟུགས་ཁམས་ཚོར་བས་ཏེ། དང་པོ་ཡིད་བདེ་དང་བདེ་བ། གཉིས་པར་ཡིད་བདེ། གསུམ་པར་སེམས་བདེ། བཞི་པར་བཏང་སྙོམས། 
3-13b
གཟུགས་མེད་དང་པོ་གསུམ་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་ཕྱེ་ལ། སྲིད་རྩེ་འདུ་བྱེད་ཙམ་གྱིས་ཕྱེ་སྟེ་དེས་ཚེ་བསྐལ་པ་བརྒྱད་ཁྲིར་འཕེན་ཞིང་། རྣམ་ཤེས་དེ་དག་གི་གཞི་ཡིན་པས་སོ། །གཉིས་པ། ད༷་ལྟའི༷་དོ༷ན་འཛིན་ཕྱིར༷་སྐྱེ་མཆེད་དང༷་པོ༷་ལྔ༷་སྔོན་ལ་བསྟན་ལ། ཡིད་ནི་དུས་གསུམ་དང་དུས་མིན་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་ཡང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཕྱིས་བཤད་དོ། །ལྔ་པོ་དེ་ལས་ཀྱང་འབྱུང༷་བ༷་ལ༷ས་གྱུར༷་པའི་དོ༷ན་འབྲས་གཟུགས་ཁོ་ན་འཛིན་ཕྱི༷ར་མིག་སོགས་དང་པོ་བཞི༷་བསྟན། ལུས་ནི་གཉིས་ཀའི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་པས་ཕྱིས་བཤད། བཞི་པོ་དེ་ལས་ཀྱང་གཞ༷ན་མིག་རྣ་གཉིས་ནི༷་ཆེས༷་རྒྱང་རི༷ང་པོ་ལ་འཇུག་པས་སྔར་བསྟན་ལ། རྣ་བ་ལས་ཀྱང་མིག་རྒྱང་རིང་ལ་འཇུག་པས་སྔར་བཤད། སྣ་ལྕེ་ནི་ཡུལ་ཕྲད་ནས་ཉེ་བ་ཁོ་ན་ལ་འཇུག་པས་ཕྱིས་བཤད་དོ། །སྣ་ནི་ལྕེ་བས་ཆེས་མྱུར༷་དུ་འཇུ༷ག་པའི་ཕྱིར༷་སྔར་བསྟན༷་ལ། ཡང༷་ན༷་ལུས་ལ་ཇི༷་ལྟར༷་མིག་སོགས་གན༷ས་པའི་གོ་རིམ་བཞིན༷་ཏེ། མིག་དང་པོ་ན་གནས་པ་ནས། ལུས་བྱིང་ཕལ་ཆེར་འོག་ཏུ་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་གོ་རིམ་ལྟར་ཕྱིའི་ཡང་གྲུབ་སྟེ། ཡུལ་ཅན་གྱིས་ཡུལ་བསྟན་པ་དང་། ཁམས་ཀྱི་གོ་རིམ་ཡང་དེས་གྲུབ་སྟེ། རྒྱུའི་གོ་རིམ༷་ལྟར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཞི་པ་ཅི་སྐྱེ་མཆེད་བཅུ་ཆར་གཟུགས་ཡིན་ན་མིག་གི་ཡུལ་ཁོ་ན་ལ་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་རྗོད་ཅེ་ན། མིག་གི་ཡུལ་དེ་གཟུགས་ཞེས་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་བཅུ་པོ་སྐྱེ་མཆེད་བྱེ༷་བྲ༷ག་སོ་སོའི་དོ༷ན་ཡིན་པར་རྟོགས་པའི་དགོས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་བརྗོད་པ་ད༷ང་། བསྟན་ཡོད་ཐོགས་བཅས་གཟུགས་ཀྱི་གཙོ༷་བོ༷་ཡིན་པའི༷་ཕྱིར༷། 
3-14a
གཟུགས་ཅན་གྱི་ཁམས་བཅུ་ལས་མིག་གི་ཡུལ་ཁོ་ནར་སྤྱི་སྒྲ་བྱེ་བྲག་ཏུ་སྦྱར་བ་དང་། གཞན་རང་མིང་གིས་གོའོ། །ཐམས་ཅད་ཆོས་ཡིན་ཀྱང་ཁམས་བདུན་ལ་ཆོས་ཟེར་བ་མིང་མེད་མིང་དུ་གྱུར་པ་ལྟར་གཞན་སོ་སོ་རང་མིང་གིས་ཤེས་ལ། འདི་ལ་སྤྱི་སྒྲ་ཐོབ་པས་སོ། །ཡང་ན་ཚོར་སོགས་ཆོ༷ས་མ༷ང་པོ་བསྡུས་པ༷་དང༷་། ཆོས་ཀྱི་མཆོ༷ག་མྱང་འདས་འདིས་བསྡུས༷་པའི་ཕྱིར༷་ན་རིམ་པར་མིག་གི་ཡུལ་གཅི༷ག་ནི༷་གཟུག༷ས་ཀྱི༷་སྐྱེ༷་མཆེ༷ད་དང༷་ཁམས། ཡིད་ཡུལ་གཅི༷ག་ནི༷་ཆོས༷་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དང་ཁམས་ཞེས༷་བྱ༷་བ༷་བར༷་བརྗོ༷ད་དོ། །
蕴等属名摄法
གཉིས་པ་ཕུང་ཁམས་ཀྱི་མིང་ཅན་གཞན་བསྡུ་བ་ལ། ཆོས་ཕུང་གི་བསྡུ་བ་དངོས་སུ་བཤད། དེས་མཚོན་ནས་གཞན་བསྡུ་བར་གདམས། ཁམས་གཉིས་ལ་འདོད་ཚུལ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་དང་གསུམ། དང་པོ་ལ་བསྡུ་བ་དངོས་དང་། ཞར་ལ་ཆོས་ཕུང་གི་ཚད་འདོད་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། ཆོས༷་ཀྱི༷་ཕུང༷་པོ༷་བརྒྱ༷ད་ཁྲི༷་ད༷ག །གང༷་རྣམ༷ས་ཐུབ༷་པ༷ས་གསུང༷ས་དེ༷་ད༷ག །མདོ་སྡེ་བས་རྣ་བའི་ཡུལ་གྱུར་སྒྲ་རང་མཚན་པའི་ཚིག༷་ག༷མ། བྱེ་སྨྲས་ཡིད་ཡུལ་ལྡན་མིན་མིང༷་ཡི༷ན་པར་འདོད་པས། དེ༷་དག༷་ནི༷་སྔ་མ་ལྟར་ན་གཟུག༷ས་ད༷ང་། ཕྱི་མ་ལྟར་ན་འ༷དུ་བྱེ༷ད་ད༷ག་ཏུ༷་འདུས༷་སོ། །གཉིས་པ། ཆོས་ཕུང་དེ་ཡང་ཁ༷་ཅི༷ག་ཤཱ་རིའི་བུས་ཉེ་བར་བསྡུས་པའི་བསྟན༷་བཅོ༷ས་ཚད༷་ཙམ་རེ་ཡིན་ཅེས༷་ཟེ༷ར། དེ་ལ་ཤོ་ལོ་ཀ་དྲུག་སྟོང་ཡོད་དོ། །དེ་ལྟ་ན། ཆོས་ཕུང་བརྒྱད་ཁྲི་ལ་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་དུང་ཕྱུར་ཕྲག་བཞི་དང་། བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ། །བམ་པོ་ས་ཡ་ཕྲག་
3-14b
གཅིག་དྲུག་འབུམ་བརྒྱད་ཁྲིའོ། །ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ཚིགས་བཅད་རྐང་པ་རེ་ལ་ཚིག་འབྲུ་སོ་གཉིས་ཞེས་བཤད་པས་བོད་ཀྱི་ཚེགས་བར་ཉེར་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ།

以下是简体中文的直译：
或者，如同欲界等界那样。其中，欲界由色来区分，因为欲的功德是色法。色界由受来区分：第一禅有喜乐，第二禅有喜，第三禅有乐，第四禅有舍受。无色界前三地由想来区分，有顶仅由行来区分，因为它能投生八万劫的寿命，并且是诸识的所依。
第二，为了摄取现在境，先说前五处，而意则因为也是三世及非时无为的对境，所以后说。从那五者中，为了只摄取由大种所成的境果色，先说眼等前四处，身因为是两者的对境故后说。从那四者中，眼耳二者能缘极远的对境，故先说，而耳又不如眼能缘远境，故先说眼。鼻舌只缘接触的近境，故后说。鼻比舌更快入境，故先说，或者按照眼等在身体上安立的次第，因为眼位于上部，而身大部分位于下部。
内处的次第决定外处的次第，即由能缘表示所缘，界的次第也由此确定，因为是按照因的次第而说的。
第四，若问：如果十处都是色，为何只称眼的对境为色处？正因为指示眼的对境为"色"，就能了解十处各自的别义，这是有意如此表述的；又因为有可见有对色是主要的，所以在十种色法界中只对眼的对象运用总名为别名，而其他则以自名可知。虽然一切都是法，但称七界为法，如同无名变为名一样，其他各自以自名了知，而这一个获得总名。或者，因为受等摄多法，以及此界摄最胜法涅槃，所以依次称眼的单一境为色处色界，意的单一境为法处法界。
蕴等属名摄法
第二，归摄其他具有蕴界名称的法分三部分：直接解释法蕴的归摄，以此类推指导归摄其他，特别解释对二界的不同观点。首先分为直接归摄和附带说明法蕴量的不同观点两部分。
首先，世尊所说的八万法蕴，经部师认为是耳境声的实相言词，毗婆沙师认为是意境不相应行的名，这些前者摄入色中，后者摄入行中。
第二，关于法蕴，有人说各自是如舍利子所集的论典那样大小，那有六千颂。这样，八万法蕴就有四亿八百万颂，合一百六十八万卷。偈颂每一行有三十二字，按藏文则是二十八音节。


 །གཞན་དག་ཕུང༷་པོ༷་དང་ལ༷་སོ༷གས་པས་ཁམས། སྐྱེ་མཆེད་རྟེན་འབྲེལ་སོགས་སྡེ་ཚན་རེ་རེ་རྫོགས་པར་སྟོན་པའི་གཏམ༷་རེ༷་རེ་ཆོས་ཕུང་རེ་ཡི༷ན་གྱི། ཤོ་ལོ་ཀའི་གྲངས་ངེས་མེད་ཟེར། ཆགས་སྡང་སོགས་ཉོན་མོངས་པ་སྤྱོ༷ད་པ༷་ཐ་དད་པ་བརྒྱད་ཁྲི་རྣམ༷ས་ཀྱི༷་གཉེན༷་པོ༷ར་ནི༷། ཆོས༷་ཀྱི༷་ཕུང༷་པོ༷འང་དེ་དང་མཐུན༷་པ༷ར་གསུ༷ངས་སོ། །གཉིས་པ། དེ༷་བཞི༷ན་གཞན༷་ཡ༷ང་མདོ་ལས་གསུངས་པ་ཅི༷་རི༷གས་པ༷ར། ཟག་མེད་ཀྱི་ཕུང༷་པོ༷་ཟད་པར་ཟིལ་གནོན་གྱི་སྐྱེ༷་མཆེ༷ད། ཁམས་མང་པོའི་མདོ་ལས་ཁམ༷ས་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་རྣམ༷ས་ནི༷། དེ་དག་ར༷ང་གི༷་མཚ༷ན་ཉི༷ད་ལེ༷གས་པར་དཔྱ༷ད་དེ༷། ཇི༷་སྐ༷ད་བཤ༷ད་པ༷ར་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་དེར་བསྡུ༷་བར༷་བྱའོ༷། །དེ་ཡང་ཟག་མེད་ཕུང་ལྔ་བྱེ་སྨྲ་ལྟར་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་གཟུགས། ཏིང་འཛིན་ཤེས་རབ་གཉིས་འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་གྲོལ་ནི་མི་སློབ་པའི་མོས་པ། ཡེ་ཤེས་གཟིགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཡིན་པས་ཕྱི་མ་བཞི་འདུ་བྱེད་དོ། །སྡིག་བཤགས་ཡི་རངས། གསོལ་གདབ་ཀྱི་ཕུང་པོའང་འདུ་བྱེད་དེ། འགྱོད་དང་དད་དང་འདུན་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་སོ། །ཡང་དག་ངེས་པ་སོགས་གསུམ། ཕུང་པོ་ལྔས་བསྡུས་པའོ། །ཟད་པར་བཅུའི་དང་པོ་བརྒྱད་མ་ཆགས་པ་ཡིན་པས་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་བསྡུས། འཁོར་དང་བཅས་ན་
3-15a
ཕུང་ལྔའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་ཡིད་དང་ཆོས་ཀྱིས་སོ། །ཟིལ་གནོན་བརྒྱད་ཀྱི་བསྡུ་ཚུལ་ཀྱང་ཟད་པ་དང་པོ་བརྒྱད་དང་འདྲའོ། །ཕྱི་མ་གཉིས་ནི་གཟུགས་མེད་དེ། ཡིད་དང་ཆོས་ཀྱིས་སོ། །གསུམ་པ། ཁམས་དྲུག་གི་ས་སོགས་བཞི་རེག་བྱ་ཡིན་ལ། ཁམས་དྲུག་གི་ནང་ཚན་དུ་གྱུར་པའི་ནམ་མཁའ་དང་། རྣམ་ཤེས་ནི་ནམ་མཁའ་དང་རྣམ་ཤེས་སྤྱི་ལས་བྱེ་བྲག་ཞིག་ལ་གོ་དགོས་ཏེ། འདི་ལྟར་སྒོ་དང་སྐར་ཁུང་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་བུ༷་ག༷་ནི་ནམ༷་མཁ༷འི་ཁམ༷ས་ཤེས༷་བྱ༷་སྟེ། དེ་ཡང་ཉིན་མོ་སྣང༷་བ་ད༷ང་མཚན་མོ་མུན༷་པ༷་དག༷་ཡི༷ན་པས་གཟུགས་ཡིན་ནོ་ལོ༷། །བྱེ་སྨྲས་ནང་གི་ནམ་མཁའ་ཐོགས་བཅས་ཉེ་འཁོར་ཏེ་གཟུགས་ཡིན་ནོ་ཟེར། མདོ་སྡེ་པས་སྣང་མུན་འདུས་བྱས་ཡིན་ལ། ནམ་མཁའ་འདུས་མ་བྱས་ཡིན་ཕྱིར་ཐོགས་མེད་ཉེ་འཁོར་ཡིན་ཟེར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་ནམ་མཁའི་ཁམས་ཆོས་ཁམས་ཡིན་ནོ། །རྣམ་ཤེས་ཐམས་ཅད་ཁམས་མིན་ཏེ་འོན་ཀྱང་ཟ༷ག་པ་ད༷ང་བཅས༷་པ༷འི་རྣམ༷་ཤེས༷་ནི༷།རྣམ༷་ཤེས༷་ཀྱི་ཁམ༷ས་ཞེས་བྱ་བ་ཡི༷ན་ཏེ། དེ་སྲིད་པར་སྐྱེ༷་བ༷འི་རྟེན༷་དུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཁམས་ནི་སེམས་ཁམས་བདུན་དུ་འདུས་སོ། །དེའི་རྗེས་ལ་འདོད་པ་དང་། གནོད་སེམས། རྣམ་འཚེ་ངེས་པར་འབྱུང་བ། གནོད་སེམས་མེད་པ། རྣམ་པར་མི་འཚེ་བའི་ཁམས་དང་དྲུག་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཁམས་སོ། །བདེ་བ། སྡུག་བསྔལ། ཡིད་བདེ། ཡིད་མི་བདེ། བཏང་སྙོམས། མ་རིག་པའི་ཁམས་ཏེ་དྲུག་ནི་དང་པོ་ལྔ་ཚོར་བ་དང་།
3-15b
ཐ་མ་ནི་འདུ་བྱེད་ཀྱི་ནང་དུ་འདུས་སོ། །དེ་རྗེས་ཚོར་འདུ། འདུ་བྱེད། རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཁམས་བཞི་ནི། ཆོས་དང་། སེམས་ཀྱི་ཁམས་སོ། །འདོད་གཟུགས་གཟུགས་མེད་གསུམ་ནི་རིམ་པར་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དང་།དྲི་རོ་སྣ་ལྕེའི་རྣམ་ཤེས་ཁམས་མ་གཏོགས་བཅུ་བཞི་དང་། ཁམས་ཐ་མ་གསུམ་གྱིས་བསྡུས། གཟུགས་གཟུགས་མེད་འགོག་པའི་ཁམས་གསུམ་ནི་ཁམས་བཅུ་བཞི་དང་། ཐ་མ་གསུམ་དང་། ཆོས་ཀྱིས་སོ། །དུས་གསུམ་དུ་བྱུང་བའི་ཁམས་གསུམ་གསུངས་པ་ནི་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བསྡུས་སོ། །དེ་རྗེས། ངན་པ། བར་མ། གྱ་ནོམ་གསུམ་ནི། འདོད་ཁམས་སོགས་གསུམ་པོ་ཡིན་ནོ། །དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ། དང་པོ་གཉིས། གཟུགས་སྒྲ། ཆོས་དང་སེམས་ཁམས་བདུན་གྱིས་སོ། །ཐ་མ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱིས་སོ། །སློབ་མི་སློབ་གཉིས་ཀ་མིན་པ་གསུམ་གྱི་དང་པོ་གཉིས། ཁམས་ཐ་མ་གསུམ་གྱིས་དང་། ཐ་མ་ནི་བཅོ་བརྒྱད་དོ།

以下是简体中文的直译：
其他人说，蕴等以及界、处、缘起等每一个类别完整说明的一段论述，各是一法蕴，没有确定的偈颂数量。为对治贪嗔等八万种烦恼的差别行为，也相应地说有八万法蕴。
第二，同样，其他经中所说的无漏蕴、遍处、胜处以及多界经中所说的六十二界等，应当善加观察其自性特征，如前所述归摄入蕴界处中。其中，按毗婆沙师，五无漏蕴中戒为色，定慧二者为行，解脱是无学信解，智见是慧的一种，所以后四者是行蕴。忏罪、随喜、祈请蕴也是行蕴，因为它们是悔、信、欲的本质。正定等三者由五蕴所摄。
遍处十种中，前八种是无贪性，为法处所摄；若连眷属则是五蕴本质，为意处和法处所摄。胜处八种的归摄方式与前八遍处相同。后两种是无色，由意处和法处所摄。
第三，六界中的地等四种是触境，六界中包含的空界和识界应理解为虚空和识的一种特殊情况，如：各种门窗的孔隙称为空界，而这是白天的光明和夜晚的黑暗，所以是色法。毗婆沙师说内空是有碍邻近空间，是色法。经部师说光明黑暗是有为法，而虚空是无为法，因此是无碍邻近空间。这样看来，空界是法界。
并非所有识都是界，而是有漏识才是识界，因为它被说为生有的所依。因此，识界包含在七心界中。之后的欲、恚、害、出离、无恚、无害六界是法界。乐、苦、喜、忧、舍、无明六界中，前五是受，最后一个归入行蕴。之后的受、想、行、识四界是法界和心界。
欲界、色界、无色界三者分别包含在十八界、除香味鼻舌识界外的十四界，以及最后三界中。色、无色、灭界三界包含在十四界、最后三界和法界中。所说的过去、现在、未来三界由全部十八界所摄。之后的劣、中、胜三种是欲界等三界。善、不善、无记三者中，前二种由色、声、法和七心界所摄，最后一种由十八界所摄。有学、无学、非二者三者中，前二者由最后三界所摄，最后一种是十八界。


 །ཟག་བཅས་ཟག་མེད་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དང་། ཐ་མ་གསུམ་གྱིས་བསྡུས། འདུས་བྱས་འདུས་མ་བྱས་གཉིས། དང་པོ་བཅོ་བརྒྱད་དང་། ཐ་མ་ཆོས་ཁམས་གཅིག་པུས་བསྡུས་སོ། །དེ་ལྟ་ན་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དང་དེ་ནས་དྲུག་ཚན་གསུམ་དང་བཞི་ཚན་གཅིག་གསུམ་ཚན་དྲུག་དང་གཉིས་ཚན་གཉིས་བཅས་ཁམས་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཏེ་དེ་དག་ལ་མཁས་ན་ཁམས་ལ་མཁས་པར་གསུངས་སོ། །
界差别
གཉིས་པ། ཁམས་ཀྱི་
3-16a
དབྱེ་བ་ལ། མིག་ལ་བསྟན་དུ་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར། ༡ ཐོགས་བཅས་ཡིན་མིན་གྱི་ཁྱད་པར། ༢ ལུང་བསྟན་ཡིན་མིན་གྱི་ཁྱད་པར། ༣ ཁམས་གསུམ་གང་དུ་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར། ༤ ཟག་བཅས་ཟག་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར། ༥ རྟོག་དཔྱོད་དང་བཅས་མ་བཅས་ཀྱི་ཁྱད་པར། ༦ དམིགས་བཅས་ཡིན་མིན་གྱི་ཁྱད་པར། ༧ ཟིན་མ་ཟིན་གྱི་ཁྱད་པར། ༨ འབྱུང་བ་འབྱུང་འགྱུར་ཡིན་མིན་གྱི་ཁྱད་པར། ༩ རྡུལ་ཕྲན་བསགས་པ་ཡིན་མིན་གྱི་ཁྱད་པར། ༡༠ གཅོད་བྱེད་གཅད་བྱར་གྱུར་མ་གྱུར་གྱི་ཁྱད་པར། ༡༡ བྱུང་བ་གསུམ་གྱི་ཁྱད་པར། ༡༢ ཐོབ་པ་འབྱུང་མིན་གྱི་ཁྱད་པར། ༡༣ ཕྱི་ནང་གི་ཁྱད་པར། ༡༤ རྟེན་བཅས་དེ་མཚུངས་ཀྱི་ཁྱད་པར། ༡༥ སྤང་བྱ་ཡིན་མིན་གྱི་ཁྱད་པར། ༡༦ ལྟ་བ་ཡིན་མིན་གྱི་ཁྱད་པར། ༡༧ ཡུལ་དབང་ཤེས་གསུམ་ཕན་ཚུན་བརྟེན་ཚུལ་གྱི་ཁྱད་པར། ༡༨ དབང་པོ་དུས་ཡུལ་ཡིན་ཚུལ་གྱི་ཁྱད་པར། ༡༩ རྟག་མི་རྟག་གི་ཁྱད་པར། ༢༠ དབང་པོ་ཡིན་མིན་དུ་དཔྱད་པ་༢༡ སྟེ་སྐབས་ཉེར་གཅིག་སྟེ། རྫས་དང་པོ་ལྡན་མི་ལྡན་ནི། རྟག་མི་རྟག་གི་ཁོངས་སུ་འདུ་སྟེ། གོང་དུ་དམིགས་བསལ་དུ་འཆད་ན་བདེ་ཞིང་། མིང་ནི་ཉེར་གཉིས་དོན་གྱི་ཉེར་གཅིག་ཡིན་ནོ། །དང་པོ། མིག་གི་ཤེས་པས་འདི་ནའོ་ཞེས་བསྟན༷་དུ༷་ཡོ༷ད་པ་འདི༷ར་ནི༷་གཟུགས༷་གཅི༷ག་པུ༷་གཞན་བཅུ་བདུན་བསྟན་མེད་དོ། །གཉིས་པ། ཕན་ཚུན་སྒྲིབ་པས་ཐོ༷གས་པ་ད༷ང་བཅ༷ས་པ༷་གཟུག༷ས་ཅ༷ན་བ༷ཅུ། སྒྲིབ་པས་ཐོགས་པ་ནི་གཅིག་གི་གོ་སར་གཅིག་མི་འཇུག་པའོ། །ཡུལ་ལ་ཐོགས་པ་མིག་སོགས་རང་ཡུལ་ལས་གཞན་ལ་མི་འཇུག་པའོ། །
3-16b
དམིགས་པ་ལ་ཐོགས་པ་སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་རང་ཡུལ་ལ་འཛིན་གྱི་གཞན་ལ་མི་འཛིན་པའོ། །ཡུལ་དང་སྒྲིབ་ཐོགས་གཉིས་ལ་མུ་བཞི་སྟེ། ཡུལ་ཐོགས་སྒྲིབ་མི་ཐོགས་ནི། སེམས་ཁམས་བདུན་དང་ཆོས་ཁམས་ཀྱི་མཚུངས་ལྡན་ནོ། །གཉིས་པ་ཡུལ་ལྔ། གསུམ་པ་དབང་ལྔ། བཞི་པ་ཆོས་ཁམས་ཀྱི་མཚུངས་ལྡན་མ་གཏོགས་པའོ། །མིག་ལ་ཡུལ་ཐོགས་ལ་ཆུ་དང་། སྐམ་ཉིན་མཚན་ལ་ཐོགས་མི་ཐོགས་ཀྱི་མུ་བཞི་ཡུལ་དང་དམིགས་ཐོགས་ཀྱི་མུ་གཉིས་ཀྱང་བཤད་དོ། །གསུམ་པ། མཐའ་གཅིག་ཏུ་དགེ་མི་དགེ་ལུང༷་མ༷་བསྟན༷་བརྒྱ༷ད་དེ། གང་ཞེ་ན། གཟུགས་ཅན་གྱི་ཁམས་བཅུ་དེ༷་ད༷ག་ཉི༷ད་ལས་གཟུགས༷་སྒྲ༷་མ༷་གཏོག༷ས་པ་བརྒྱད་དོ། །གཞན༷་དུ་བཅུ་ནི་དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་རྣམ༷་གསུམ༷་མོ། །བཞི་པ། འདོ༷ད་ཁམ༷ས་སུ་གཏོགས༷་པ༷་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་པོ་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་དོ༷། །གཟུགས༷་ཀྱི༷་ཁམ༷ས་ན༷་བཅུ༷་བཞི༷འོ༷། །གང་ཞེ་ན། ཡུལ་དྲི༷་ད༷ང་རོ༷་ད༷ང་དེ་གཉིས་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་སྣ༷་ད༷ང་ནི༷། ལྕེ༷་ཡི༷་རྣམ༷་ཤེ༷ས་ཁ༷མས་མ༷་གཏོག༷ས་པའོ། །གཟུགས༷་མེ༷ད་དུ་གཏོགས༷་པ༷་མ་བྲལ་བས་དེའི་བདག་གིར་བྱས་པའི་ཡི༷ད་ད༷ང་ནི༷། ཆོས༷་ད༷ང་། ཡི༷ད་ཀྱི༷་རྣམ༷་ཤེ༷ས་ཁམ༷ས་ཏེ་གསུམ་མོ། །ལྔ་པ། ཆོས་ཡིད་རྣམ་ཤེས་དེ༷་གསུམ༷་ཟ༷ག་བཅས༷་དང་། ཟ༷ག་པ༷་མེ༷ད་པ་གཉིས་ཡོད་དེ། ལམ་བདེན་གྱིས་བསྡུས་པའི་ཆོས་ཡིད་རྣམ་ཤེས་གསུམ་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཟག་མེད་དང་། ཁམས་ལྷག༷་མ༷་བཅོ་ལྔ་རྣམ༷ས་ནི༷་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ཟ༷ག་བཅས༷་ཡིན་ཏེ། ཟག་པ་རྒྱས་པ་དང་སྒོམ་སྤང་ཡིན་པས་སོ༷། །དཔེས་སྟོན་པས་དགྲ་བཅོམ་པའི་ཕུང་
3-17a
པོ་དང་སྣོད་ཟག་པའི་རྟེན་དང་གཉེན་པོ་གཉིས་ཀ་མིན་པས་དེ་གཉིས་གང་ཡང་མིན་པར་འདོད་ཀྱང་། དེ་མི་སྲིད་དེ་ཕུང་གསུམ་མེད་པས་སོ།

以下是简体中文的直译：
有漏无漏二者中，第一种由十八界所摄，后者由三界所摄。有为无为二者，第一种由十八界所摄，后者只由法界一种所摄。这样，有十八界，然后三个六组、一个四组、六个三组和两个二组，共六十二界，了达这些就是通达界的意思。
界差别
第二，界的分类有：①可见不可见的差别，②有对无对的差别，③有表无表的差别，④存在于三界中的差别，⑤有漏无漏的差别，⑥有寻有伺的差别，⑦有所缘无所缘的差别，⑧执受非执受的差别，⑨大种所造的差别，⑩微尘积聚的差别，⑪能割所割的差别，⑫三生起的差别，⑬是否生得的差别，⑭内外的差别，⑮有所依与等同的差别，⑯是否所断的差别，⑰是否见解的差别，⑱境根识三者相互依存方式的差别，⑲根时境存在方式的差别，⑳常无常的差别，㉑是否为根的考察，共二十一点。实际上，"具实与否"已包含在"常无常"中，若要单独解释也可以，名称虽有二十二，但内容是二十一。
首先，眼识能指示"这个在这里"的可见性，这里只有色一种，其余十七种不可见。
第二，由于相互阻碍而有对的色法有十种。所谓阻碍，是指一物不能进入另一物的空间。对境的阻碍是指眼等只能缘自己的对境而不能缘其他。对所缘的阻碍是指心心所只能缘自己的对境而不能缘其他。对境阻碍和障碍阻碍有四句：对境有阻碍但无障碍阻碍的是七心界和法界中的相应法。第二句是五境。第三句是五根。第四句是除法界中的相应法之外的部分。眼对境阻碍对水、干燥、白天和黑夜有阻碍和无阻碍的四句，对境与所缘阻碍的二句也有解释。
第三，唯一是无记的八种，是哪些呢？色法十界中除了色声以外的八种。其他十种可以是善、不善、无记三种。
第四，属于欲界的有全部十八界。色界中有十四界，即除去香、味和以这两者为对境的鼻识界和舌识界。属于无色界的有由于未离系而归属的意、法和意识界三种。
第五，法、意、意识三界可以是有漏也可以是无漏，即被道谛所摄的法、意、意识三界和无为无漏，其余十五界唯一是有漏，因为它们是漏所增长和修所断。依例说明阿罗汉的蕴体和器世间既非漏的所依又非对治，所以认为两者都不是，但这是不可能的，因为没有第三种蕴。
;


 །དཔེས་སྟོན་པས་ལུས་ཤིན་སྦྱངས་བྱང་ཆུབ་ཡན་ལག་གིས་བསྡུས་པའི་རེག་བྱ་དང་། ལུས་ཤེས་ཀྱང་ཟག་མེད་དུ་འདོད་པར་བཤད་དོ། །དྲུག་པ་ལ་དངོས་དང་། ཞར་བྱུང་དགོས་ཆེད་གཉིས། དང་པོ། རྩིང་བར་རྟོག༷་ད༷ང་ཞིབ་པའི་དཔྱོ༷ད་ད༷ང་བཅ༷ས་པ༷་ནི༷། རྣམ༷་པ༷ར་ཤེ༷ས་པ༷འི་ཁམ༷ས་ལྔ༷་ཡི༷ན་ཏེ། ཁ་ཕྱིར་བལྟས་ཀྱི་རྩིང་ཞིབ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཐ༷་མ༷་ཆོས་སོགས་གསུམ༷་ནི༷། གཉིས་བཅས་རྟོག་མེད་དཔྱོད་བཅས་གཉིས་མེད་དེ་བསམ་གཏན་ས་པ་བཞིན་དུ་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་མོ༷། །ལྷག༷་མ༷་བཅུ་པོ་རྣམ༷ས་ནི༷། རྟོག་དཔྱོད་གཉི༷ས་ཀ༷་སྤང༷ས་སོ། །གཉིས་པ། སྒོ་ལྔ་རྟོག་མེད་དུ་བཤད་པ་དང་འགལ་ཞེ་ན། དེ་ནི་གསུམ་ལས། ངེ༷ས་པ༷ར་རྟོག༷་ད༷ང་རྗེས༷་སུ་དྲ༷ན་པ༷འི་རྣམ༷་པ༷ར་རྟོག༷་པ༷ས་རྣམ༷་པར་མི༷་རྟོག༷་གི། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྟོག་པ་ཡིན་ནོ། །ངོ་བོ་ཉིད་རྟོག་སེམས་བྱུང་ནང་དུ་འཆད་ལ།ཕྱི་མ་གཉིས་པོ་དེ༷་ད༷ག་ཡི༷ད་ཀྱི༷་རྣམ་ཤེས་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཤེས༷་ར༷བ་ཡུལ་ལ་གཡེ༷ང་བ་དེ་ངེས་རྟོག་དང་། གཡེང་ཞེས་པས་མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་ཐོས་བསམ་དང་། སྐྱེས་ཐོབ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །ཡི༷ད་ཀྱི༷་རྣམ་ཤེས་དང་མཚུངས་ལྡན་མིང་ལ་མི་ལྟོས་པར་དོན་དྲ༷ན་པ༷་མཉམ་པར་བཞག་མ་གཞག་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་རྗེས་དྲན་གྱི་རྟོག་པ་ཉི༷ད་དོ། །བདུན་པ། དམི༷གས་པ་དང་བཅས༷་པ་སེ༷མས་ཀྱི༷་ཁམ༷ས་བདུན༷་ནོ༷། །ཆོས༷་ཀྱི༷་ཕྱེ༷ད་སེམས་བྱུང་རྣམས་ཀྱང༷་དམིགས་བཅས་སོ། །
3-17b
ཁམས་ལྷག་མ་ཕྱེད་དང་བཅུ་གཅིག་ནི་དམིགས་པ་མེད་པར་གྲུབ་བོ། །བརྒྱད་པ། སེམས་ཀྱི་ཚོར་བས་མ༷་ཟི༷ན་པ་ནི་དགུ༷་སྟེ། དམིགས་བཅས་སུ་བཤད་པ་བརྒྱ༷ད་པོ༷་དེ༷་དག༷་རྣམ༷ས་ད༷ང་སྒྲའོ༷། །ཟིན་པ་ནི་ཟིན་བྱེད་སེམས་ཀྱིས་བཟུང་ནས་གཟུང་བྱ་ལ་ཕན་གནོད་བྱས་ན་སེམས་ཀྱིས་ཚོར་བའོ། །དེས་ན་སེམས་དང་བཅས་པའོ། །མིག་སོགས་ལྔ་དང་གཟུགས་དྲི་རོ་རེག་དགུ༷་པོ༷་གཞ༷ན་ནི༷་ཟིན་མ་ཟིན་རྣམ༷་པ༷་གཉི༷ས་ཀ་སྟེ། དབང་ལྔ་འདས་འོངས་མ་ཟིན་པ། ད་ལྟ་བ་ཟིན་པ། གཟུགས་སོགས་བཞི་ད་ལྟ་བ་དབང་པོའི་ཚོགས་པ་ན་ཡོད་པ་ཟིན་པ། དེ་ལས་གཞན་པ་རྒྱུད་བསྡུས་ད་ལྟ་བ་ལ་ཡང་རྩ་བ་མ་གཏོགས་པའི་སྐྲ་བ་སྤུ་སོ་སེན་བཤང་གཅི་མཆིལ་སྣབས་ཁྲག་སོགས་དང་། རྒྱུད་ཀྱིས་མ་བསྡུས་པའི་གཟུགས་སོགས་མ་ཟིན་པའོ། །དགུ་པ། རེ༷ག་བྱ༷་འབྱུང་དང་འབྱུང་འགྱུར་རྣམ༷་པ༷་གཉི༷ས་ཡི༷ན་ཏེ༷། ས་སོགས་བཞི་འབྱུང་བ་དང་། འཇམ་སོགས་བདུན་འབྱུང་འགྱུར་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྷག༷་མ༷་གཟུགས༷་ཅ༷ན་དགུ༷༷་པོ༷་ནི༷་འབྱུང༷་འགྱུར༷་ཡིན་ལ། ཆོས༷་ཁམ༷ས་ཕྱོག༷ས་གཅི༷ག་རྣམ་རིག་མིན་པ་དག་ཀྱང༷་འབྱུང་འགྱུར་དང་། ལྷག་མ་གཉིས་ཀ་མིན་ནོ། །བཅུ་པ། གཟུག༷ས་ཅ༷ན་བ༷ཅུ་ནི༷་རྡུལ་ཕྲན་བས༷གས་པ༷འོ༷། །གཞན་བརྒྱད་དེ་མིན་ནོ། །བཅུ་གཅིག་པ་ལ་དངོས་དང་། ཞར་བྱུང་བསྲེག་འཇལ་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ། གཅོ༷ད་བྱེ༷ད་ཡིན་པ་དང་གཅ༷ད་པ༷ར་བྱ༷་བ༷་ཉི༷ད་ཡིན་པ་ནི། ཕྱི༷་རོ༷ལ་གྱི༷་ནི༷་ཁ༷མས། གཟུགས་དྲི་རོ་རེག་བཞི༷་ཡི༷ན་གྱི་དབང་པོ་རྣམས་ནི་བཅད་བྱ་མིན་ཏེ། དབང་
3-18a
པོ་འབྲེལ་རྒྱུན་གཉིས་སུ་བྱར་མེད་དོ། །དེ་འོད་ལྟར་དྭངས་པས་སོ། །སྣའི་རྩེ་མོ་བཅད་པས་རེག་བྱ་འཛིན་པ་ནི་དུམ་བུས་མི་འཛིན་པས་དེ་འབྱར་བ་ན་དབང་ཅན་གྱི་ལུས་དང་འབྲེལ་བས་རྒྱས་བྱུང་གིས་དབང་པོ་སླར་སྐྱེས་པའོ། །རྨིགས་བུ་སོགས་ཀྱི་མཇུག་མ་བཅད་པ་འགུལ་བའང་རླུང་ཡིན་གྱི་དབང་པོ་དང་སེམས་མིན་ཏེ། རྒྱུད་གཉིས་སུ་ཐལ་བས་སོ། །དབང་པོ་གཅོད་བྱེད་ཀྱང་མིན་ཏེ་དྭངས་པས་སོ། །སྒྲ་ལ་རྒྱུན་མེད་པ་དང་། ཆོས་དང་སེམས་ཁམས་ལ་ལུས་མེད་པས། འདུས་པར་མི་གནས་པས། གཅོད་བྱེད་བཅད་བྱ་གཉིས་ཀ་མིན་ནོ།

以下是简体中文的直译：
依例说明，身轻安所摄的触和身识也被认为是无漏的。
第六分为正说和附带目的两部分。首先，有粗寻和细伺的是五识界，因为它们与向外的粗细相应。最后三种（法等三）有三种情况：既有寻又有伺、无寻唯伺、二者皆无，就像四种禅定地一样。其余十种是舍离寻伺二者的。
第二，若问：这与说五识无分别矛盾吗？这有三种：它们没有决定分别和随念分别，但有自性分别。自性分别在心所中解释，后两种是与意识相应的慧对境的散乱，这就是决定分别，"散乱"指未入定的闻思和生得分别。与意识相应的不依靠名言而忆念义境，无论入定未定，都是随念分别。
第七，有所缘的是七心界。法界的一半，即心所也是有所缘的。其余十个半界确定是无所缘的。
第八，心不执受的有九种：前面说的有所缘的八种及声。执受是指执受者心摄取所执，对所执物有益损时心能感受，因此是有心的。眼等五根和色香味触九种既有执受也有不执受：五根的过去未来是不执受的，现在是执受的；色等四种现在位于根聚中的是执受的；除此之外，虽在自相续现在，也除了根本以外的发毛指甲便尿唾鼻涕血等，以及非自相续所摄的色等都是不执受的。
第九，触境既是大种也是所造的，因为地等四种是大种，柔软等七种是所造的缘故。其余九种色法是所造，法界的一部分无表色也是所造，其余既非大种也非所造。
第十，十种色法是微尘积聚的，其他八种不是。
第十一有正说和附带解释割、烧、称量两部分。首先，能割和所割的是外在的色香味触四界，而诸根不是所割的，因为根的关联流不能分割。这是因为根如光一样明净。虽然鼻尖被割后能感知触境，但并非断片能感知，而是当它贴合时，与有根的身体相连，从而由增长生起根重新生成。虽然割断蜥蜴等的尾巴仍能活动，但那是风而非根和心，否则会导致成为两个相续的过失。根也不是能割的，因为它清净。声因无相续，法界和心界因无形体而不聚集，所以既不是能割也不是所割。


 །གཉིས་པ་ལ་དངོས་དང་། འདོད་ཚུལ་ཐ་དད་ཡོད་པར་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ། ཕྱི་རོལ་གྱི་ཁམས་བཞི་པོ་གཅོད་བྱེད་དང་བཅད་བྱ་ཡིན་པ་དེ༷་བཞི༷ན་མེས་བསྲེག༷་པར་བྱ༷་བ་དང་། སྲང་གིས་འཇ༷ལ་བར་བྱེ༷ད་པ༷འང་དེ་བཞིའོ༷། །གཉིས་པ། སྲེག༷་ད༷ང་གཞ༷ལ་ལ༷་མི༷་མ༷ཐུན་པར་སྨྲ༷་སྟེ། ཁ་ཅིག་སྲེག་བྱེད་མེ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་རེག་བྱ་དང་། གཞལ་བྱ་ལྕི་བ་ཁོ་ན་ཡིན་པས་དེའང་རེག་བྱ་ཡིན་ཟེར། ཁ་ཅིག་རེག་བྱ་ཁོ་ན་མིན་གྱི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཁམས་བཞི་པོ་དེ་འདུས་པ་ཡིན་ནོ་ཟེར། བཅུ་གཉིས་པ་ལ། བྱུང་བ་གསུམ་པོ་གང་གི་ཡིན་མིན་ངེས་པ་བཤད་པ་དང་། མ་ངེས་པ་བཤད་པ། ཐོགས་མེད་བརྒྱད་ཀྱི་དམིགས་བསལ་བཤད་པ་དང་གསུམ། དང་པོ། དགེ་མི་དགེའི་རྣམ༷་པ༷ར་སྨིན༷་པའི་རྒྱུ་ལ༷ས་བྱུང༷་བ༷་ད༷ང་། རྒྱས༷་པའི་རྒྱུ་ལ༷ས་བྱུང༷་བ༷་ནང༷་གི༷་དབང་པོ་ལྔ༷་སྟེ། མི་དགེ་བ་དང་དགེ་བ་ཟག་བཅས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། རྒྱས་པའི་
3-18b
རྒྱུ་དག་གིས་རྒྱས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་རྒྱས་པའི་རྒྱུ་ནི་བཞི་སྟེ། ཟས་དང་། བསྐུ་མཉེ་དང་དྲིལ་ཕྱིས་སོགས་ལེགས་པར་བྱ་བ་དང་། གཉིད་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ཚངས་སྤྱོད་དང་ལྔ་ཟེར་ཡང་། དེ་མི་གནོད་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི་རྒྱས་བྱེད་མིན་ནོ། །སྒྲ༷་ནི༷་ཆད་ནས་མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་། བརྗོད་འདོད་ཀྱིས་བསྒྱུར་བཏུབ་བས་རྣམ༷་སྨིན༷་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པ་མི༷ན་ནོ། །འོ་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་གསུང་རྣམ་སྨིན་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། དགེ་སློང་སྙན་པ་བཟང་ལྡན་གྱི་ང་རོ་འཁོར་བ་འཇིག་གི་མཆོད་རྟེན་ལ་དྲིལ་བུ་བཏགས་པའི་རྣམ་སྨིན་དུ་གསུངས་པ་དང་འགལ་ལོ་ཞེ་ན་མི་འགལ་ཏེ། ལས་ལས་འབྱུང་བ་སྐྱེ་དེ་ལས་ཚངས་དབྱངས་ཏེ་བརྒྱུད་པ་གསུམ་མམ། ལས་ལས་འབྱུང་བ། དེ་ལས་རྒྱས་བྱུང་། དེ་ལས་རྒྱུ་མཐུན། དེ་ལས་གསུང་དབྱངས་འབྱུང་བས་ལྔ་པ་ཡིན་ཞེས་ཟེར། དེ་དག་ལས་བརྒྱུད་ནས་བྱུང་བས་དེ་ལྟར་བཤད་ཀྱི་དངོས་སུ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་འདོད་པ་ཙམ་གྱིས་མི་འབྱུང་བ་དང་།ཆད་ནས་མཚམས་མི་སྦྱོར་བར་ཐལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟ་ན་ཚོར་བ་ལའང་མཚུངས་ཏེ། བརྒྱུད་པ་གསུམ་ལྡན་ཡིན་པས་སོ་ཞེ་ན། མི་མཚུངས་ཏེ། སྒྲ་འདོད་དགུར་འབྱུང་བས་དང་། ལུས་ཚོར་འགའ་ཞིག་མི་འདོད་བཞིན་འབྱུང་བས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་སྒྲ་ལ་རྒྱས་བྱུང་དང་རྒྱུ་མཐུན་གཉིས་ཀ་ཡོད་ཟེར། རང་གི་རིགས་འདྲའི་རྒྱུ༷་མ༷ཐུན་ལ༷ས་བྱུང༷་བ་དང་རྣ༷མ་སྨི༷ན་ལས་སྐྱེ༷ས་པ་ཐོག༷ས་པ༷་མེ༷ད་པ་སེམས་ཁམས་བདུན་ཆོས་དང་བརྒྱ༷ད་པོ་ཡིན་ཏེ། སྐལ་མཉམ་
3-19a
དང་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུས་བསྐྱེད་པ་དང་། རྣམ་སྨིན་རྒྱུས་བསྐྱེད་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ། ཁམས་ལྷག་མ་གཞ༷ན་གཟུགས་དྲི་རོ་རེག་བཞི་ནི་རྣམ་སྨིན་སོགས་རྣ༷མ་པ་གསུ༷མ་སྟེ་དབང་པོའི་ཚོགས་པ་ན་ཡོད་པ་ལ་གསུམ་ཀ་དང་། ཕྱི་རོལ་རྒྱུ་མཐུན་ལས་སོ། །གསུམ་པ། རྫས་ལ། རྟག་བརྟན་གྱི་རྫས་དང་། དོན་བྱེད་ནུས་པ། རང་རྒྱུད་དུ་གྲུབ་པ། དེ་ལས་གཞན་པ་དང་བཞི་ལས། རྟག་བརྟན་གྱི་རྫས༷་དང༷་ལྡན༷་པ་གཅི༷ག་སྟེ། ཆོས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་འདུས་མ་བྱས་སོ། །ཆོས་སོགས་ཁམས་ཐ༷་མ༷་གསུམ༷་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཆོས་བཟོད་ཀྱི་སྐ༷ད་ཅི༷ག་མ༷་དང་པོ་ནི་རྒྱུ་མཐུན་ལས་བྱུང་བ་མིན་ཏེ༷། དེ་ལས་གཞན་པའི་ཁམས་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་པས་འདུས་བྱས་རྒྱུ་མཐུན་ལས་མ་བྱུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། འདུས་མ་བྱས་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྫས་ལྡན་གཅིག་དང་། ཐ་མ་གསུམ་སྐད་ཅིག་མ་ཞེས་པ་ཐོགས་པ་མེད་བརྒྱད་ཀྱི་རྒྱུ་མཐུན་གྱི་དམིགས་བསལ་ཡིན་ནོ།

以下是简体中文的直译：
第二有正说和显示不同观点两部分。首先，外在的四界是能割所割的，同样也是能被火烧的，以及能被秤称量的也是这四种。第二，对于烧和称量有不同说法：有人说能烧的只是火，这是触境；能称量的只是重性，这也是触境。有人说不只是触境，而是外四界的和合体。
第十二有三部分：解释三种生起的确定性，解释不确定性，以及解释八种无碍的特例。首先，从善恶业异熟因而生和从增长因而生的是内五根，因为它们是由不善和有漏善所生，并由增长因使其增长。增长因有四种：食物、按摩擦洗等善护、睡眠和禅定。有人说梵行是第五种，但那只是不损害而已，不是增长因。
声不是从异熟生的，因为它断了后可以重新连接，也可以由说话意愿随意改变。若问：这与如来音声是异熟所生，以及比丘妙音贤具足的声音是悬挂在转法轮塔上的铃铛的异熟果报的说法相矛盾吗？不矛盾，因为从业生大种，从大种生梵音，有三层关系；或者从业生大种，从大种生长养，从长养生等流，从等流生音声，有五层关系。从那些间接生起，所以那样说，但不是直接的，否则就应该不能随欲而生，也不应该断了就不能连接。
若问：这样的话，受也应如此，因为也有三层关系？不同，因为声可随欲而生，而某些身受不由欲望产生。因此声有长养生和等流生两种。从与自类相似的等流因而生和从异熟而生的是无碍的七心界和法界八种，因为它们是由同类因和遍行因所生，也有由异熟因所生的。
第二，其余界中的色香味触四种有异熟等三种：在根聚中的有三种，外在的有等流生。第三，关于实物有：常住实物、能起作用、自相续成立、其他等四种。具有常住实物的一种是法界的一部分无为法。法等最后三界的苦法忍第一刹那不是从等流因而生的，其余界不是这样，因为没有有为法不从等流因而生，而无为不是刹那性的。一种具有实物性和最后三界刹那性，是八无碍的等流因特例。
;


 །བཅུ་གསུམ་པ། མི༷ག་དང༷་ནི༷། དེ་ཡི་རྣམ༷་ཤེས༷་ཁམ༷ས་གཉིས་པོ་ད༷ག་སོ༷་སོ༷་ད༷ང་ཞེས་པས་མུ་དང་པོ་གཉིས་བསྟན་ཏེ། མིག་དབང་ཐོབ་ལ་མིག་ཤེས་མ་ཐོབ་པ། འདོད་པར་སྐྱེས་པ་རིམ་གྱིས་མིག་དབང་ཐོབ་པ་ལ་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་ཐོབ་པ་དུས་མཉམ་པ་དང་། མིག་ཤེས་ཉོན་མོངས་ཅན་དང་། དགེ་བའི་ཐོབ་པ་སྔར་ནས་ཡོད་ཟིན་པ་དང་། གཟུགས་མེད་ནས་འཕོས་ནས་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཡན་ཆད་དུ་སྐྱེས་པ་བསམ་
3-19b
གཏན་གཉིས་པ་ཡན་རང་ས་ན་མིག་ཤེས་མེད་པས་དང་། དབང་པོ་གསར་དུ་ཐོབ་པས་སོ། །གཉིས་པ་མིག་ཤེས་མི་ལྡན་པ་ལྡན་པ་ཐོབ་ལ། མིག་དབང་མ་ཐོབ་པ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཡན་ཆད་དང་པོའི་མིག་ཤེས་མངོན་དུ་བྱེད་པ་སོགས་ལྟ་བུའམ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཡན་ཆད་ཤི་འཕོས་ནས། འདོད་པ་དང་དང་པོའི་བར་སྲིད་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ་ནའོ། །དེ་གཉིས་མིག་དང་པོ་ནས་ཡོད་པས་སོ། །མུ་གསུམ་པ། ལྷན༷་ཅི༷ག་ཏུ༷་ཡ༷ང་ཐོབ༷་པ༷་ཡོ༷ད་དེ། གཟུགས་མེད་ནས་ཤི་འཕོས་ནས། འདོད་དང་བསམ་གཏན་དང་པོར་སྐྱེས་པ་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་ཀ་མ་ཐོབ་པ་གཟུགས་མེད་ནས་གཟུགས་མེད་དུ་སྐྱེ་བ་ལྟ་བུའོ། །དེ་བཞིན་མིག་དང་གཟུགས། མིག་ཤེས་དང་གཟུགས་ཀྱི་མུ་བཞི། དེ་བཞིན་རྣ་བ་སོགས་ལ་སྦྱར་རོ། །ཡང་སྒྲས་མིག་དང་མིག་ཤེས་སོ་སོ་དང་། ལྷན་ཅིག་ཏུ་ནི་ལྡན་པ་ཡོད། ཅེས་ཟེར། བསམ་གཏན་གོང་མ་གསུམ་གཟུགས་ལ་མི་ལྟ་བ་མུ་དང་པོ་དང་། དང་པོ་དང་འདོད་རྟེན་མིག་མ་ཐོབ་པ་དང་། དེ་བཏང་བ་གཉིས་པ། དེའི་རྟེན་ཅན་ཐོབ་པ་མ་བཏང་བ་དང་གཟུགས་ཁམས་པ་གཟུགས་ལ་ལྟ་བ་རྣམས་གསུམ་པ། གཟུགས་མེད་པའི་རྟེན་ཅན་བཞི་པ་ཡིན་ནོ། །དབང་པོ་ལྷག་མ་རྣ་བ་ལའང་སྦྱར་ཞིང་། སྣ་ལྕེ་ལ་མུ་བཞིའི་གཉིས་སྦྱར་རུང་ངོ་། །ལུས་ཤེས་ཐོབ་ཚུལ་མུ་བཞི་འདྲ། ལྡན་མུ་གཉིས་པས་འཇོག་འདྲ། ཡིད་ལ་གསར་ཐོབ་དང་སོ་སོ་བ་མེད་དོ། །བཅུ་བཞི་པ། ནང༷་གི༷ས་བསྡུས་པའི་
3-20a
ཁམས་བཅུ༷་ག༷ཉིས་ཏེ། གང་ཞེ་ན། གཟུགས༷་ལ༷་སོ༷གས་ཕྱིའི་ཁམས་དྲུག་མ༷་གཏོག༷ས་ཆོས་ཁམས་ལ་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀ་ཡོད་མོད་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་གྱི་དབང་དུ་བྱས་པའོ། །བཅོ་ལྔ་པ་ལ། དངོས་དང་། དེའི་ངོས་འཛིན་གཉིས། དང་པོ། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལས་ཆོས༷་ཀྱི་ཁམས་ཞེས༷་བྱ༷་བ༷་ནི༷། རྟག་ཏུ་རྟེན༷་པ༷་ད༷ང་བཅ༷ས་པ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་ལས་ནི་ཡིད་བསྐྱེད་པ་ཡིན་ན། འཕགས་པའམ་སོ་སྐྱེ་གང་གི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་སྐྱེ་བའི་བྱ་བ་བྱེད་པ་ལ་ངེས་པར་བརྟེན་པས་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་རང་རིག་མི་འདོད་པ་ལྟར་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་དོ་ཞེས་ཡིད་ཡུལ་དུ་རང་གི་ཤེས་པ་དང་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་མཚུངས་ལྡན་རྣམས་མ་གཏོགས་དུས་གསུམ་གྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་འགྱུར་ལ། རང་རིག་འདོད་ན་དེ་ཡང་འགྱུར་ཏེ། སྐད་ཅིག་གིས་སྡོམ་པའི་དམིགས་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་འགྱུར་བའོ། །འོ་ན་ཁམས་ཐམས་ཅད་རྟེན་བཅས་ཏེ་བདག་མེད་རྟོགས་པའི་ཡུལ་ལོ་ཞེ་ན། ལྷག་མ་རྣམས་ནི་རང་རང་གི་བྱེད་ལས་སོ་སོ་ལ་ལྟོས་ནས་དེ་མི་བྱེད་པ་ནི་དེ་མཚུངས་སོ། །ཁམས་ལྷག༷་མ༷་བཅུ་བདུན་ནི༷་རྟེན་བཅས་དང་ཡང་དེ༷་ད༷ང་མཚུང༷ས་པ༷་ད༷ག་ཀྱང༷་ཡི༷ན་ནོ། །གཉིས་པ་དེའི་ཁྱད་པར་ནི། ཁམས་གང༷་ཞིག༷་ར༷ང་གི༷་བྱེ༷ད་ལ༷ས་མི༷་བྱེ༷ད་པ་དེ་མཚུངས། བྱེད་པ་རྟེན་བཅས་ཏེ། དེ་ཡང་མིག་དབང་གིས་གཟུགས་ལ་བལྟས། བལྟ་བ། ལྟ་འགྱུར་རྣམས་རྟེན་བཅས་ཏེ་ལུས་ཀྱི་བར་དུའོ། །དེ་མཚུངས་མིག་དབང་གིས་གཟུགས་མ་མཐོང་བར་འགགས། འགག་བཞིན། 
3-20b
འགག་འགྱུར། མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་དང་བཞི་ཡིན་ཞེས་ཁ་ཆེ་བས་ཟེར། ནུབ་ཕྱོགས་པས་མི་སྐྱེའི་ཆོས་ཅན་ལ་འདོད་པ་དང་དང་པོའི་ལྟ་བུ་རྣམ་ཤེས་ལྡན་པ་དང་། གཉིས་པ་སོགས་ཀྱི་ལྟ་བུ་མི་ལྡན་པ་གཉིས་ཕྱེ་སྟེ་ལྔར་འདོད་དོ། །དེ་བཞིན་གཟུགས་སོགས་ཁམས་ལྔ་ལའང་མཐོང་། མཐོང་འགྱུར་སོགས་སྦྱར་རོ།

 །བཅུ་གསུམ་པ། མི༷ག་དང༷་ནི༷། དེ་ཡི་རྣམ༷་ཤེས༷་ཁམ༷ས་གཉིས་པོ་ད༷ག་སོ༷་སོ༷་ད༷ང་ཞེས་པས་མུ་དང་པོ་གཉིས་བསྟན་ཏེ། མིག་དབང་ཐོབ་ལ་མིག་ཤེས་མ་ཐོབ་པ། འདོད་པར་སྐྱེས་པ་རིམ་གྱིས་མིག་དབང་ཐོབ་པ་ལ་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་ཐོབ་པ་དུས་མཉམ་པ་དང་། མིག་ཤེས་ཉོན་མོངས་ཅན་དང་། དགེ་བའི་ཐོབ་པ་སྔར་ནས་ཡོད་ཟིན་པ་དང་། གཟུགས་མེད་ནས་འཕོས་ནས་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཡན་ཆད་དུ་སྐྱེས་པ་བསམ་
3-19b
གཏན་གཉིས་པ་ཡན་རང་ས་ན་མིག་ཤེས་མེད་པས་དང་། དབང་པོ་གསར་དུ་ཐོབ་པས་སོ། །གཉིས་པ་མིག་ཤེས་མི་ལྡན་པ་ལྡན་པ་ཐོབ་ལ། མིག་དབང་མ་ཐོབ་པ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཡན་ཆད་དང་པོའི་མིག་ཤེས་མངོན་དུ་བྱེད་པ་སོགས་ལྟ་བུའམ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཡན་ཆད་ཤི་འཕོས་ནས། འདོད་པ་དང་དང་པོའི་བར་སྲིད་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ་ནའོ། །དེ་གཉིས་མིག་དང་པོ་ནས་ཡོད་པས་སོ། །མུ་གསུམ་པ། ལྷན༷་ཅི༷ག་ཏུ༷་ཡ༷ང་ཐོབ༷་པ༷་ཡོ༷ད་དེ། གཟུགས་མེད་ནས་ཤི་འཕོས་ནས། འདོད་དང་བསམ་གཏན་དང་པོར་སྐྱེས་པ་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་ཀ་མ་ཐོབ་པ་གཟུགས་མེད་ནས་གཟུགས་མེད་དུ་སྐྱེ་བ་ལྟ་བུའོ། །དེ་བཞིན་མིག་དང་གཟུགས། མིག་ཤེས་དང་གཟུགས་ཀྱི་མུ་བཞི། དེ་བཞིན་རྣ་བ་སོགས་ལ་སྦྱར་རོ། །ཡང་སྒྲས་མིག་དང་མིག་ཤེས་སོ་སོ་དང་། ལྷན་ཅིག་ཏུ་ནི་ལྡན་པ་ཡོད། ཅེས་ཟེར། བསམ་གཏན་གོང་མ་གསུམ་གཟུགས་ལ་མི་ལྟ་བ་མུ་དང་པོ་དང་། དང་པོ་དང་འདོད་རྟེན་མིག་མ་ཐོབ་པ་དང་། དེ་བཏང་བ་གཉིས་པ། དེའི་རྟེན་ཅན་ཐོབ་པ་མ་བཏང་བ་དང་གཟུགས་ཁམས་པ་གཟུགས་ལ་ལྟ་བ་རྣམས་གསུམ་པ། གཟུགས་མེད་པའི་རྟེན་ཅན་བཞི་པ་ཡིན་ནོ། །དབང་པོ་ལྷག་མ་རྣ་བ་ལའང་སྦྱར་ཞིང་། སྣ་ལྕེ་ལ་མུ་བཞིའི་གཉིས་སྦྱར་རུང་ངོ་། །ལུས་ཤེས་ཐོབ་ཚུལ་མུ་བཞི་འདྲ། ལྡན་མུ་གཉིས་པས་འཇོག་འདྲ། ཡིད་ལ་གསར་ཐོབ་དང་སོ་སོ་བ་མེད་དོ། །བཅུ་བཞི་པ། ནང༷་གི༷ས་བསྡུས་པའི་
3-20a
ཁམས་བཅུ༷་ག༷ཉིས་ཏེ། གང་ཞེ་ན། གཟུགས༷་ལ༷་སོ༷གས་ཕྱིའི་ཁམས་དྲུག་མ༷་གཏོག༷ས་ཆོས་ཁམས་ལ་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀ་ཡོད་མོད་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་གྱི་དབང་དུ་བྱས་པའོ། །བཅོ་ལྔ་པ་ལ། དངོས་དང་། དེའི་ངོས་འཛིན་གཉིས། དང་པོ། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལས་ཆོས༷་ཀྱི་ཁམས་ཞེས༷་བྱ༷་བ༷་ནི༷། རྟག་ཏུ་རྟེན༷་པ༷་ད༷ང་བཅ༷ས་པ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་ཀྱི་ལས་ནི་ཡིད་བསྐྱེད་པ་ཡིན་ན། འཕགས་པའམ་སོ་སྐྱེ་གང་གི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་སྐྱེ་བའི་བྱ་བ་བྱེད་པ་ལ་ངེས་པར་བརྟེན་པས་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་རང་རིག་མི་འདོད་པ་ལྟར་ན་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་དོ་ཞེས་ཡིད་ཡུལ་དུ་རང་གི་ཤེས་པ་དང་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་མཚུངས་ལྡན་རྣམས་མ་གཏོགས་དུས་གསུམ་གྱི་ཆོས་ཐམས་ཅད་འགྱུར་ལ། རང་རིག་འདོད་ན་དེ་ཡང་འགྱུར་ཏེ། སྐད་ཅིག་གིས་སྡོམ་པའི་དམིགས་པར་ཆོས་ཐམས་ཅད་འགྱུར་བའོ། །འོ་ན་ཁམས་ཐམས་ཅད་རྟེན་བཅས་ཏེ་བདག་མེད་རྟོགས་པའི་ཡུལ་ལོ་ཞེ་ན། ལྷག་མ་རྣམས་ནི་རང་རང་གི་བྱེད་ལས་སོ་སོ་ལ་ལྟོས་ནས་དེ་མི་བྱེད་པ་ནི་དེ་མཚུངས་སོ། །ཁམས་ལྷག༷་མ༷་བཅུ་བདུན་ནི༷་རྟེན་བཅས་དང་ཡང་དེ༷་ད༷ང་མཚུང༷ས་པ༷་ད༷ག་ཀྱང༷་ཡི༷ན་ནོ། །གཉིས་པ་དེའི་ཁྱད་པར་ནི། ཁམས་གང༷་ཞིག༷་ར༷ང་གི༷་བྱེ༷ད་ལ༷ས་མི༷་བྱེ༷ད་པ་དེ་མཚུངས། བྱེད་པ་རྟེན་བཅས་ཏེ། དེ་ཡང་མིག་དབང་གིས་གཟུགས་ལ་བལྟས། བལྟ་བ། ལྟ་འགྱུར་རྣམས་རྟེན་བཅས་ཏེ་ལུས་ཀྱི་བར་དུའོ། །དེ་མཚུངས་མིག་དབང་གིས་གཟུགས་མ་མཐོང་བར་འགགས། འགག་བཞིན། 
3-20b
འགག་འགྱུར། མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་དང་བཞི་ཡིན་ཞེས་ཁ་ཆེ་བས་ཟེར། ནུབ་ཕྱོགས་པས་མི་སྐྱེའི་ཆོས་ཅན་ལ་འདོད་པ་དང་དང་པོའི་ལྟ་བུ་རྣམ་ཤེས་ལྡན་པ་དང་། གཉིས་པ་སོགས་ཀྱི་ལྟ་བུ་མི་ལྡན་པ་གཉིས་ཕྱེ་སྟེ་ལྔར་འདོད་དོ། །དེ་བཞིན་གཟུགས་སོགས་ཁམས་ལྔ་ལའང་མཐོང་། མཐོང་འགྱུར་སོགས་སྦྱར་རོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
第十三
眼睛和其识界这两者各自和[指的是]，以此说明前两个情况：获得眼根但未获眼识者，是在欲界出生，逐渐获得眼根时，获得无记[法]的同时，而眼识的烦恼性和善性[状态]则是先前已存在；或从无色界转生到第二禅以上者，因为第二禅以上自地无眼识，并且是新获得眼根。
第二种情况是不具眼识而获得具有[眼识]，但未获眼根：如在第二禅以上现起第一禅眼识等，或从第二禅以上死亡后，转生到欲界或第一禅中阴身时。这两者[欲界和初禅]本来就有眼根。
第三种情况，也有同时获得[眼根和眼识]：如从无色界死亡后，转生到欲界或第一禅时。
既不获得眼根也不获得眼识的情况是如从无色界转生到无色界时。
同样，眼与色、眼识与色的四种情况也是如此。同样适用于耳等[感官]。
另外，"也"字表示眼和眼识各自和[两者]同时具有[的情况]。
上三禅不见色属第一种情况，第一禅和欲界依处未获眼根以及舍弃眼根者属第二情况，获得该依处且未舍弃者以及色界见色者属第三种情况，无色界依处[者]属第四种情况。
其余感官如耳等也可以应用相同的分析，鼻舌可应用四种情况的二者。身识获得方式与四种情况相似，具有[的情况]以第二种情况来确定。意[识]则无新获和各别[不具的情况]。
第十四
内所摄界有十二：哪些呢？除了色等六种外界外，法界虽内外兼有，但此处是就所缘对象而言。
第十五
第一，[直接陈述]：
在十八界中的法界，恒常是具有依处的。若法的作用是生起意识，则不论是圣者或凡夫，意识的生起必定依赖[所依]。对于不承认自证的观点，当意识以"一切法无我"为对象时，除了自身的认知和与之同时生起的相应[心所]外，三世一切法皆成为[其所缘]。若承认自证，则自证也成为[所缘]，因为在一刹那间摄受一切法为所缘境。
若问："是否所有界都具有依处，都是无我智的对象？"其余[界]就各自的作用而言，不具此[恒常依处的特性]，这就是[法界与其他界]相同与不同之处。
其余十七界也是具有依处，而且也与法界相同。
第二，[其特殊性质]：任何界若不执行其作用，则相同[于法界]；执行作用则具有依处。如眼根见色、正见色、将见色等都具有依处，直至身[根]。
与此相同，眼根未见色而灭去、正灭、将灭、成为不生法者四种情况，这是迦湿弥罗人的说法。西方[论师]则认为对不生法者又分为欲界和第一[禅]等有识者，以及如第二[禅]等无识者，共五种情况。同样，对色等五界也可应用已见、将见等[分析]。


 །སེམས་ཁམས་ནི་སྐྱེ་བ་ཡིན་ན་རྟེན་བཅས་སུ་ངེས་པ་དང་། ཡུལ་ལ་དམིགས་པས་ཁྱབ། མི་སྐྱེ་བ་དམིགས་པ་མི་འཛིན་པས་དེ་མཚུངས་སོ་ཟེར། མིག་སོགས་གཅིག་གི་རྟེན་བཅས་ཡིན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྟེན་བཅས་མིན་ཏེ། སྐྱེས་བུ་གཉིས་སོགས་མིག་གཅིག་གིས་མི་བལྟ་བས་སོ། །གཟུགས་སོགས་དྲུག་ནི་ཡུལ་ཐུན་མོང་ཡིན་པས། ཡུལ་ཅན་སོ་སོ་ལ་ལྟོས་ནས་གཉིས་ཀ་ཡིན་རུང་ངོ་། །དྲི་སོགས་ཀྱང་ཕྲད་ནས་འཛིན་མོད། གཅིག་ལ་ཕྲད་པའི་ངེས་པ་མེད་པ་དང་། ལྷས་བྱིན་གྱི་སྣའི་ནང་གི་སྲིན་བུ་སོགས་ཀྱི་སྣའི་རྣམ་ཤེས་བསྐྱེད་བསྲིང་བས། གཅིག་ཏུ་ངེས་པ་མེད་དོ། །བཅུ་དྲུག་པ་ལ། དངོས་དང་། གཞན་གྱི་ལོག་རྟོག་དགག་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། གཟུགས་ཅན་བཅུ༷་ནི༷་བསྒོམ༷་པ༷ས་སྤང༷་བྱ༷་ཡི༷ན་ཏེ། ཟག་བཅས་ཡིན་པ་གང་ཞིག་བདེན་པ་ལ་ལོག་པར་མི་རྟོག་པའི་ཕྱིར། དེས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་དེ་དང་འབྲེལ་བའང་མིན་པས་མཐོང་སྤང་མིན་ནོ། །མིག་ཤེས་སོགས་ལྔ༷་ཡ༷ང་སྒོམ་སྤང་ཡིན་ལ། ཁམས་ཐ༷་མ༷་གསུམ༷་ལ་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་སྟེ་འདི་ལྟར་ཕྲ་རྒྱས་གྱ་བརྒྱད་དེ་དག་དང་མཚུངས་ལྡན་དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་ཐོབ་པ་བཅས་མཐོང་སྤང་དང་། ཟག་བཅས་ལྷག་མ་སྒོམ་སྤང་། ཟག་མེད་
3-21a
སྤང་བྱ་མིན་པ་དང་གསུམ་མོ། །གཉིས་པ། འདིར་གནས་མ་བུ་སྡེ་ན་རེ། སོ་སྐྱེ་དང་ངན་སོང་གི་ལུས་ངག་གི་ལས་མཐོང་སྤང་ཡིན་ཏེ། མཐོང་ལམ་སྐྱེས་ན་སོ་སྐྱེ་འགགས་པའི་ཕྱིར་དང་། མདོ་ལས། རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པས་ངན་སོང་གི་འགྲོ་བ་འགོག་པར་གསུངས་པས་སོ་ཟེར། དེ་མིན་ཏེ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉོ༷ན་མོ༷ངས་ཅ༷ན་མི༷ན་པས་ན་མཐོ༷ང་སྤང༷་མི༷ན་ལ། གལ་ཏེ་སོ་སྐྱེ་ཉོན་མོངས་ཅན་ཡིན་ན། འཇིག་རྟེན་ལམ་གྱིས་ཆགས་བྲལ་སོ་སྐྱེ་མིན་པའམ། དེ་དགེ་བ་ཡིན་ན་དགེ་རྩ་ཆད་པ་སོ་སྐྱེ་མིན་པར་ཐལ་བས་སོ། །དེས་ན་སོ་སྐྱེ་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་ནོ། །ངན་སོང་གི་ལུས་ངག་གི་ལས་ཀྱང་གཟུག༷ས་ཡིན་པས་དེས་བདེན་པ་ལ་ལོག་པར་མི་རྟོག་ཅིང་། དེའི་རྗེས་འབྲང་ཐོབ་པའང་མི༷ན་པས་མཐོང་སྤང་མིན་ནོ། །སོ་སྐྱེ་དང་ངན་སོང་གི་ལུས་ངག་གི་ལས་གཉིས་ཀའང་དྲུག༷་པ༷་ཡིད་ཤེས་མི༷ན་པ་ལས་སྐྱེས༷་ཕྱིར་མཐོང་སྤང་མིན་ནོ། །མཐོང་སྤང་ཡིན་ན་ཡིད་ཤེས་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། དེ་དང་འབྲེལ་བས་ཁྱབ་བོ། །ངན་སོང་གི་ལུས་ངག་གི་ལས་ནི་དེར་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་མི་དགེ་བ་ལ་འདོད་དོ། །གཟུགས་དང་དབང་ཤེས་ཉོན་མོངས་ཅན་ཡིན་ཡང་མཐོང་སྤང་མིན་ནོ། །གཞན་ཡང་སོ་སྐྱེ་མཐོང་སྤང་ཡིན་ན། སྡུག་བསྔལ་ཆོས་བཟོད་ཚེའང་སོ་སྐྱེར་འགྱུར་རོ། །མཐོང་ལམ་གྱི་ཚེ་དེ་སྤོང་བ་བརྟག་མིན་གྱི་འགོག་པ་ཡིན་ནོ། །བཅུ་བདུན་པ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་མིག་གི་ལྟ་བ་ལ་འདོད་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ་ལ། དངོས་དང་དོགས་སྤང་གཉིས། དང་པོ། མི༷ག་ད༷ང་ཆོ༷ས་ཀྱི༷་ཁ༷མས་གཉིས་ཀའི་ཕྱོག༷ས་གཅིག་མིག་རྟེན་བཅས་
3-21b
དང་། ཆོས་ཁམས་ཀྱི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆ་གཅིག་ནི༷། ལྟ༷་བ༷་ཞེས་བྱ་བ་ཡི༷ན་ཏེ༷། གཟུགས་ལ་བལྟ་བ་དང་ཡུལ་ལ་ངེས་པར་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས་ཁམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ནི། འཇིག་ལྟ་སོགས་ལྔ་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ། སློབ་པའི་ལྟ་བ། མི་སློབ་པའི་ལྟ་བ་དང་གསུམ་སྟེ་རྣམ༷་པ༷་བརྒྱ༷ད་དོ། །དང་པོ་ལྔ་ཉོན་མོངས་ཅན། ༡ འཇིག་རྟེན་ཡང་དག་ལྟ་བ་དགེ་བ་ཟག་བཅས། ༢ སློབ་པ་སྒོམ་སྤང་དང་བཅས་པ། ༣ མི་སློབ་པ་དེ་མེད་པའོ། ༤ ལྟ་ཚུལ་ཡང་།རིམ་པར་མི་གསལ་བ་སྤྲིན་བཅས་དང་། ༡ ཅུང་ཟད་གསལ་བ་༢ སྤྲིན་མེད་ཀྱི་མཚན་མོ། ཤིན་ཏུ་གསལ་བ་༣དང་ཆེས་ཤིན་ཏུ་གསལ་བ་༤ ཉིན་མོ་གཟུགས་ལ་བལྟ་བ་ལྟར་རོ། །གཉིས་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་ལྟ་བ་ཡང་ཡིད་ཤེས་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཤེས་རབ་དགེ་བ་ཟག་བཅས་ལྟ་བ་ཡིན་ན་གཞན་ཅིའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་སྙམ་ན། རྣམ༷་ཤེ༷ས་ལྔ༷་ད༷ང་མཚུང༷ས་ལྡན་དུ་སྐྱེས༷་པའི་བློ༷་སྟེ་ཤེས་རབ་དགེ་བ་ཟག་བཅས་ནི། རང་ཡུལ་ལ་ངེ༷ས་རྟོག༷་མེ༷ད་ཕྱིར༷་ལྟ༷་བ་མ༷་ཡི༷ན་ནོ།

简体中文直译
心界若是生起的，则必定是具有依处的，且必定缘取对象。若不生起则不取对象，因此与[法界]相同。一个[有情的]眼等具有依处，并不意味着所有[有情的眼等]都具有依处，因为两个人等不能以同一只眼来看。色等六[境]是共同对象，所以依各自的认识主体而言，可以是两种[具依处或非具依处]。虽然嗅等也是接触后才能把握，但并不一定只与一个[感官]接触，如提婆达多鼻内的虫子等的鼻识得以延展，所以不一定只有一个[依处]。
第十六
首先，[直接陈述]：
十种色法是由修所断，因为它们是有漏的，而且不会对真理产生错误的分别，也不会引发与之相关的[邪见]，因此不是见所断。眼识等五[识]也是修所断，最后三界则有三种[情况]：即与九十八种随眠相应及获得其特征的是见所断，其余有漏是修所断，无漏则非所断，共三种。
其次，[反驳他宗错误观点]：
对此，大众部子系说："凡夫和恶趣的身语业是见所断，因为当见道生起时凡夫[状态]就灭除了；经中也说'预流果断除恶趣趋向'。"
这是不对的。凡夫非烦恼性，所以不是见所断。如果凡夫是烦恼性，那么通过世间道而离贪的凡夫就不是凡夫了；或者，若凡夫是善法，那断善根者就不是凡夫了，这是不合理的。因此，凡夫是无覆无记性的。
恶趣的身语业也是色法，因此不会对真理产生错误分别，也不会获得其随行，所以不是见所断。凡夫和恶趣的身语业两者都不是从第六意识生起的，所以不是见所断。若是见所断，必定从意识生起或与之相关。恶趣的身语业是指导致往生恶趣的不善业。色和感官识纵使是烦恼性，也不是见所断。
此外，如果凡夫是见所断，那么在苦法忍时仍会是凡夫。[凡夫]在见道时被舍弃是非择灭。
第十七
首先，[关于见解的]总论和特别关于眼根的见解的两种解释。
首先，[直接陈述]和解除疑惑两点。
第一，[直接陈述]：
眼和法界两者的一部分，即具依处的眼根和法界中智慧的一部分，称为"见"，因为它们能看见色法和确定观察对象。
法界的一部分包括：[五种邪见]：身见等五种；[三种正见]：世间正见、有学正见、无学正见，共八种。前五种是烦恼性，1.世间正见是有漏善法，2.有学[正见]仍有修所断，3.无学[正见]则没有[修所断]。4.见的方式依次为：不清晰如有云，1.稍微清晰如无云的夜晚，非常清晰2.和极其清晰3.如白天看色法。
第二，[解除疑惑]：
若世间正见也是与意识相应的有漏善慧且是见解，那为何其他[识的慧]不是呢？与五识相应生起的慧（善、有漏）不是见解，因为它们对自己对象不作确定观察。


 །གཉིས་པ། འོ་ན་མིག་ཀྱང་ལྟ་བར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། མི༷ག་གི༷ས་གཟུག༷ས་རྣམ༷ས་མཐོ༷ང་བའི་ཆ་ནས་སོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱིས་མཐོང་ངམ་ཞེ་ན། རྟེན༷་བཅ༷ས་ཀྱིས་སོ། །དེ༷་ལ༷་བརྟེན༷་པ༷འི་རྣམ༷་ཤེས༷་ཁོ་ནས་མཐོང་བ་ནི་མི༷ན་ཏེ། གང༷་གི་ཕྱིར༷་ན་རྩིག་པ་སོགས་ཀྱིས་བ༷ར༷་དུ་ཆོད༷་པ༷་ཡི༷་གཟུགས༷་ནི༷་མཐོང༷་བ༷་མི༷ན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་ཟེར། དེ་ལ་རྣམ་ཤེས་ཀྱིས་མཐོང་ན་དེ་ཐོགས་མེད་ཡིན་པས་བར་ཆོད་ཀྱང་མཐོང་དགོས་ན་དེ་མིན་པའི་ཕྱིར༷་རོ་ཟེར། ལོ༷་ཞེས་པ་ནི། མདོ་སྡེ་པས་དེ་ཟློག་པ་སྟེ། རྣམ་ཤེས་ཀྱིས་མཐོང་ཡང་
3-22a
སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་ལ་མི་འཇུག་སྟེ། མཐོང་བའི་རྒྱུ་མ་ཚང་བས་སོ། །ཚང་ན་ཤེལ་དང་ཆུ་སོགས་ཀྱིས་ཆོད་ཀྱང་མཐོང་བས་སོ་ཟེར། མིག༷་ནི༷་གཉི༷ས་ཀ༷་ད༷ག་གི༷ས་ཀྱང༷་མཐོ༷ང་སྟེ༷། གཉིས་ཀས་མཐོང་བ་ནི་གས༷ལ་བ༷ར་མཐོང༷་བའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །རྟེན་གཉིས་སུ་ཆད་པས་བརྟེན་པ་རྣམ་ཤེས་གཉིས་སུ་ཆད་པར་ཐལ་སྐྱོན་མེད་དེ། རྣམ་ཤེས་གཟུགས་ཅན་མིན་པས་ཡུལ་ན་མི་གནས་པས་སོ། །བཅོ་བརྒྱད་པ་ལ། དབང་ཡུལ་རྟེན་ཚུལ་དང་། དབང་ཤེས་རྟེན་ཚུལ། ཞར་ལ་དེ་གསུམ་ལུས་དང་བཅས་པ་ས་གཅིག་གམ་ཐ་དད་དཔྱད་པ་གསུམ། དང་པོ་ལ། དབང་ཡུལ་ཕྲད་མ་འཕྲད་དང་། མཉམ་མི་མཉམ་གཉིས་ཀྱི། དང་པོ། མི༷ག་ད༷ང་ཡི༷ད་དང༷་རྣ༷་བ༷་གསུམ་ནི༷། རང་གི་ཡུལ༷་ད༷ང་མ༷་འཕྲ༷ད་པར་འཛིན་ལ། སྣ་ལྕེ་ལུས་གསུམ༷་གཞན༷་དུ༷་སྟེ་ཕྲད་ནས་སོ། །གཉིས་པ། སྣ༷་དང་ལ༷་སོ༷གས་པ༷་སྟེ་ལྕེ་ལུས་གསུམ༷་གྱིས༷་ནི༷། ཡུལ༷་ནི༷་དབང་པོ་རང་གི་རྡུལ་ཚད་དང་མཉམ༷་པ༷་ཡི་ཡུལ་གྱི་རྡུལ་འཛི༷ན་པར༷་འདོ༷ད། ཡིད་ལུས་ཅན་མིན་པས་ཚད་མེད་ལ། མིག་རྣས་རེས་འགའ་དབང་པོ་བས་ཆེ་བ་དང་རེས་ཆུང་། རེས་མཉམ་པར་འཛིན་པའོ། །དེ་དག་བསགས་པ་ལ་དམིགས་ཀྱིས་རྡུལ་ཕྲན་གཅིག་གིས་བསྐྱེད་པ་མེད་དོ། །གཉིས་པ་ལ་དངོས་དང་། དེ་གཉིས་ཐུན་མིན་གྱི་རྒྱུ་འབྲས་སུ་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ། ཁམས་དེ་དག་གི་ཐ༷་མ༷འི་ཡིད་ཤེས་ཀྱི་རྟེན༷་འདས༷་མ་ཐག་པ་ཡིན་ལ། མིག་ཤེས་སོགས་ལྔ༷་རྣམ༷ས་ཀྱི༷་རྟེན་དེ༷་ད༷ག་རང་དང་དུས་མཉམ་པ་ད་ལྟ་བ་ལྷན༷་
3-22b
ཅི༷ག་སྐྱེས༷་པ༷འང༷་ཡི༷ན་ལ། འང་ཞེས་ཡིད་འདས་པའང་ཡིན་ཞེས་སོ། །འདིར་མིག་ཤེས་ཀྱི་རྟེན་དང་། དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་ཡིན་མིན་མུ་བཞི་སྟེ། དབང་ཤེས་ལ་ལྟོས་ནས་རྟེན་ཡིན་པ་དབང་ལྔ། ཅིག་ཤོས་སེམས་སེམས་བྱུང་འདས་མ་ཐག་པ། གཉིས་ཡིན་འདས་མ་ཐག་པའི་ཡིད། ཕྱིའི་གཟུགས་ཅན་ལྔ་མུ་བཞི་པའོ། །ཡིད་ཤེས་ལ་ལྟོས་ནས་མུ་དང་པོ་མེད། མུ་གཉིས་པ་དང་བཞི་པ་འདྲ། གསུམ་པ་ཡིད་སྔ་མ་གཉིས་ཀའོ། །གཉིས་པ། ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་ལས་ཀྱང་སྐྱེ་ན་མིག་ཤེས་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི་གཟུགས་ཤེས་སོགས་མི་བརྗོད་ཟེར་ན། དབང་པོ་དེ༷་ད༷ག་གྱུར༷་པ༷ས་ཤེས་པའང་འགྱུར༷་བ་ཉི༷ད་ཀྱི་ཕྱིར༷་ཏེ། དབང་པོ་འགྱུར་ན་ཕན་གནོད་ལ་བརྟེན་ནས་དབང་པོ་དེའི་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་འགྲོ་ཞིང་དབང་པོ་གསལ་ན་ཡུལ་མི་གསལ་ཡང་བྱ་རྒོད་ལྟར་ཤེས་པ་གསལ་ལ། དབང་པོ་མི་གསལ་ན་ཡུལ་གསལ་ཡང་ཤེས་པ་མི་གསལ་བས་སོ། །རྟེན༷་ཐུན་མིན་ནི༷་མིག༷་ལ༷་སོ༷གས་པ༷་ཡི༷ན་པ་དེ༷་ཡི་ཕྱིར༷་ཐུན༷་མོང༷་མ༷་ཡི༷ན་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར༷་དབང་པོ་དེ༷་དག༷་གི༷་སྒྲས༷་ནི༷་རྣམ༷་ཤེས༷་བསྟན༷་ཏེ་རྔའི་སྒྲ་དང་ནས་ཀྱི་མྱུ་གུ་བཞིན་ནོ། །ཡུལ་ནི་མིག་ཤེས་དང་ཡིད་གཉིས་ཀའི་ཐུན་མོང་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ། ཡང་ལུས་གང་ལ་གནས་ཏེ་མིག་གིས་གཟུགས་ལ་ལྟ་བ་རྣ་བས་ཉན་པ་སོགས་ལ་ལུས་མིག་གཟུགས་ཤེས་བཞི་ས་གཅིག་གམ་ཐ་དད་ཟེར་ན། ཐ་དད་པ་དང་གཅིག་པའང་ཡོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པ་ནི། དེ་ལ་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་པ་ལྔ། ཡུལ་སྒྲ་གཟུགས་རེག་གསུམ་འདོད་ཁམས་དང་བསམ་གཏན་བཞི་སྟེ་ས་
3-23a
ལྔ་པའོ། །མིག་རྣ་ལུས་ཤེས་གསུམ། འདོད་དང་བསམ་གཏན་དང་པོ་ནའོ། །དྲི་རོ་སྣ་ལྕེའི་ཤེས་པ་འདོད་པ་ཁོ་ནའོ།

简体中文直译
第二，[解除疑惑]：
若问："那么眼根为何不成为见呢？"是从眼根见色的角度而言。若问："是否所有[眼根]都能见？"是具有依处的[眼根能见]。依于它的识自身不是见，因为被墙等所隔断的色法是不能被见到的，如此解释。对此，[有人说]若是识见，由于识无障碍，即便有间隔也应能见，但[事实上]不能见，所以[不是识见]。"罗"[字]是说经部师的反驳：虽然是识见，但不能穿透所有遮蔽，因为见的因缘不具足。若[因缘]具足，则即使被水晶和水等遮蔽也能见到。
眼见是两者都能见的，因为两者同时见时是清晰地见。[若反问]两个依处分开会导致所依的识也分成两个的过失，[答]没有此过失，因为识非色法，不住于境中。
第十八
第一，[论述]根、境、依处的方式；第二，根识依处的方式；第三，附带考察这三者以及身体是否同地或不同。
首先，分析根境是否接触和是否等量两点。
第一，眼、意、耳三者不接触自境而取[对象]，鼻、舌、身三者则相反，即通过接触[而取对象]。
第二，鼻等（即鼻、舌、身三者）所取的对象是与感官自身微尘大小相等的境尘，这是[有部]的主张。意根无形体故无大小，眼耳有时取比根大的[对象]，有时取较小的，有时取等量的。它们缘取积聚[的微尘]，不是单一极微所产生的。
第二，[论根识依处]：
首先直接[说明]，然后说明二者[根与识]为特殊因果。
第一，这些界中最后的意识依靠刚过去[的心]，而眼识等五[识]的依靠则是与自身同时的现在[根]，也是俱生的。"也是"表示意[识]也依靠过去[的意根]。
这里，[讨论]眼识的所依和等无间缘的四种情况：对根识而言是依处的是五根，反之则是刚过去的心心所，两者都是的是刚过去的意，外部五种色法是第四种情况。对意识而言没有第一种情况，第二和第四种情况相同，第三种情况是前一刹那的意[根]。
第二，[特殊因果]：
若问"为何[识]也从色生而称为眼识，而不说色识等"？因为这些根转变时识也随之转变，当根受损益时，识随根而变。若根清晰，即使对象不清晰，如同秃鹫般[也能]清晰认识；若根不清晰，即使对象清晰，识也不清晰。
因为特殊所依是眼等，因为它们是特殊因，所以用这些根的名称来表示识，如鼓声和大麦苗。境是眼识和意识二者的共同[对象]。
第三，[附带考察]：
再者，当住于某一身体时，以眼见色、以耳听声等，身、眼、色、[眼]识四者是同地还是不同？有不同也有相同，解释如下：
五种色根和色、声、触三种境在欲界和四禅天，共五地。眼、耳、身三识在欲界和初禅天。香、味、鼻识、舌识仅在欲界。


 །འདོད་པར་སྐྱེས་པའི་རང་སའི་མིག་གིས་གཟུགས་ལ་ལྟ་ན་ཐམས་ཅད་རང་སའོ། །འདོད་པ་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་མིག་གིས་བསམ་གཏན་གཉིས་པའམ་གསུམ་པའི་གཟུགས་ལ་ལྟ་ན་ཐམས་ཅད་ས་ཐ་དད་པའོ། །ཞེས་སྤྱིར་གོ་བར་བྱས་ནས། གོང་མའི་ལུས༷་རྟེན་ཁོག་པ་ལ༷་འོ༷ག་མའི༷་མི༷ག་བརྟེན་པ་མ༷་ཡི༷ན་ཏེ་རང་ས་ན་མིག་མཆོག་ཡོད་པས་སོ། །འོག་མའི་མི༷ག་གི༷ས་གོ༷ང་མ༷འི་གཟུགས༷་མཐོང་བ་མ༷་ཡི༷ན་ཏེ་ཕྲ་བས་སོ། །རྣམ༷་པ༷ར་ཤེས༷་པ༷འ༷ང་ཞེས་ས་འོག་མའི་མིག་ལ་གོང་མའི་ཤེས་པ་མཆོག་མི་བརྟེན་ནོ། །གོང་མའི་མིག་ལ་འོག་མའི་རྣམ་ཤེས་བརྟེན་པ་སྲིད་དེ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཡན་ཆད་གཟུགས་ལ་ལྟ་ན་དང་པོའི་མིག་ཤེས་མངོན་དུ་བྱེད་པས་སོ། །དང་པོ་པས་འདོད་པའི་མིག་ཤེས་ནི་མི་རྟེན་ཏེ་དགོས་པ་མེད་པས་སོ། །མིག་ཤེས་ཙམ་པོ་དེ༷་ཡི༷ས་རང་ས་དང་། གོང་འོག་གཉིས་ཀའི་གཟུགས༷་མཐོང་སྲིད་དེ། དང་པོའི་མིག་ཤེས་ཀྱིས་གོང་མ་གསུམ་དང་འདོད་པའི་གཟུག༷ས་མཐོང་བས་ཡིན་གྱི་འདོད་པས་གོང་ས་མི་མཐོང་ངོ་། །རྣམ་ཤེས་ཀྱིས་ས་ཐམས་ཅད་པའི་གཟུགས་མཐོང་བར་མ་ཟད་རྟེན་ལུས༷་ཀྱི༷འ༷ང་། གོང་འོག་གཉི༷ས་ཀ༷འི་ཡུལ་ཤེས་ས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་དུ༷་ཅི་རིགས་པར་མཐོང་རྟེན་བྱེད་དེ། འདོད་པ་དང་བསམ་གཏན་བཞི་སྟེ་ས་ལྔ་ཡི་ལུས་ལ་བརྟེན་ནས་ལྔ་པོའི་གཟུགས་མཐོང་ནུས་པས་སོ། །
3-23b
མིག་ལ་བཤད་པ་ལྟར་རྣ༷་བ༷འང་དེ༷་བཞི༷ན་དུ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ་ལུས་ལ་འོག་མའི་རྣ་བ་མ་ཡིན་སོགས་སྦྱར་བར་བྱའོ། །སྣ་ལྕེ་ལུས་དབང་གསུམ༷་ད༷ག་ནི༷་ཕྲད་ནས་འཛིན་པས་ཡུལ་ཤེས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་རང༷་གི༷་ས༷་པ༷་ཉི༷ད་ཅེས་སྤྱིར་བསྟན་ནས། དམིགས་བསལ། ལུས་དང་རེག་བྱ་ལུས་དབང་གསུམ་རང་ས་ཡིན་ལ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཡན་གྱིས་རེག་བྱ་འཛིན་ན་ལུས༷་ཀྱི༷་རྣམ༷་ཤེས༷་འོ༷ག་མ་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པ་ད༷ང་ནི༷། འདོད་པ་དང་བསམ་གཏན་དང་པོས་རེག་བྱ་འཛིན་ན། ར༷ང་གི༷་ས༷འི་རྣམ་ཤེས་ཀྱིས་འཛིན་ཏོ། །ཡི༷ད་སོགས་ཁམས་ཐ་མ་གསུམ་དང་དེའི་རྟེན་ལུས་ནི་ས་མ༷་ངེ༷ས་ཏེ༷་ཅི་རིགས་ཡོད་པར་གནས་གསུམ་པ་དང་བརྒྱད་པར་ཡང་འཆད་དོ། །བཅུ་དགུ་པ། དབང་ཡིད་གཉི༷ས་ཀྱིས༷་རྣམ༷་པར་ཤེས༷་པར་བྱ་བ་ཕྱི༷་ཡི༷་ཡུལ་ལྔ༷་ཡིན་ལ། ལྷག་མ་བཅུ་གསུམ་ནི་ཡིད་ཤེས་གཅིག་པུས་ཤེས་བྱའོ། །ཉི་ཤུ་པ། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ལས་འདུས༷་མ༷་བྱས༷་ཆོས༷་ཁམས་ནི་སྐད་ཅིག་མ་མིན་པས་རྟག༷་པ༷་ཡིན་ལ། གཞན་འདུས་བྱས་ཡིན་པས་མི་རྟག་པར་ཤེས་པར་བྱའོ༷། །འདི་རྫས་དང་ལྷན་ཅིག་ཞེས་པའི་དམིགས་བསལ་ཡིན་འདྲ་དཔྱོད། ཉེར་གཅིག་པ། ཆོ༷ས་ཀྱི༷་ཕྱེ༷ད་སྲོག་དང་དད་སོགས་དང་ཚོར་སོགས་ད༷ང་། ཟག་མེད་གསུམ་དང་བཅུ་བཞི་སྟེ་ཁམས་གང༷་དག༷་ནི༷་བཅུ༷་ག༷ཉིས༷་ནང༷་གི༷་ཡིན་པར་བཤ༷ད་པ་དེ་རྣམས་དབ༷ང་པོ༷་ཡིན་ལ། ལྷག་མ་ཆོས་ཀྱི་ཕྱེད་དང་། གཟུགས་སོགས་ལྔ་དབང་པོ་མིན་པར་གྲུབ་བོ། །
处名
གཉིས་པ་ལེའུའི་མཚན། ཆོ༷ས་མངོ༷ན་པ༷འི་མཛོ༷ད་ཀྱི༷་ཚི༷ག །
3-24a
ལེ༷འུ༷ར་བྱས༷་པ༷་ལ༷ས། ཁམ༷ས་བསྟན༷་པ༷་ཞེས༷་བྱ༷་བ༷་སྟེ༷་གན༷ས་དང༷་པོ༷འི་འགྲེལ་བའོ༷།། ༈ །།
要义各别说
གཉིས་པ་དངོས་པོའི་ཆོས་ལས་གལ་ཆེ་བ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་དབང་པོའི་གནས་འཆད་པ་ལ། གནས་དང་། ལེའུའི་སྐབས་བསྡུ་བ་གཉིས།
处
དང་པོ་ལ། འདུས་བྱས་ཀུན་བྱང་གི་གཙོ་བོ་དབང་པོ་ཉེར་གཉིས་བཤད་པ་དང་། འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་སྐྱེད་ཚུལ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ།
说染净有为之要二十一根识
དབང་པོར་འཇོག་པའི་རྒྱུ་མཚན། གྲངས་ངེས། སྐབས་སུ་བབས་པའི་ངོ་བོ། རབ་དབྱེ་བཞི། དང་པོ། བྱེ་མདོའི་ལུགས་གཉིས་ལས། དང་པོ། མདོ་ལས། བྲམ་ཟེ་རང་བཞིན་ཉན་གྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་དབང་པོ་ཉེར་གཉིས་ནི་མིག་གི་དབང་པོ་ནས་ལུས་བར་དང་། ཡིད་དང་། མོ་དང་། ཕོ་དབང་དང་། སྲོག་དང་། བདེ་སྡུག་དང་། ཡིད་བདེ་དང་། མི་བདེ་དང་། བཏང་སྙོམས་དང་། དད་སོགས་ལྔ། མི་ཤེས་པ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ། ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ།ཀུན་ཤེས་ལྡན་པའི་དབང་པོའོ།

简体中文直译
欲界出生者用自地眼见色时，一切皆为自地。欲界或第四禅天的眼见第二或第三禅天的色时，一切皆为不同地。一般来说应当这样理解，上地的身体依处不依靠下地的眼根，因为自地有更殊胜的眼根。下地的眼不能见上地的色，因为[上地色]太微细。识也是如此，下地眼不能依靠上地的殊胜识。上地眼可能依靠下地识，因为第二禅以上观色时会现起初禅的眼识。初禅者不依靠欲界眼识，因为没有必要。
眼识本身可能见到自地、上下地的色法，因为初禅眼识能见上面三地和欲界的色法，而欲界不见上地[色法]。识不仅能见一切地的色法，[不同]身依处也能见上下二地的境，[即]在一切地上都能见到适宜的[境]。因为依靠欲界和四禅天等五地的身体，能见到这五地的色法。
如对眼根的解释，耳根也应同样理解，即身体不依靠下地耳根等[应用前述原理]。鼻、舌、身三根因为通过接触而取[对象]，所以境与识都是自地的，一般应当这样理解。
特殊情况是：身体、触对象、身根三者是自地的，但当第二禅以上取触对象时，身识是下地初禅地的；而欲界和初禅取触对象时，则是以自地识取。
意等最后三界以及它们的身依处是不确定的，按情况存在，这在[《俱舍论》]第三品和第八品中也会解说。
第十九
由根、意二者所了别的是外五境，其余十三[界]唯由意识所了知。
第二十
十八界中的无为法界因不是刹那性的，所以是常法，其余是有为法，因此应知是无常的。这似乎是"实法和俱生"的特殊情况，请考察。
第二十一
法[界]的一半，即寿命、信等、受等和无漏三[界]共十四[法]，已说明是十二内界，这些都是根，其余法[界]的一半和色等五[界]不是根，这已经确立。
第二部分 品名
《阿毗达磨藏论颂》品中，名为"界品"，是第一处的注释。
要义各别说
第二，从诸法中特别解说重要的根处，分为品文和品文摄义两部分。
处
第一分为：解说有为法染净主要的二十二根和解说有为法的产生方式两部分。
说染净有为之要二十二根
第一分为四部分：建立根的理由、数量决定、所述本质、分类。
第一，有毗婆沙师和经部师两种观点。
第一，经中，婆罗门自然倾听，佛为此宣说二十二根：眼根至身根、意根、女根、男根、命根、乐受、苦受、喜受、忧受、舍受、信等五[根]、未知当知根、已知根、具知根。
;
Human: 这些是用于人类学和语言学术用途，请完整直译成简体中文，不要意译缩略，如果文件中有重复的部分也照译不要省略，藏文不要对照输出; 遇到原文是对仗诗歌体时译文也请尽量对仗; 如遇种子字和咒语，以（藏文，梵文拟音，梵文天城体，梵文泰卢固体，汉语字面意义，汉语拟音）六种形式按照紧凑而不省略的长句排列显示： །ཞེས་དབང་པོའི་རྟེན་འབྲས་སོགས་ངོས་གཟུང་མཛད་དོ། །དེ་ཡང་སྲོག་གི་དབང་པོ་ནི་རིས་མཐུན་གྱི་སྡེ་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་ཆེད་ཡིན་ལ། མོ་དང་ཕོའི་དབང་པོ་གཉིས་ནི་རིས་མཐུན་གྱི་བྱེ་བྲག་ཕྱེད་པའི་ཕྱིར་བསྟན་ཞིང་། ལྔ་ཚན་གསུམ་ནི་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་དང་། རྣམ་པར་བྱང་བ། གཉིས་ཀའི་ཀུན་སྦྱོར་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་པས་བསྟན། བདེ་སོགས་ལྔ་ནི་ཉོན་མོངས་ཅན་དུ་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར། དད་སོགས་ལྔ་ནི་གོང་མ་དྲུག་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་བསྟན། མཐར་གཏུགས་ཏེ་མི་ཤེས་པ་ཀུན་ཤེས་པ་ནི་ཐབས་ཡིན་ལ། ཀུན་ཤེས་པ་ནི་མྱོང་བ། ཀུན་ཤེས་ལྡན་པ་ནི་དེའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ། །རྒྱུ་མཚན་འདི་ནི། མིང་གི་སྒོ་ནས་དབང་པོར་འཇོག་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡིན་ལ། དོན་གྱི་སྒོ་ནས་སྤྱིར་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་སྟེ་རང་རང་གི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་བྱེད་ལས་ལ་དབང་བྱེད་པའི་དོན་གྱིས་དབང་པོར་འཇོག་ཅིང་། དེ་ལ་ཁ་བསྒྱུར་བའི་ཆེད་དུ། མིང་གི་དབང་པོ་ཞེས་མིང་ཐོག་ཏུ་སྦྱར་བའོ། །དེའང་ལུས་ལ་མིག་གིས་དབང་བྱེད་པ་ལྟར་ཏེ། དེ་ལྟ་བུའི་ལུས་ཀྱི་བྱེད་ལས་ཁྱད་པར་ཅན་བསྐྱེད་པའི་མཐུ་ཡོད་པའི་དོན་ནོ། །སྒོ་ལྔ་ཡང་མིག་སོགས་ཀྱིས་བལྟ་བ་ལ་དབང་བྱེད་པ་དང་། ཡིད་ཀྱང་ཡུལ་བཟང་ངན་ལ་ཆགས་སྡང་སོགས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་འབྱུང་བ་དང་། སེམས་ཅན་དང་ཚོར་བའི་ཁྱད་པར་མཐོ་དམན་དུ་འབྱུང་བ་སྐྱེད་ལ་དབང་བྱེད་པ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་བསྒྱུར་བ་ལ་དབང་བྱེད་པ་ལས་རིམ་པ་ལྟར། དབང་པོ་རིགས་དྲུག་ཏུ་འཇོག་པའོ། །གཉིས་པ་ནི། མདོ་སྡེ་པ་ན་རེ། དབང་པོ་ཉེར་གཉིས་ལས་ལྷག་པ་མེད་ལ་ཉུང་བའང་མེད་དོ། །འོ་ན་དད་སོགས་བཞི་ཡང་དབང་པོར་འཇོག་པར་ཐལ་ཏེ། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དད་སོགས་ལྔས་རྣམ་བྱང་ལ་དབང་བྱེད་པར་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་དབ

 །དེ་ལ་མིག་སོགས་ལྔ༷་པོ༷་རྣམ༷ས་ནི༷་ལུས་མཛེས་པར་བྱེད་པ། ལུས་ཡོངས་སུ་བསྲུང་བ། རང་གི་རྣམ་ཤེས་མཚུངས་ལྡན་བཅས་བསྐྱེད་པ། རང་ཡུལ་ལ་ལྟ་བ་སོགས་ཐ་སྙད་ཐུན་མོང་མིན་པའི་དོ༷ན་བཞི༷་ལ༷་དབ༷ང་བྱེ༷ད་དོ། །བསྲུང་ཚུལ་མིག་རྣས་མཐོང་ཐོས་ཀྱིས་ཀྱང་ལུས་སྲུང་། གཞན་གསུམ་གྱིས་ཁམ་ཟས་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པས་སོ། །ཕོ་མོ་སྲོག་ཡིད་ཀྱི་དབང་པོ་བཞི༷་པོ་རྣམ༷ས་དོན་གཉི༷ས་ལ༷་དབ༷ང་བྱེད་དེ། ཕོ་མོའི་དབང་པོས་
3-24b
ནི་འདི་ནི་ཕོའོ། །མོའོ། །ཞེས་སེམས་ཅན་ལས་བྱེ་བྲག་ཏུ་ཕྱེད་པ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་ཕོས་མོ་ལས་ཁྱད་པར་ལ་དབང་བྱེད་པ་དང་། མོས་དེ་ཟློག་སྟེ་གཉིས་སོ། །སློབ་དཔོན་གཞན་དག་གིས་ནི་ཀུན་བྱང་ལ་དབ༷ང་བྱེད་དེ། དེ་དག་ནི་སྡོམ་མིན་མཚམས་མེད་དང་། དགེ་རྩ་གཅོད་པ་དང་། སྡོམ་པ་འབྲས་ཐོབ། ཆགས་བྲལ་གྱི་གཞིར་རུང་གི། ཟ་མ་མ་ནིང་མཚན་གཉིས་པ་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཟེར། སྲོག་དབང་གིས་རིས་མཐུན་པར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་།དེའི་རྒྱུན་གནས་པ་གཉིས་ལའོ། །ཡིད་ཀྱིས་ཡང་སྲིད་དུ་ཉིང་མཚམས་སྤྱོར་བ་དང་། ཡིད་ཀྱི་དབང་གིས་ལུས་སོགས་དགེ་བ་སོགས་སུ་བྱེད་པས་དབང་པོའི་ངོ་བོ་དང་མཐུན་པར་དབང་བྱེད་དོ། །ལོ༷་ཞེས་བྱེ་སྨྲའི་འདོད་པ་ལ་མ་རངས་པ་སྟེ། ལུས་མཛེས་པ་དབང་རྟེན་གྱིས་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། བསྲུང་དང་ཐ་སྙད་ཐུན་མིན་དབང་ཤེས་ཀྱིས་དང་། གཟུགས་ཁམས་ལྷ་དང་། བསྐལ་པ་དང་པོའི་མིའང་ཕོ་ཡིན་པ་དང་། སྲོག་ཀྱང་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པས་དེ་མཚམས་སྦྱོར་བྱེད་དུ་མི་འཐད་དོ། །ཞེས་སོ། །ཚོར་བ་ལྔ༷་ད༷ང་དད་སོགས་ལྔ་དང་ཀུན་བྱེད་སོགས་གསུམ་དང་བརྒྱ༷ད་པོ༷་དེ༷་རྣམ༷ས་ནི༷་རིམ་པར་ཀུན༷་ན༷ས་ཉོ༷ན་མོ༷ངས་པ་དང་། རྣམ༷་བྱང༷་ལ༷་དབང་བྱེད་དེ། ཚོར་བ་ལྔས་ཆགས་སྡང་རྨོངས་གསུམ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཚོགས་སྦྱོར་ཀྱི་དད་སོགས་ལྔ་རྣམ་བྱང་གི་རྒྱུ་དང་། མཐོང་ལམ་སོགས་གསུམ་པོ་རྣམ་བྱང་གི་ངོ་བོ་ཡིན་པས་སོ། །གཉིས་པ། མདོ་སྡེ་པས་མིག་སོགས་རང༷་གི༷་དོ༷ན་གཟུགས་
3-25a
སོགས་ལ་དམིགས་པ་ད༷ང་ཡིད་ནི་ཡུལ་ཐ༷མས་ཅ༷ད་ལ༷་དམིག༷ས་པ༷ར་དབ༷ང་བྱེ༷ད་པའི་ཕྱིར༷་དབ༷ང་པོ་དྲུག༷་གོ། གཟུགས་སོགས་ཀྱིས་རྣམ་ཤེས་བསྐྱེད་པར་བྱེད་མོད་ལྷག་པར་དབང་བྱེད་པ་མིན་ནོ། །མོ་དབང་ནུ་མ་ཆེ་བ་སོགས་དང་ང་རོ་ཆུང་བ་བསམ་པ་ཞན་པ་ཕོ་ལ་སེམས་པ་སོགས་མོ༷་ཉི༷ད་དང་། ཕོ་དབང་དེ་ལས་ལྡོག་པའི་ཕོ༷་ཉི༷ད་ལ༷་དབ༷ང་བྱེད་པའི་ཕྱིར༷་ལུས༷་དབང་ལ༷ས་བྱེ་བྲག་ཏུ་མོ༷་ད༷ང་ཕོ༷་དབ༷ང་ད༷ག་དབྱེ་བ་དང་། སྲོག་གིས་རིགས༷་མཐུན་དུ་གན༷ས་པ་དང་།ཚོར་བས་ཀུན༷་ན༷ས་ཉོ༷ན་མོ༷ངས་པ་ད༷ང་། དད་སོགས་རྣམ༷་པ༷ར་བྱང༷་བ་ལ༷་དབ༷ང་བྱེ༷ད་ཕྱིར༷་སྲོག༷་ད༷ང་ཚོར༷་བ༷་རྣམ༷ས་ད༷ང་ནི༷་ད༷ད་སོ༷གས་དབ༷ང་པོ༷་ལྔར༷་འདོ༷ད་དོ༷། །མཐར་ཐུག་གི་མྱ༷་ང༷ན་ལས་འད༷ས་ཐོབ་པ་ལ། ཀུན་ཤེས་ལྡན་པའི་དང་། ཀུན་ཤེས་པ་དག་སོ༷གས་གོ༷ང་ནས༷་གོ༷ང་དུ་འཐོ༷བ་པ༷་ལ༷་ནི༷་དབ༷ང་བྱེ༷ད་པའི་ཕྱིར༷། ཀུན༷་ཤེ༷ས་བྱེ༷ད་པ་དང༷་། ཀུན༷་ཤེ༷ས་པ་དང༷་དེ༷་བཞི༷ན་དུ་ཀུན༷་ཤེ༷ས་ལྡན༷་པའི་དབ༷ང་པོ༷ར་བཞག་སྟེ། རང་གི་གོང་མ་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ་ཐོབ་པ་ལ་དབང་བྱེད་པ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ། གོང་མ་ཀུན་ཤེས་ལྡན་པའི་དབང་པོ་ཐོབ་པ་ལ་དབང་བྱེད་པ་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ། ལྷག་མེད་ཀྱི་མྱང་འདས་ཐོབ་པ་ལ་དབང་བྱེད་པའི་ཀུན་ཤེས་ལྡན་པའི་དབང་པོ། དེ་བཞིན་ཞེས་མིག་སོགས་ནས་དད་སོགས་བར་དབང་པོ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་ཞེས་བསྙེགས་པར་གང་སྤེལ་འཆད་དོ། །སོགས་སྒྲས་མི་ཤེས་པ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོས་ནི། མཐོང་སྤང་སྤོང་བ་དང་། ཀུན་ཤེས་སྒོམ་སྤང་དང་། ཀུན་ཤེས་ལྡན་པ་མཐོང་ཆོས་བདེ་བར་གནས་ལ་དབང་བྱེད་དོ། །ཞེས་སོ།

简体中文直译
对此，眼等五根使身体美丽、保护身体、产生自己的识及相应[心所]、对自境的见等不共言说等四种义能起主导作用。保护方式是：眼耳通过见闻而保护身体，其他三根则通过受用食物[而保护]。男女、命、意四根对二义起主导作用：男女根能区别"这是男人"、"这是女人"等有情的差别，特别是男根对男人区别于女人的特点起主导作用，女根则相反，共两种。其他论师则说[男女根]对染净起主导作用，因为它们适合作为不律仪、无间[罪]、断善根、获得律仪果、离贪的基础，而中性人、双性人则不是如此。命根对同类结生和相续存在两者[起主导作用]。意能在后有中结生，也因意的力量使身等成为善等，所以根据根的本质而起相应的主导作用。
"罗"表示对有部观点的不认同：身体的美丽是由根依处产生，保护和不共言说则由根识[完成]，色界天人和最初劫的人也是男性，命也非烦恼性，所以不合理说它能作为结生[之因]。
五受和信等五[根]与[三]无漏根等八种，分别对烦恼和清净起主导作用。五受产生贪、嗔、痴三者，资粮加行道的信等五[根]是清净之因，见道等三者是清净的本质。
第二，经部师认为眼等[根]对自境色等所缘和意对一切境所缘起主导作用，所以有六根。色等虽然也能产生识，但不是特别起主导作用。女根使乳房丰满等，声音柔弱、心智弱、对男人有情爱等女性特征，男根则与此相反的男性[特征]起主导作用，因此从身根中特别区分出男女根。命能使[有情]住于同类，受能[引生]烦恼，信等能[引生]清净，因此认为命根、诸受和信等五根[是根]。为了最终获得涅槃，具知根、已知根等由下至上的获得起主导作用，所以立为未知当知根、已知根和具知根，即：对于获得自己之上的已知根起主导作用的是未知当知根，对于获得自己之上的具知根起主导作用的是已知根，对于获得无余涅槃起主导作用的是具知根。"同样"指从眼等到信等都是根，这样追溯，按照瑜伽师解释。"等"字表示未知当知根能对断见所断、已知[根]对断修所断、具知[根]对现法乐住起主导作用。



3-25b
གཉིས་པ་གྲངས་ངེས་ལ། བྱེ་མདོའི་ལུགས་གཉིས། དང་པོ། དབང་བྱེད་པ་ཙམ་གྱིས་ཡིན་ན། མ་རིག་པས་འདུ་བྱེད་ལ་དབང་བྱེད་པ་དང་། ཁ། ལག་རྐང་། རྐུབ། འདོམ་སོགས་དབང་པོར་འགྱུར་ཏེ། ཚིག་སྨྲ་བ་ཟས་ལེན་པ་སོགས་ལ་དབང་བའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དབང་པོ་ཉེར་གཉིས་ནི་དགོས་པའི་གྲངས་ངེས་ཏེ། ཀུན་ཉོན་དང་། རྣམ་བྱང་གི་གཞི་དང་ངོ་བོའམ་འབྲས་བུའི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་སེམས་ཅན་གྱི་རྫས་ཀྱི་གཞིའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་སེ༷མས་རྣམ་ཤེས་ཀྱི༷་རྟེན༷་མིག་སོགས་དྲུག་དང༷་། སེམས་ཅན་དེ༷འི་བྱེ༷་བྲག༷་འབྱེད་པ་ཕོ་མོའི་དབང་པོ་གཉིས་དང་། སེམས་ཅན་དེ་གན༷ས་པ་སྲོག་ད༷ང་དགུ་ནི་ཀུན་ཉོན་གྱི་གཞི་ཡིན་ནོ། །ཚོར་བ་ལྔ་ཀུན༷་ནས༷་ཉོ༷ན་མོང༷ས་པ་ཉི༷ད་ཀྱི་འབྲས་བུའམ་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསྟན་ཏོ། །དད་སོགས་ལྔ་ཚོགས༷་སོག་པར་བྱེད་པས་རྣམ་བྱང་གི་གཞི་ད༷ང་། ཀུན་ཤེས་སོགས་གསུམ་གྱིས་རྣམ༷་པར་བྱང༷་བར་བྱེད་པའམ། རྣམ་བྱང་དེའི་ངོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བསྟན་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་ཀུན་ཉོན་རྣམ་བྱང་གི་གཞི་དང་ངོ་བོའི་གྲངས་ཇི༷་སྙེད༷་པ༷་དབ༷ང་པོ༷་ད༷ག་ཀྱང༷་དེ༷་སྙེད༷་དུ༷་ཕྱེ་བས་ཉེར་གཉིས་སོ། །གཉིས་པ། ཡ༷ང་ན༷་སྡེ་པ་གཞན་དག་ནི། འཁོར་བར་འཇུག་ལྡོག་གི་དབང་དུ་མཛད་ནས། འཇུག༷་པའི༷་རྟེན༷་དབང་པོ་དྲུག་སྟེ། སེམས་ཅན་གྱི་རྫས་ཀྱི་གཞི་ཡིན་པས་ད༷ང་། བར་དོའི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ལ་བརྟེན་ནས་ནི༷་སྐྱེ་སྲིད་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བས་སོ། །འཁོར་བར་སྐྱེ༷་བ་ཕོ་མོའི་དབང་པོ་སྟེ། དེ་དག་ལས་སྐྱེས་པས་སོ། །བརྫུས་སྐྱེས་ལ་མེད་ཀྱང་གཙོ་ཆེ་བས་
3-26a
ད༷ང་། སེམས་ཅན་དེ་དག་གན༷ས་བྱེད་སྲོག་ད༷ང་། སེམས་ཅན་དེ་དག་ཉེ༷་བར་ལོངས་སྤྱོ༷ད་པ་ལ༷ས་ཚོར་བ་ལྔ་སྟེ། འཁོར་བར་འཇུག་པའི་དབང་དུ་མཛད་ནས་དབང་པོ་བཅུ༷་བཞི༷་ཡིན་ལ། དེ༷་བཞིན༷་དུ་འཁོར་བ་ལས་ལྡོག༷་པ༷་ལ༷་ཡང་། རྟེན་དད་སོགས་ལྔ། རྣམ་བྱང་ཉིད་དུ་དང་པོར་སྐྱེ་བ་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབ༷ང་པོ༷་རྣམ་པར་བྱང་བ་གནས་པ་ཀུན་ཤེས་པའི་དབང་པོ། རྣམ་པར་བྱང་བ་ཉེ་བར་ལོངས་སྤྱོད་པ་ཀུན་ཤེས་ལྡན་པ་སྟེ། དེ་རྣམ༷ས་ནི༷་སྔ་མ་རྣམས་ལས་གཞ༷ན་དབང་པོ་བརྒྱད་ཡི༷ན་ནོ༷། །གསུམ་པ། དེ་ལ་དབང་པོའི་ངོ་བོ་མིག་སོགས་དྲུག་དང་ཕོ་མོའི་དབང་པོ་སྟེ་བརྒྱད་བཤད་ཟིན་ལ། དད་སོགས་ལྔ་དང་། སྲོག་དབང་དང་དྲུག་འོག་ནས་འཆད་པར་འགྱུར་བས། འདིར་ཚོར་བ་ལྔ་དང་ཟག་མེད་ཀྱི་དབང་པོ་གསུམ་སྟེ་བརྒྱད་པོ་འཆད་པ་ལ། ལུས༷་ཞེས་བྱ་བ་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་པ་ཐམས་ཅད་ལ་ཟེར་རོ། །དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེས་པའི་ཚོ༷ར་བ་སི༷མ་པ༷་མ༷་ཡི༷ན་པ་ག༷ང་དེ་ནི་སྡུག༷་བསྔ༷ལ་གྱི་དབ༷ང་པོ༷འོ༷། །དེ་ཡང་མིག་སོགས་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་ལྔའི་འཁོར་དུ་སྐྱེས་པའི་ཚོར་བ་གདུང་བ་ལ་དེ་སྐད་བརྗོད་དོ། །དེ་དག་གི་འཁོར་དུ་སྐྱེས་པའི་ཚོར་བ་སི༷མ་པ༷་ནི༷་བདེ༷་བ༷འི་དབང་པོའོ༷། །དེར་མ་ཟད་བས༷མ་གཏན༷་གསུམ༷་པ༷་ན༷་སེམ༷ས་ཀྱི༷་སིམ་པ་དེ༷་ནི༷་བདེ༷་བའི་དབ༷ང་པོ༷་ཡིན་ཏེ། དེ་ན་སྒོ་ལྔའི་རྣམ་ཤེས་མེད་པས་ལུས་ཚོར་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། དགའ་བ་ལས་འདོད་ཆགས་བྲལ་ནས་སིམ་པ་དེ་ཡིད་བདེའང་མིན་པས་སོ། །གཉིས་པ་དང་པོ་འདོད་པ་སྟེ་གཞ༷ན་ན༷་སེམས་ཀྱི་སིམ་པ་དེ༷་
3-26b
ནི་ཡི༷ད་བདེ༷་བ༷་ཡི༷ན་ཏེ། དགའ་བ་ལས་འདོད་ཆགས་མ་བྲལ་བས་དེ་དག་གི་ཡིད་ཀྱི་འཁོར་དུ་སྐྱེས་པའི་སིམ་པ་ནི་དགའ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སེམས་བདེ་དང་ཡིད་བདེའི་ཁྱད་པར་ནི། འདོད་པ་ནས་བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་བར་གྱི་ཡིད་དགའ་བ་རྣམ་རྟོག་ཙམ་གྱིས་སྐྱེ་ཞིང་མི་བརྟན་པ་ཡིད་བདེ་ཡིན་ལ། གསུམ་པ་ན་བརྟན་གནས་ཡིད་སིམ་ནི་སེམས་བདེའོ།

简体中文直译
第二，关于数量决定，有毗婆沙师和经部师两种观点。
第一，若仅以"主导作用"为标准，那么无明对行有主导作用，口、手足、臀部、私处等也应成为根，因为它们对说话、取食等有主导作用，这样问难。二十二根是根据需要而数量确定的，因为它们是从烦恼和清净的基础、本质或果的角度来确立的。
其中，从有情实法基础的角度，心识的依靠-眼等六[根]，区别有情差异的男女根两种，以及有情存在[所依]的命根，这九者是烦恼的基础。五受是烦恼的果或本质，因此予以宣说。信等五[根]能积集资粮，是清净的基础，而未知当知等三[根]能清净或是清净的本质，因此予以宣说。如此，烦恼和清净的基础及本质有多少，根也分为多少，所以是二十二。
第二，或者，其他部派从轮回的流转和还灭角度，以六根为流转的依靠，因为它们是有情实法的基础，也因为依靠中阴的六处结生到生有。在轮回中出生[依靠]男女根，因为从它们而生；虽然化生者没有[男女根]，但[男女根]很重要，所以[被列为根]。有情存在[所依]的命根，以及有情所受用的五受，从轮回流转的角度来说，这是十四根。同样，对于从轮回还灭，[还灭的]依靠是信等五根，[还灭]本质的最初生起是未知当知根，[还灭]的安住是已知根，[还灭]的受用是具知根，这些是除前面所说之外的另外八根。
第三，其中眼等六根和男女根共八根的本质已经解释过，信等五根和命根六者将在下文解释，这里解释五受和三无漏根共八根。
"身"指一切色根。依靠它生起的不悦意受，即是苦根。这是指作为眼等五识的伴随而生起的痛苦受。作为它们伴随而生起的悦意受是乐根。不仅如此，第三禅中的心悦也是乐根，因为那里没有五门识，所以没有身受，且已经离贪于喜，所以这种悦意也不是喜受。
第二禅和初禅的欲界等其他[地]的心悦是喜根，因为未离贪于喜，所以作为这些地方意[识]伴随的悦意是喜。心乐和喜受的区别是：从欲界到第二禅之间的意喜仅由分别念生起且不稳定，是喜受；而第三禅中稳固安住的意悦是心乐。


 །སེམ༷ས་ཏེ་ཡིད་ཀྱི༷་འཁོར་དུ་སྐྱེས་པའི་ཚོར་བ་སི༷མ་པ༷་མ༷་ཡི༷ན་པ༷་དེ་ནི་ཡི༷ད་མི༷་བདེ༷་བ༷འོ༷། །བཏ༷ང་སྙོམ༷ས་ནི༷་བདེ་སྡུག་བ༷ར་མ༷འོ༷། །བཏང་སྙོམས་ལ་ལུས་སེམས་གཉིས་སུ་མི་ཕྱེ་བར་གཉི༷ས་ཀ༷འི་དེ་བསྡམས་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྩིས་པ་ཡིན་ཏེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སེམས་ཚོར་རྣམ་རྟོག་ཙམ་གྱིས་སྐྱེ་ཞིང་ལུས་ཀྱིས་མིན་ལ། ལུས་བདེ་སྡུག་ནི་ལུས་ལ་ཕན་གནོད་ཀྱིས་བྱུང་བས་ཐ་དད་དུ་བྱས་ལ། བཏང་སྙོམས་རྣམ་པར་མི༷་རྟོག༷་པ་དང་། ཕན་གནོད་མེད་པར་ངང་གིས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར༷་རོ། །མཐོ༷ང་བསྒོ༷མ་མི༷་སློབ༷་ལ༷མ་གསུམ་ལ༷་རིམ་པར་དད་སོགས་ལྔ་ཡིད་དང་བདེ་བ་ཡིད་བདེ་བཏང་སྙོམས་ཏེ། དགུ༷་ལ་ནི་ཀུན་བྱེད་ཀུན་ཤེས་ཀུན་ཤེས་ལྡན་པའི་དབང་པོ་གསུམ༷་ཡི༷ན་ནོ། །ཟག་མེད་ཀྱི་བདེ་བ་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་ལ་བརྟེན་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཀྱི་ལུས་བདེ་མིན་ཏེ་སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པ་འཁོར་བཅས་ཟག་བཅས་སུ་ངེས་པས་སོ། །ཚོར་བ་དེ་དག་ས་སོ་སོ་ཡིན་གྱི་ཚོགས་པ་གཅིག་ལ་མིན་ནོ། །བཞི་པ་ལ། ཟག་བཅས་ཡིན་མིན། ༡ རྣམ་སྨིན་ཡིན་མིན། ༢ རྣམ་སྨིན་དང་བཅས་མ་བཅས། ༣ དགེ་སོགས་གསུམ་གྱི་ཁྱད་པར། ༤ ཁམས་གང་དུ་གཏོགས་
3-27a
པ། ༥ སྤང་བྱའི་ཁྱད་པར། ༦ རྙེད་གཏོང་གི་ཁྱད་པར། ༧ འབྲས་བུ་བཞི་པོ་རེ་རེ་དབང་པོ་དུའི་ཐོབ་དཔྱད་པ། ༨ ལྡན་པའི་ཚུལ་དང་༩ རྣམ་པ་དགུ་ལས། དང་པོ། ཀུན་ཤེས་སོགས་གསུམ༷་ནི༷་དྲི༷་མ༷་མེ༷ད་པ་དང་། གཟུག༷ས་ཅ༷ན་བདུན་དང་། སྲོག༷་ད༷ང་སྡུག༷་བསྔལ༷་གཉིས་པོ་ད༷ག་བསྒོམ་སྤང་ཡིན་པས་གཅིག་ཏུ་ཟག༷་པ་ད༷ང་བཅས༷་པ༷་ཡིན་ལ། ཚོར་བ་གསུམ་དད་སོགས་ལྔ་ཡིད་དང་དགུ༷་ནི་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཏེ། ལམ་གསུམ་གྱི་ཚོགས་པ་ན་ཡོད་པ་ཟག་མེད་དང་། གཞན་ཟག་བཅས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཀུན་བཏུས་འགྲེལ་པ་སོགས་ལས་དང་པོ་གཉིས་ཀྱི་གདགས་གཞི་ཡིད་མི་བདེའང་ཡིན་པས་བཅུར་བཤད་དོ། །གཉིས་པ། སྲོག༷་ནི༷་རྣམ༷་སྨིན༷་ཏེ། མཐོ་རིས་ན་དགེ་བ་ཟག་བཅས་དང་། ངན་སོང་ན་མི་དགེ་བས་འཕང་བས་སོ། །འོ་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་སྐུ་ཚེ་བཏང་འཇོག་བྱེད་པ་ཅི་ཞེ་ན། ཚེའི་འདུ་བྱེད་ནི་སྔོན་ནམ་འདིའི་ལས་བསྒྱུར་དགོས་སོ་ཟེར། །ཁ་ཅིག་བཏང་འཇོག་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་བྱེད་པས། དེ་རྣམ་སྨིན་མིན་ཀྱང་འདིར་སྤྱིའི་དབང་དུ་བྱས་སོ་ཟེར། བཅུ༷་ག༷ཉིས་ལ་རྣམ་སྨིན་ཡིན་མིན་གཉི༷ས་ཡོད། བཅུ་གཉིས་གང་ཞེ་ན། དབང་པོ་ཐ༷་མ༷་དགེ་དབང་བརྒྱ༷ད་ད༷ང་། ཡི༷ད་མི༷་བདེ༷་མ༷་གཏོ༷གས་པ༷་སྲོག་དབང་ལས་གཞན་པ་རྣམས་ཏེ༷། ཐ་མ་བརྒྱད་དགེ་བ་ཡིན་པས་དང་། ཡིད་མི་བདེའང་དགེ་མི་དགེ་གང་རུང་དུ་ངེས་པས་སོ། །དེ་ལ་མིག་སོགས་བདུན་རྒྱས་བྱུང་རྣམ་སྨིན་མིན་ལ། རྣམ་སྨིན་ལས་བྱུང་རྣམས་དེ་ཡིན་ནོ། །ཡིད་དང་ཚོར་གཞན་བཞི་དགེ་དང་།
3-27b
ཉོན་མོངས་ཅན། གཟོ་གནས། སྤྱོད་ལམ། སྤྲུལ་སེམས་རྣམས་རྣམ་སྨིན་མིན་ལ། རྣམ་སྨིན་ལས་སྐྱེས་རྣམས་དེ་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་སྲོག་དང་གཟུགས་ཅན་བདུན། བདེ་འགྲོ་ན་དགེ་བའི་རྣམ་སྨིན་དང་། བདེ་བ་ཡིད་བདེ། བཏང་སྙོམས་གསུམ་དགེ་བའི་དང་། སྡུག་བསྔལ་མི་དགེ་བའི་རྣམ་སྨིན་ནོ། །ཡིད་མི་བདེ་ནི་རྣམ་སྨིན་མིན། འོ་ན་ཡིད་མི་བདེ་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ལས་བཤད་པ་དང་འགལ་ཞེ་ན། དེ་མྱོང༷་འགྱུར་གྱི་ལས་ནི། མཚུངས་ལྡན་མྱོང་འགྱུར་ལ་དགོངས་ཀྱི། རྣམ་སྨིན་མྱོང་འགྱུར་མིན་ནོ། །གསུམ་པ། ཡིད་མི་བདེ་དེ༷་གཅི༷ག་ནི༷་མཉམ་གཞག་མིན་ཅིང་། མི་འདོད་པ་སོགས་ལ་རྟོག་ཙམ་གྱིས་སྐྱེ་བས་རྣམ་སྨིན་མིན་ལ། དགེ་མི་དགེ་གང་རུང་དུ་ངེས་ཀྱི་ལུང་མ་བསྟན་མེད་པས་རྣམ༷་པ༷ར་སྨི༷ན་པའི་འབྲས་བུ་དང་བཅས༷། བཅུ༷་ལ་ནི་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཏེ་གང་ཞེ་ན། ཡི༷ད་ད༷ང་ཚོར༷་བ་གཞ༷ན་ཡིད་མི་བདེ་མ་གཏོགས་བཞི་དང་ད༷ད་པ༷་སོ༷གས་ལྔ་སྟེ་བཅུ་ལ་མི་དགེ་དང་། དགེ་བ་ཟག་བཅས་རྣམ་སྨིན་བཅས་པ་དང་། ལུང་མ་བསྟན་དང་ཟག་མེད་རྣམ་སྨིན་མེད་པ་གཉིས་སོ།

简体中文直译
心，即作为意识伴随生起的不悦意受，是忧根。舍[受]是乐苦之间[的感受]。对于舍[受]不分身心二种，而是将两者合并为一，这是为什么呢？因为心受仅由分别念产生而非由身体[产生]，而身体的苦乐是由对身体的有益有害而生起，所以[身心受]被区分；而舍[受]无分别，且无益无害自然生起，所以[不分身心]。
在见道、修道、无学道三种[道]上，依次以信等五[根]、意根、乐根、喜根、舍根等九[根]为未知当知根、已知根、具知根三根。无漏乐是就依靠第三禅而言，不是身乐，因为五门识及其眷属必定是有漏的。这些受在不同地，不是在一个[心]聚中。
第四[分类]，[根据]：是否有漏、1.是否异熟、2.是否有异熟[果]、3.善等三性的差别、4.所属界、5.所断的差别、6.得舍的差别、7.考察每一种[沙门]四果各由多少根获得、8.具有的方式，共九种。
第一，未知当知等三[根]是无漏，七种色根和命根、苦[根]二者，是修所断，所以一定是有漏，九根——三受、信等五[根]和意根，有有漏和无漏两种，因为存在于三道的[心]聚中的是无漏，其余是有漏。根据《集论注》等，前两[无漏根]的假立基础也包括忧根，所以解释为十[根]。
第二，命根是异熟，因为在善趣是由有漏善[业]引发，在恶趣是由不善[业]引发。若问"阿罗汉舍留寿命是怎么回事"，说"寿行是过去或现在的业需要转变"。有些人说舍留是以定力所为，虽然这[寿命]不是异熟，但这里是从一般意义上说。
十二[根]有异熟和非异熟两种。哪十二呢？即最后的八善根和除忧根外其余的[根]，不包括命根，因为最后八[根]是善法，忧根也必定是善或不善。其中，眼等七[根]若是增长所生则非异熟，从异熟生的则是异熟。意[根]和其余四受若是善、烦恼性、工巧处、威仪路、变化心则非异熟，从异熟生的则是异熟。因此，命根和七色根在善趣是善业的异熟，乐、喜、舍三[受]是善[业]的[异熟]，苦是不善[业]的异熟。忧不是异熟。
若问："这与所说的感受忧的业相矛盾吗？"感受业是指相应感受，而非异熟感受。
第三，唯有忧根一种，因为不是在入定[状态]，而仅由思考不愿意等而生，所以不是异熟，又必定是善或不善，不可能是无记，因此有异熟果。十根有两种[情况]，哪十呢？意根和除忧外的其他四受以及信等五[根]等十，不善和有漏善有异熟，无记和无漏没有异熟。
;


 །ལྷག་མ་གཟུགས་ཅན་བདུན་དང་། སྲོག་ཟག་མེད་ཀྱི་དབང་པོ་གསུམ་རྣམ་སྨིན་མེད་པ་ཁོ་ནའོ། །བཞི་པ། གཅིག་ཏུ་དགེ༷་བ༷་ཐ་མ་བརྒྱ༷ད། ཡི༷ད་མི༷་བདེ༷་བ༷་ནི་དགེ་མི་དགེ་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་དང་ཡི༷ད་དང༷་ཚོ༷ར་གཞ༷ན་བཞི་ནི༷་དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་རྣམ༷་གསུམ༷་སྟེ་གསུམ་ཀ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་སོ། །གཞ༷ན་གཟུགས་ཅན་བདུན། སྲོག་དང་བརྒྱད་ནི༷་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་རྣམ༷་པ༷་གཅི༷ག་ཏུ་ངེས་པ་
3-28a
ཡིན་ནོ། །ལྔ་པ། དྲི༷་མེ༷ད་གསུམ་པོ་མ༷་གཏོག༷ས་པ་གཞན་བཅུ་དགུ་ནི་འདོ༷ད་པ༷ར་གཏོག༷ས་ལ། དེ་དག་ལས་ཕོ༷་མོ༷འི་དབ༷ང་པོ་ད༷ང་། སྡུག༷་བསྔལ༷་གཉིས་པོ་ད༷ག་མ༷་གཏོག༷ས་བཅོ་ལྔ་གཟུགས༷་སུ་གཏོག༷ས་པ་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་ཁམས་འཁྲིག་པ་ལ་ཆགས་པ་བྲལ་ཞིང་མི་མཛེས་པར་བྱེད་ཕྱིར་ཕོ་མོའི་དབང་པོ་མེད། མཉམ་བཞག་གི་ས་པ་ཡིན་པས་སྡུག་བསྔལ་མེད། ལུས་ཤིན་ཏུ་དྭངས་ཕྱིར་བསྣུན་སོགས་ཕྲལ་རྐྱེན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་མེད། མི་དགེ་བ་མེད་ཕྱིར་རྣམ་སྨིན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་མེད། རྒྱུད་ཞི་གནས་ཀྱིས་བརླན་ཕྱིར་དང་། ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་གཞི་དགུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡིད་མི་བདེའང་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་ཕོ་དབང་མེད་ན།ཁམས་མང་པོའི་མདོ་ལས། མོ་ཚངས་པར་བྱེད་པའི་གནས་མེད་པར་དང་། ཕོ་གང་ཡིན་པ་སྐབས་ཡོད་གསུངས་པ་ཅི་ཞེ་ན། ཕོའི་མཚན་ཉིད་ང་རོ་དང་གསང་མཐོ་སོགས་གཟུགས་ནའང་ཡོད་པས་སོ་ཟེར། དེའི་སྟེང་གཟུགས༷་ཅ༷ན་ལྔ་ད༷ང་བདེ༷་བ༷་ཡིད་བདེའ༷ང་མ༷་གཏོག༷ས་ལྷག་མ་བརྒྱད་ནི་གཟུག༷ས་མེ༷ད་དུ་གཏོག༷ས་སོ། །དྲུག་པ། ཡི༷ད་ད༷ང་ཚོ༷ར་བ༷་བདེ་བ་ཡིད་བདེ་བཏང་སྙོམས་གསུམ༷་སྟེ་བཞི་ནི། མཐོང་སྤང་དང་མཚུངས་ལྡན་མཐོང་སྤང་དང་།སྒོམ་སྤང་དང་མཚུངས་ལྡན་སྒོམ་སྤང་དང་། སྤང་བྱ་མིན་པ་ཟག་མེད་དང་མཚུངས་ལྡན་སྤང་བྱ་མིན་པ་སྟེ་རྣ༷མ་པ་གསུ༷མ་མོ། །འདི་སྐབས་བདེ་བའང་གསུམ་པའི་དེ་ཡིན་གྱི་ལུས་བདེ་སྒོམ་སྤང་ཁོ་ནའོ། །མཐོང་སྒོམ་གཉི༷ས་
3-28b
ཀྱིས༷་སྤང༷་བྱ༷་ཡི༷ད་མི༷་བདེ༷་སྟེ་སྤང་བྱ་གཉིས་ཀ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་ཅན་བདུན། སྲོག་སྡུག་བསྔལ་དང་དགུ༷་ནི༷་བསྒོ༷མ་པ༷ས་སྤང་བྱ་སྟེ་ཟག་བཅས་སུ་ངེས་ཤིང་། དྲུག་པ་ལས་མ་སྐྱེས་ཤིང་མཐོང་སྤང་མིན་པས་སོ། །ལྔ༷་པོ༷་ལ་ནི༷་ཟག་བཅས་སྒོམ་སྤང་ཡིན་ལ། ཟག་མེད་སྤང༷་བ༷ར་བྱ༷་བ༷་མི༷ན་པ་ཡ༷ང་ཡིན་ལ། ཟག་མེད་གསུམ༷་སྤང་བྱ་མི༷ན་ཏེ་གཉེན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བདུན་པ་ལ་རྙེད་ཚུལ་དང་གཏོང་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། དབང་པོ་ཐོབ་ཚུལ་ནི་དབང་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་སྨིན་གྱི་དབང་པོའི་ཐོབ་ཚུལ་འཆད་དེ། དེ་ཡང་འདོ༷ད་པ༷ར་ད༷ང་པོ༷ར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ན། སྐྱེ་གནས་དང་པོ་གསུམ་གྱིས་དང་པོར་རྣམ༷་སྨིན༷་གྱི་དབང་པོ་ལུས་སྲོག་གཉི༷ས་གསར་དུ་རྙེད༷་དེ༷། ཡིད་སོགས་རྣམ་སྨིན་དུ་མ་ངེས་པས་དང་། མིག་སོགས་མེད་པས་དང་། ཁ་ཅིག་སྔར་ཡོད་པས་སོ། །རྫུས༷་ཏེ༷་སྐྱེ་བ༷ས༷་དེ་དང་འདྲ་བ་མི༷ན་ཏེ། རྫུས་སྐྱེས་དེ༷་ཡི༷ས་དྲུག༷་ག༷༷མ་སྟེ། མཚན་མེད་བསྐལ་པ་དང་པོའི་མི་སོགས་ལྟ་བུས་མིག་སོགས་ལྔ་སྲོག་དང་དྲུག་གོ། མཚན་གཅིག་པ་འཕགས་པ་ལྷ་དང་འདོད་ལྷ་རྣམས་ལྟ་བུ་ལ་དྲུག་སྟེང་ཕོ་མོའི་དབང་པོ་གང་རུང་དང་བདུན༷་ན༷མ། མཚན་གཉིས་པ་རྫུས་སྐྱེས་ངན་སོང་རྣམས་ན་སྲིད་པས་དེ་ལྟར་ན་བརྒྱ༷ད་གཅིག་ཆར་གསར་དུ་རྙེད་དོ། །གཟུགས༷་ན༷་མིག་སོགས་ལྔ། སྲོག་དང་དྲུག༷་གོ༷། གོང༷་མ༷ར་གཟུགས་མེད་པར་སྲོག་དབང་གཅི༷ག་གསར་དུ་རྙེད་དོ། །རྣམ་སྨིན་གྱི་
3-29a
དབང་པོ་གཞན་ས་དེ་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

简体中文直译
其余七色根和命根、三无漏根，只是没有异熟果。
第四，纯粹是善的有最后八[根]，忧根是善与不善两种，意[根]和其余四受是善、不善、无记三种，因为它们都能与三性相应。其他七色根和命根八者，确定只是无记性的。
第五，除了三种无漏[根]外，其余十九[根]属于欲界；其中，除了男女根和苦[根]两者外，十五[根]属于色界，因为色界已离对淫欲的贪著，且[男女根]使[身体]不端严，所以无男女根；由于是入定的地，所以没有苦[受]；因为身体极其清净，所以没有被打击等偶然因缘的苦；因为没有不善[业]，所以无异熟苦；由于相续被止观滋润，且没有九种恼害心的基础，所以也无忧根。
若问："如果没有男根，为何《多界经》中说'女性不可能成为梵天'，以及'男性有机会'？"[答]：因为在色界也有男性特征，如声音高、阴囊高等。在色界基础上，除了五色[根]和乐根、喜根外，其余八[根]属于无色界。
第六，意根和乐、喜、舍三受等四[根]有三种：与见所断相应的见所断、与修所断相应的修所断、与无漏相应的非所断。这里所说的乐是指第三禅的乐，不是身乐，因为身乐只是修所断。
忧根是见修二者所断，因为它与两种所断相应。七色根、命根、苦根共九[根]是修所断，因为它们必定是有漏，且不是从第六[识]生，也不是见所断。五[根]是有漏修所断，也是非所断的无漏，三无漏[根]不是所断，因为它们是对治。
第七，分为获得方式和舍弃方式两点。
第一，获得根的方式不是所有根都一样，这里讲获得异熟根的方式：在欲界初次结生时，前三种生处最初获得身根和命根两种异熟[根]，因为意等不确定是异熟，眼等[可能]不存在，有些[根]先前已有。
化生者与此不同，化生者可能获得六[根]，即无性别的如劫初人等获得眼等五[根]和命根六者。单一性别如圣天和欲界天，在六[根]之上获得男女根之一共七根，或双性的化生恶趣众生可能同时获得八[根]。
在色界获得眼等五[根]和命根六者。在上界无色界获得命根一根，因为在那里没有其他异熟根。
;
Human: 这些是用于人类学和语言学术用途，请完整直译成简体中文，不要意译缩略，如果文件中有重复的部分也照译不要省略，藏文不要对照输出; 遇到原文是对仗诗歌体时译文也请尽量对仗; 如遇种子字和咒语，以（藏文，梵文拟音，梵文天城体，梵文泰卢固体，汉语字面意义，汉语拟音）六种形式按照紧凑而不省略的长句排列显示： །གཏོང་ཚུལ་ཀྱང་རྫུ༷ས་སྐྱེས༷་སྲིད་པ་ཐ་མ་ན་རྫུས་སྐྱེས་ཉིད་ཀྱི་དབང་པོ་ཐམས༷་ཅ༷ད་གཅི༷ག་ཅར་གཏོ༷ང་ལ། འདོད་པའི་མངལ་སྐྱེས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རི༷མ་གྱི༷ས་གཏོ༷ང་ངོ་། །བརྒྱད་པ། རྟེན་གང་ཟག་གི་ལྡན་ཚུལ་ནི། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དད་སོགས་ལྔ་དང་ལྡན་པར་མི་འགལ་ཡང་མི་ལྡན་པའང་སྲིད་ལ། དགྲ་བཅོམ་པ་ལ་མི་ལྡན་པ་མེད་ཅིང་ཐམས་ཅད་ལྡན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ངོ་། །མི༷་ཤེས་པ་ཀུན༷་ཤེས༷་པ༷ར་བྱེད་པ༷འི་དབང་པོ་ནི་ཚོགས་ལམ་གྱི་སྟོད་ནས་སྐྱེ་ཞིང་རྒྱུན་ཞུགས་ཀྱི་འབྲས་བུའི་བར་དུ་ཡོད་དོ། །དེ་ཡང་གང་ལ་ཡོད་ཅེ་ན། ད༷ད་ལྡན་ཞེས་དད་པས་འབྲངས་པའི་རིགས་ཅན་ལ་ཡོད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དད་པས་རྟོགས་པ་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་གྲུབ་པ་ལ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བར་ཆད་མེད་ལམ་ནས་མཐོང་ལམ་རྫོགས་པའི་བར་ཀུན་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་དབང་པོ་ཡིན་པས་དེ་དང་ཚོགས་སྦྱོར་གྱི་ལམ་དུའང་ཡོད་དགོས་སོ་ཟེར་རོ། །གཉི༷ས་པ་ཀུན༷་ཤེས༷་པ༷་ཡི༷་དབང༷་པོ་ནི། རྒྱུན་ཞུགས་ནས་ཕྱིར་མི་འོང་གི་བར་ན་ཡོད་ཅིང་། སྔར་ཤེས་ཟིན་ཀྱང་ཡང་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན༷་ཤེས༷་ལྡན་པ་དགྲ་བཅོམ་ལ་ཡོད་དོ། །ཆགས་བྲལ་སྔོན་སོང་དང་། ལམ་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་དགྲ་བཅོམ་པ་གང་གིས་ཀྱང་ཀུན༷་ཤེས་ལྡན་པས་ཅི་ཡང་ཤེས་པར་བྱ་བ་མེད་དེ། ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ཤེས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྲིད་རྩེར་སྐྱེ་བ་བཅད་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ངེས་པའི་ཚིག་གོ །
3-29b
བརྒྱད་པ། སྡོམ་ནི། དབང་པོ་ཉེ༷ར་གཉི༷ས་བཤད་ཟིན་ཏོ། །མིང་བསྟན་རྒྱུ་མཚན་དབང་བྱེད་སྟོན། །ལྡན་ཚུལ་གྲངས་ངེས་དགོངས་དོན་བཀོད། །ངོ་བོ་རབ་དབྱེ་ཐོབ་གཏོང་བསྡུས། །དབང་པོ་བཤད་པས་ལས་ལ་སྦྱར། །ཞེས་སོ། །དགེ་བར་གྱུར་ཅིག
行缘差别略摄说
གཉིས་པ་འདུས་བྱས་སྐྱེད་ཚུལ་ལས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་གསུངས་པ་ལ། ལས་ཀྱི་དབྱེ་བ། ལས་ཀྱི་རང་བཞིན། ལུང་བསྟན། འབྲས་བུ། སྐྱེ་གནས། སྐྱེ་ཚུལ་བཅས་དྲུག་ལས། དང་པོ་ལ། ལས་ཀྱི་ངོ་བོ་དང་དབྱེ་བསྡུ་གཉིས། དང་པོ། ལ༷ས་ནི༷་སེམས༷་པ་དང༷་། བསམས་ནས་ལུས་ངག་གི་སྤྱོད་པ་ལ་འཇུག་པ་བསམས་ཏེ་བྱས་པ་སྟེ་དེ༷ས་བྱས་པའོ། །འདི་བཤད་པ་ལ། གཙོ་བོར་སེམས་པ་ལས་ཡིན་ལུང་དྲངས། གཞན་ཡིད་ལས་མིན་པའི་རྒྱུ་མཚན། སེམས་པ་མིན་ན་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་ཚུལ་དང་གསུམ། དང་པོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ལས་ཡིན་ནོ་ཞེས་སེམས་པ་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་མདོ་ལས་གསུངས་ཏེ། དགེ་སློང་དག་ངས་སེམས༷་པ༷འི་ལ༷ས་ཡིན་པར་གསུངས། བསམས་པའི་ལས་ཡིན་པར་གསུངས་སོ། །ཞེས་པའི་མདོ་ལས་སོ། །གཉིས་པ་ལ། གལ་ཏེ་ཡིད་ཤེས་དང་། སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ལས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ལས་ཡིན་པར་ཐལ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། གལ་ཏེ་ཡིད་ཤེས་དང་། དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཚོར་བ་འདུ་ཤེས་སེམས་པ་རེག་པ་སོགས་ལས་ཡིན་ན། ཡུལ་གཟུགས་སྒྲ་དྲི་སོགས་ཀྱང་ལས་སུ་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ་ཡིད་ཀྱིས་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཡིད་ཡུལ་ཀུན་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདོད་ན་དམིགས་པ་ལ་ཡང་
3-30a
རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་ཏེ་ལས་ཡིན་ན་རྣམ་སྨིན་ཡོད་དགོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡུལ་གཟུགས་སོགས་ལས་མིན་ནོ། །འོ་ན་ལས་གང་ཞེ་ན། སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་ལས། སེམས༷་པ་གཅི༷ག་པུ༷་ལས༷་སུ་འདོད༷་དེ༷། རྒྱུ་མཚན་ནི་ཡུལ་ལ་སེམས་གཡོ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། སེམས་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཡིན་ནོ། །ཞེས་མཛོད་རྩ་བར་བཤད་པས་སོ། །
AI: # 简体中文直译
舍弃方式也是：化生者在最后有中，同时舍弃所有化生者的根，欲界胎生等者则渐次舍弃。
第八，所依补特伽罗的具有方式：凡夫与信等五[根]相应不相违，但也可能不具有；阿罗汉不可能不具有，[而是]全部具有，如此记载。
未知当知根从资粮道上部开始生起，直到预流果为止都存在。那么，[未知当知根]谁具有呢？具信者，即随信行种姓者有。为什么呢？因为它存在于由信而成就的无颠倒证悟中。[有人]说：从无间道到见道圆满之间是未知当知根，所以在资粮道和加行道中也必须存在。
第二，已知根从预流[果]到不还[果]之间存在，因为虽然已经了知但又再次了知。
具知根存在于阿罗汉[位]。先离贪和两种道的阿罗汉，无论哪一种，具知根都无须再了知任何[法]，因为已了知一切所知，因为已经切断了有顶的生[缘]，这是确定的词义。
第八 总结：
已说明二十二根。名称、理由、作用已显示。具有方式、数量确定、意趣已陈述。本质、分类、得舍已总结。通过解说根，应用于业。愿善增上！
行缘差别略摄说
第二，从有为法的产生方式中宣说业的建立，包括业的分类、业的自性、业的[善恶性]决定、果报、生处、生起方式六个方面。
首先，关于业的本质和归纳两点。
第一，业是思以及思已而从事身语行为，即由思所作。
对此解释：1. 引经说明思是主要业；2. 其他心所不是业的理由；3. 若不是思则有过失的情况。
第一，世尊在经中主要说思是业："诸比丘，我说思是业，思已是业。"这是从经中[引述]。
第二，若问："意识和一切心所也应成为业吗？"答：不是。如果意识和与之相应的受、想、思、触等是业，那么色、声、香等境也应成为业，因为它们是意所缘，因为意趣入一切境。若承认[境也是业]，所缘也应有异熟，因为若是业必须有异熟，而境色等不是业。
那么，什么是业呢？在诸心所法中，唯独思被认为是业。理由是它能使心趣向境，"思是意业"，如《俱舍论》根本颂中所说。


 །གཉིས་པ། གཟུགས༷་མེ༷ད་དག༷་ཏུ༷་འཆི༷་བ༷་ན༷་ས་དེས་བསྡུས་པའི་སྲོག༷་ད༷ང་ཡི༷ད་ད༷ང་བཏང༷་སྙོམ༷ས་དང་གསུམ་ཉི༷ད་དུས་གཅིག་ཏུ་འག༷ག་པ༷ར་འགྱུར༷་རོ༷། །གཟུགས༷་ན༷་མིག་སོགས་ལྔ་དང་། སྔར་གྱི་གསུམ་སྟེ་བརྒྱ༷ད། འདོ༷ད་པ༷ར་རྫུས་སྐྱེས་མཚན་གཉིས་པ་གཅིག་ཆར་འཆི་བ་ལ་གཟུགས་ཅན་བདུན། སྲོག་སོགས་གསུམ་སྟེ་བཅུ༷་འགག་པའ༷མ། མཚན་གཅིག་པ་ཡིན་ན་དགུ༷འམ༷། མཚན་མེད་པ་ཡིན་ན་བརྒྱ༷ད་འགགས་པར་འགྱུར་ལ། རིམ༷་གྱིས༷་འཆི༷་བ༷་ད༷ག་ལ༷་ལུས་སྲོག་བཏང་སྙོམས་ཡིད་དང་བཞི༷་གཅིག་ཆར་འགགས། དེ་དག་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དང་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་དབང་དུ་བཤད་པ་ཡིན་གྱི་དགེ༷་སེམས་ཀྱིས་འཆི་འཕོ་བ་ལ༷་ཁམས་གསུམ་གྱི་གནས་སྐབས་དྲུག་པོ་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ད༷ག་ཏུ༷་དད་སོགས་ལྔ༷་བསྣན་ཏེ་གཟུགས་མེད་ཁམས་སུ་བརྒྱད་གཅིག་ཆར་འགག་པ་སོགས་སོ། །ཟག་མེད་རྣམ་སྨིན་མིན་པ་དང་། འཆི་སེམས་ཀྱང་མིན་ལ། འཆི་བ་དེ་དག་གི་གཏོང་རྒྱུ་ཡང་མིན་པས་འཆི་ཚེ་འགག་པར་མ་བཤད་དོ། །བརྒྱད་པ། འབྲས༷་བུ༷་གོང་འོག་གི་ཐ༷་མ༷་རྒྱུན་ཆགས་དགྲ་བཅོམ་གཉི༷ས་ནི་དབང་པོ་དགུ་དགུས༷་འཐོབ༷་སྟེ། རྒྱུན་ཆགས་དགྲ་བཅོམ་གཉིས་ལ་དད་སོགས་ལྔ་དང་ཡིད་གཞིར་བཞག་ལ། རྒྱུན་ཆགས་ལ། འཕགས་པ་ཆགས་བཅས་ཡིན་པས་མི་ལྕོགས་མེད་ཀྱི་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས། སྐད་ཅིག་བཅོ་ལྔ་མན་ཀུན་ཤེས་བྱེད་དང་། བཅུ་དྲུག་པ་ཀུན་ཤེས་པ་སྟེ་བར་ཆད་མེད་ལམ་གྱིས་བྲལ་
3-29b
ཐོབ་འདྲེན་པ་དང་། རྣམ་གྲོལ་ལམ་གྱིས་བྲལ་ཐོབ་འཛིན་པས་སོ། །དགྲ་བཅོམ་བསམ་གཏན་དང་པོ་གཉིས་པའི་དངོས་གཞི་ལ་བརྟེན་ན་ཡིད་བདེ་གསུམ་པའི་བདེ་བ། ས་གཞན་གྱི་བཏང་སྙོམས་གང་རུང་དང་། བར་ཆད་མེད་ལམ་རྡོར་ཏིང་ཀུན་ཤེས་དང་། རྣམ་གྲོལ་ལམ་ཀུན་ཤེས་ལྡན་ཏེ་དགུའོ། །འབྲས་བུ་བར་པ་གཉི༷ས་ལ་དད་སོགས་ཡིད་དང་དྲུག་གི་སྟེང་། ཕྱིར་འོང་མཐར་གྱིས་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་འབྲས་བུ་ཐོབ་པར་བྱེད་ན་ནི༷། མི་ལྕོགས་མེད་ཀྱི་བཏང་སྙོམས་དང་བདུན༷་དང༷་། འདས་ལམ་གྱིས་ཐོབ་ན་དད་སོགས་ལ་ཀུན་ཤེས་ཀྱི་མིང་ཐོབ་པས་དེ་དང་བརྒྱ༷ད་ད༷ང་། ཆགས་བྲལ་སྔོན་སོང་གིས་མཐོང་ལམ་དུ་ཕྱིར་འོང་རང་འབྲས་ཐོབ་པ་ལ་བརྒྱད་སྟེང་ཀུན་ཤེས་བྱེད་དང་དགུས་འཐོབ་བོ། །ཕྱིར་མི་འོང་དབང་རྟུལ་གྱིས་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་མཐར་གྱིས་འཐོབ་ན། སྔར་གྱི་དྲུག་སྟེང་། དངོས་གཞིའི་ཡིད་བདེ་རྣམ་གྲོལ་དགུ་པའི་ཚེ་མངོན་དུ་བྱེད་མི་ནུས་པས་མི་ལྕོགས་མེད་ཀྱི་བཏང་སྙོམས་དང་བདུན་ནོ། །ཡང་མཐར་གྱིས་དབང་རྟུལ་འདས་ལམ་གྱིས་འཐོབ་ན་དེ་སྟེང་ཀུན་ཤེས་དང་བརྒྱད། གལ་ཏེ་དབང་རྣོན་འཇིག་རྟེན་ལམ་གྱིས་ཀྱང་རྣམ་གྲོལ་དགུ་པའི་ཚེ་ཡིད་བདེ་མངོན་དུ་བྱེད་པས་ཀྱང་བརྒྱད་དོ། །དབང་རྣོན་འདས་ལམ་གྱིས་ཐོབ་ན། བཏང་སྙོམས་ཡིད་བདེ་གཉིས་དང་། བར་ཆད་མེད་ཚེ་ཀུན་ཤེས་དང་དགུས་ཐོབ་བོ། །ཡང་ཆགས་བྲལ་སྔོན་སོང་གིས་རང་འབྲས་ཐོབ་ན། ཚོར་བ་གསུམ་གང་རུང་དང་། ཀུན་ཤེས་བྱེད་པ་དང་། ཀུན་ཤེས་པ་དང་དགུས་ཐོབ་བོ། །བཅུ༷་གཅི༷ག་ད༷ག་གི༷ས་དགྲ༷་
3-30a
བཅོ༷མ་ཉི༷ད་ཐོབ་པ་ཉམས་པ་སོར་ཆུད་པའི་སྐབས་འགའ༷་ཞི༷ག་ཏུ་སྲི༷ད་ཕྱིར༷་བཤ༷ད་པ༷་ཡི༷ན་ཏེ། ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་ལས་དགྲ་བཅོམ་པ་དབང་པོ་བཅུ་གཅིག་གིས་ཐོབ་པར་བཤད་པ་ནི། མི་ལྕོགས་མེད་དམ། བཞི་པ་ཡན་གྱི་བཏང་སྙོམས་ལ་བརྟེན་ནས་ཐོབ་པ་ཉམས་ནས་གསུམ་པའི་དངོས་གཞི་བདེ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡང་ཐོབ་པ་སོར་ཆུད་པར་བྱེད་ན། བདེ་བ་དང་། དེ་ཡང་ཉམས་ནས་བསམ་གཏན་དང་པོ་གཉིས་ལ་བརྟེན་ནས་སོར་ཆུད་ན་ཡིད་བདེ་སྟེ། སྔར་གྱི་དགུ་བསྡོམས་པས་བཅུ་གཅིག་གོ། དེ་ལས་མང་མི་སྲིད་དེ་ལན་དུ་མར་ཉམས་ཀྱང་ཚོར་བ་གསུམ་ལས་གཞན་ལ་བརྟེན་པ་མི་སྲིད་པས་སོ།

简体中文直译
第二，在无色界死亡时，该地所摄的命根、意根和舍受三者同时灭尽。在色界，眼等五[根]和前述三根共八[根灭尽]。在欲界，化生双性者一时死亡时，七色根和命等三根共十[根]灭尽；若是单性者则九[根灭尽]；若无性别则八[根]灭尽。对于渐次死亡者，身根、命根、舍受、意根四者一时灭尽。这些是就无覆无记和有烦恼[心]而言，若以善心死亡，则在三界六种情况中都增加信等五[根]，如在无色界中八[根]同时灭尽等。
无漏[根]非异熟，也不是死心，也不是死亡的舍因，所以死时灭尽未作说明。
第八，最后二果——预流和阿罗汉分别由九根获得：对于预流和阿罗汉二者，基础是信等五根和意根，对于预流，圣者有贪著，所以[又有]未至定的舍受，十五刹那以下是未知当知根，第十六刹那是已知根。无间道引发离系得，解脱道保持离系得。阿罗汉依靠初禅、二禅正行时，[有]喜根或第三禅的乐根，其他地的舍受任一，无间道金刚定是具知根，解脱道是具知具根，共九[根]。
中间二果依靠信等、意根等六[根]之上，若一来以世间道渐次获得果位，则[加上]未至定的舍受共七[根]；若以出世道获得，则信等[根]获得已知之名，所以[加上]已知根共八[根]；若先离贪者在见道中获得一来自果，则在八根之上加上未知当知根共九根获得。
若不还钝根者以世间道渐次获得，在前述六[根]之上，因为在第九解脱道时不能现起根本定的喜根，所以[加上]未至定的舍受共七[根]。又若渐次钝根者以出世道获得，在此之上加上已知根共八[根]。若利根者即使以世间道，在第九解脱道时也能现起喜根，因此也有八[根]。若利根者以出世道获得，则[加上]舍受、喜根二者，无间道时的已知根共九[根]获得。又若先离贪者获得自果，则[加上]三受任一、未知当知根、已知根共九根获得。
十一根获得阿罗汉性在某些情况下可能发生，如恢复从退失中，这是所说的。《智入》中所说阿罗汉由十一根获得，是指依未至定或第四禅以上的舍受获得[阿罗汉]后退失，然后依第三禅正行乐[根]再次恢复获得；这[阿罗汉]又退失后，依初禅、二禅恢复获得时有喜根，将前面九[根]加起来就是十一。不可能有更多，因为即使多次退失，也不可能依靠三受之外[的受]。


 །ལན་གཅིག་ཉམས་ན་བཅུས་ཀྱང་ངོ་། །ཕྱིར་མི་འོང་ཉམས་པ་ལ་མི་མཚུངས་ཏེ་དབང་རྣོན་མི་ཉམས་ལ་རྟུལ་པོས་ཉམས་ཀྱང་ཡིད་མི་བདེ་ལས་བདེ་བ་མི་སྲིད་དེ། དེ་ལྡན་ལ་མ་ཉམས་པས་ཁྱབ་ལ། ཉམས་ལ་དེ་མེད་པས་ཁྱབ་སྟེ། འདོད་ཉོན་སྤོང་བ་དང་པོའི་ཉེར་བསྡོགས་ལ་ལྟོས་པས་སོ། །ཆགས་བྲལ་སྔོན་སོང་གི་ཕྱིར་མི་འོང་བ་བཞི་པ་ཡན་ལས་ཉམས་པ་ལའང་། བདེ་ཡིད་བདེ་སྲིད་པས་བཅུ་གཅིག་གོ་ཟེར་ན། དེ་ཉམས་མི་སྲིད་དེ། ལམ་གཉིས་ཀྱིས་བརྟན་པར་བྱས་པས་སོ། །དགུ་པ་ལ། ངེས་ལྡན། སྲིད་ལྡན། མང་མཐའ་མང་མཐའི་ལྡན་ཚུལ་གསུམ། དང་པོ། བཏང༷་སྙོམ༷ས་དང༷་ནི༷་སྲོག༷་དང༷་ནི༷་ཡི༷ད་ད༷ང་ལྡན༷་ལ༷་ངེ༷ས་པར་དེ་གསུམ༷་འབྲལ་མེད་དུ་ལྡན༷་པས་ཁྱབ་ལ། འོ་ན་འགོག་སྙོམས་དུས་གཞན་གཉིས་མེད་པས་སྲོག་ཀྱང་མེད་དམ་ཟེར་ན། དེ་གཉིས་ཀྱི་
3-30b
ཐོབ་པ་ཡོད་པས་ལྡན་ནོ། །གཞན་ནི་ལྡན་པར་མ་ངེས་ཏེ། དེ་ལྡན་ལ་ལུས་དང་ཚོར་གཞན་ལྡན་པས་མ་ཁྱབ་པ་གཟུགས་མེད་བཞིན་དང་། མིག་སོགས་ལྡན་པར་མ་ངེས་ཏེ་ནུར་ནུར་པོ་བཞིན། ཕོ་མོའི་དབང་པོ་དང་མིག་ཉམས་སོགས་བཞིན་དང་། རིམ་གྱིས་འཆི་ཚེའོ། །སྡུག་བསྔལ་དང་ཕོ་མོའི་དབང་པོ་མི་ལྡན་པ་གཟུགས་ཁམས་བཞིན་དང་། ཟག་མེད་དང་མི་ལྡན་པ་སོ་སྐྱེས་ཏེ། དེ་ཡང་སྔར་མ་ཐོབ་པ་དང་བཏང་ཟིན་སོགས་སོ། །དད་སོགས་ལྡན་པར་མ་ངེས་པ་དགེ་རྩ་ཆད་པ་བཞིན་ནོ། །ཡིད་མི་བདེ་འདོད་ན་ཆགས་བྲལ་ལ་མི་ལྡན་ནོ། །བདེ༷་བ་དང་ལུས༷་ལྡན༷་ལ༷་སྔར་གྱི་གསུམ་དང་རང་རང་བཞི༷་དག༷་ད༷ང་ལྡན། དེ་ལ་བདེ་ལྡན་ལུས་མི་ལྡན་གསུམ་པའི་སས་བསྡུས་ཟག་མེད་ཀྱི་བདེ་བ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་མི་འོང་དང་། དགྲ་བཅོམ་གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེས་པའོ། །ལུས་ལྡན་འདོད་གཟུགས་པའོ། །ལུས་ལྡན་མིག་སོགས་མི་ལྡན་པ་ནི་མིག་སོགས་མ་ཐོབ་པ་དང་ཉམས་པའོ། །མི༷ག་དང་སོ༷གས་པས་རྣ་སྣ་ལྕེ་ཡི་དབང་པོ་ལྡ༷ན་པ་ལ༷་སྔར་བཤད་ལུས་སོགས་བཞི་དང་། རང་རང་དང་ལྔ༷་ད༷ང་ལྡན༷་ལ། ཡི༷ད་བདེ༷་བའི་དབང་པོ་དང་ལྡན༷་པར་ཡ༷ང་སྔར་གྱི་གསུམ་སྟེང་བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་རང་དང་ལྔ་ལྡན་ནོ། །དེ་ལ་བདེ་ལྡན་ཡིད་བདེ་མི་ལྡན་པ་གསུམ་པའི་བྱིས་པའོ། །ཡིད་བདེ་ལྡན་གཉིས་པ་མན་ཆད་ཀྱི་བྱིས་པའོ། །གཉིས་པའི་བྱིས་པ་ལ་ཡིད་བདེ་ལྡན་ཡང་བདེ་བ་མེད་དེ། ལུས་བདེ་དང་པོ་མན་ཆད་པའི་ས་པ་ཡིན་པས་སྤང་བས་དང་། གསུམ་པའི་བདེ་བ་མ་ཐོབ་པས་སོ་ཟེར་ན། 
3-31a
གསུམ་པའི་བདེ་བ་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་ཐོབ་པ་དེ་ནའང་ཡོད་དེ། གོང་མའི་ཉོན་མོངས་མ་སྤང་པས་བདེ་དང་ལྡན་ཞེས་གྲུབ་མཐའ་འོ། །སྡུག༷་བསྔལ༷་དབང་ལྡན༷་འདོད་པ་སྟེ་དེ་ལ་ཀུན་ཁྱབ་གསུམ་དང་། ལུས་བདེ་བ། ཡིད་བདེ་སྡུག་བསྔལ་རང་དང་བདུན༷་ད༷ང་ལྡན་ཏེ། ཡིད་མི་བདེ་ནི་འདོད་པ་ཆགས་བྲལ་ལ་མི་ལྡན་ནོ། །ཚོར་གཞན་དགེ་བ་དང་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་ཐོབ་པ་ཅི་རིགས་ལྡན་ནོ། །མོ༷་ཡི༷་དབ༷ང་པོ་དང་སོགས་ཁོངས་ནས་ཕོ་དབང་ཡིད་མི་བདེ། དད་སོ༷གས་ལྡན༷་པ་ལ། སྔ་མ་གསུམ་ལ་བདུན་སྟེང་རང་རང་ཀླགས་པ་དང་། ཕྱི་མ་དད་སོགས་ལྔ་ལྡན་ལ་ཀུན་ཁྱབ་གསུམ་དང་བཅས་བརྒྱ༷ད་ད༷ང་། ཀུན༷་ཤེ༷ས་དང་ཀུན་ཤེས་ལྡན༷་པ༷་ཡི༷། དབ༷ང་པོ༷་གཉིས་པོ་ལྡན༷་ལ༷་རང་ཉིད་དང་ཟག་མེད་དགུ་སྲོག་དང་བཅུ༷་གཅི༷ག་ངེས་པར་ལྡན༷། ཕྱིར་མི་འོང་དང་དགྲ་བཅོམ་ཞུགས་པ་ཁམས་གསུམ་ཆར་ཐོབ་སྲིད་པས་སོ། །བསམ་གཏན་གསུམ་པ་མན་ན་བཅུ་གཅིག་ལྡན་ཀྱང་། བཞི་པ་ཡན་ཆད་དུ་སྐྱེས་པའི་འཕགས་པ་སློབ་པ་ལ་བདེ་ཡིད་བདེ་རང་ས་ན་མེད་ཅིང་། ས་འཕོས་པས་བཏང་བའི་ཕྱིར་ཟེར་ན། ཟག་བཅས་ཀྱི་དེ་གཉིས་མེད་ཀྱང་སྔར་ཐོབ་པའི་ཟག་མེད་ཀྱི་དེ་གཉིས་ཡོད་ལ། དེ་འབྲས་བུ་ཐོབ་སྦྱངས་སོགས་ཀྱིས་བཏང་ཡང་གསར་པ་མི་གཏོང་བས་ངེས་པར་བཅུ་གཅིག་གོ། ཞེས་སོ།

简体中文直译
若只退失一次，也可由十[根]获得。这与不还退失不同，因为利根者不会退失，钝根者虽然退失，但从忧[根]中不可能产生乐[根]，因为具有忧[根]者必定未退失，退失者必定不具有忧[根]，这是因为依赖初禅近分[定]断除欲界烦恼。若有人说："对于先离贪的不还者从第四禅以上退失时，也可能有乐和喜，所以有十一[根]。"[答]：这种退失是不可能的，因为已被两种道所稳固。
第九，有[三点]：必定俱有，可能俱有，最多俱有的方式。
第一，与舍受、命根和意根俱有者，必定与这三者不相离而俱有。若问："入灭尽定时，没有其他两者，那是否也没有命根？"[答]：因为具有它们的得，所以是俱有的。
其他[根]则不一定俱有：与这些俱有者不一定与身[根]和其他受俱有，如无色界；不一定与眼等俱有，如羯罗蓝；与男女根和眼衰退等情形；以及渐次死亡时。不具苦[根]和男女根，如色界；不具无漏[根]，如凡夫，这是因为之前未获得或已舍弃等。不一定具信等，如断善根者。若在欲界，不具忧[根]，如离贪者。
与乐和身[根]俱有者，必定与前述三[根]及[乐和身]四者俱有。其中，具乐不具身者，是获得第三禅摄无漏乐的不还和阿罗汉生于无色界者。具身者是欲界和色界者。具身不具眼等者，是未获得眼等或已衰退者。
与眼等（耳、鼻、舌根）俱有者，必定与前述身等四[根]及各自五者俱有。与喜根俱有者，也与前三[根]加上乐根和喜根自身五者俱有。其中，具乐不具喜者是第三禅凡夫。具喜者是第二禅及以下的凡夫。
对于第二禅的凡夫，虽具喜但无乐，因为身乐是初禅及以下地的，所以已断除；也因为未获得第三禅的乐。若有人这样说，[答]：他们也有第三禅烦恼性乐的得，因为未断上地烦恼，所以具乐，这是宗义。
与苦根俱有的欲界者，与遍有三根、身乐、喜、苦自身七者俱有。忧根欲界离贪者不具有。其他受与善和烦恼性的得相应俱有。
与女根和（"等"字包括）男根、忧根、信等俱有者，前三者各自在七[根]基础上加上自身，后者信等五[根]具有者与遍有三[根]一起共八[根]俱有。
与已知和具知两根俱有者，必定与自身及无漏九[根]、命根共十一[根]俱有。因为不还和阿罗汉向者可能获得三界一切。
在第三禅及以下有十一[根]具有，但有人说，在第四禅及以上出生的圣者学人没有乐和喜，因为自地没有，且由于转地而舍弃。[答]：虽然没有有漏的这两者，但之前获得的无漏这两者存在，虽然由获果、修习等舍弃，但不会舍弃新[得]，因此必定有十一。
;


 །ཀུན༷་ཤེ༷ས་བྱེ༷ད་པའི༷་དབ༷ང་པོ་ལྡ༷ན་པ་འདོད་རྟེན་མཐོང་ལམ་པ་ཡིན་པས་དེ་ལ༷་རང་དང་། ཡིད་སྲོག་ལུས་དབང་། ཡིད་བདེ་བདེ་བ། སྡུག་བསྔལ་བཏང་སྙོམས། དད་སོགས་ལྔ་སྟེ་བ༷ཅུ་གསུམ༷་དག༷་
3-31b
དང༷་ལྡན༷་པ༷་ཡི༷ན་ནོ། །མཐོང་ལམ་ལ་ཕོ་མོའི་དབང་པོ་གང་རུང་ལྡན་དགོས་ཀྱང་ངེས་ལྡན་མིན་པའི་ཕྱིར་ཟེར། །གཉིས་པ་སྲིད་ལྡན་འདོད་པ་ཁོ་ནར་ངེས་པ། དགེ༷་རྩ་མེ༷ད་པའི་ནང༷་ན༷་དབང་པོ་ཉུང༷་ཤེས་དང་ལྡན༷་པ༷། ལུས༷་དང་ཚོར༷་བ་ལྔ་སྲོག༷་ཡི༷ད་དེ་བརྒྱ༷ད་དང༷་ལྡན༷་ལ། གཟུགས༷་མེ༷ད་པའི་བྱིས༷་པ༷་སོ་སྐྱེའང༷་དེ༷་བཞིན༷་བརྒྱད་དེ༷། བཏང༷་སྙོམ༷ས་སྲོག༷་ཡི༷ད་དད་སོགས་དགེ༷་བ་རྣམ༷ས་དང༷་ལྡན་པས་སོ། །གསུམ་པ། མང༷་པོར༷་ལྡན༷་ལ༷་བཅུ༷་དགུ༷་སྟེ༷། དྲི༷་མ༷་མེ༷ད་པ་གསུམ་པོ་རྣ༷མས་མ༷་གཏོགས༷་སོ༷། །དེ་ཡང་མཚ༷ན་གཉི༷ས་སམ་ཡང་ན་རྒྱུན་ཞུགས་ཕྱིར་འོང་གི་འཕ༷གས་པ༷་ཆགས༷་བཅས༷་ཏེ༷། དེ་ལ་ཕོ་མོའི་མཚ༷ན་གང་རུང་གཅི༷ག་མ་གཏོགས་པ་དང་། ཀུན་ཤེས་བྱེད་ལ་དྲི༷་མེ༷ད་ཕྱི་མ་གཉིས་པོ་དང་། ཀུན་ཤེས་ལ་དྲི་མེད་གོང་འོག་གཉི༷ས་མ༷་གཏོགས༷་པ་རྣམས་དང་ལྡན་ནོ། །
说有为法生成
གཉིས་པ་འདུས་བྱས་ཀྱི་ཆོས་སྐྱེ་ཚུལ་བཤད་པ་ལ་གཉིས། བསྐྱེད་བྱ་བེམ་ཤེས་ལྡན་མིན་གསུམ་སྐྱེ་ཚུལ་དང་། དེ་ལྟར་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་འབྲས་བུ་གསུམ་གྱི་རྣམ་བཞག་བཤད་པའོ། །
所生色法,心法,不相应行等三生成
དང་པོ་ལ་བེམ་པོ་དང་། ཤེས་པ་ལྡན་མིན། སྐྱེ་ཚུལ་བཤད་པ་གསུམ་ལས།
说色法生成
དང་པོ། སྤྱིར་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་གཞི་ལྔར་འདུས་པ་ལས། འདུས་མ་བྱས་ལ་སྐྱེ་བ་མེད་ལ། འདུས་བྱས་ལ་བེམ་ཤེས་ལྡན་མིན་གསུམ། དེ་ལ་གཟུགས་ཕུང་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དང་། རགས་པ་དབང་དོན་ལྔ། ཕྲ་རགས་གཉིས་མིན་པ་རིག་བྱེད་མིན་པའོ། །ཕྲ་རབ་ཆ་མེད་བསྐོར་བ་བར་བཅས་འདོད། སྣང་མུན་སོགས་ཉེ་བས་གཅིག་ཤོས་ཀྱི་
3-32a
འགྲོས་འགགས་པས་གནོད་པ་དང་སྒྲིབ་པར་བརྗོད་ཀྱི་ཆ་ཕྲད་པས་མ་ཡིན་པ་དང་། ཕན་ཚུན་མཐུས་མི་གྱེས་པར་འཛིན་པས་ཞིག་པར་མི་འགྱུར། རྔ་དང་དབྱུག་པ་མ་ཕྲད་ཀྱང་ཤིན་ཏུ་ཉེ་བས་རླུང་འདུས་ནས་སྒྲ་འབྱིན་ཟེར། ཡུལ་དབང་རྡུལ་ཕྲན་གྱིས་ཤེས་པ་བསྐྱེད་པ་ནི་མེད་ལ་བསགས་པས་སོ། །ཡུལ་རྣམ་མེད་དེ་སྣང་བ་འདི་དོན་མིན་ན། མི་སྣང་བའི་དོན་ཡོད་པ་ལ་སྒྲུབ་བྱེད་མེད་ཅིང་། རགས་སྣང་ཤེས་པ་ཡིན་ན། རགས་སྣང་རྡུལ་ཕྲན་བསགས་པ་མིན་པར་ཐལ་ཟེར། རྣམ་ཤེས་རང་ལ་རང་རིག་པ་འགལ་ཟེར། དེ་ལྟར་ཞར་ལ་འོང་བ་ཅུང་ཟད་བརྗོད་ནས། ཚིག་གི་དོན་ནི། འདོ༷ད་པའི་ཁམས་ན༷་ལུས་སོགས་ཀྱི་དབ༷ང་པོ༷་མེ༷ད་པ༷་དང༷་སྒྲ༷་མེ༷ད་པའི་བསགས་རྡུལ་སྣང་རུང་ཕྲ༷་ར༷བ་ཉི་ཟེར་གྱི་རྡུལ་ལྟ་བུ་ལ་འབྱུང་བཞི་དང་གཟུགས་དྲི་རོ་རེག་སྟེ་རྡུལ༷་རྫས༷་བརྒྱ༷ད་ངེས་པར་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ། ལུས༷་དབ༷ང་ལྡན༷་ལ༷་དེ་དང་རྡུལ་རྫས༷་དགུ༷འོ༷། །དབ༷ང་པོ༷་མིག་སོགས་གང་རུང་གི་རྫས་གཞན༷་ལྡན༷་ན་དེ་དང་རྫས༷་བཅུ༷འོ༷། །དེ་དག་སྒྲར་བཅས་སུ་སྐྱེ་ན་བཅུ་གཅིག་གོ།

简体中文直译
与未知当知根俱有者是欲界所依的见道者，因此与自身、意根、命根、身根、喜根、乐根、苦根、舍受、信等五根，共十三根俱有。虽然见道者必须具有男女根之一，但因为不是必定俱有，[所以未算入]。
第二，可能俱有只存在于欲界，断善根者内部最少与哪些根俱有呢？与身根和五受、命根、意根八者俱有。无色界凡夫众生也同样具八：与舍受、命根、意根、信等诸善[根]俱有。
第三，最多俱有有十九，即除了三无漏根外。这是指双性者，或者有贪著的预流、一来圣者，他们具有除了[两种]性别标志之一外的所有[根]，未知当知根不包括后两种无漏根，已知根不包括上下两种无漏根。
说有为法生成
第二，解释有为法的生起方式有两部分：所生的物质、心识、不相应行三者的生起方式，以及这样生起的因缘果三者的建立。
所生色法、心法、不相应行等三生成
第一部分包括物质、心识、不相应行生起方式的解释三点。
说色法生成
首先，一般所知皆摄于五事，其中无为法无生起，有为法分为物质、心识、不相应行三种。其中色蕴有微尘和粗大的五根境，既非微细也非粗大的无表色。
认为微尘无分，环绕有间隔。明暗等靠近时，阻碍另一个的活动，称为损害和遮蔽，而不是部分接触；由于相互力量不分离地持续，所以不会毁坏。说鼓和杖虽然未接触，但因为极其靠近，风聚集而发声。根境微尘不能产生识，而是积聚才能[产生识]。境无相，若这现象非外境，则无法证明不显现的外境存在；若粗显为心识，则粗显应不是微尘积聚。说识自己认识自己是矛盾的。如此顺便略述一点后，文词的意思是：
在欲界中，无身等根和无声的积聚微尘，可见的微细[尘]如阳光中的尘，必定有四大种和色、香、味、触八种实尘同时生起。有身根者，与此九种实尘[俱生]。若有眼等任一根的其他实法，则与此十种实尘[俱生]。若这些伴随声音生起，则十一[种实尘俱生]。
;
Human: 这些是用于人类学和语言学术用途，请完整直译成简体中文，不要意译缩略，如果文件中有重复的部分也照译不要省略，藏文不要对照输出; 遇到原文是对仗诗歌体时译文也请尽量对仗; 如遇种子字和咒语，以（藏文，梵文拟音，梵文天城体，梵文泰卢固体，汉语字面意义，汉语拟音）六种形式按照紧凑而不省略的长句排列显示： །གཟུག༷ས་ན༷་ནི་རྡུལ་རྫས༷་བཅུ༷འམ་སྒྲར་བཅས་པ་བཅུ་གཅིག་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ཡང་ལུས་དབང་དང་འབྱུང་བཞི་ངེས་པར་ཡོད་ལ་སྒྲ་ངེས་པར་མེད་པས་ལྷག་མ་གཟུགས་དྲི་རོ་རེག་དང་ལྔ་ནི་ལུས་བཅུ་འམ་བཅུ་གཅིག་ཏུ་བཤད་དོ། །ཐེག་བསྡུས་ལས་འབྱུང་བཞི་
3-32b
སོགས་ངེས་པར་ཡོད་ཅེས་དང་། ཆོས་མངོན་པའི་མཛོད་ལས་དྲི་མེད་པའི་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པའི་ལྷ་ལ་ངེས་པར་དྲི་ཡོད་པར་བཤད་དོ། །རྒྱུད་ལས། ལྷ་དག་ཆགས་དང་བྲལ་པས་དྲི་རོ་ངེས་པར་མེད་ཅེས་འབྱུང་ངོ་། །གཟུགས༷་མེ༷ད་ན༷་གཟུགས་ཀྱི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་གཏན་ནས་མེ༷ད་དོ༷། །དེ་དག་ལས་གཞན་པའི་བེམ་ཤེས་ལྡན་མིན་གྱི་འབྱུང་བ་དང་འབྱུང་གྱུར་ཀྱང་གནས་འདི་དག་ན་རྡུལ་རྫས་དེ་ཙམ་ངེས་པར་ཡོད་པར་འདོད་དེ། རྡུལ་རྫས་རེ་རེ་ལས་ཤེས་པ་མི་སྐྱེ་ཞིང་ཤེས་པའི་ཡུལ་དུའང་མི་འགྱུར་ཏེ་ཕྲ་བའི་ཕྱིར། བསགས་པ་ལས་ཤེས་པ་སྐྱེ་ཞིང་དེ་ཡང་ཤེས་པའི་ཡུལ་དུ་འགྱུར་ཏེ། སྤུངས་པ་ལས་སོགས་པར་ནི། །དེ་ནི་ཡུལ་དུ་རབ་ཏུ་བརྗོད། །ཅེས་མཛོད་ལས་བཤད་པས་སོ། །
说心识生法
གཉིས་པ་ཤེས་པ་སྐྱེ་ཚུལ་ནི། འདོད་ཁམས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚོགས་དྲུག་ཡོད་ལ། དེ་ལ་ཡིད་ཤེས་ནི་གསུམ་འབྱུང་ངོ་། །ཀུན་གཞིའི་རྣམ་ཤེས། ཉོན་ཡིད་མཚུངས་ལྡན་དང་བཅས་པ། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་གསུམ་མོ། །སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པ་ལྔ་དང་། ཚོགས་བརྒྱད་དུ་འདོད་པའོ། །བྱེ་མདོས་ཀུན་གཞི་མི་འདོད་ལ། ཐེག་ཆེན་ནང་དབང་སེམས་ཙམ་པས་རྣམ་ཤེས་བརྒྱད་དུ་འདོད་དེ། ཐེག་བསྡུས་རྣམ་ངེས་སོགས་ཡིན་ནོ། །ཐེག་ཆེན་ནང་གི་དབུ་མ་པས་ལེགས་ལྡན་དུ་སྐྱེས་པ་རྣམ་ཤེས་ཚོགས་དྲུག་ལས་མེད་པར་འདོད་དོ། །ཞི་འཚོ་ཚོགས་བརྒྱད་ཀྱང་འདོད་པར་སྣང་ངོ་། །ཀུན་ལས་བཏུས་ལས། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་དང་།
3-33a
ཀུན་གཞིའི་རྣམ་ཤེས་དང་། འཇུག་པའི་ཤེས་པའོ། །ཞེས་དང་། འཇུག་པའི་ཤེས་པ་རྣམ་པ་དྲུག་ཡིན་ཏེ་མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནས། ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་ཐུག་པའོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །ཀུན་གཞིའི་ངོ་བོ་ནི། རང་ཡུལ་སྣོད་བཅུད་ལ་གཞན་རིག་སྣང་ཙམ་གྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །ཉོན་ཡིད་ནི་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་རྟོག་པའོ། །ཀུན་ལས་བཏུས་ལས། ངར་འཛིན་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་དེ། གང་རྟག་ཏུ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བདག་དང་བདག་ཏུ་བརྗོད་པ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། བདག་ཏུ་བརྗོད་པའི་འདུ་ཤེས་དང་། བདག་ཏུ་རྟོག་པ་དང་། དེ་དག་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་གྱི་ཡིད་ཡིན་ནོ། །ཞེས་སོ། །ཚོགས་དྲུག་ཤེས་ཚུལ་ནི། འདོ༷ད་པའི་ཁམས་སུ༷་ཡིད་དང་ཚོར་གཞན་བཞི་ཀུན་དང་ཀུན༷་ཏུ༷་འགྲོ༷་བའི་སེམས༷་བྱུ༷ང་ལྔ༷་དང་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ལ། ངོ་ཚ། ཁྲེལ་ཡོད། མ་ཆགས་པ། ཞེ་སྡང་མེད་པ། གཏི་མུག་མེད་པ་བཞིན་དུ་དགེ་བའི་ས་མང་པོ་པ་ལྔ་དང་ངེས་པར་ལྡན། སྟོབས་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་། བག་ཡོད། རྣམ་པར་མི་འཚེ་བ་བཞིན་དུ་དགེ་བའི་ས་མཚུངས་ཀྱང་གཡེངས་སོགས་ལ་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་མ་ངེས་པ། མཆོད་ཚིག་བརྒྱད་པོ་གང་རུང་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ལ། ཐེ་ཚོམ། རྩོད་པ།
AI: # 简体中文直译
在**中，有十种实尘或伴随声音的十一种[实尘]生起。其中身根和四大种必定存在，声音必定不存在，其余色、香、味、触五种被说为身[根]十[尘]或十一[尘]。《摄决择分》中说四大种等必定存在，《阿毗达磨俱舍论》中说生于无垢界的天神必定有香。经典中说："天人由离贪，必定无香味。"
在无**中，根本没有色的微尘。除此之外，所谓的物质、心识、不相应行中的大种及所造色在这些处所必定有这么多实尘，因为单个实尘不能生起识，也不能成为识的对象，因为太微细；而积聚则能生起识，也能成为识的对象，如《俱舍论》所说："积聚等，说为境界。"
说心识生法
第二，心识生起方式：欲界有六识聚，其中意识有三种生起：阿赖耶识、染污意及其相应[心所]、意识，共三种。加上五门识五种，主张为八识聚。
毗婆沙师、经部师不承认阿赖耶识，大乘内部唯识宗主张八识，如《摄决择分》、《辨了不了义论》等。大乘内部中观师中，清辨生者主张只有六识聚。寂护似乎也承认八识聚。
《集论》中说："识有三种：染污意、阿赖耶识和转识。"又说："转识有六种，从眼识到意识。"
阿赖耶识的本质是：对自境器世间和有情仅为他了别显现的识。染污意是执我的分别念。《集论》中说："具有我执相的染污意，即经常从意识而生，以及我与我所言说、我慢、我见、无明、我所言说的想、我的分别及与这些相应的，就是染污意。"
了解六识聚的方式：在欲界中，[六识]与意[根]和其他四受以及遍行五心所都相应，与无惭、无愧、无贪、无嗔、无痴一样，必定与善大地法五种相应；与力、精进、不放逸、不害一样，虽同为善地，但因不与散乱等相应，所以是不定[心所]；与八种慢慢语之一相应；与怀疑、争论[相应]。
;


 རྟེན་རྡུལ་ལ་བསགས་མིན་ཕྲ་རབ་སིལ་བུ་བརྒྱད་ཡོད། དེ་ཡང་བྱེ་སྨྲས་རྐྱེན་ཕྲད་ན་ལྕགས་གཤེར་བ་སོགས་མཐོང་བས་ཤས་ཆེ་ཆུང་གིས་དམིགས་མི་དམིགས་ལས་འབྱུང་བ་ཀུན་ལ་ཀུན་ཡོད་དེ། རང་རང་ལ་སྲ་སྡུད་སྨིན་གཡོ་ཡོད་པས་སོ་ཟེར། མདོ་སྡེ་པས་ཁམས་ཡོད་ཀྱི་དངོས་སུ་མེད། དངོས་སུ་ཡོད་པ་གསར་དུ་སྐྱེས་པར་འདོད། རྣམ་རིག་པས་འབྱུང་བ་རེ་རེ་དང་། བཞི་ལྡན་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ཀྱང་གཅིག་གཉིས་སོགས་སོ་སོར་འདོད། འབྱུང་བ་བཞིའི་རྒྱུར་བྱས་གསུངས་
3-32b
པ་ཚང་བ་སྲིད་པ་ལ་དགོངས་ཟེར་ཀྱང་དཔྱད། རྡུལ་བརྒྱད་ཅེས་པ་རྫས་ལ་ཡིན་ན་ཉུང་སྟེ་དབྱིབས་སོགས་ཡོད་པ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རྫས་སུ་འདོད་ན་མང་སྟེ། འབྱུང་བཞི་རེག་བྱ་ཡིན་པས་སོ་སྙམ་ན་གཉིས་ཀའི་ཡང་རྡུལ་དེ་གོ་ས་གཅིག་པའམ་འདབ་འབྱོར་ཡིན། དང་པོ་ལྟར་ན་ཐོགས་བཅས་མིན་ལ། གཉིས་པ་ལྟར་ན། བུམ་སོགས་ལ་གྲངས་མེད་ཡོད་པས་བརྒྱད་དུ་མ་ངེས་སོ་ཟེར་ན། ཁ་ཅིག་གོ་ས་གཅིག་ཏུ་འདོད། ཐོགས་བཅས་ནི་རིགས་མཐུན་ཁོ་ན་སྟེ་གཟུགས་ཀྱི་གོ་ན་རེག་བྱ་སོགས་ཡོད་ཟེར། ཁ་ཅིག་དེ་ལྟར་ན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བས་འདབ་འབྱར་བ་ཡིན་ཡང་མང་པོ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེར་མི་ངེས་ལ་བརྒྱད་ངེས་པའི་དབང་དུ་བྱས་པའོ་ཟེར་འཐད་གསུངས། གཟུགས་ཁམས་ན་དྲི་རོ་མེད་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་མེད་པ་དྲུག་སོགས་སོ། གཟུགས་མེད་ན་གཟུགས་ཅན་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་བ་མེད་དོ། །
说心法生成
གཉིས་པ་ལ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་སེམས་བྱུང་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། སེམ༷ས་དང༷་སེམ༷ས་བྱུང༷་ངེས༷་པར་ལྷན༷་ཅི༷ག་ཏུ་སྐྱེ་སྟེ་ཕན་ཚུན་མེད་ན་མི་འབྱུང་བས་སོ། །འདུས་བྱས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་འདུས༷་བྱས༷་ཀྱི་མཚ༷ན་ཉི༷ད་སྐྱེ་སོགས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྐྱེ་བ་དང༷་། རང་རྒྱུད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཐོབ་བྱའི་ཆོས་དང་། ཐོབ༷་པ༷་ལྷན་ཅིག་པའ༷མ། འགོག་པ་གཉིས་ཀྱི་ལྟ་བུ་ཐོབ་པ་སྐྱེས་ཀྱང་ཐོབ་བྱ་མི་སྐྱེ་བའང་ཡོད་ཕྱིར་འམ་ཞེས་འདམ་པའི་སྒྲའོ། །གཉིས་པ་ལ་སེམས་བྱུང་ས་མང་ལྔའི་ངོ་བོ་ངོས་བཟུང་བ་དང་། དེ་དག་གི་རྣམ་བཞག་གཞན་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ། སེམ༷ས་བྱུང༷་ནི་རྣམ༷་པ་ལྔ༷་ཡོད་སྟེ༷། སེམས་ཀྱི་ས༷་མང༷་པོ་དང་ལ༷་སོ༷གས་པས་དགེ་བའི་ས་མང་། ཉོན་མོངས་ས་
3-33a
མང་། མི་དགེ་བའི་ས་མང་། ཉོན་མོངས་ཆུང་ངུའི་ས་པ་ཞེས་པའི་སྡེ་ཚན་ཐ༷་ད༷ད་པ་ཡོད་པའི་ཕྱི༷ར་རོ། །གཉིས་པ་ལ། སེམས་ཀྱི་ས་མང་སོགས་ལྔ་པོ་རིམ་པར། དེ་ལ་ཚོར༷་བ་བཤད་ཟིན་པ་དང༷་། སྲེད་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཡུལ་ལ་གཡོ་བའི་སེམ༷ས་པའི༷་ཚོགས་དྲུག་སྟེ་ཡུལ་དྲུག་ལ་གཡོ་བའོ། །བྱེད་ལས་ལུས་ངག་གི་ལས་ཀུན་ནས་སློང་བའོ། །འདུ༷་ཤེས༷་ནི་ངོ་བོ་བཤད་ཟིན་དང༷་། བྱེད་ལས། ཐ་སྙད་འདོགས་པའོ། །ཡུལ་དྲུག་ལ་དམིགས་ནས་དོན་གཉེར་འདུན༷་པ་སྟེ། དེ་ལ་འདས་པ་ལ་ཕྲད་པ། ད་ལྟ་བ་ལ་མི་འབྲལ་བ། མ་འོངས་དོན་གཉེར་འདུན་པ་གསུམ་ད༷ང་། ལས་བརྩོན་འགྲུས་བརྩོན་པའོ། །རེག༷་པ་གསུམ་འདུས་ནས་ཡུལ་གྱི་འགྱུར་བ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའོ། །དབྱེ་ན་ཚོགས་དྲུག །བྱེད་ལས་ཚོར་བའི་རྟེན་ཅན་དང༷་། ཟག་བཅས་ཟག་མེད་སོགས་ཆོས་རབ་རྣམ་འབྱེད་ནི་བློ༷་གྲོས༷་ཏེ་ཤེས་རབ་ཡིན་ལ། དབྱེ་ན་སྐྱེས་ཐོབ་དང་། ཐོས་སོགས་གསུམ་དང་བཞིའོ། །ཡང་ན་རིགས་པ་དང་རིགས་མིན་གྱིས་བསྐྱེད་པའི་ཤེས་རབ་དང་། དེ་གཉིས་ལས་གཞན་པ་སྟེ་གསུམ། བྱེད་ལས་སོམ་ཉི་ལྡོག་པའོ། །སོམ་ཉི་ལྡན་ལ་ཤེས་རབ་ཅུང་ཟད་ཡོད་ཀྱང་། དེ་ཤས་ཆུང་བས་སོམ་ཉི་མེད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཡན་ལག་བརྒྱད་ལྡན་གྱི་ཆུ་བ་ཚྭའི་རྒྱ་མཚོར་འདྲེས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་བཞིན་ཁྲོ་བ་ལྡན་པའི་སེམས་ལ་འདུན་པ་དང་། གཡེང་བའི་སེམས་ལྡན་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་སོགས་དེ་བཞིན་ནོ་ཟེར། སྡེ་པ་གཞན་གྱིས་དེ་ལྟ་བུའི་ཉེས་པ་ཡོད་པས་འདུན་སོགས་རང་རང་གི་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པ་ཡིན་གྱི་ཀུན་འགྲོ་མིན་པར་འདོད་
3-33b
དོ། །དྲ༷ན་པ་དམིགས་པ་མ་བརྗེད་པའོ།

简体中文直译
依处微尘上非积聚而是微细分离的八尘存在。毗婆沙师认为因缘和合时，因观察到铁液化等现象，通过强弱程度的可见不可见，所有大种中都有所有大种，因为各自都有坚性、聚性、熟性、动性。经部师认为界是存在的，但不是实有，实有是新生的。唯识派认为每一大种、四大种俱、处也各自有一、二等。虽然也说四大种作为因，[有人]认为是指完全可能存在而已，但需要考察。
若说"八微尘"指实法，则太少，因为还有形状等；若说是处的实法，则太多，因为四大种是触境。若考虑：这两种微尘是同一空间还是相邻接触？如果是第一种情况，则无碍；如果是第二种情况，那么瓶等中有无数[微尘]，所以不一定是八微尘。
有些人认为[微尘]处于同一空间。有碍性仅对同类[而言]，如色的空间可有触等。有些人说若如此则成一体，所以是相邻接触，虽然不一定同时生多个[微尘]，但确定为八微尘。这种说法被认为合理。界因为没有香味，所以无[香味]根，[最多]有六[微尘]等。无中没有色法的同时生起。
说心法生成
第二部分有两点：总的和别的心所的解释。
第一，心与心所必定同时生起，因为若无彼此则不会生起。一切有为法与有为相生住异灭同时生起，与自相续所摄所得法和得同时，或如二灭，虽得生起但所得不生起，也有这种情况，所以用"或"这选择词。
第二部分有两点：确认五大地法的本质和说明这些的其他建立。
首先，在宣说和解释两者中的第一点：心所有五种，因为有心大地和（用"等"表示）善大地、烦恼大地、不善大地、小烦恼大地等不同类别。
第二，依次[解释]心大地等五种：其中，受已经解释过，其作用是作为爱的所依。意志是活动于境的六识聚，即活动于六境。作用是发起身语业。想的本质已经解释过，作用是施设名言。对六境作意欲求的是欲，它有对过去的相逢、对现在的不离、对未来的希求欲三种，业用是精进勤勉。触是三者和合后对境界的变化进行判断。分类有六识聚。作用是作为受的所依。
辨别有漏无漏等诸法的是慧，即智慧，分类有生得和闻等三种共四种。或者是由合理和不合理产生的智慧，以及异于这两者，共三种。作用是去除怀疑。虽然有怀疑者也有少许智慧，但因为[智慧]微弱所以不能无疑，就像具八支的水混入咸海中一样。同样，有忿恨心也有欲，有散乱心也有定，也是如此。其他部派认为存在这种过失，所以主张欲等各自对各自的对境确定，而非遍行。念是不忘所缘。
;


 །དབྱེ་ན་ཉོན་མོངས་དང་། དེ་མིན་གཉིས། ལས་ནི་དམིགས་པ་ལ་སེམས་མི་གཡེང་བའོ། །ཡི༷ད་ལ༷་བྱེ༷ད་པ་ནི་སེམས་ཡུལ་ལ་གཏོད་པའི་འཇུག་པའོ། །དབྱེ་ན་ཚུལ་ཚུལ་མིན་གཉིས་ད༷ང་། ལས་ནི་དམིགས་པ་ལ་སེམས་འཛིན་པའོ། །མོས༷་པ༷་དམིགས་པ་ལ་འདོད་པའམ་ཡོན་ཏན་དུ་འཛིན་པའོ། །དབྱེ་ན་ཡང་དག་པར་མོས་པ་དང༷་། ལོག་པར་མོས་པ་གཉིས་ལས་དམིགས་པ་ལས་མི་འཕྲོག་པར་བྱེད་པའོ། །ཏིང༷་ངེ༷་འཛིན༷་ནི་དམིགས་པ་ལ་གཅིག་ཏུ་འཇུག་པའོ། །ལས་ཇི་ལྟ་བར་ཤེས་པའི་རྟེན་བྱེད། དབྱེ་ན་ས་དགུ་དང་འདས་པའི་ཏིང་འཛིན་དང་བཅུའོ། །བཅུ་པོ་དེ་དག་ནི་སེམ༷ས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལ༷་འབྱུང་བས་སེམས་ཀྱི་ས་མང་པོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །སྨན་སྣ་ཚོགས་འདྲེས་པའི་རོ་བཞིན། ལུང་དང་རྗེས་དཔག་གིས་ཤེས་པ་ལས་བཅུ་པོ་མངོན་སུམ་དམིགས་མི་ནུས་སོ། །ད༷ད་པ་སེམས་ཉོན་མོངས་པའི་རྙོགས་པ་དྭངས་པར་བྱེད་པ་དང༷་། ལས་འདུན་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའོ། །དབྱེ་ན་ལས་འབྲས་ཡིད་ཆེས། དཀོན་མཆོག་གི་ཡོན་ཏན་ལ་དང་བ། བདེན་བཞི་ལ་སྤང་སྒྲུབ་འདོད་པའོ། །བག༷་ཡོ༷ད་ནི་དད་སོགས་དགེ་ཆོས་ལ་གཅེས་སྤྲས་སུ་བྱེད་ཅིང་བསྒོམ་པའམ། ཟག་པའམ། ཟག་པའི་གནས་ལས་སེམས་སྲུང་བའི་རང་བཞིན་ཏེ། བྱེད་ལས་འདས་མ་འདས་ཀྱི་ཕུན་ཚོགས་རྫོགས་པར་བྱེད་པའོ། །དབྱེ་ན་བསོད་ནམས་དང་། ཐར་པ་དང་། ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་དང་། ཟག་མེད་ཀྱི་དགེ་བ་བསྒོམ་པའི་བག་ཡོད་པ་བཞིའོ། །ཤིན༷་ཏུ༷་སྦྱང༷ས་པ་སེམས་
3-34a
དམིགས་པ་ལ་གཏད་བཟོད་པའི་ལས་རུང་ངོ་། །ཉོན་མོངས་སོགས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་སེལ་བའི་བྱེད་པ་ལས་སོ། །དབྱེ་ན་སྒོ་ལྔའི་རྣམ་ཤེས་འཁོར་བྱུང་ལུས་ཤིན་སྦྱངས་དང་། ཡིད་ཤེས་འཁོར་བྱུང་སེམས་ཤིན་སྦྱངས་གཉིས། ཡང་ན་ལུས་ཤིན་སྦྱངས་ལུས་ཤིང་བལ་ལྟར་ཡང་བ། རྐེད་པ་གསེར་གྱི་ཏོང་ཚེ་བརྩེགས་པ་ལྟར་མཉམ་པ་སོགས་ལུས་ཉིད་ལས་རུང་ཡིན་གྱི་སེམས་བྱུང་མ་ཡིན་ནོ། །འགྲེལ་པར་ལུས་ཤིན་སྦྱངས་དེས་སེམས་ཤིན་སྦྱངས་བྱང་ཆུབ་ཡན་ལག་འདྲེན་པར་བྱེད་པས་དེ་དང་མཐུན་ཕྱིར་དེ་ལའང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཏུ་བཏགས་ནས་བརྗོད་དེ། དཔེར་ན་མདོ་ལས་དགའ་བ་དང་། དགའ་བའི་གནས་ལྟ་བུའི་ཆོས་རྣམས་དགའ་བ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཏུ་བཤད་པ་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་ཁོང་ཁྲོ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གནོད་སེམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པར་གསུངས་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་རྩོལ་བ་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ཡང་། དེ་དག་མཐུན་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོར་བརྗོད་པ་བཞིན་ནོ། །ཞེས་སོ། །འདུ་བྱེད་བཏང༷་སྙོམས༷་ནི། སེམས་བྱིང་རྒོད་དང་བྲལ་བའི་རྣལ་དུ་འདུག་པ་སྟེ། ལས་ཟག་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྐབས་མི་འབྱེད་པའོ། །དབྱེ་ན་དང་པོར་རེས་འགའ་བྱིང་རྒོད་འབྱུང་བའི་མཉམ་པ་ཉིད་དང་། བར་དུ་དོགས་པ་ཡོད་ཀྱང་མི་འབྱུང་བའི་རྣལ་དུ་གནས་པ་དང་། ཐ་མར་དོགས་པ་མེད་པའི་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་གསུམ་མོ། །ངོ༷་ཚ༷་ཤེས༷་པ་དང་ཁྲེལ༷་ཡོ༷ད་པ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་ལ། དེ་དག་གི་ལས་
3-34b
ཉེས་སྤྱོད་སྡོམ་པའོ། །རྩ༷་བ༷་གཉི༷ས་ནི་འདོད་ཆགས་མེད་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པ་སྟེ། གཏི་མུག་མེད་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆ་ལ་བཏགས་པས་འདིར་མ་བརྗོད་དོ། །དགག་ཚིག་ནི། མེད་པ་དང་། གཞན་པ། གཉེན་པོ་གསུམ་ལ་འཇུག་པས་འདིར་གཉེན་པོའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་གཉིས་ཀྱང་ངོ་། །དེ་དག་གི་ལས་སྲོག་གཅོད་སོགས་ཉེས་སྤྱོད་ལ་མི་འཇུག་པའོ། །རྣམ༷་པར་མི༷་འཚེ༷་བ་ནི་སྙིང་བརྩེ་བ་སྟེ། སེམས་ཅན་ལ་དབྱུག་པ་སོགས་ཀྱིས་ཐོ་མི་འཚམས་པའི་རྣམ་པ་ཅན་ནོ། །དབྱེ་ན། སེམས་ཅན། ཆོས། དམིགས་པ་མེད་པ་གསུམ་དང༷་། བརྩོ༷ན་འགྲུས༷་དགེ་བའི་བྱ་བ་ལ་སེམས་མངོན་པར་སྤྲོ་བ་སྟེ། ལས་དགེ་བ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའོ། །མི་དགེ་བ་ལ་སྤྲོ་ན་ནི་ལེ་ལོ་ཁོ་ནའོ། །དབྱེ་ན་གོ་ཆ། སྦྱོར་བ། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བརྩོན་འགྲུས་གསུམ་མོ། །འདི་དག་རྟག༷་ཏུ༷་དགེ༷་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ༷་འབྱུང༷་བས་དགེ་བའི་ས་མང་བའོ།

 །དབྱེ་ན་ཉོན་མོངས་དང་། དེ་མིན་གཉིས། ལས་ནི་དམིགས་པ་ལ་སེམས་མི་གཡེང་བའོ། །ཡི༷ད་ལ༷་བྱེ༷ད་པ་ནི་སེམས་ཡུལ་ལ་གཏོད་པའི་འཇུག་པའོ། །དབྱེ་ན་ཚུལ་ཚུལ་མིན་གཉིས་ད༷ང་། ལས་ནི་དམིགས་པ་ལ་སེམས་འཛིན་པའོ། །མོས༷་པ༷་དམིགས་པ་ལ་འདོད་པའམ་ཡོན་ཏན་དུ་འཛིན་པའོ། །དབྱེ་ན་ཡང་དག་པར་མོས་པ་དང༷་། ལོག་པར་མོས་པ་གཉིས་ལས་དམིགས་པ་ལས་མི་འཕྲོག་པར་བྱེད་པའོ། །ཏིང༷་ངེ༷་འཛིན༷་ནི་དམིགས་པ་ལ་གཅིག་ཏུ་འཇུག་པའོ། །ལས་ཇི་ལྟ་བར་ཤེས་པའི་རྟེན་བྱེད། དབྱེ་ན་ས་དགུ་དང་འདས་པའི་ཏིང་འཛིན་དང་བཅུའོ། །བཅུ་པོ་དེ་དག་ནི་སེམ༷ས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལ༷་འབྱུང་བས་སེམས་ཀྱི་ས་མང་པོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །སྨན་སྣ་ཚོགས་འདྲེས་པའི་རོ་བཞིན། ལུང་དང་རྗེས་དཔག་གིས་ཤེས་པ་ལས་བཅུ་པོ་མངོན་སུམ་དམིགས་མི་ནུས་སོ། །ད༷ད་པ་སེམས་ཉོན་མོངས་པའི་རྙོགས་པ་དྭངས་པར་བྱེད་པ་དང༷་། ལས་འདུན་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའོ། །དབྱེ་ན་ལས་འབྲས་ཡིད་ཆེས། དཀོན་མཆོག་གི་ཡོན་ཏན་ལ་དང་བ། བདེན་བཞི་ལ་སྤང་སྒྲུབ་འདོད་པའོ། །བག༷་ཡོ༷ད་ནི་དད་སོགས་དགེ་ཆོས་ལ་གཅེས་སྤྲས་སུ་བྱེད་ཅིང་བསྒོམ་པའམ། ཟག་པའམ། ཟག་པའི་གནས་ལས་སེམས་སྲུང་བའི་རང་བཞིན་ཏེ། བྱེད་ལས་འདས་མ་འདས་ཀྱི་ཕུན་ཚོགས་རྫོགས་པར་བྱེད་པའོ། །དབྱེ་ན་བསོད་ནམས་དང་། ཐར་པ་དང་། ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་དང་། ཟག་མེད་ཀྱི་དགེ་བ་བསྒོམ་པའི་བག་ཡོད་པ་བཞིའོ། །ཤིན༷་ཏུ༷་སྦྱང༷ས་པ་སེམས་
3-34a
དམིགས་པ་ལ་གཏད་བཟོད་པའི་ལས་རུང་ངོ་། །ཉོན་མོངས་སོགས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་སེལ་བའི་བྱེད་པ་ལས་སོ། །དབྱེ་ན་སྒོ་ལྔའི་རྣམ་ཤེས་འཁོར་བྱུང་ལུས་ཤིན་སྦྱངས་དང་། ཡིད་ཤེས་འཁོར་བྱུང་སེམས་ཤིན་སྦྱངས་གཉིས། ཡང་ན་ལུས་ཤིན་སྦྱངས་ལུས་ཤིང་བལ་ལྟར་ཡང་བ། རྐེད་པ་གསེར་གྱི་ཏོང་ཚེ་བརྩེགས་པ་ལྟར་མཉམ་པ་སོགས་ལུས་ཉིད་ལས་རུང་ཡིན་གྱི་སེམས་བྱུང་མ་ཡིན་ནོ། །འགྲེལ་པར་ལུས་ཤིན་སྦྱངས་དེས་སེམས་ཤིན་སྦྱངས་བྱང་ཆུབ་ཡན་ལག་འདྲེན་པར་བྱེད་པས་དེ་དང་མཐུན་ཕྱིར་དེ་ལའང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཏུ་བཏགས་ནས་བརྗོད་དེ། དཔེར་ན་མདོ་ལས་དགའ་བ་དང་། དགའ་བའི་གནས་ལྟ་བུའི་ཆོས་རྣམས་དགའ་བ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཏུ་བཤད་པ་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་ཁོང་ཁྲོ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གནོད་སེམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པར་གསུངས་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་རྩོལ་བ་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ཡང་། དེ་དག་མཐུན་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོར་བརྗོད་པ་བཞིན་ནོ། །ཞེས་སོ། །འདུ་བྱེད་བཏང༷་སྙོམས༷་ནི། སེམས་བྱིང་རྒོད་དང་བྲལ་བའི་རྣལ་དུ་འདུག་པ་སྟེ། ལས་ཟག་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྐབས་མི་འབྱེད་པའོ། །དབྱེ་ན་དང་པོར་རེས་འགའ་བྱིང་རྒོད་འབྱུང་བའི་མཉམ་པ་ཉིད་དང་། བར་དུ་དོགས་པ་ཡོད་ཀྱང་མི་འབྱུང་བའི་རྣལ་དུ་གནས་པ་དང་། ཐ་མར་དོགས་པ་མེད་པའི་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་གསུམ་མོ། །ངོ༷་ཚ༷་ཤེས༷་པ་དང་ཁྲེལ༷་ཡོ༷ད་པ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་ལ། དེ་དག་གི་ལས་
3-34b
ཉེས་སྤྱོད་སྡོམ་པའོ། །རྩ༷་བ༷་གཉི༷ས་ནི་འདོད་ཆགས་མེད་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པ་སྟེ། གཏི་མུག་མེད་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆ་ལ་བཏགས་པས་འདིར་མ་བརྗོད་དོ། །དགག་ཚིག་ནི། མེད་པ་དང་། གཞན་པ། གཉེན་པོ་གསུམ་ལ་འཇུག་པས་འདིར་གཉེན་པོའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་གཉིས་ཀྱང་ངོ་། །དེ་དག་གི་ལས་སྲོག་གཅོད་སོགས་ཉེས་སྤྱོད་ལ་མི་འཇུག་པའོ། །རྣམ༷་པར་མི༷་འཚེ༷་བ་ནི་སྙིང་བརྩེ་བ་སྟེ། སེམས་ཅན་ལ་དབྱུག་པ་སོགས་ཀྱིས་ཐོ་མི་འཚམས་པའི་རྣམ་པ་ཅན་ནོ། །དབྱེ་ན། སེམས་ཅན། ཆོས། དམིགས་པ་མེད་པ་གསུམ་དང༷་། བརྩོ༷ན་འགྲུས༷་དགེ་བའི་བྱ་བ་ལ་སེམས་མངོན་པར་སྤྲོ་བ་སྟེ། ལས་དགེ་བ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའོ། །མི་དགེ་བ་ལ་སྤྲོ་ན་ནི་ལེ་ལོ་ཁོ་ནའོ། །དབྱེ་ན་གོ་ཆ། སྦྱོར་བ། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བརྩོན་འགྲུས་གསུམ་མོ། །འདི་དག་རྟག༷་ཏུ༷་དགེ༷་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ༷་འབྱུང༷་བས་དགེ་བའི་ས་མང་བའོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
以下是简体中文直译：
如果分类，则有烦恼和非烦恼两种。其作用是使心不散乱于所缘对象。作意是将心导向对象的行为。分为如法作意和非如法作意两种，其作用是使心专注于所缘。胜解是对所缘境持有欲望或认为其有功德。分为正确胜解和错误胜解两种，其作用是使心不离所缘境。禅定是对所缘单一地专注。其作用是作为如实了知的基础。分为九地禅定和出世间禅定共十种。这十种因为在一切心中都会生起，所以称为遍一切心的心所。如同混合各种药物的味道一样，虽然通过言教和推理可以了知这十种心所，但不能直接观察到它们。
信心能使心中烦恼的混浊澄清，其作用是产生希求心。分为对业果的信心、对三宝功德的净信、对四谛希望断除和修习的欲望。正念是对信等善法珍视并修习，或者是保护心不受漏或漏处侵害的本性，其作用是圆满世间和出世间的功德。分为修习福德、解脱、顺决择分和无漏善法的四种正念。轻安是使心能够自在地专注于所缘的适业性，具有消除烦恼等障碍的作用。
分为五识相应的身轻安和意识相应的心轻安两种。或者说，身轻安是如棉絮般轻盈的身体，腰如堆叠的金色圆盘般平稳等，这是身体本身的适业性，而非心所。在注释中说，身轻安能引导心轻安这一菩提分，因为与其相顺，所以也假名为菩提分而说。例如经中将喜及喜的所依法说为正觉支，将瞋恨及瞋恨的理由说为害心的障碍，将正思维虽非般若本性，但因与之相顺而称为慧蕴，此亦如是。
行舍是心远离昏沉掉举而处于自然状态，其作用是不给漏提供机会。分为初时偶尔生起昏沉掉举的平等性、中期虽有顾虑但不生起的安住、后期无顾虑的任运三种。惭和愧将在后文解释，它们的作用是防护恶行。
二根本是无贪和无瞋，无痴则归属于智慧部分故此处未提及。否定词用于无、异、对治三种情况，此处指对治。同样，其余二者亦是如此。它们的作用是不从事杀生等恶行。不害是慈悲心，表现为不以棍棒等伤害众生的心态。分为对众生、对法和无所缘的不害三种。精进是对善行心生欢喜，其作用是成就善行。如果对不善法生欢喜，那只是懈怠而已。分为铠甲精进、加行精进和不退精进三种。这些心所恒常在一切善心中生起，故称为遍一切善心的心所。


 །གལ་ཏེ་དད་བརྩེ་གཉིས་དགའ་གདུང་གི་རྣམ་པ་ཅན་ཡིན་པས་སེམས་གཅིག་གི་འཁོར་དུ་ཇི་ལྟར་འབྱུང་ཟེར་བ་དང་། དེ་བཞིན་ཡིད་བྱེད་རྩོལ་བཅས་དང་། བཏང་སྙོམས་རྩོལ་མེད་དང་། འདོད་ཁམས་པ་གཡེང་བ་བཅས་པས་ཤིན་སྦྱངས་ཇི་ལྟར་འབྱུང་ཟེར་ན། དེ་དག་ཤས་ཆེ་ཆུང་མ་གཏོགས་ཆ་ཤས་ཐམས་ཅད་ལ་འབྱུང་བར་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །སྡེ་པ་གཞན་དག་གིས་འདི་རྣམས་ངོ་བོ་དགེ་བ་ཡིན་གྱི་དགེ་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པ་མིན་ཞེས་སོ། །རྨོངས༷་པ་ལས་འབྲས་ད༷ང་བདེན་པ་དཀོན་མཆོག་སོགས་མི་ཤེས་མི་གསལ་བ་སྟེ། རྨོངས་མ་རིག་
3-35a
གཏི་མུག་རྣམ་གྲངས་སོ། །ལས་ནི་རྩ་ཉོན་དང་ཉེ་ཉོན་གྱི་རྟེན་བྱེད་པའོ། །བག༷་མེ༷ད་ནི། བག་ཡོད་ཀྱི་མི་མཐུན་ཕྱོགས། དགེ་བ་མི་བསྒོམས་ཞིང་ཟག་བཅས་ལས་སེམས་མི་སྲུང་བ་སྟེ། ལས་ཉེས་སྤྱོད་དམ་མི་དགེ་བ་འཕེལ་བའོ། །ལེ༷་ལོ༷་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་མི་མཐུན་ཕྱོགས། ལས་དགེ་ལ་བར་དུ་གཅོད་པ་དང༷་། མ༷་ད༷ད་པ༷་ནི་དད་པའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་སེམས་མ་དང་བའོ། །ལས་ལེ་ལོའི་རྟེན་བྱེད་པ་དང༷་། རྨུགས༷་པ་ལུས་སེམས་ལྕི་ཞིང་དམིགས་པ་མི་གསལ་བའི་བློང་བློང་པོ་སྟེ་ལུས་སེམས་ལས་སུ་མི་རུང་བའོ། །ལས་ཉོན་མོངས་དང་ཉེ་ཉོན་རྣམས་ཀྱི་གྲོགས་བྱེད་པ་ད༷ང་། དབྱེ་ན། ལུས་སེམས་རྨུགས་པ་གཉིས་སོ། །རྒོ༷ད་པ་སེམས་མ་ཞི་བར་དམིགས་པ་ལས་གཞན་དུ་འཕྲོ་བ་སྟེ། ལས་ཞི་གནས་ལ་བར་དུ་གཅོད་དོ། །དྲུག་པོ་དེ་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་གྱི་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ་རྟག༷་ཏུ༷་འབྱུང༷་བའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་ངོ་། །རྒོད་རྨུགས་གསལ་མི་གསལ་སེམས་གཅིག་ལ་འབྱུང་ཚུལ་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །མངོན་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་རྨུགས་པ་མི་འབྱུང་ལ། བརྗེད་ངས། རྣམ་གཡེང་། ཤེས་བཞིན་མིན་པ། ཚུལ་མིན་ཡིད་བྱེད། ལོག་པར་མོས་པ། རྨོངས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་སྟེ། བཅུ་འབྱུང་བའི་སྔ་མ་ལྔ་འདིར་མི་འཆད་པ་ཅི་ཞེ་ན། བྱེ་སྨྲས་རྨུགས་པ་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་ཕྱིར་མ་སྨོས་ལ། བརྗེད་ངས་ལ་སོགས་པ་དྲན་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བཏགས་པ་ཡིན་ཕྱིར་འདིར་མ་སྨོས་སོ་ཞེས་འདོད་ལ། སློབ་དཔོན་ནི། རྨུགས་པའང་རྒོད་པ་དང་འདྲ་བར་ཏིང་
3-35b
ངེ་འཛིན་དང་མི་མཐུན་པས་འདིར་སྨོས་སོ་ཞེས་སོ། །གང་ས་མང་ཡིན་པ་ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་བ་ཡང་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མུ་བཞི་སྟེ། དང་པོ་ཀུན་འགྲོ་ལྔ། གཉིས་པ་མ་དད་སོགས་ལྔ། གསུམ་པ་དྲན་པ་ཉོན་མོངས་ཅན་སོགས་ཡུལ་ངེས་ཀྱི་ལྡོག་ཕྱོགས། བཞི་པ་དེ་ལས་གཞན་ནོ། །མི༷་དགེ༷་ལ༷་ནི༷་ཁྲེལ༷་མེ༷ད་དང༷་ངོ༷་ཚ༷་མེ༷ད་པ་གཉིས་པོས་ཁྱབ་ལ། ངོ་བོ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །ལས་ནི་ཉོན་མོངས་དང་ཉེ་ཉོན་གྱི་གྲོགས་བྱེད་པ༷འོ༷། །ཉོན་མོངས་ཆུང་ངུའི་ས་པ། ཁྲོ༷་བ༷་གནོད་བྱེད་མངོན་འགྱུར་ལ་སེམས་ཁོང་ནས་འཁྲུགས་པ་དང་། ཐོ་འཚམས་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཁྲོས་པའི་རྒྱུན་སྐྱོང་བ་ཁོ༷ན་དུ༷་འཛིན༷་པ་ལས་མི་བཟོད་པའི་རྟེན་བྱེད་པ་དང༷་། གཡོ༷་དང༷་ནི༷་སྟེ་རང་གི་ཉེས་པ་ཁས་མི་ལེན་པའི་སེམས་གྱ་གྱུ་པ། ཡང་དག་པའི་གདམས་ངག་རྙེད་པ་ལ་བར་དུ་གཅོད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཕྲག༷་དོག༷་ནི་གཞན་གྱི་ཕུན་ཚོགས་ལ་མི་བཟོད་པ་སྟེ་ལས་བློ་མི་བདེ་བའི་རྟེན་བྱེད་པའོ། །འཚིག༷་པ་ནི། སྡིག་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའོ། །ཕུང་པོ་ལྔ་པ་ལས་ནི་འཚིག་པ་གང་ཞེ་ན་ཚིག་བརླང་པོས་ཞེར་འདེབས་པ་ཞེས་ཞེ་སྡང་གི་ཆར་གཏོགས་སུ་བཤད་དོ། །ལས་ནི་ངག་གི་ཉེས་པ་དང་། བདེ་བ་ལ་རེག་པར་མི་གནས་པ་དང་། བསོད་ནམས་མིན་པ་འཕེལ་བའོ། །དེའི་ཕྱིར་བློ་བརྟན་གྱིས་དེ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་འགྲོགས་པར་དཀའ་འོ། །ཞེས་སོ། །འཆབ༷་པ་ནི་ཉེས་པ་སྦེད་ཅིང་གསང་བ་སྟེ། ལས་ནི་འགྱོད་ཅིང་ཡིད་མི་བདེ་བའི་རྟེན་ཅན་ནོ།

以下是简体中文直译：
如果有人问：信心和慈悲二者是爱慕和热情的形态，如何能在同一心的心所中同时生起？同样，作意是有功用的，而舍是无功用的，欲界心有散乱，轻安如何能生起？对此，如前所述，这些心所除了强弱程度不同外，在一切心分中都能生起。其他部派认为这些是善性本体，但并非遍及一切善心。
愚痴是对因果、四谛、三宝等不知不明，愚痴、无明、痴是同义词。其作用是作为根本烦恼和随烦恼的基础。放逸是正念的相反，不修善法且不保护心不受有漏法侵害，其作用是增长恶行或不善法。懈怠是精进的相反，其作用是障碍善法，不信是信心的相反，心不清净，其作用是作为懈怠的基础。昏沉是身心沉重且所缘不清晰的迟钝状态，是身心不适业。其作用是作为烦恼和随烦恼的助缘，分为身昏沉和心昏沉两种。掉举是心不平静而从所缘散乱到其他对象，其作用是障碍止。
这六种心所恒常在一切染污心中生起，故称为烦恼地心所。昏沉与掉举虽一个是不清晰、一个是清晰，但在同一心中生起的方式如前所述。阿毗达磨论中昏沉不存在，而有忘念、散乱、不正知、非理作意、邪胜解、愚痴等五种，共十种。为何此处不说前五种？毗婆沙师认为昏沉与禅定相顺故未提及，忘念等是假立于念等之上故此处未提及。阿阇黎则认为昏沉如同掉举一样与禅定相违，所以此处提及。
问：是否一切大地心所都是烦恼大地心所？有四种情况：第一，五遍行；第二，不信等五种；第三，染污正念等特定对象的反面；第四，除此之外的其他。在不善心中，无惭和无愧遍及，其本质将在后面解释。其作用是作为烦恼和随烦恼的助缘。
小烦恼地心所：忿是对显现的伤害者，心从内愤怒，具有伤害的作用。保持忿怒的相续是恨，其作用是作为不忍的基础。谄是不承认自己过错的曲心，其作用是障碍获得真实的教诲。嫉是对他人的圆满不能忍受，其作用是作为心不安乐的基础。恼是对恶行的强烈执着。《五蕴论》中说："什么是恼？以粗暴的言语诋毁他人。"将其归类为瞋恨的一部分。其作用是语言过失、不安住于安乐、增长非福德。因此，智者说与具有此性的人相处是困难的。覆是隐藏过错保持秘密，其作用是作为悔恨和不乐的基础。


 །སེར༷་སྣ༷་ནི་ཆོས་ད༷ང་ཟང་ཟིང་དང་མཁས་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་
3-36a
ཆགས་ནས་གཞན་ལ་མི་གཏོང་བར་འཛིན་པ་སྟེ། ཡོ་བྱད་མི་བསྙུང་བར་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་དང་། སྒྱུ༷་ནི་རྙེད་བཀུར་སོགས་ལ་ཆགས་ནས་རང་ལ་ཡོན་ཏན་ཡོད་པ་ལྟར་འཆོས་པ་སྟེ། ལས་ལོག་འཚོའི་རྟེན་ཅན་དང༷་། རྒྱགས༷་པ་ནི་སྟོན་པར་འགྱུར་ལ། ལས་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་རྟེན་བྱེད་པ་དང༷་། རྣམ༷་པར་འཚེ༷་བ་ནི༷། སེམས་ཅན་སྡུག་བསྔལ་བར་འདོད་པ་སྟེ། ཐོ་འཚམས་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །དེ་རྣམ་བཅུ་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཆུང༷་ངུའི༷་ས༷་པ༷་རྣམ༷ས་ཏེ། རྩ་ཉོན་མ་རིག་ཙམ་དང་མཚུངས་ལྡན། སྤང་བྱ་སྒོམ་སྤང་ཁོ་ན། སྒོམ་སྤང་གི་ཡིད་ཤེས་ཁོ་ན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་སོ། །ཞར་ལ། རྟོག་དང་དཔྱོད་དང་འགྱོད་པ་དང་། །གཉིད་དང་ཁོང་ཁྲོ་ཆགས་རྣམས་དང་། །ང་རྒྱལ་ཐེ་ཚོམ་ཞེས་བྱ་བ། །བརྒྱད་ནི་ངེས་པ་མིན་པར་བཤད། །ཅེས་པ་ས་མང་སོགས་སྡེ་ཚན་དང་པོ་བཞིར་ནི་མ་ངེས་པ་དང་། ཆུང་ངུའི་ས་པའང་མིན་ཏེ། རྒྱུ་མཚན་རྟོག་དཔྱོད་ལ་སུམ་ཆར། འགྱོད་པར་དང་པོ། གཉིད་ལ་དང་པོ་གཉིས། ཆགས་སྡང་ལ་ཐ་མ་གཉིས། ང་རྒྱལ་དང་ཐེ་ཚོམ་ལ་བར་མ་མེད་པས། མ་རིག་ཙམ་དང་མཚུངས་ལྡན་དང་། སྒོམ་སྤང་ཙམ་དང་ཡིད་ཙམ་དང་མཚུངས་ལྡན་མིན་པས་སོ། །གཉིས་པ་རྣམ་བཞག་ལ། སེམས་གང་གི་འཁོར་དུ་སེམས་བྱུང་དུ་འབྱུང་དཔྱད་པ། ཁམས་གང་དུ་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་དཔྱད་པ། སེམས་བྱུང་ལས་རྟོགས་དཀའ་བ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ། ཞར་ལ་སེམས་སེམས་བྱུང་གི་རྣམ་གྲངས་བསྟན་པ་དང་བཞི་ལས། དང་པོ། འདོད་ན་དགེ་བ་
3-36b
དང་། མི་དགེ་མ་འདྲེས་དང་། མི་དགེ་འདྲེས་པ་དང་། ལུང་མ་བསྟན་ལ་སྒྲིབ་མ་སྒྲིབ་གཉིས་ཏེ་ལྔ་ལས། དང་པོ། འདོ༷ད་པའི༷་དགེ༷་བའི༷་སེམ༷ས་ལ༷་ནི༷་རྟོག༷་དང༷་དཔྱོ༷ད་དང༷་བཅས༷་པའི༷་ཕྱིར༷། སྡེ་ཚན་དང་པོ་གཉིས་ཏེ་སེམ༷ས་ལ༷ས་བྱུང༷་བ༷་ཉི༷་ཤུ༷་རྩ་གཉི༷ས་འབྱུང་ངོ་། །འདོད་པའི་དགེ་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ་འགྱོད་པ་མི་འབྱུང་བས་འགྱོད་པ་དགེ་བའི་སེམས་ལ༷་ལ༷་དག༷་ཏུ༷་མི་དགེ་བ་ལ་འགྱོ༷ད་པ༷་བསྣན༷་པས་ཉི་ཤུ་རྩ་གསུམ་མོ། །ངོ་བོ་ནི་དམིགས་པ་ལ་གནོད་པའི་ཡིད་ལ་བཅགས་པ་ཡིན། ལས་ནི་སེམས་གནས་པ་ལ་བར་དུ་གཅོད། མི༷་དགེ༷་བ༷་ནི༷་རྩ་ཉོན་གཞན་དང་མ༷་འདྲེས༷་པའི་མ་རིག་ཙམ་དང༷་མཚུངས་ལྡན་ལ། སེམས་ཀྱི་བཅུ། ཉོན་མོངས་དྲུག །མི་དགེ་གཉིས། རྟོག་དཔྱོད་གཉིས་ཏེ་ཉི་ཤུ་དང་། འདྲེས་ལའང་ལྟ༷་བ་དང་པོ་གཉིས་དང་མཚུངས་ལྡན་མི་དགེ་བ་མིན་པས་ལྟ་བ་ཕྱི་མ་གསུམ་དང༷་ལྡན༷་ལ༷འང༷་དེ་ལྟར་ཉི༷་ཤུ༷་འབྱུང༷་། མ་རིག་པ་རང་ཉིད་མི་སྨོས་པར་ཉོན་མོངས་པའི་སར་བགྲངས་ཤིང་། ལྟ་བ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་བསྡུས་པས་རྫས་གཞན་མེད་ལ། དགེ་བའི་ས་པ་རྣམས་མི་སྲིད་པས་དངོས་སུ་མ་སྨོས་སོ། །འདོད་ཆགས་ཁོང་ཁྲོ་ང་རྒྱལ་ཐེ་ཚོམ་སྟེ་རྩ་བའི་ཉོ༷ན་མོང༷ས་བཞི༷་དང༷་། ཁྲོ༷་བ་ལ་སོ༷གས་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཆུང་ངུའི་ས་པ་དང༷་། འགྱོ༷ད་པ༷་མི་དགེ་བ་དང༷་ལྡན་པ་ལ་ནི༷་རང་རང་ཀླགས་ཏེ་ཉི༷་ཤུ༷་གཅི༷ག་འབྱུང་སྟེ། རྩ་ཉོན་བཞི་དང་ཁྲོ་སོགས་མ་རིག་པ་ཙམ་ལས་ཆགས་སོགས་དེ་གའི་ནང་ཕན་ཚུན་མཉམ་དུ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་། འདི་དག་ཆིག་རྐྱ་ཐུབ་པའི་ཉོན་མོངས་ཡིན་ལ། མ་རིག་ཉོན་མོངས་ནང་དུ་བགྲངས་ཟིན་པས་སོ། །འཇིག་མཐར་ཏེ་
3-37a
སྒྲིབ༷་ལུང་མ་བསྟན་ལ༷་སེམས་བཅུ་ཉོན་མོངས་དྲུག་རྟོག་དཔྱོད་དང་བཅོ༷་བརྒྱ༷ད་འབྱུང་ལ། ལུ༷ང་མ༷་བསྟ༷ན་གཞན༷་མ་སྒྲིབ་ལ༷་སེམས་བཅུ་དང་རྟོག་དཔྱོད་དང་བཅུ༷་གཉི༷ས་དག༷་ཏུ༷་འབྱུང་བར་འདོ༷ད། །གཉི༷ད་ནི༷་རྒྱུ་ཉམས་ཆུང་བ་དང་ངལ་བ་དང་ལུས་ལྕི་བ་དང་མུན་པའི་མཚན་མ་ཡིད་བྱེད་དང་། ཁ་ཟས་སོགས་ལ་བརྟེན་ནས་ལུས་འཛིན་མི་ནུས་པར་འཇུག་པ་རང་དབང་མེད་པར་དབང་པོ་དང་སེམས་ནང་དུ་སྡུད་པ་སྟེ། ལས་བྱ་བ་ཤོར་བའི་རྟེན་བྱེད་པའོ།

以下是简体中文直译：
悭吝是对法、财物和学问等事物执着而不愿施予他人，其作用是使资具不减少。诳是因贪著名闻利养等而伪装自己有功德，其作用是作为邪命的基础。慢将在后文说明，其作用是作为烦恼的基础。害是希望众生受苦，其作用是伤害。这十种是小烦恼地心所，它们只与根本烦恼中的无明相应，只是修所断，只与修所断的意识相应。
附带说明："寻与伺及悔，眠与忿贪等，慢与疑八种，说为不定心所。"这表明这八种心所不属于大地等前四组心所，也不属于小烦恼地心所。原因是：寻伺具有三种性质，悔具有第一种性质，眠具有前两种性质，贪瞋具有后两种性质，慢与疑没有中性，所以它们不仅与无明相应，也不仅是修所断或仅与意识相应。
第二，分类：分析心所生起于哪种心的相伴，考察在何界有无的差异，详细解释难以理解的心所，附带说明心与心所的异名，共四部分。
第一部分：在欲界有善心、不杂染的不善心、杂染不善心、有覆无记心和无覆无记心五种。首先，在欲界善心中，由于具有寻与伺，所以有前两组心所，共二十二种心所生起。不是所有欲界善心都有悔，在一些善心中添加对不善的悔，共二十三种。悔的本性是对所缘的懊恼，其作用是障碍心的安住。
不善心中，与不杂染的根本烦恼无明相应的有：心的十种、烦恼的六种、不善的两种、寻伺两种，共二十种。在杂染不善心中，虽然不与前两种见解相应的不善心，但与后三种见解相应的不善心中也有二十种心所生起。无明本身不单独列出而计入烦恼地心所，见解被归入智慧所摄故无别体，善地心所不可能生起故未直接提及。
与贪、瞋、慢、疑四种根本烦恼及忿等小烦恼地心所和不善悔相应的心中，各别地有二十一种心所生起。这是因为四根本烦恼和忿等虽与单独的无明相应，但贪等彼此之间不能同时生起，这些都是能单独生起的烦恼，且无明已计入烦恼之中。
在有覆无记心（如我见、边见）中有十种心、六种烦恼和寻伺，共十八种心所生起。在其他无覆无记心中有十种心和寻伺，共十二种心所生起。
睡眠是因为体力微弱、疲劳、身体沉重和黑暗相的作意以及食物等影响，使身体不能自持，不由自主地内摄诸根与心，其作用是作为放弃行动的基础。


 །དེ་ཀུན་སློང་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་དབང་གིས་དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་ཀུན༷་ལ༷་མི༷་འགལ༷་བར་འབྱུང་སྲིད་ཕྱིར༷། དགེ་སོགས་ཀྱི་སེམས་ག༷ང་ལ༷་གཉིད་ཡོ༷ད་པ༷་དེ༷་ལ་གཉིད་དེ་བསྣན༷་ནོ༷་སྟེ་བགྲང་ངོ་། །ཉི་འོག་བྱེ་བྲག་པས་འགྱོད་པ་ལའང་གསུམ་ག་ཡོ༷ད་པར་འདོད་དོ། །ངས་ཁང་པར་རི་མོ་ཅིས་མ་བྲིས་སྙམ་པ་སོགས་འགྱོད་པ་ལུང་མ་བསྟན་དང་། དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཡིད་མི་བདེའང་དེ་ལྟར་ཟེར་ཀྱང་། ཁ་ཆེ་བས་ཆགས་བྲལ་ལ་ཡིད་མི་བདེ་མེད་པས་ལུང་མ་བསྟན་ནི་མེད་དོ་ཟེར། གཉིས་པ། ཁམས་གོང་མ་ལ་འདོད་སེམས་དེ༷་ལ༷ས་འགྱོ༷ད་གཉི༷ད་དང་མི༷་དགེ༷་བ་མི་དགེའི་ས་མང་གཉིས། མ་ངེས་པའི་ཁོང་ཁྲོ། གཡོ་སྒྱུ་རྒྱགས་གསུམ་མ་གཏོགས་ཉོན་མོངས་ཆུང་ངུའི་ས་པ་བདུན་པོ་རྣམ༷ས་བས༷མ་གཏན༷་དང༷་པོ༷་དག༷་ན༷་མེ༷ད་དོ། །ཉོན་མོངས་སྐྱེས་ཀྱང་རྣམ་སྨིན་སྡུག་བསྔལ་མི་འབྱིན་ཅིང་ལུས་ངག་གི་ཉེས་སྤྱོད་མི་སྤོང་བས་ཁྲོ་སོགས་མེད་དོ། །རྟོག༷་པ༷འང༷་བས༷མ་གཏན༷་དང་པོའི་དངོས་གཞི་ཁྱ༷ད་པར༷་ཅ༷ན་ན་མེད་པ་དང་། དེ༷་ཡི༷་གོང༷་གཉིས་པ་ཡན་ན༷་དཔྱོ༷ད་པ༷་ཡང༷་མེད་ལ། ཡང་ཞེས་པས་གཡོ་སྒྱུ་ཡང་མེད་པར་བསྟན་ཏོ། །
3-37b
གསུམ་པ། འདྲ་བ་ལ་ངོ་ཚ་ཁྲེལ་མེད་གཉིས་འཛེམ་མེད་དུ་གཅིག་གམ་ཞེ་ན། ཡོན་ཏན་དང་ཡོན་ཏན་ཅན་ལ་མ༷་གུས༷་པ་ངོ༷་ཚ༷་མེ༷ད་པ་དང་ཁྲེལ༷་མེ༷ད་པ་ནི་སྲོག་གཅོད་སོགས་ཁ༷་ན༷་མ༷་ཐོ༷་བ་ལ་འཇིག༷ས་པར་མི༷་ལྟ༷་བ་ཡིན་ནོ། །ཡོན་ཏན་དང་ཡོན་ཏན་ཅན་ལ་དགའ༷་བ་ད༷ད་པ་ཡིན་ལ། བུ་དང་ཆུང་མ་སོགས་ལ་དགའ་བ་འདོད་ཆགས་ཡིན་ནོ། །དགའ་དད་ལ་ཆོས་དང་གང་ཟག་ལ་ལྟོས་ནས་བཞི་སྟེ། བདེན་པ་དང་པོ་གཉིས་ལ་དད་ཡིན་དགའ་བ་མིན་པ་སོགས་དང་། བུ་དང་ཆུང་མ་སོགས་ལ་དགའ་ཡིན་དད་མིན་སོགས་སོ། །གུས༷་ཉི༷ད་ནི། ཡོན་ཏན་དང་ཡོན་ཏན་ཅན་ལ་བཀུར་བའི་ངོ༷་ཚ༷་ཤེས༷་པ་ཡིན་ནོ། །དགའ་གུས་དེ༷་གཉི༷ས་ནི་འདོ༷ད་དང༷་གཟུགས༷་ཁམས་དག༷་ན༷་ཡོད་ཅེས་པ་གང་ཟག་ལ་དམིགས་པའི་དབང་དུའོ། །རྟོག་དང་དཔྱོད་པ་ནི་དོན་གྱི་ངོ་བོའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་རྩིང༷་བ་དང་། ཁྱད་པར་གྱི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་ཞིབ༷་པར་འཇུག་པ་ཉི༷ད་ཡིན་ལ། འདི་གཉིས་ཀྱི་ལས་ནི་བདེ་བ་ལ་རེག་པ་དང་། རེག་པར་མི་གནས་པའི་རྟེན་བྱེད་ཟེར། སེམས་གཅིག་ལ་དེ་གཉིས་བྱུང་བས་ཧ་ཅང་མི་རྩིང་མི་ཞིབ་ཆུ་ནང་གི་མར་ལ་ཉི་འོད་ཕོག་པ་བཞིན་ཟེར། སྡེ་པ་གཞན་དེ་ལྟ་ན། དེ་གཉིས་སྲིད་རྩེའི་བར་དུ་ཡོད་པར་ཐལ། ལྟོས་ས་ལྟོས་འཇོག་ཡིན་པས་སོ། །དེས་ན་ཡུལ་གཅིག་ལ་ལྟོས་ནས་རྩིང་ཞིབ་རྣམ་པ་འགལ་ཕྱིར་སེམས་གཅིག་ལ་མེད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ཡིད་ཤེས་ཀྱི་འཁོར་དུ་བྱུང་བ། དོན་གྱི་ངོ་བོ་དང་ཁྱད་པར་ཚོལ་བ་ངོ་བོ་དང་ཁྱད་པར་བརྗོད་པའི་ངག་ཀུན་ནས་སློང་བ་སྟེ། མདོ་ལས། བརྟགས་ཤིང་དཔྱད་ནས་ཚིག་ཏུ་སྨྲ་ཡི་མ་བརྟགས་མ་དཔྱད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་སོ། །བསམ་གཏན་
3-38a
དང་པོའི་ཡན་ལག་ལྔའང་རྒྱུན་ལས་སམ་ས་ལས་ཡིན་གྱི་སྐད་ཅིག་ལ་མིན་ནོ། །ཞེས་འཆད་དོ། །ང༷་རྒྱལ༷་ཕ་རོལ་ལས་གང་ཡང་རུང་བའི་ཁྱད་པར་བརྟགས་ནས་རང་སེམས་མཆོག་ཏུ་ཁེངས༷་པ༷་ཡིན་ལ། ལས་ནི་བླ་མ་སོགས་ལ་མི་གུས་པ་དང་ཡང་སྲིད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བའི་རྟེན་བྱེད་པའོ། །རྒྱ༷གས་པ༷་ནི༷་ར༷ང་གི༷་རིགས་གཟུགས་སོགས་ཀྱི་ཆོས༷་ལ༷་ཆགས༷་པ༷་ཡི༷་སེམ༷ས་ནི༷་ཡོངས༷་སུ༷་གཏུག༷ས་པ༷འམ་ཟད་པའོ༷། །ལས་དེར་ཟད་ཆོག་ཤེས་པའོ།

以下是简体中文直译：
由于睡眠通过其动机和相应状态，可以不相违地在善、不善、无记三种心中生起，所以在任何有睡眠的善等心中都要加上睡眠来计算。西方分别论者认为悔也有这三种性质。如"我为什么没有在房子里画画呢"这样的悔是无记性的，与之相应的忧也是这样，但迦湿弥罗人说离贪者没有忧，所以没有无记性的悔。
第二，在上界中，除了悔、眠、两种不善地心所、不定心所中的忿、小烦恼地心所中的谄、诳、慢这七种外，其余心所在初禅中都不存在。虽然会生起烦恼，但不会产生痛苦的异熟果，也不会引起身语的恶行，所以没有忿等。在初禅殊胜正行中也没有寻，在第二禅以上连伺也没有，"也"字表明谄诳也不存在。
第三，关于相似的情况，无惭无愧二者是否为同一无畏心？无惭是对功德和有功德者不恭敬，无愧是对杀生等恶行不畏惧。对功德和有功德者的喜欢是信，而对儿子和妻子等的喜欢是贪。喜与信依据法和人可分为四种：如对前两种谛是信而非喜等，对儿子和妻子等是喜而非信等。恭敬是对功德和有功德者尊重的惭。这两种喜与敬在欲界和色界中都存在，这是指缘人的情况而言。
寻与伺是以对象本质为相的粗相和以对象特征为相的细相，这两者的作用据说是作为安住于安乐和不安住于安乐的基础。在一心中这两者同时生起，既不太粗也不太细，如同水中的酥油被阳光照射一样。若按其他部派所说，那么这两者应该存在直至有顶，因为它们是相对而言的。因此，对同一对象而言，粗细相是相违的，所以不存在于同一心中。然而，作为意识的相伴而生起，是寻求对象的本质和特征，引发表述本质和特征的言语，如经中所说："思考观察后才言说，不是未经思考观察的。"初禅的五支也是指相续或地而言，不是指一刹那。
慢是考察到自己相对于他人的任何特点后，内心充满傲慢，其作用是对上师等不敬和作为后世痛苦生起的基础。骄是对自己的种姓、形貌等特质贪著的心充满或满足，其作用是知足于此而已。
;


 །རྒྱལ་རྒྱགས་དེ་གཉིས་རང་གཞན་གྱི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཁྱད་པར། གཏུགས་པ་རང་གི་དེ་ལ་ཆགས་ནས་སེམས་དགེ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པ་ཞེས་འདུན་བཟང་འཆད། ཁ་གཅིག་རིགས་སོགས་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བར་འདོད་ཀྱང་བསམ་གཏན་གསུམ་པར་དགའ་བ་མེད་ལ་རྒྱགས་པ་ཡོད་པར་བཤད་པས་མི་འཐད་ཟེར། བཞི་པ། མདོ་ལས། སེམ༷ས་དང༷་། ཡི༷ད་དང༷་། རྣམ༷་ཤེས༷་ཞེས་གསུངས་པ་ནི༷། དོན༷་གཅི༷ག་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཏེ། དགེ་སོགས་འབྱེད་པས་སེམས། གཟུགས་སོགས་ཤེས་པས་ཡིད། དམིགས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྣམ་ཤེས་སོ། །མདོ་སྡེ་པས། བག་ཆགས་བསགས་པས་སེམས། རྟེན་དུ་གྱུར་པས་ཡིད། བརྟེན་པར་གྱུར་པས་ཤེས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་མ་འོངས་པ་ནི་སེམས། འདས་པ་ཡིད། ད་ལྟར་ཤེས་པ་ཟེར་རོ། །ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་དུ་རྣམ་ཤེས་སོགས་སོ་སོའི་མིང་གིས་བསྟན་ཏོ། །སེམས་ཙམ་པས། སེམས་ཀུན་གཞི། ཡིད་ཉོན་ཡིད། རྣམ་ཤེས་ཚོགས་དྲུག་གོ། ཞེས་སོ།
3-38b
དེ་བཞིན་སེམ༷ས་དང༷་སེམ༷ས་བྱུང༷་གཉིས་ཟེར་བ་དང༷་། རྟེན༷་བཅས་དང༷་དམི༷གས་པ་དང༷་བཅས་པ་དང་། རྣམ༷་པ་དང་བཅས༷་པ་དང༷་། མཚུངས༷་པ༷ར་ལྡན༷་པ༷་ཞེས་གསུངས་པའ༷ང་དོན་གཅིག་སྟེ། སེམས་སེམས་བྱུང་དབང་པོ་དྲུག་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་དང་། གཟུགས་སོགས་ལ་དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་དང་། སྔོ་སོགས་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ་དང་། མཚུངས་ལྡན་ལྔས་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་སོ། །དེའང་མཚུངས་ལྡན་རྣམ༷་པ༷་ལྔ༷་ནི། དབང་པོ་། རྟེན།ཡུལ། དམིགས་པ། སྔོ་སོགས་རྣམ་པ། དུས་སྔ་ཕྱི། རྫས་རེ་རེ་པར་འདྲ་བའོ། །
说不相应行生成
གསུམ་པ་ལྡན་མིན་ལ། བསྟན་བཤད་གཉིས་ལས། དང་པོ། སེམས་དང་མི༷་ལྡན༷་པ༷་ཡི༷་འདུ༷་བྱེ༷ད་རྣམ༷ས་ནི་བཅུ་བཞི་སྟེ། ཐོབ༷་པ་དང༷་གཅིག །མ༷་ཐོབ༷་པ་དང་གཉིས། སྐལ༷་མཉམ༷་དང༷་གསུམ། འདུ༷་ཤེ༷ས་མེ༷ད་པ་པ་དང་བཞི། སྙོམས༷་པར་འཇུག་པ༷་གཉིས་ད༷ང་ལྔ་དྲུག་སྲོག༷་དང༷་བདུན། སྐྱེ་སོགས་མཚ༷ན་ཉི༷ད་རྣམ༷་བཞི་དང༷་ནི༷་བརྒྱད་དགུ་བཅུ་བཅུ་གཅིག །མི༷ང་གི༷་ཚོགས༷་དང་བཅུ་གཉིས། ལ༷་སོ༷གས་པ༷ས་ཚིག་གི་ཚོགས་དང་བཅུ་གསུམ། ཡི་གེའི་ཚོགས་དང་བཅུ་བཞི་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང༷་སྒྲས་དགེ་འདུན་འཁོར་ལོའི་དབྱེན་སོགས་ཀྱང་བསྡུ་བའོ། །རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་གཞུང་ལྔས། རྒྱུ་འབྲས་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་པའི་འཇུག་པ། ༡ རྒྱུ་དགེ་མི་དགེའི་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་འོང་མི་འོང་གི་གནས་སྐབས་ཐ་དད་ལ་བཏགས་པ་སོ་སོར་ངེས་པ། ༢ སྦྱིན་འབྲས་ལོངས་སྤྱོད་ཕུན་ཚོགས་རྗེས་སུ་མཐུན་ཞིང་འཚམས་
3-39a
པ་ལ་སོགས་པའི་གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་པ་འབྱོར་པ། ༣ ཁ་ཅིག་ལས་འབྱོར་འབྲེལ་བ་ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་། རྒྱུ་འབྲས་མྱུར་དུ་འབྱུང་བའི་གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་པའི་མགྱོགས་པ། ༤ རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་དུས་གཅིག་ཆར་མི་འབྱུང་གི་རིམ་པ་ལྟར་འབྱུང་བའི་གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་པའི་གོ་རིམ། ༥ རྒྱུ་འབྲས་བྱུང་ནས་འགགས། མ་བྱུང་བ་དང་། བྱུང་ལ་མ་འགགས་པའི་གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་པའི་དུས་དང་། ༦ རྒྱུ་འབྲས་གཟུགས་ཅན་ཕྱོགས་བཅུ་ན་ཡོད་པའི་གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་པའི་ཡུལ། ༧ འདུ་བྱེད་སོ་སོ་ཐ་དད་པའི་གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་པའི་གྲངས། ༨ འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་འདུས་པའི་གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་པའི་ཚོགས་པ་སྟེ་དགུ་དང་སྔར་དང་བསྡོམས་པས་ཉེར་གསུམ་ཡོད། གཞན་ཡང་། གནས་བཅུ་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་བདུན་བརྒྱ་བཤད་དོ་ཞེས་གྲགས་སོ། །གཟུགས་དང་ཤེས་པ་གཉིས་མིན་པའི་འདུས་བྱས་ལྡན་མིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ་གཉིས། ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་བཅུ་བཞི་སོ་སོར་བཤད་པ་དང་། དེ་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གཞན་བཤད་པའོ།

以下是简体中文直译：
慢与骄这两者的区别在于所缘对象是自身还是他人的特质。骄是对自己的特质贪著而使心从善行退却，如顿增所解释的。有些人认为骄是由种姓等产生的喜悦，但由于经中说在第三禅中没有喜但有骄，所以这种说法不合理。
第四，经中所说的"心、意、识"是同义异名。由于能辨别善等，故称为心；由于能了知色等，故称为意；由于能识别所缘，故称为识。经部师说：由于积累习气，称为心；作为所依，称为意；作为能依，称为识。同样，未来是心，过去是意，现在是识。在蕴界处中以识等各自的名称来表示。唯识派说：心是阿赖耶识，意是染污意，识是六识聚。
同样，所谓"心与心所"、"具有所依"、"具有所缘"、"具有行相"、"相应"等也是同义。因为心与心所依靠六根，具有色等所缘，具有蓝等行相，由五种相应而相应。五种相应是：根、所依、境、所缘、蓝等行相、前后时间、各自一事相同。
第三，不相应行：分为总说和详解两部分。首先，不与心相应的行法有十四种：一得，二非得，三同分，四无想，五、六两种定，七命根，八、九、十、十一四种相，十二名身，十三等表示句身，十四字身。"等"字还包括僧团轮的分裂等。
瑜伽行派的五部论中说：将因果相续不断的状态假立为"转"，将善恶因的悦意非悦意果的不同状态假立为"差别"，将布施果报丰富受用相称
等状态假立为"成就"，有些论中也称为"成就联系"，将因果迅速生起的状态假立为"速疾"，将因果不同时生起而按顺序生起的状态假立为"次第"，将因果生起后灭、未生起和已生未灭状态假立为"时间"，将色法因果存在于十方的状态假立为"方所"，将诸行各自差别的状态假立为"数量"，将产生果的因缘聚集状态假立为"和合"，这九种加上前面的共二十三种。另外，据说《十处经》中解释了七百种不相应行。不相应行是非色非心的有为法。
第二部分分两点：解释十四种不相应行，以及说明它们的其他特点。
;


 །དང་པོ་ལ་དགུ་སྟེ། ཐོབ་པ། ༡ མ་ཐོབ་པ། ༢ སྐལ་མཉམ། ༣ འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ། ༤ འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་འཇུག །༥ འགོག་སྙོམས། ༦ སྲོག །༧ མཚན་ཉིད། ༨ མིང་ཚིག་ཡི་གེ་སྟེ་སྐབས་དགུ་ལས། ༩ དང་པོ་ལ། ངོ་བོ་དང་ཁྱད་པར་གཉིས་ལས། དང་པོ། ཐོབ༷་པ༷་ཞེས་པ་ཐོབ་བྱའི་ཆོས་ལྡན་པར་བྱེད་པའི་རྫས་
3-39b
སོ། །དེ་ལའང་གཉིས་ཏེ། གསར་དུ་རྙེད༷་པ་དང༷་། སྐད་ཅིག་གཉིས་པ་ཕན་ཆད་རྒྱུན་ལྡན༷་པ༷འོ༷། །ཐོབ་པ་རྙེད་པ་ལ་སྔར་མ་ཐོབ་པ་ལས་རྙེད་པ་ཟག་མེད་སྐད་ཅིག་དང་པོའི་རྙེད་ཐོབ་ལྟ་བུ། རྣམ་ཉམས་རྙེད་པ་བསམ་གཟུགས་ལྟ་བུའོ། །དེ་གཉིས་ཀའི་རྒྱུན་ལྡན་གཉིས་དང་། སོ་སྐྱེ་ལ་སྲིད་རྩེའི་ཉོན་མོངས་ཡེ་ལྡན་ཏེ། མདོར་ན་ལྔའོ། །གཉིས་པ་ལ། རྒྱུད་དུ་གཏོགས་མི་གཏོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར། དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར། དགེ་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར། ཁམས་གང་དུ་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར། སློབ་སོགས་ཡིན་མིན་གྱི་ཁྱད་པར། སྤང་བྱ་ཡིན་མིན་གྱི་ཁྱད་པར། ཐོབ་པ་སྔ་ན་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་དང་བདུན་ལས། དང་པོ། ཐོ༷བ་ད༷ང་མ༷་ཐོ༷བ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རང༷་རྒྱུ༷ད་དུ༷་གཏོགས༷་པ༷་ཡི་ཆོས་རྣམ༷ས་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི༷འོ༷་སྟེ་ཡིན་ལ། གཞན་རྒྱུད་དང་སེམས་ཅན་གྱི་རྒྱུད་དུ་མ་གཏོགས་པའི་མིན་ནོ། །དེ་ཡང་གཞན་ཆོས་གཞན་གྱིས་ཐོབ་པར་འགལ་ལ། རྒྱུད་ཀྱིས་མ་བསྡུས་པ་ཐུན་མོང་ཡིན་པས་དང་། ཐོབ་པ་གང་ཟག་གི་ཐུན་མོང་མིན་པས་སོ། །རྒྱུད་དུ་མི་གཏོགས་ཀྱང་འགོག༷་པ་གཉི༷ས་ཀྱི༷་ཐོབ་པ་གང་ཟག་གི་རྒྱུད་དུ་འབྱུང་སྟེ་དགག་བྱ་རྒྱུད་དང་འབྲེལ་བས་སོ། །གཉིས་པ། ཐོབ་བྱའི་ཆོས་དུས༷་གསུམ༷་པ༷་ཡི༷་ཐོབ་པ་དེ་ཡང་རྣམ༷་པ༷་གསུམ༷་སྟེ། ཆོས་འདས་པའི་ཐོབ་པ་འདས་པ་དང་། ཆོས་འདས་ཀྱང་ཐོབ་པ་ད་ལྟ་བ་དང་མ་འོངས་པ་ནའང་ཡོད་པ་སྲིད་ལ། དེ་བཞིན་ད་ལྟར་གྱི་གསུམ། མ་འོངས་པའི་གསུམ་མོ། །འགོག་གཉིས་
3-40a
ཀྱི་ཐོབ་པ་དུས་ཀྱིས་བསྡུས་ཀྱང་དེ་གཉིས་དུས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མེད། མ་འོངས་པའི་ཐོབ་པ་དུས་གསུམ་པ་ཅན་ཀུན་མ་འོངས་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་གྱིའོ། །ཐོབ་བྱའི་ཆོས་སྟོབས་ཅན་ཁ་ཅིག་ལ་ཐོབ་པ་དུས་གསུམ་པ་ཡོད། ད་ལྟའི་སྐད་ཅིག་དང་དེའི་སྔ་ཕྱིར་དུས་གསུམ་སྦྱར་རོ། །གསུམ་པ། ཐོབ་བྱ་དགེ༷་བ་དང་ལ༷་སོ༷གས་པ༷ས་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་གྱི༷་ཐོབ་པའང་དགེ༷་ལ༷་སོ༷གས་སུ་ངེས་སོ། །བཞི་པ། ཆོས་ཁམས་དེར༷་གཏོག༷ས་པ་རྣམ༷ས་ཀྱི༷་ཐོབ་པའང་རང༷་ཁ༷མས་པ༷་སྟེ། འདོད་པའི་རྟེན་ལ་འདོད་པའི་ཆོས་ཐོབ་ན་དེའི་ཐོབ་པ་ཡང་འདོད་པ་དང་། གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་ཆོས་ཐོབ་ན་དེའི་ཐོབ་པའང་ཁམས་དེ་གཉིས་སུ་གཏོགས་ལ། གཟུགས་ཀྱི་རྟེན་ལའང་དེ་བཞིན་ཏེ། འདོད་པའི་ཆོས་ནི་སྤྲུལ་སེམས་ལྟ་བུའོ། །གཟུགས་མེད་ཀྱི་རྟེན་ལ་གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཆོས་ཁོ་ན་སྟེ་དེའི་ཐོབ་པའང་དེ་ཁོ་ནར་གཏོགས་པས་སོ། །ཁམས་སུ་མ༷་གཏོག༷ས་པའི་ཆོས་འགོག་ལམ་རྣམ༷ས་ཀྱི༷་ཐོབ་པ་ལ་རྣམ༷་པ༷་བཞི༷་སྟེ། བརྟགས་མིན་འགོག་པ་ལ་ཐོབ་བྱའི་ཆོས་གང་ཡིན་ཀྱང་འདྲ། ཐོབ་པ་རང་འདོད་པར་ཐོབ་ན་འདོད་སོགས་གང་ཐོབ་དེའི་ཁམས་སུ་གཏོགས། བརྟགས་འགོག་འཇིག་རྟེན་པ། བསམ་གཏན་གྱིས་ཐོབ་པ་གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་ཀྱིས་ཐོབ་པ་གཟུགས་མེད་དང་། འདས་ལམ་ཟག་མེད་ཀྱིས་ཐོབ་པ་ཟག་མེད་དུ་གཏོགས་ཏེ། རྒྱུའམ་གཉེན་པོ་སྟོབས་ཆེ་བས་སོ། །བརྟགས་འགོག་འཕགས་པས་འཇིག་རྟེན་ལམ་གྱིས་
3-40b
ཐོབ་པ་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་གཉིས་སོ། །ལམ་བདེན་གྱིས་ཐོབ་པ་ཁམས་སུ་མི་གཏོགས་ཟག་མེད་དུ་གཏོགས་ཏེ། དེ་ཆོས་སྟོབས་ཆེ་བས་སོ།

以下是简体中文直译：
第一部分分九点：一、得；二、非得；三、同分；四、无想有情；五、无想定；六、灭尽定；七、命根；八、相；九、名句文身，共九段。
首先第一点分为体性和差别两部分。第一，得是使所得法成为具有的实体。得有两种：新得和从第二刹那以后的相续具有。得包括得到：从先前未得中获得，如无漏初刹那的得；再得，如重获静虑和色界定；这两种的相续具有；以及凡夫本来就具有的有顶烦恼，总共五种。
第二，差别分七方面：属于自相续或不属于的差别、时间的差别、善等的差别、存在于哪一界的差别、是否学等的差别、是否所断的差别、得是否先前存在的差别。
首先，所谓"得"和"非得"仅指属于自相续的诸法，不属于他相续和非有情相续的法。这是因为他法被他得是相违的，由相续所不摄的法是共有的，而得是个体不共的。虽然不属于相续，但二灭的得生于有情相续，因为所遮法与相续有关联。
第二，三世所得法的得也有三种：过去法的得是过去的，法虽过去但其得可能是现在或未来的，同样，现在法的得有三种，未来法的得也有三种。二灭的得虽为时间所摄，但二灭本身无时间差别。未来具有三世得的一切法都具有未来生起的性质。某些强力法的得有三世，即现在刹那及其前后配三世。
第三，善等所得法的得也决定是善等。第四，所属界的法之得也属于同一界，即欲界所依获得欲界法时，其得也属欲界；获得上二界法时，其得也属于那两界；在色界所依中也是如此，例如欲界法如变化心。在无色界所依中只有无色界法，其得也只属于无色界。
非三界法如灭谛和道谛的得有四种：非择灭，无论所得法是什么，其得在欲界得时属欲界等，即属于何界得则属何界。择灭世间法，由静虑所得属色界，由无色所得属无色界，由出世间无漏道所得属无漏，因为因或对治力强大。圣者以世间道得择灭有有漏无漏两种。道谛的得不属三界而属无漏，因为此法力强。
;


 །ལྔ་པ། སློབ་པའི་ལམ་བདེན་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཐོབ་པ། སློབ༷་པ་དང༷་མི༷་སློབ༷་པའི་ལམ་བདེན་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཐོབ་པ་མི་སློབ་པ་ཡིན་ལ། དེ་གཉིས་ཀ་མིན༷་པ་འགོག་གཉིས་དང་། རྒྱུད་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཟག་བཅས་ཀྱི༷་ཐོབ་པ་ལ་ནི་གསུ༷མ་ཡོད་དེ། ཟག་བཅས་དང་བརྟགས་མིན་བརྟགས་འགོག་གི་ཐོབ་པ་འཕགས་པ་མིན་པས་ཐོབ་པ་རྣམས་ནི་སློབ་མི་སློབ་གཉིས་ཀ་མིན་ལ། བརྟགས་འགོག་སློབ་པས་ཐོབ་པ་འདས་ལམ་སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་འདས་ལམ་སྲིད་རྩེ་སྤོང་ལ་རྣམ་གྲོལ་དགུ་པས་ཐོབ་པ་མི་སློབ་པ་ཡིན་ནོ། །དྲུག་པ། ཡང་མཐོང་སྤང་གི་ཐོབ་པ་མཐོང་སྤང་དང་། སྒོམ་སྤང་གི་ཐོབ་པ་སྒོམ་སྤང་ཡིན་ནོ། །སྤང༷་བྱ༷་མི༷ན་པ་ཟག་མེད་ལ་བརྟགས་མིན་གྱི་འགོག་པའི༷་ཐོབ་པ་ལུང་མ་བསྟན་ཐམས་ཅད་དང་། བརྟགས་འགོག་འཕགས་མིན་གྱིས་ཐོབ་པ་དགེ་བ་ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་སྒོམ་སྤང་དང་། བརྟགས་འགོག་འཕགས་ལམ་གྱིས་ཐོབ་པའི་ཐོབ་པ་དང་། ལམ་བདེན་གྱི་ཐོབ་པ་ནི་སྤང་བྱ་མིན་པ་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་སུ་འདོ༷ད་དོ། །བདུན་པ། མ་སྒྲིབ་ལུང༷་བསྟན༷་མིན༷་པ་དབང་པོ་སོགས་ཀྱི་ཐོབ༷་པ་ཐོབ་བྱ་དང་ལྷན༷་ཅི༷ག་སྐྱེས༷་པ་ཡིན་གྱི་སྔ་ཕྱིར་མི་སྐྱེ་སྟེ་ཆོས་དེ་རྣམས་སྟོབས་ཆུང་བས་སོ། །དེ་ལའང་དམིགས་བསལ་ལྷའི་མིག་རྣའི་
3-41a
མངོ༷ན་ཤེས༷་ལུང་མ་བསྟན་གཉིས་དང་སྤྲུལ༷་པ༷འི་སེམས་ལུང་མ་བསྟན་མ༷་གཏོག༷ས་པ༷འོ། །དེ་གསུམ་སྦྱོར་བ་དྲག་པོས་སྒྲུབ་དགོས་པས་ཐོབ་པ་དུས་གསུམ་དུའང་སྐྱེ་བ་ཡོད་དོ། །དེ་བཞིན་བཟོ་དང་སྤྱོད་ལམ་ཤིན་ཏུ་གོམས་པའི་ཐོབ་པ་དུས་གསུམ་པར་སྐྱེ་བ་སྲིད་དོ། །སྒྲིབ༷་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི༷་གཟུགས༷་རིག་བྱེད་ཀྱི༷འང༷་ཐོབ་པ་ལྷན་ཅིག་གོ། དེའང་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་གཟུགས་དེ་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་རང་སའི་ཉོན་མོངས་པས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་ལུས་ངག་གི་ལས་ཐམས་ཅད་ཡིན་ནོ། །ཀུན་སློང་མེད་པས་ཁམས་དང་ས་གཞན་ན་མེད་དེ་དེ་ཁོ་ན་ནའོ། །འདོ༷ད་པ༷་ན༷་དགེ་མི་དགེའི་རིག་བྱེད་ཡིན་མིན་གྱི་གཟུགས༷་ཀྱི༷་ཐོབ་པ་ལྷན་ཅིག་དང་ཕྱིས་སྐྱེ་མོད་ཀྱི་སྔར༷་ནི༷་སྐྱེ༷་བ༷་མེ༷ད་ལ།དེ་བཞིན་སྙོམས་འཇུག་གཉིས་དང་། སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་གྱི་མཐོང་ལམ་དང་། མངོན་ཤེས་དང་ཚད་མེད་ལྟ་བུ་མ་འདྲེས་པ་རྣམས་དང་། ཡེ་ཤེས་བསྟན་པའི་ཤེས་པ་དང་། ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་སྤྱོར་བས་ཐོབ་པ་ཕལ་ཆེ་བ་རྣམས་ལའང་སྔར་སྐྱེས་མེད་དོ། །དེས་ན་སེམས་སེམས་བྱུང་མཚུངས་ལྡན་ཉོན་མོངས་ཅན་རྣམས་དང་། དགེ་བ་རྣམས་དང་གཟུགས་ན་ཡོད་པའི་དགེ་བ་གཟུགས་ཅན་རྣམས་དང་། མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་དགེ་མི་དགེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐོབ་པ་དུས་གསུམ་པ་ཡིན་པར་འདོད་དོ། །ཐོབ་པ་ཐོབ་བྱ་དང་རྒྱུད་ལས་ཐ་དད་པའི་ཐོབ་པ་ཡོད་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལུང་ཚད་མར་སྟོན་ཏེ། མི་སློབ་པའི་ཆོས་བཅུ་པོ་འདི་དག་བསྐྱེད་ཅིང་སོ་སོར་ཐོབ་ལ། ཀུན་དུ་ལྡན་པས་ན། ཞེས་གསུངས་པས་ཟེར། སློབ་དཔོན་
3-41b
གྱིས་དེ་ནི་འཕགས་པ་དག་དབང་འབྱོར་པས་ལྡན་པར་བཤད་ཀྱི་རྫས་སུ་ཡོད་པར་སྟོན་པ་མིན་ཏེ། འཁོར་སྒྱུར་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་དང་ལྡན་ཞེས་པ་དང་འདྲ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། རིགས་པས་སྣང་རུང་མ་དམིགས་པས་རྟོག་བཏགས་དང་། སྐྱེད་བྱེད་དང་རྣམ་འཇོག་གཉིས་ཀར་མི་རུང་བ་དང་། ཐུག་མེད་དུ་འགྱུར་བས་མི་འཐད་དོ། །དེས་ན་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་ས་བོན་དང་། དབང་ནི་ས་བོན་མངོན་དུ་རྒྱུ་སྐྱེ་བ་ལ་ཕྱོགས་པ་དང་། མངོན་དུ་རྒྱུ་ནི་ཆོས་རྣམས་རང་གི་ངོ་བོ་སྟེ་དེ་གསུམ་སྐྱེ་འཕགས་ལ་ལྡན་པ་ལ་ཐོབ་པ་དང་། མི་ལྡན་པ་ལ་མ་ཐོབ་ཅེས་གདགས་ཀྱི། རྫས་གཞན་ཅི་ཡང་མེད་དོ། །གཉིས་པ་ལ་ངོ་བོ་དང་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ། མ༷་ཐོབ༷་པ་ནི་རྒྱུད་ཀྱི་ཆོས་དང་འགོག་གཉིས་དང་མི་ལྡན་པའོ། །མ་རྙེད་པ་སྔར་ཐོབ་ཉམས་པ། གསར་དུ་མེད་པ། མི་ལྡན་པ་དེའི་རྒྱུན་མི་ལྡན་པའོ། །ཡེ་ནས་མི་ལྡན་པ་ནི་ཐོབ་མ་མྱོང་བའོ།

以下是简体中文直译：
第五，学道谛诸法的得，学和无学道谛诸法的得是无学，非二者即二灭和被相续所摄的有漏法的得有三种：有漏法和非择灭、非圣者所得的择灭的得是非学非无学，学者以出世间道所得择灭的得是学，无学以舍离有顶的第九解脱道所得的得是无学。第六，见所断的得是见所断，修所断的得是修所断。非所断法无漏和非择灭的得、一切无记法和非圣者所得择灭的得是善有漏，皆为修所断，而圣者以圣道所得择灭的得和道谛的得则为非所断两种。第七，除无覆无记的根等得外，其他诸法的得是与所得法同时生的，不会前后生，因为这些法力弱。
这里的例外是除了天眼天耳无记两种神通和无记变化心之外的法。这三种因需强力加行才能成就，故其得可在三世中生起。同样，极为熟练的工艺和威仪的得也可能在三世中生起。有覆无记的表色的得也是同时生。这有覆无记色是初禅中由自地烦恼所发起的一切身语业。由于没有意乐，其他界地中不存在，仅在初禅中有。欲界中善不善表色和无表色的得虽可同时和后生，但不会先生。同样，二定和将生起的见道、神通和无量等不杂类，以及宣示智慧的智和见等由加行所得的大多数法，也不会先生。
因此，相应的心心所、染污诸法、诸善法、**中有的有色善法以及一切善不善不相应行的得都是三世的。
为什么存在一个与所得法和相续不同的得呢？他们以经教为量说："生起、各别获得并完全具有这十种无学法。"阿阇黎说，这仅表明圣者具有自在，并非说得是实有，就像说转轮王具有七宝一样。以理证而言，应见而不见，既不能作为能生因也不能作为安立因，并且会导致无穷过失，因此不合理。因此，诸法的因即种子，权势是种子趋向现行，现行是诸法自性，凡夫圣者具有这三者称为得，不具有称为非得，并无其他实体。
第二，非得分体性和差别两部分。首先，非得是与相续诸法和二灭不相应。失得是先前已得后失，新无是新近不存在，不具是不具彼相续，本来不具是从未获得过的。
;


 །དེ་ལྟ་བུའི་མ་ཐོབ་པ་ནི་མཐའ་གཅིག་ཏུ་མ༷་སྒྲིབ༷་ལུང༷་མ༷་བསྟན༷་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ་དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དང་། ཁམས་གང་དུ་གཏོགས་པའི་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ། ཆོས་འད༷ས་པའང་མ༷་སྐྱེས༷་པ་མ་འོངས་པ་རྣམས་ཀྱི༷་མ་ཐོབ་པ་དེ༷་ལ་དུས་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་ཡོད་ཀྱི་ཆོས་ད་ལྟ་བ་ཡིན་ན་མ་ཐོབ་པ་ད་ལྟ་བ་འགལ་བས་དེ་མེད་ལ། འདས་འོངས་ཡོད། བསྡོམས་ན་བརྒྱད་དོ། །གཉིས་པ་ལ་ཁམས་སུ་གཏོགས་པ་དང་། ཟག་མེད་མེད་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། མ་ཐོབ་རྒྱུའི་ཆོས་ཁམས་གསུམ་དང་ཟག་མེད་གང་ཡིན་ཀྱང་། ཁམས་གང་གི་རྟེན་ལ་མ་ཐོབ་པ་ས་དེར་གཏོགས་ཏེ། འདོ༷ད་པ་དང་སོ༷གས་པས་གཟུགས་
3-42a
དང་གཟུགས་མེད་པར་མ་ཐོབ་པ་ཐམས་ཅད་དེའི་སར་གཏོག༷ས་པ་དང༷་། དྲི༷་མེ༷ད་ལམ་དང་འགོག་གཉིས་ཀྱི༷་མ་ཐོབ་པའང༷་ཁམས་གསུམ་དུ་གཏོགས་པས་སོ། །གཉིས་པ་ལམ་གྱི་མ་ཐོབ་པ་དང་། མ་ཐོབ་པ་དེ་ཉམས་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། ཟག་མེད་ཀྱི་མ་ཐོབ་པ་ཁམས་གསུམ་དུ་ཇི་ལྟར་གཏོགས་སྙམ་ན་དེ་ཡིན་ཏེ། ལམ༷་མ༷་ཐོབ༷་པའམ་ལམ་གྱི་མ་ཐོབ་པ༷་ནི༷་སོ༷་སོ༷་ཡི༷་སྐྱེ༷་བོ༷ར་འདོ༷ད་དོ༷་ཞེས་པས་ཟག་བཅས་ཡིན་གྱི་ལམ་རང་མིན་པས་སོ། །འགོག་གཉིས་ཀྱི་མ་ཐོབ་པའང་ཟག་བཅས་སོ། །འོན་ཀྱང་བརྟགས་མིན་གྱི་མ་ཐོབ་པ་འཕགས་པ་ལ་ཡོད་དེ། ཡེ་ཤེས་སོགས་ཀྱི་བརྟགས་མིན་འགོག་པ་མ་ཐོབ་པ་ཡོད་ལ། ཡེ་ཤེས་སོགས་ཀྱི་སོ་སོར་བརྟགས་མིན་གྱི་འགོག་པའི་མ་ཐོབ་པ་དེ་མེད་ན་ཡེ་ཤེས་སོགས་མེད་པས་སོ། །དེ་ཟག་བཅས་ཀྱང་མིན་ཏེ། དེ་ཡེ་ཤེས་སོགས་ལས་གཞན་དུ་མེད་པས་སོ། །ཟག་བཅས་ཀྱི་མ་ཐོབ་པའང་ཟག་མེད་དུ་འགྱུར་བ་མཚུངས་པས་མ་ཐོབ་པ་ཟག་མེད་ཀྱང་ཡོད་དགོས་པར་གྲུབ་བོ། །གཉིས་པ། འཕགས་ལམ་དེ༷་ཐོབ༷་པས་གཏན་ཉམས་དང༷་། ས༷་འཕོས༷་ནས༷་ནི༷་ས་དེའི་སོ༷་སྐྱེ་བྱེ་བྲག་པ་རྣམ༷ས་ཉ༷མས་པར་འགྱུར༷་རོ། །གསུམ་པ། སྐལ༷་མཉམ༷་ནི་སེམ༷ས་ཅ༷ན་དང་དེའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་འདྲ༷་བའི༷་སྤྱིའོ༷། །སེམས་ཅན་ཞེས་པས་ཕྱིའི་ས་ལུ་སོགས་ལ་སྐལ་མཉམ་མི་འདོད་དེ། །སྤྱིའི་སྐལ་མཉམ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག་མི་དང་ལྷ་སོགས་ཀྱི་སྤྱིའོ། །ཡང་ན་སེམས་ཅན་གྱི་སྐལ་མཉམ་སེམས་ཅན་རྣམས་འདྲ་བ་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐལ་མཉམ་ཕུང་ཁམས་
3-42b
སོགས་ཀྱི་སྤྱིའོ། །དེ་མེད་ན་སེམས་ཅན་དང་ཆོས་ལ་སྒྲ་མཐུན་པར་མི་འཇུག་ཟེར་ཀྱང་། ས་ལུ་སོགས་ལའང་མཚུངས་ཤིང་། བྱེ་བྲག་པའི་སྤྱི་དང་འདྲ་བས་མི་འཐད་དོ། །འདྲ་བ་ལ་བཏགས་པ་ཙམ་ཡིན་གྱི་རྫས་ནི་མེད་དོ། །བཞི་པ་ལ།ངོ་བོ། དེ་རྒྱུས་བསྐྱེད་ཚུལ། ས་གང་ན་ཡོད་གསུམ། དང་པོ། འདུ༷་ཤེས༷་མེ༷ད་པ༷་པ༷་ནི་འདུ༷་ཤེས༷་མེ༷ད་པར༷་སྐྱེས་པའི་རྒྱུད་ལ་མ་འོངས་པའི་སེམ༷ས་དང༷་སེམ༷ས་བྱུང༷་རྣ༷མས་ཆུ་ལོན་གྱིས་ཆུ་ལྟར་རེ་ཞིག་འགོག༷་པའི་རྫས་སུ་འདོད་པ༷འོ༷། །གཉིས་པ། དེ་ཡང་དེའི་སྙོམས་འཇུག་གི་རྣམ༷་སྨིན༷་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་གྱི་རྒྱས་བྱུང་མིན་ཏེ། གཟུགས་ཅན་མིན་པ་དང་། སེམས་མེད་པས་སོ། །གསུམ་པ། དེ༷་ནི་འབྲས༷་བུ་ཆེ༷་བའི་ཕྱོགས་གཅིག་ན་ཡོད་པ་དེའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ལྷ་ཡིན་པས་གནས་གཞན་མེད་དོ། །ལྔ་པ་ལ། ངོ་བོ།

 །དེ་ལྟ་བུའི་མ་ཐོབ་པ་ནི་མཐའ་གཅིག་ཏུ་མ༷་སྒྲིབ༷་ལུང༷་མ༷་བསྟན༷་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ་དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དང་། ཁམས་གང་དུ་གཏོགས་པའི་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ། ཆོས་འད༷ས་པའང་མ༷་སྐྱེས༷་པ་མ་འོངས་པ་རྣམས་ཀྱི༷་མ་ཐོབ་པ་དེ༷་ལ་དུས་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་ཡོད་ཀྱི་ཆོས་ད་ལྟ་བ་ཡིན་ན་མ་ཐོབ་པ་ད་ལྟ་བ་འགལ་བས་དེ་མེད་ལ། འདས་འོངས་ཡོད། བསྡོམས་ན་བརྒྱད་དོ། །གཉིས་པ་ལ་ཁམས་སུ་གཏོགས་པ་དང་། ཟག་མེད་མེད་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། མ་ཐོབ་རྒྱུའི་ཆོས་ཁམས་གསུམ་དང་ཟག་མེད་གང་ཡིན་ཀྱང་། ཁམས་གང་གི་རྟེན་ལ་མ་ཐོབ་པ་ས་དེར་གཏོགས་ཏེ། འདོ༷ད་པ་དང་སོ༷གས་པས་གཟུགས་
3-42a
དང་གཟུགས་མེད་པར་མ་ཐོབ་པ་ཐམས་ཅད་དེའི་སར་གཏོག༷ས་པ་དང༷་། དྲི༷་མེ༷ད་ལམ་དང་འགོག་གཉིས་ཀྱི༷་མ་ཐོབ་པའང༷་ཁམས་གསུམ་དུ་གཏོགས་པས་སོ། །གཉིས་པ་ལམ་གྱི་མ་ཐོབ་པ་དང་། མ་ཐོབ་པ་དེ་ཉམས་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། ཟག་མེད་ཀྱི་མ་ཐོབ་པ་ཁམས་གསུམ་དུ་ཇི་ལྟར་གཏོགས་སྙམ་ན་དེ་ཡིན་ཏེ། ལམ༷་མ༷་ཐོབ༷་པའམ་ལམ་གྱི་མ་ཐོབ་པ༷་ནི༷་སོ༷་སོ༷་ཡི༷་སྐྱེ༷་བོ༷ར་འདོ༷ད་དོ༷་ཞེས་པས་ཟག་བཅས་ཡིན་གྱི་ལམ་རང་མིན་པས་སོ། །འགོག་གཉིས་ཀྱི་མ་ཐོབ་པའང་ཟག་བཅས་སོ། །འོན་ཀྱང་བརྟགས་མིན་གྱི་མ་ཐོབ་པ་འཕགས་པ་ལ་ཡོད་དེ། ཡེ་ཤེས་སོགས་ཀྱི་བརྟགས་མིན་འགོག་པ་མ་ཐོབ་པ་ཡོད་ལ། ཡེ་ཤེས་སོགས་ཀྱི་སོ་སོར་བརྟགས་མིན་གྱི་འགོག་པའི་མ་ཐོབ་པ་དེ་མེད་ན་ཡེ་ཤེས་སོགས་མེད་པས་སོ། །དེ་ཟག་བཅས་ཀྱང་མིན་ཏེ། དེ་ཡེ་ཤེས་སོགས་ལས་གཞན་དུ་མེད་པས་སོ། །ཟག་བཅས་ཀྱི་མ་ཐོབ་པའང་ཟག་མེད་དུ་འགྱུར་བ་མཚུངས་པས་མ་ཐོབ་པ་ཟག་མེད་ཀྱང་ཡོད་དགོས་པར་གྲུབ་བོ། །གཉིས་པ། འཕགས་ལམ་དེ༷་ཐོབ༷་པས་གཏན་ཉམས་དང༷་། ས༷་འཕོས༷་ནས༷་ནི༷་ས་དེའི་སོ༷་སྐྱེ་བྱེ་བྲག་པ་རྣམ༷ས་ཉ༷མས་པར་འགྱུར༷་རོ། །གསུམ་པ། སྐལ༷་མཉམ༷་ནི་སེམ༷ས་ཅ༷ན་དང་དེའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་འདྲ༷་བའི༷་སྤྱིའོ༷། །སེམས་ཅན་ཞེས་པས་ཕྱིའི་ས་ལུ་སོགས་ལ་སྐལ་མཉམ་མི་འདོད་དེ། །སྤྱིའི་སྐལ་མཉམ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག་མི་དང་ལྷ་སོགས་ཀྱི་སྤྱིའོ། །ཡང་ན་སེམས་ཅན་གྱི་སྐལ་མཉམ་སེམས་ཅན་རྣམས་འདྲ་བ་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐལ་མཉམ་ཕུང་ཁམས་
3-42b
སོགས་ཀྱི་སྤྱིའོ། །དེ་མེད་ན་སེམས་ཅན་དང་ཆོས་ལ་སྒྲ་མཐུན་པར་མི་འཇུག་ཟེར་ཀྱང་། ས་ལུ་སོགས་ལའང་མཚུངས་ཤིང་། བྱེ་བྲག་པའི་སྤྱི་དང་འདྲ་བས་མི་འཐད་དོ། །འདྲ་བ་ལ་བཏགས་པ་ཙམ་ཡིན་གྱི་རྫས་ནི་མེད་དོ། །བཞི་པ་ལ།ངོ་བོ། དེ་རྒྱུས་བསྐྱེད་ཚུལ། ས་གང་ན་ཡོད་གསུམ། དང་པོ། འདུ༷་ཤེས༷་མེ༷ད་པ༷་པ༷་ནི་འདུ༷་ཤེས༷་མེ༷ད་པར༷་སྐྱེས་པའི་རྒྱུད་ལ་མ་འོངས་པའི་སེམ༷ས་དང༷་སེམ༷ས་བྱུང༷་རྣ༷མས་ཆུ་ལོན་གྱིས་ཆུ་ལྟར་རེ་ཞིག་འགོག༷་པའི་རྫས་སུ་འདོད་པ༷འོ༷། །གཉིས་པ། དེ་ཡང་དེའི་སྙོམས་འཇུག་གི་རྣམ༷་སྨིན༷་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་གྱི་རྒྱས་བྱུང་མིན་ཏེ། གཟུགས་ཅན་མིན་པ་དང་། སེམས་མེད་པས་སོ། །གསུམ་པ། དེ༷་ནི་འབྲས༷་བུ་ཆེ༷་བའི་ཕྱོགས་གཅིག་ན་ཡོད་པ་དེའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ལྷ་ཡིན་པས་གནས་གཞན་མེད་དོ། །ལྔ་པ་ལ། ངོ་བོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
那样的未获得是绝对的无覆、无记（非善非恶）。第二方面分为时间的差别和属于哪一界的差别两点。首先，对于过去的法也是未生的，未来诸法的未获得，在三种时间中存在，但如果是现在法，则与现在的未获得相矛盾，因此不存在，只有过去和未来的存在。总计有八种。第二，关于属于界的方面和无漏不存在的方式两点。首先，无论未获得的基础法是三界还是无漏，未获得属于其所依的地，即欲界等的色界和无色界的一切未获得都属于其所在地，无垢道路和灭尽二者的未获得也属于三界。
第二，道的未获得和未获得的损减方式两点。首先，若问无漏的未获得如何属于三界，答案是："道的未获得或道之未获得是凡夫所具有的"，因为它是有漏而非道本身。二种灭尽的未获得也是有漏。然而，非择灭的未获得在圣者中存在，因为他们有智慧等的非择灭未获得，若无智慧等的非择灭的未获得，则无智慧等。这非有漏，因为它与智慧等不异。有漏的未获得也可成为无漏，由此可证未获得中也必须有无漏。
第二，通过获得圣道而永远损减，或通过转地而成为那地的特殊凡夫而损减。
第三，同分是有情及其诸法相似的共相。"有情"一词表明外在的稻谷等不被认为有同分。普遍的同分是一切有情的共相，特殊的同分是人、天等的共相。或者，有情的同分是诸有情的相似性，法的同分是蕴界等的共相。有人说若无此，则不能对有情和法使用相同的名称，但这对稻谷等也适用，且与数论派的共相相似，因此不合理。相似性只是假立的，并非实体。
第四分为自性、被因产生的方式、及存在于何地三点。首先，无想是指在无想中出生者相续中，暂时像堤坝挡水一样阻碍未来的心和心所的实体。第二，这是由无想定的异熟果，而非等流果，因为它既非色法也非心法。第三，它存在于广果天的一部分，因此是第四禅天，无其他处所。
第五方面的自性...


 རྟེན། བསམ་པ། དགེ་སོགས་གང་ཡིན། འབྲས་བུ་ནམ་མྱོང་། གང་ཟག་སུས་བསྐྱེད་མི་བསྐྱེད། ཐོབ་པ་ནམ་བྱུང་བདུན་པོ་རིམ་པས། འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་སེམས་སེམས་བྱུང་འགོག་པ་དེ༷་བཞིན༷་འདུ༷་ཤེས༷་མེ༷ད་པའི་སྙོམས༷་འཇུག༷་ཀྱང་སྙོམས་འཇུག་ལས་མ་ལྡང་གི་བར་དུ་སེམས་སེམས་བྱུང་འགོག་པའི་རྫས་སུ་འདོད། དེ་ནི་ས་བས༷མ་གཏན༷་ཐ༷་མ༷་བཞི་པར་གཏོགས། བསམ་པ་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་ངེས་པར་འབྱུང༷་བའི་ཐར་པ་འདོ༷ད་པ༷ས་འཇུག་ལ་དེའི་ཕྱིར་ཀུན་སློང་གིས་བསམ་གཏན་སས་བསྡུས་པའི་དགེ༷་བ༷འོ༷། །འདུ་ཤེས་མེད་སྙོམས་ཐོབ་པ་དེ་ལ་འགོག་པ་ཐར་ལམ་དུ་ངེས་པར་འདུ་ཤེས་ཤིང་གུས་པས་ཉམས་པའང་སོར་ཆུད་པར་བྱས་པས་ན། 
3-43a
མ་ངེས་པ་དང་། མྱང་འགྱུར་གཞན་མེད་པར་སྐྱེས༷་ནས༷་མྱོང༷་འགྱུར༷་གྱི་དགེ་བ་ཉི༷ད་ཁོ་ནའོ། །དེས་སངས་རྒྱས་པའི་ལམ་ལ་མི་འཇུག་སྟེ། རང་ས་ལ་རློམས་པས་སོ་ཟེར་ཀྱང་། གཞན་དག་མྱོང་བར་མ་ངེས་པའང་ཡོད་པར་འདོད་དེ། ཉམས་སམ་མ་ཉམས་ཀྱང་བཤེས་གཉེན་དང་ཕྲད་ནས་སྐྱོན་དུ་བལྟ་ན། དེ་ལ་མི་འཇུག་གོ། ཞེས་སོ། །འདི་སྐྱེད་པ་པོ་ནི་བྱིས་པ་ཁོ་ནས་འཇུག་གི་འདི་ལས་སླར་ལྷ་ཚེ་རིང་པོར་འབྱུང་བས་དེར་མི་ཁོམས་པའི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལྟུང་བའི་གནས་སུ་གཟིགས་པ་དང་། སྲིད་པ་ལ་ཐར་ལམ་མིན་པར་མཐོང་བས་འཕ༷གས་པ༷ས་འཇུག་པ་མ༷་ཡི༷ན། དུས་འདས་འོངས་མི་ཐོབ་ཀྱི་དུས༷་ད་ལྟ་བ་གཅི༷ག་པུ་འཐོབ༷་སྟེ། སེམས་མེད་པས་སོ། །སྐད་ཅིག་དང་པོ་ལ་ད་ལྟ་བ་ཐོབ་ལ་མ་བཏང་བར་ཐོབ་པ་འདས་པ་དང་ཡང་ལྡན་ཏེ་སོ་ཐར་བཞིན་ནོ། །འདི་འདྲིས་པ་ཡིན་ཀྱང་འབད་པ་ཆེན་པོས་སྒྲུབ་དགོས་པས་སོ། །འདི་ཡང་ཡིད་བྱེད་ཀྱིས་ཚོགས་དྲུག་བཀག་པ་ལ་བཏགས་ཀྱི་འགོག་བྱེད་ཀྱི་རྫས་གཞན་ནི་མེད་དོ། །དྲུག་པ་ལ། ངོ་བོ། དོན་ཅི་སླད་འཇུག་པ། སེམས་རྟེན། དགེ་བ་ཡིན་མིན། ནམ་མྱོང་། རྐྱེན་ཅིས་ཐོབ། ལུས་རྟེན་བཅས་བདུན་རིམ་པས། འགོག༷་པའི༷་སྙོམས་འཇུག་ཅེས༷་པ༷འང༷་སེམས་སེམས་བྱུང་འགོག་པའི་རྫས་སུ་གོང་མ་འདུ་ཤེས་མེད་སྙོམས་ཇི་ལྟ་བ་དེ༷་བཞིན༷་ཉི༷ད་དུ་འདྲ་ཡང་། ཡིད་བྱེད་སོགས་ཀྱིས་མི་འདྲ་སྟེ། བསམ་པ་འགོག་སྙོམས་འདི༷་ནི། འདུ་ཤེས་དང་། ཚོར་བ་ཞི་བར་གན༷ས་པའི་དོན༷་དུ༷་འཇུག་གི་ངེས་པར་འབྱུང་བས་མིན་ལ། ས་ནི་སྲི༷ད་རྩེའི༷་
3-43b
མཇུག་ཐོགས་ལས་སྐྱེས༷་པས་དེ་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་ཀྱི་ས་གཞན་ལ་མེད་དོ། །ངོ་བོ་ཀུན་སློང་གིས་དགེ༷་བ༷འོ། །མྱོང་འགྱུར་ནི་སྐྱེས་ནས་དང་ལན་གྲངས་གཞན་གཉི༷ས་སུ༷་མྱོང༷་འགྱུར༷་ད༷ང་། མྱོང་བར་མ༷་ངེས༷་པ་དང་གསུམ་ཡོད་ཀྱི་མཐོང་ཆོས་མེད་དེ། འདིའི་རྣམ་སྨིན་སྲིད་རྩེའི་མིང་བཞིའི་ཕུང་པོ་ཡིན་པས། འདོད་གཟུགས་པ་དག་སྐྱེ་བ་དེ་ལ་དེར་སྐྱེ་བ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་སྐྱེས་ནས་མྱོང་འགྱུར་ནི་འདོད་པའི་འཕགས་པ་དག་དེ་ཐོབ་ནས་མ་ཉམས་པར་སྲིད་རྩེར་འགྲོ་བ། ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་འགྱུར་ནི་འདོད་པར་དེ་ཐོབ་པ་ཉམས་པ་གཟུགས་ཁམས་སུ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ་སྲིད་རྩེར་འགྲོ་བའོ། །མྱོང་བར་མ་ངེས་པ་ནི་དེ་གཉིས་ཀ་འདོད་གཟུགས་སུ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཐོབ་པའོ། །དེ་བྱིས་པས་བསྐྱེད་མི་ནུས་ཏེ། འདི་ལ་ཞི་གནས་སྲིད་རྩེ་མན་གྱི་སེམས་བརྒྱད་ཐོབ་པ་དང་། ལྷག་མཐོང་ནི་སྲིད་རྩེའི་མཐོང་སྤང་སྤངས་པའི་འཕ༷གས་པའི༷་ཤེས་རབ་དེ་གཉིས་མེད་པར་མི་ནུས་ལ། བྱིས་པས་སྲིད་རྩེའི་སེམས་ལ་བདག་བཀག་ན་བདག་ཆད་དུ་དོགས་པས་འདི་ལ་གཡང་སའི་འདུ་ཤེས་སྐྱེ་བས་སོ། །དེར་ཡང་འཕགས་པ་ཆགས་བཅས་དང་། ཕྱིར་མི་འོངས་ཁ་ཅིག་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་དགྲ་བཅོམ་རྣམས་ཀྱིས་སྲིད་རྩེའི་སེམས་མ་ཐོབ་པས་འདི་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་མི་ནུས་ལ། སྲིད་རྩེའི་སེམས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་མི་འོང་དང་། གཉིས་ཀའི་ཆ་ལས་རྣམ་གྲོལ་གྱི་དགྲ་བཅོམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་ཞི་བའི་འགོག་པ་ལུས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
依处、意乐、属于善等何种、何时感受果报、何种人能否生起、何时获得七者依次为：无想天者心心所灭尽，同样，无想定也是一种在未从定中出定之前灭尽心心所的实体。它属于第四禅天的地。意乐是为了从轮回苦中解脱而追求解脱而入定，因此由发心所摄属于禅定地的善法。对于获得无想定的人，由于确定认为灭尽是解脱道而恭敬，即使退失也能恢复，因此是不确定的，无其他应感受果报，而是唯一属于生后受的善法。
有人说此法不入佛道，因为执著自地，但另一些人认为也有不确定受的，说："无论是否退失，若遇善知识而视为过失，则不再入此定。"生起此定者仅是凡夫，由于从此定后生为长寿天，那是不得闲暇之处，因此被视为堕落之处；又因为见到有为不是解脱道，所以圣者不入此定。不能获得过去未来，只能获得现在一时，因为无心故。在第一刹那获得现在时，未舍之前也具有过去的获得，如同别解脱戒。虽然此定是熟练的，但需要大力修持才能成就。这也只是由作意遮止六识而假立，并无其他能遮止的实体。
第六方面，自性、为何目的入定、心所依、是否为善、何时感受、由何缘获得、身所依七项依次为：灭尽定也是心心所灭尽的实体，如前无想定完全相同，但由作意等而不同。此灭尽定的意乐是为了安住于想受寂静而入定，而非为出离。此定依地是有顶后得生起，唯存在于彼地，不存在于其他地。本质由发心而善。感受果报有生后受、余生受两种和不定受三种，无现法受，因为此定的异熟是有顶四蕴，欲界和色界众生不可能在此生中生于彼处。
其中生后受是指欲界圣者获此定后未退失而往生有顶；余生受是指欲界获此定后退失，在色界现前此定后往生有顶；不定受是指这两类人在欲界或色界获阿罗汉果者。
凡夫不能生起此定，因为此定需要获得有顶以下八种止的心，以及胜观即断除有顶见所断的圣者智慧，缺少这两者就不能生起。凡夫若在有顶心中否定自我，就会担心自我断灭，因此对此定生起险地的想法。
在圣者中，有贪者、某些不还者和慧解脱阿罗汉未获有顶心，不能入此定；而获得有顶心的不还者和俱解脱阿罗汉，能在现法中以身证寂静灭。


 །
3-44a
རང་སངས་རྒྱས་དང་། བྱང་སེམས་ས་དྲུག་པ་ཡན་ཆད་དང་སངས་རྒྱས་རྣམས་འདི་ལ་འཇུག་ནུས་སོ། །འཕགས་པས་ཀྱང་སེམས་ཀྱི་སྟོབས་བསྐྱེད་པའི་སྦྱོ༷ར་བ༷ས་འཐོ༷བ་ཀྱི་ཆགས་བྲལ་ཙམ་གྱིས་མིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་སོར་སྡོམ་བཞིན་ད་ལྟ་བ་ཁོ་ན་འཐོབ་ཀྱི་འདས་མ་འོངས་མི་ཐོབ་བོ། །འདོད་པར་ཁམ་ཟས་ཀྱིས་ནུས་པ་གཏུགས་པས་ཞག་བདུན་ལས་མི་འཇུག་ལ། གོང་མ་ཇི་འདོད་དུའོ། །འོ་ན་འཕགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སྦྱོར་བས་ཐོབ་དགོས་སམ་ཞེ་ན། ཐུ༷བ་པའི༷་ཟད་མཁྱེན་ཐོབ་པའི་བྱང༷་ཆུབ༷་ཀྱིས༷་ཞར་ལ་ཐོབ༷་པར་བྱ༷་བ་ཡིན་གྱི་སྦྱོར་བས་མ་ཡིན་ཏེ། ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་རྩོལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར། འོ་ན་ཐུབ་པས་འགོག་སྙོམས་བརྙེས་ཀྱི་མངོན་དུ་མ་བྱས་ན་དེ་གཉིས་ཀའི་ཆ་ལས་རྣམ་གྲོལ་མིན་པར་འགྱུར་ཏེ། འགོག་སྙོམས་མངོན་དུ་མ་བྱས་པར་སྙོམས་འཇུག་གི་སྒྲིབ་པ་ལས་མི་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཁ་ཆེ་ནུབ་ཕྱོགས་བྱེ་བྲག་སྨྲ་བ་ན་རེ།ཐུབ་པས་བྱང་ཆུབ་ཤིང་དྲུང་དུ་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མཐོང་ལམ་བསྐྱེད་ཅིང་། དེ་རྗེས་སྲིད་རྩེའི་སེམས་ཀྱིས་འགོག་སྙོམས་བསྐྱེད་ལ། དེ་ལས་ལངས་ནས་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་སེམས་ལ་བརྟེན་ཏེ། སྲིད་རྩེའི་སྒོམ་སྤང་རྣམས་སྤངས་ཏེ་ཟད་དང་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་མངོན་དུ་མཛད་ཟེར། ཁ་ཆེ་བ་ན་རེ། ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་པའི་དང༷་པོར༷་འགོག་སྙོམས་མངོན་དུ་བྱས་པ་མ༷་ཡི༷ན་ཏེ། སྟན་གཅིག་ལ་མཐོང་ལམ་སྐད་ཅིག་བཅུ་དྲུག །སྒོམ་ལམ་སྲིད་རྩེའི་
3-44b
དགུ་སྤོང་བའི་བར་ཆད་མེད་དང་རྣམ་གྲོལ་ལམ་བཅོ་བརྒྱད་དེ་སྐ༷ད་ཅི༷ག་མ༷་སུམ༷་ཅུ༷་རྩ༷་བཞི༷་རྒྱུན་བར་མ་ཆད་དུ་བྱང་ཆུབ་དམ་པ་ཐོབ༷་པའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །འོག་ས་བརྒྱད་ཀྱི་མཐོང་སྒོམ་གྱི་སྤང་བྱ་རྣམས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཆགས་བྲལ་སྔོན་སོང་ཡིན་པས་དེ་དག་གི་གཉེན་པོར་འདིར་མི་བསྐྱེད་དོ་ཟེར་རོ། །འགོག་པའི་གེགས་བྲལ་བས་གཉིས་ཀའི་ཆ་ལས་རྣམ་གྲོལ་ཡིན་ཞིང་། བསམ་པ་ལྡང་བ་ཅན་དུ་འགྱུར་བས་རིམ་ཅན་དུ་མིན་ནོ་ཟེར། ནུབ་ཕྱོགས་པས་འགོག་པས་བར་ཆོད་ཀྱང་བསམ་པ་ལྡང་བ་ཅན་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། ལུང་གཞི་ལས། ཇི་སྲིད་ཟག་ཟད་མ་ཐོབ་བར་སྐྱིལ་ཀྲུང་མི་བཤིགས་པར་དམ་བཅས་ཀྱི་ཟག་མེད་ཀྱི་ལམ་ལས་མི་ལྡང་བར་མིན་པས་སྐྱོན་མེད་དོ་ཞེས་ལན་འདེབས་སོ། །སྙོམས་འཇུག་གཉི༷ས་ཀ༷་འདོ༷ད་དང༷་གཟུགས༷་ཀྱི་རྟེན༷་ཅ༷ན་ཡིན་གྱི་གཟུགས་མེད་ཀྱི་རྟེན་ཅན་མ་ཡིན་ཏེ། དགག་གཞི་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་སྙོམས་བསམ་གཏན་བཞི་པས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་དང་། འགོག་པ་འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བ་རགས་པས་སྐྱོ་བ་ཡིན་ན་གཟུགས་མེད་ཞི་བར་གནས་པས་དེ་དག་གིས་སྐྱོ་བ་མེད་པས་སོ། །རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པས་ཀུན་གཞི་རྣམ་ཤེས་དགག་གཞིར་འདོད་པ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན། འགོག་སྙོམས་གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཁམས་སུ་ཡང་མངོན་དུ་བྱེད་དོ། །འགོག༷་པ༷་སྔར་མ་ཐོབ་པ་དག་གིས་དང༷་པོ༷ར་མངོན་དུ་བྱེད་པ་མིའི༷་ནང༷་དུ༷་ཡིན་ཏེ་སྔར་མ་འདྲིས་པས་བསྐྱེད་དཀའ་ལ་མི་བློ་གསལ་བས་སོ་ཟེར། དེ་ཐོབ་ནས་ཉམས་པ་དག་གིས་ཕྱིས་གཟུགས་ཁམས་སུའང་
3-45a
མངོན་དུ་བྱེད་དེ། གང་སྤེལ་གྱིས་དང་པོ་མིའི་ནང་དུ་སྟེ་སྟོན་པོ་དང་། འཆད་པོ་དང་། སྦྱོར་བའི་སྟོབས་ཡོད་པས་སོ། །གཟུགས་མེད་དུ་མིན་ཏེ་རྟེན་མེད་པས་སོ་གསུངས། འདུ་ཤེས་མེད་སྙོམས་དང་པོ་གཟུགས་སུའང་བསྐྱེད་དེ། འཁོར་བར་ཐོག་མེད་ནས་འདྲིས་པས་སོ་ཟེར། འགོག་སྙོམས་ལས་ཉམས་ན་འཕགས་པ་ལ་ཉམས་པ་ཡོད་པར་ཐལ་ཟེར་ན། བྱེ་སྨྲས་འདོད། མདོ་སྡེ་པས་འཕགས་ལམ་ལ་ཉམས་པ་མེད་ཀྱི་མདོའི་དོན་སྲིད་རྩེའི་སེམས་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་འཇུག་ལས་ཉམས་པར་ཡོད་པར་བཤད་དོ། །ཞེས་འདོད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
独觉、六地以上菩萨和诸佛能入此定。圣者也需通过修习增强心力的加行而获得，仅凭离欲是不够的。因此，如同别解脱戒，只能获得现在的，不能获得过去未来的。在欲界中由于段食力有限，只能入定七天，上界则随意。
若问是否所有圣者都必须通过加行获得此定，则回答：佛陀获得尽智时，由菩提而顺便获得，非由加行，因为一切功德都无需功用故。若问佛陀获得但未现前灭尽定，岂不成为非俱解脱，因为未现前灭尽定就不能从定障中解脱？对此，迦湿弥罗西方毗婆沙师说：佛陀在菩提树下依第四禅生起见道，之后以有顶心生起灭尽定，从彼定出已，依第四禅心断除有顶修所断，现前尽智与无生智。
迦湿弥罗师说：并非先现前灭尽定再得尽无生智，因为在一座中，连续无间经过见道十六刹那、修道中有顶九品断除的无间道与解脱道共十八刹那，即三十四刹那连续不断而获得殊胜菩提。下八地的见修所断已是佛陀先前离欲所断，因此此时不修彼等对治。由于已离灭定障碍而为俱解脱，且意乐成为决心出定，所以不是次第的。
西方师回应说：即使中间被灭定间断，也不会成为决心出定，因为《根本律经》说："佛陀发愿在未获漏尽前不破坏跏趺坐，但这不意味着不从无漏道中出定"，所以无过失。
两种定都是依欲界和**身而非无色界身，因为无色界无所遮止对象；又因无想定属第四禅所摄；灭尽定是由粗重想受而厌离，而无色界已住于寂静，所以无厌离想受之事。瑜伽行派认为阿赖耶识为所遮对象，按他们的观点，灭尽定也可在无色界现前。
先前未获灭尽定者首次现前此定是在人间，因为未曾熟习此定难以生起，且人的心智明利。获得后退失者，之后在界也能现前，正如佛音所说："首次在人间是因为有老师、讲解者和修持力。在无色界不能现前因无所依故。"无想定首次在界也能生起，因为从无始轮回以来已熟习。
若问从灭尽定退失，难道圣者也有退失吗？毗婆沙师承认有。经部师则认为圣道不退失，但解释经义为：可从有顶心和灭尽定退失。


 །རྗེས་ཀྱི་སེམས་ནི། བྱེ་སྨྲས་འདས་པ་རྫས་ཡོད་དུ་འདོད་པས་དེ་ལས་དང་། མདོ་སྡེ་པས་ལུས་ལ་སེམས་ཀྱི་ས་བོན་ཡོད་པ་ལས་སྐྱེ་ཟེར་ཡང་། དང་པོ་ལྟར་ན། འདས་སེམས་དེའི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་ན་མཚུངས་ལྡན་མ་བཀག་པ་དང་། མེད་ན་རྫས་སུ་མ་གྲུབ་བོ། །གཉིས་པ་ལའང་། ས་བོན་སེམས་ཡིན་ན་མཚུངས་ལྡན་མ་བཀག་པར་ཐལ་བ་དང་། སེམས་མིན་ན་བེམ་པོ་སེམས་ཀྱི་ཉེར་ལེན་དུ་འགྱུར་བས་གནོད་པར་ཐལ་བ་སོགས་སོ། །སྙོམས་འཇུག་གཉིས་ལ་ཁྱད་མེད་དེ། སེམས་སེམས་བྱུང་ལུས་ལ་བཀག་པའི་ངོ་བོ་ཡིན་པས་སོ་ཟེར་ན། མདོ་བྱེ་གཉིས་ཀྱིས་དེ་ཙམ་དུ་ཁྱད་མེད་ཀྱང་ཀུན་སློང་དང་། དང་པོ་སྐྱེ་ཚུལ། ཁམས། ས། གང་ཟག་རྣམ་སྨིན་མྱོང་འགྱུར་ལ་ཁྱད་ཡོད་པས་སོ་ཟེར། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་ལྟར་ན། ཚོགས་དྲུག་འཁོར་
3-45b
བཅས་དང་ཚོགས་བདུན་འཁོར་བཅས་བཀག་པའི་ཁྱད་པར་རོ། །བདུན་པ། སྲོག༷་ནི༷་ཁམས་གསུམ་པོའི་ཚེ༷་ཞེས་བྱ་བ་ཡི༷ན་ལ། དེ་ཡང་ལུས་ཀྱི་དྲོད༷་དང༷་ནི༷་རྣམ༷་ཤེས༷་རྟེན༷་གང༷་ཡི༷ན་པ༷འོ༷། །སྲོག་མེད་པ་ལ་དྲོད་མ་མཐོང་བས་སོ། །དེ་ཡང་རིས་མཐུན་པར་གནས་ཙམ་ལ་གདགས་པས་སོ། །ཚེ་དང་བསོད་ནམས་གང་རུང་ཟད་པ་དང་། གཉིས་ཀ་ཟད་ནས་འཆི་བ་དང་། བར་མ་དོར་འཆི་བ་དང་བཞི། བདག་གཞན་གྱིས་འཆི་བ་མུ་བཞི་ལས། དང་པོ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་འཆི་ལ། གཞན་གྱིས་མི་འཆི་བ། སངས་རྒྱས་དང་འདོད་ལྷ་རྩེད་མྱོས་དང་ཡིད་འཁྲུགས་སོགས་སོ། །གཉིས་པ་མའི་མངལ་ན་གནས་པ་དང་། སྒོ་ང་ལ་གནས་པའོ། །གཉིས་ཀས་འཆི་བ་འདོད་སྤྱོད་ཕལ་ཆེའོ། །གཉིས་ཀས་མི་འཆི་བ་དམྱལ་བ་པ། སྒྲ་མི་སྙན། མཐོང་ལམ་དང་། བྱམས་པ་དང་། སེམས་མེད་པའི་སྙོམས་འཇུག་གཉིས་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། རྒྱལ་པོའི་དྲང་སྲོང་། རྒྱལ་པོའི་ཕོ་ཉ། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ལུང་བསྟན་པ། སྲིད་པ་ཐ་མ་པ། དེའི་མ་སྦྲུམ་བཞིན་དང་། འཁོར་སྒྱུར་དང་། དེའི་མ་སྦྲུམ་སྐབས་དང་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་སོ། །དེ་ལ་རྒྱལ་པོའི་དྲང་སྲོང་སྔོན་འཁོར་སྒྱུར་ཡིན་པ་ཕྱིས་རབ་ཏུ་བྱུང་བའོ། །དེ་ཡང་བདག་གིས་འཆི་བ་ནི་ལྕེབ་ནས་འཆི་བ་སོགས་དང་། གཞན་གྱིས་འཆི་བ་ན་གསོད་པའོ། །བརྒྱད་པ་ལ་ངོ་བོ་དང་བྱེད་ལས་གཉིས། དང་པོ་ལ་རྩ་བའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཡན་ལག་གི་དེ་གཉིས། དང་པོ། འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚ༷ན་ཉི༷ད་དག༷་ནི༷་
3-46a
ཆོས་རྣམས་སྐྱེ་བྱེད་ཀྱི་སྐྱེ༷་བ༷་དང༷་། རྙིང་བྱེད་རྒ༷་བ་དང༷་། གནས་བྱེད་གན༷ས་པ་དང༷་། འཇིག་བྱེད་མི༷་རྟག༷་ཉི༷ད་ཅེས་བྱ་བ་བཞིའོ། །མཚན་ཉིད་བཞི་ཡིན་མོད། མདོ་ལས། གནས་པ་མི་བརྟན་པ་ནི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རྒ་བ་དང་འབྲེལ་བར་བསྟན་ནོ་ཟེར། གཉིས་པ། སྐྱེ་སོགས་དེ༷་དག༷་ལའང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་སྐྱེ༷་བའི༷་སྐྱེ༷་བ་དང་ལ༷་སོ༷གས་པས་རྒ་བའི་རྒ་བ། གནས་པའི་གནས་པ། མི་རྟག་པའི་མི་རྟག་པ་བཞིའོ། །གཉིས་པ་ལ། དངོས་དང་།རྩོད་སྤོང་གཉིས། དང་པོ། རྩ་བའི་བཞི་པོ་དེ༷་ནི་རང་མིན་བདུན་དང་། བྱ་ཡུལ་བུམ་སོགས་མཚན་གཞི་དང་ཆོས༷་བརྒྱ༷ད་ལའང་འཇུག་པ་ད༷ང་རྗེས་མཐུན་བཞི་པོ་རེ་རེས་རྩ་བའི་ཆོས་གཅི༷ག་པུ་དེ་ཁོ་ན་ལ༷་འཇུག༷་ཅིང་སྐྱེད་པས་ཐུག་མེད་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །མཚན་ཉིད་ནི་དོན་གཞན་གྱིས་འདུས་བྱས་སུ་མཚོན་པར་བྱེད་ཅེས་འདོད། དེ་དོན་གཞན་དུ་འདོད་ན་རིགས་པ་དུ་མས་མི་འཐད་ལ། རྒྱུན་ལ་བཏགས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་ལ་མིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
出定后的心识：毗婆沙师认为过去是实有，心从彼中生起；经部师说心从存在于身体中的心种子生起。然而，按第一种观点，若过去心在相续中存在，则未阻断心所相应法，若不存在，则未成立为实体。第二种观点也有问题：若种子是心，则未阻断心所相应法；若不是心，则无情物成为心的亲因，有诸多过失。
若有人说两种定无差别，因其本质都是遮止身体中的心心所，对此，经部师和毗婆沙师回应说：虽然在仅此方面无差异，但在发心、初次生起方式、界、地、补特伽罗和受用异熟方面有所不同。依照瑜伽行派，则区别在于遮止六识及眷属与遮止七识及眷属。
第七，命是三界的寿命，即身体的暖及识之所依。因为未见无命者有暖，这只是假立于同类相续而已。死亡有四种情况：寿与福德任一耗尽而死，两者俱尽而死，中阴身死亡，以及自他杀害的四种组合。自己能杀而他不能杀的例子有：佛陀、欲界天众嬉戏、心乱等。他能杀而自己不能杀的例子有：住胎者和住卵者。自他都能杀的主要是欲界有情。自他都不能杀的例子有：地狱众生、北俱卢洲人、见道者、慈心者、入无心二定者、王仙、王使、佛授记者、最后有者、其怀孕之母、转轮王、其怀孕之母以及上两界众生。其中王仙是指曾为转轮王后出家者。自杀指自缢而死等，他杀指被他人杀害。
第八分为自性和作用两部分。第一部分又分为根本相和支分相两点。首先，有为法的相是：能生诸法的生，能令衰老的老，能令安住的住，能令坏灭的无常性四种。虽然有四相，但依经中所说："住是不坚固的，因为与老相连"。第二，这些生等也有随顺相，即生之生等，老之老，住之住，无常之无常四种。
第二部分有直接说明和辩论两点。首先，根本四相作用于除自身外的七法和所施作的瓶等相体，共八法；随顺四相，每一种只作用于根本相中的一法，所以不会导致无穷过失。相是由异体法显示为有为，这是他们的观点。若认为相是异体，则为诸多理由所不容，只能假立于相续而非刹那。
;


 །གཉིས་པ། དུས་གཅིག་ཏུ་མཚན་ཉིད་བཞི་ཚང་ཡང་། གནས་འཇིག་དུས་གཅིག་ཏུ་མི་བྱེད་དེ། སྐྱེ་བ་མ་འོངས་པ་ཆོས་མ་འོངས་པ་ལ་བྱ་བ་བྱེད། ད་ལྟ་བའི་ཆོས་ལ་གནས་པ་སོགས་བྱ་བ་བྱེད་པས་དུས་ཐ་དད་པས་སྐྱོན་མེད་ལ། ཡང་མ་འོངས་པ་གཅིག་ཆར་སྐྱེ་བར་ཐལ་ཞེ་ན་མི་སྐྱེ་སྟེ། རང་རང་གི་རྒྱུ༷་དང༷་རྐྱེན༷་དག༷་མེ༷ད་པ༷ར་ནི༷། སྐྱེ༷་བ༷་ཁོ་ནས་བསྐྱེ༷ད་བྱ༷་སྐྱེད༷་པར་བྱེ༷ད་པ་མིན༷་ཟེར་ཀྱང་རྒྱུ་རྐྱེན་ཡོད་དགོས་ན་སྐྱེ་བ་གཞན་དེ་རྒྱུར་འདོད་པས་ཅི་བྱ། འདི་ཡང་རྫས་སུ་གྲུབ་པར་སྒྲོ་བཏགས་སོ། །དགུ་པ་ལ་ངོ་བོ་དང་
3-46b
ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ། མིང༷་གི༷་ཚོགས༷་དང་། ལ༷་སོ༷གས་པ༷ས་བཟུང་བ་ངག་དང་། ཡི་གེ་དག་ནི༷། དོན་གྱི་ངོ་བོ་སྟོན་པ་མིང༷་སྟེ། གཟུགས་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང༷་། དོན་གྱི་ཁྱད་པར་སྟོན་པ་ངག༷་གམ་ཚིག་སྟེ། འདུས་བྱས་རྣམས་མི་རྟག་ཅེས་པ་ལྟ་བུ་དང༷་། དེ་དག་གི་རྩོམ་གཞི་ཡི༷་གེ༷འི་ཚོགས༷་ཏེ་ཀ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ཡང་མིང་སོགས་སྒྲ་སྤྱི་ལ་རྫས་སུ་ཞེན་པའོ། །མདོ་སྡེ་པས། མིང་དག་ཀྱང་བརྡས་མཚམས་མ་བཅད་ན་དོན་རྗོད་བྱེད་དུ་མི་འགྱུར་ལ། དེ་ཡང་མིང་སོགས་སྒྲ་སྤྱི་ལ་རྫས་སུ་ཞེན་པའོ། །མདོ་སྡེ་པས། མིང་དག་ཀྱང་བརྡས་མཚམས་མ་བཅད་ན་དོན་རྗོད་བྱེད་དུ་མི་འགྱུར་ལ། དེ་སྒྲ་རང་མཚན་དང་། མིང་ལ་དོན་དུ་འཁྲུལ་པ་དང་བཅས་པས་རྟོག་ཡུལ་རྫས་སུ་མེད་ཟེར། བྱེ་སྨྲས་རྟོག་ཡུལ་རྫས་སུ་ཡོད་པར་ཞེན་པའོ། །གཉིས་པ་ལ་ཁམས་གར་ཡོད། སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་མི་སྟོན་སོགས་བཞི་པོ་རིམ་པ་ལྟར། མིང་སོགས་དེ་དག་ཀྱང་འདོ༷ད་དང༷་གཟུག༷ས་སུ་གཏོགས༷་ཀྱི། གཟུགས་མེད་ན་ཕན་ཚུན་ཡུལ་མིན་པས་རྗོད་བྱེད་མིན་ནོ། །རྒྱུད་གཏོགས་རྩོལ་བྱུང་ཡིན་པས་སེམ༷ས་ཅ༷ན་དུ་སྟོན༷་པ་ཡིན་ནོ། །སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུས་བསྐྱེད་པས་བྱུང་བ་གསུམ་ལས་རྒྱུ༷་མཐུན༷་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་མིང་སོགས་རྡུལ་བསགས་པ་མིན་ཕྱིར་རྒྱས་བྱུང་མིན་ལ། འདོད་པའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བས་རྣམ་སྨིན་མིན་ནོ། །དགེ་དང་ཉོན་མོངས་ཅན་དུ་ལུང༷་བསྟན༷་མིན༷་ཏེ་དགེ་རྩ་ཆད་པ་དང་། འདོད་ཆགས་བྲལ་བ་རྣམས་ལའང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཁོ་ནའོ། །གཉིས་པ་རབ་དབྱེ་གཞན་ལ། རྒྱུ་མཐུན་
3-47a
སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ། ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་པ་དེ༷་བཞིན༷་དུ་སྐལ༷་མཉམ༷་ཀྱང་དེ་གསུམ་ཡིན་ལ། དེར་མ་ཟད་དེ་ནི་རྣམ༷་པར༷་སྨིན༷་པ༷་ལས་བྱུང་བའང༷་ཡི༷ན་ཏེ། དབང་པོ་སོགས་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་སྐལ་མཉམ་དག་སྔོན་ལས་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཁ༷མས་ནི་གསུམ༷་དུ་གཏོགས་པ༷་སྟེ༷། གཟུགས་མེད་ནའང་དེ་ཡོད་པས་སོ། །ཐོབ༷་པ་ནི་རྒྱུ་མཐུན་དང་རྣམ་སྨིན་ལས་བྱུང་བ་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཡིན་ལ། མཚ༷ན་ཉི༷ད་རྣམ༷ས་ཀྱང༷་དེ་བཞིན་བྱུང་གཉིས་དང་ཁམས་གསུམ་པའོ། །མཚན་ཉིད་ལ་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་མི་སྟོན་གཉིས་ཀ་དང་། དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་ཡོད་དོ། །སྙོམ༷ས་འཇུག༷་གཉིས་དང༷་། མི༷་ལྡན༷་པ༷་མ་ཐོབ་པ་དག༷་རྒྱུ༷་མ༷ཐུན་པ༷་ལས་བྱུང་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི།རྒྱས་དང་རྣམ་སྨིན་ལས་བྱུང་བ་མེད་དེ། དེ་གསུམ་གཟུགས་ཅན་མིན་པ་དང་། སྙོམས་འཇུག་གཉིས་དགེ་བ་དང་། མི་ལྡན་པ་དགེ་མི་དགེའི་ལས་ཀྱིས་འཕངས་པ་མིན་པར་ཞར་ལ་བྱུང་བས་སོ། །
说所生之因缘果等三差别
གཉིས་པ་རྒྱུ་འབྲས་རྐྱེན་གསུམ་གྱི་རྣམ་བཞག་ལ། རྒྱུ་ཡི་རྣམ་བཞག་འབྲས་བུའི་རྣམ་བཞག་རྐྱེན་གྱི་རྣམ་བཞག་གསུམ་ལས།
因差别
དང་པོ་ལ། བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། བྱེ༷ད་པའི་རྒྱུ༷་དང་། ལྷ༷ན་ཅི༷ག་འབྱུང༷་བ༷་དང༷་། སྐལ༷་མཉམ༷་དང་། མཚུངས༷་པར༷་ལྡན༷་པ༷་དང༷་། ཀུན༷་ཏུ༷་འགྲོ༷་དང༷་། རྣམ༷་སྨིན༷་གྱི་རྒྱུ་དང༷་། རྒྱུ༷་ནི༷་རྣམ༷་པ༷་དྲུག༷་ཏུ༷་ཆོས་མངོན་པ་བ་རྣམས་ཀྱིས་འདོ༷ད་དོ།

 །གཉིས་པ། དུས་གཅིག་ཏུ་མཚན་ཉིད་བཞི་ཚང་ཡང་། གནས་འཇིག་དུས་གཅིག་ཏུ་མི་བྱེད་དེ། སྐྱེ་བ་མ་འོངས་པ་ཆོས་མ་འོངས་པ་ལ་བྱ་བ་བྱེད། ད་ལྟ་བའི་ཆོས་ལ་གནས་པ་སོགས་བྱ་བ་བྱེད་པས་དུས་ཐ་དད་པས་སྐྱོན་མེད་ལ། ཡང་མ་འོངས་པ་གཅིག་ཆར་སྐྱེ་བར་ཐལ་ཞེ་ན་མི་སྐྱེ་སྟེ། རང་རང་གི་རྒྱུ༷་དང༷་རྐྱེན༷་དག༷་མེ༷ད་པ༷ར་ནི༷། སྐྱེ༷་བ༷་ཁོ་ནས་བསྐྱེ༷ད་བྱ༷་སྐྱེད༷་པར་བྱེ༷ད་པ་མིན༷་ཟེར་ཀྱང་རྒྱུ་རྐྱེན་ཡོད་དགོས་ན་སྐྱེ་བ་གཞན་དེ་རྒྱུར་འདོད་པས་ཅི་བྱ། འདི་ཡང་རྫས་སུ་གྲུབ་པར་སྒྲོ་བཏགས་སོ། །དགུ་པ་ལ་ངོ་བོ་དང་
3-46b
ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ། མིང༷་གི༷་ཚོགས༷་དང་། ལ༷་སོ༷གས་པ༷ས་བཟུང་བ་ངག་དང་། ཡི་གེ་དག་ནི༷། དོན་གྱི་ངོ་བོ་སྟོན་པ་མིང༷་སྟེ། གཟུགས་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང༷་། དོན་གྱི་ཁྱད་པར་སྟོན་པ་ངག༷་གམ་ཚིག་སྟེ། འདུས་བྱས་རྣམས་མི་རྟག་ཅེས་པ་ལྟ་བུ་དང༷་། དེ་དག་གི་རྩོམ་གཞི་ཡི༷་གེ༷འི་ཚོགས༷་ཏེ་ཀ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ཡང་མིང་སོགས་སྒྲ་སྤྱི་ལ་རྫས་སུ་ཞེན་པའོ། །མདོ་སྡེ་པས། མིང་དག་ཀྱང་བརྡས་མཚམས་མ་བཅད་ན་དོན་རྗོད་བྱེད་དུ་མི་འགྱུར་ལ། དེ་ཡང་མིང་སོགས་སྒྲ་སྤྱི་ལ་རྫས་སུ་ཞེན་པའོ། །མདོ་སྡེ་པས། མིང་དག་ཀྱང་བརྡས་མཚམས་མ་བཅད་ན་དོན་རྗོད་བྱེད་དུ་མི་འགྱུར་ལ། དེ་སྒྲ་རང་མཚན་དང་། མིང་ལ་དོན་དུ་འཁྲུལ་པ་དང་བཅས་པས་རྟོག་ཡུལ་རྫས་སུ་མེད་ཟེར། བྱེ་སྨྲས་རྟོག་ཡུལ་རྫས་སུ་ཡོད་པར་ཞེན་པའོ། །གཉིས་པ་ལ་ཁམས་གར་ཡོད། སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་མི་སྟོན་སོགས་བཞི་པོ་རིམ་པ་ལྟར། མིང་སོགས་དེ་དག་ཀྱང་འདོ༷ད་དང༷་གཟུག༷ས་སུ་གཏོགས༷་ཀྱི། གཟུགས་མེད་ན་ཕན་ཚུན་ཡུལ་མིན་པས་རྗོད་བྱེད་མིན་ནོ། །རྒྱུད་གཏོགས་རྩོལ་བྱུང་ཡིན་པས་སེམ༷ས་ཅ༷ན་དུ་སྟོན༷་པ་ཡིན་ནོ། །སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུས་བསྐྱེད་པས་བྱུང་བ་གསུམ་ལས་རྒྱུ༷་མཐུན༷་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་མིང་སོགས་རྡུལ་བསགས་པ་མིན་ཕྱིར་རྒྱས་བྱུང་མིན་ལ། འདོད་པའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བས་རྣམ་སྨིན་མིན་ནོ། །དགེ་དང་ཉོན་མོངས་ཅན་དུ་ལུང༷་བསྟན༷་མིན༷་ཏེ་དགེ་རྩ་ཆད་པ་དང་། འདོད་ཆགས་བྲལ་བ་རྣམས་ལའང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཁོ་ནའོ། །གཉིས་པ་རབ་དབྱེ་གཞན་ལ། རྒྱུ་མཐུན་
3-47a
སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ། ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་པ་དེ༷་བཞིན༷་དུ་སྐལ༷་མཉམ༷་ཀྱང་དེ་གསུམ་ཡིན་ལ། དེར་མ་ཟད་དེ་ནི་རྣམ༷་པར༷་སྨིན༷་པ༷་ལས་བྱུང་བའང༷་ཡི༷ན་ཏེ། དབང་པོ་སོགས་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་སྐལ་མཉམ་དག་སྔོན་ལས་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཁ༷མས་ནི་གསུམ༷་དུ་གཏོགས་པ༷་སྟེ༷། གཟུགས་མེད་ནའང་དེ་ཡོད་པས་སོ། །ཐོབ༷་པ་ནི་རྒྱུ་མཐུན་དང་རྣམ་སྨིན་ལས་བྱུང་བ་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཡིན་ལ། མཚ༷ན་ཉི༷ད་རྣམ༷ས་ཀྱང༷་དེ་བཞིན་བྱུང་གཉིས་དང་ཁམས་གསུམ་པའོ། །མཚན་ཉིད་ལ་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་མི་སྟོན་གཉིས་ཀ་དང་། དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་ཡོད་དོ། །སྙོམ༷ས་འཇུག༷་གཉིས་དང༷་། མི༷་ལྡན༷་པ༷་མ་ཐོབ་པ་དག༷་རྒྱུ༷་མ༷ཐུན་པ༷་ལས་བྱུང་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི།རྒྱས་དང་རྣམ་སྨིན་ལས་བྱུང་བ་མེད་དེ། དེ་གསུམ་གཟུགས་ཅན་མིན་པ་དང་། སྙོམས་འཇུག་གཉིས་དགེ་བ་དང་། མི་ལྡན་པ་དགེ་མི་དགེའི་ལས་ཀྱིས་འཕངས་པ་མིན་པར་ཞར་ལ་བྱུང་བས་སོ། །
说所生之因缘果等三差别
གཉིས་པ་རྒྱུ་འབྲས་རྐྱེན་གསུམ་གྱི་རྣམ་བཞག་ལ། རྒྱུ་ཡི་རྣམ་བཞག་འབྲས་བུའི་རྣམ་བཞག་རྐྱེན་གྱི་རྣམ་བཞག་གསུམ་ལས།
因差别
དང་པོ་ལ། བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། བྱེ༷ད་པའི་རྒྱུ༷་དང་། ལྷ༷ན་ཅི༷ག་འབྱུང༷་བ༷་དང༷་། སྐལ༷་མཉམ༷་དང་། མཚུངས༷་པར༷་ལྡན༷་པ༷་དང༷་། ཀུན༷་ཏུ༷་འགྲོ༷་དང༷་། རྣམ༷་སྨིན༷་གྱི་རྒྱུ་དང༷་། རྒྱུ༷་ནི༷་རྣམ༷་པ༷་དྲུག༷་ཏུ༷་ཆོས་མངོན་པ་བ་རྣམས་ཀྱིས་འདོ༷ད་དོ།

 །གཉིས་པ། དུས་གཅིག་ཏུ་མཚན་ཉིད་བཞི་ཚང་ཡང་། གནས་འཇིག་དུས་གཅིག་ཏུ་མི་བྱེད་དེ། སྐྱེ་བ་མ་འོངས་པ་ཆོས་མ་འོངས་པ་ལ་བྱ་བ་བྱེད། ད་ལྟ་བའི་ཆོས་ལ་གནས་པ་སོགས་བྱ་བ་བྱེད་པས་དུས་ཐ་དད་པས་སྐྱོན་མེད་ལ། ཡང་མ་འོངས་པ་གཅིག་ཆར་སྐྱེ་བར་ཐལ་ཞེ་ན་མི་སྐྱེ་སྟེ། རང་རང་གི་རྒྱུ༷་དང༷་རྐྱེན༷་དག༷་མེ༷ད་པ༷ར་ནི༷། སྐྱེ༷་བ༷་ཁོ་ནས་བསྐྱེ༷ད་བྱ༷་སྐྱེད༷་པར་བྱེ༷ད་པ་མིན༷་ཟེར་ཀྱང་རྒྱུ་རྐྱེན་ཡོད་དགོས་ན་སྐྱེ་བ་གཞན་དེ་རྒྱུར་འདོད་པས་ཅི་བྱ། འདི་ཡང་རྫས་སུ་གྲུབ་པར་སྒྲོ་བཏགས་སོ། །དགུ་པ་ལ་ངོ་བོ་དང་
3-46b
ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ། མིང༷་གི༷་ཚོགས༷་དང་། ལ༷་སོ༷གས་པ༷ས་བཟུང་བ་ངག་དང་། ཡི་གེ་དག་ནི༷། དོན་གྱི་ངོ་བོ་སྟོན་པ་མིང༷་སྟེ། གཟུགས་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང༷་། དོན་གྱི་ཁྱད་པར་སྟོན་པ་ངག༷་གམ་ཚིག་སྟེ། འདུས་བྱས་རྣམས་མི་རྟག་ཅེས་པ་ལྟ་བུ་དང༷་། དེ་དག་གི་རྩོམ་གཞི་ཡི༷་གེ༷འི་ཚོགས༷་ཏེ་ཀ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ཡང་མིང་སོགས་སྒྲ་སྤྱི་ལ་རྫས་སུ་ཞེན་པའོ། །མདོ་སྡེ་པས། མིང་དག་ཀྱང་བརྡས་མཚམས་མ་བཅད་ན་དོན་རྗོད་བྱེད་དུ་མི་འགྱུར་ལ། དེ་ཡང་མིང་སོགས་སྒྲ་སྤྱི་ལ་རྫས་སུ་ཞེན་པའོ། །མདོ་སྡེ་པས། མིང་དག་ཀྱང་བརྡས་མཚམས་མ་བཅད་ན་དོན་རྗོད་བྱེད་དུ་མི་འགྱུར་ལ། དེ་སྒྲ་རང་མཚན་དང་། མིང་ལ་དོན་དུ་འཁྲུལ་པ་དང་བཅས་པས་རྟོག་ཡུལ་རྫས་སུ་མེད་ཟེར། བྱེ་སྨྲས་རྟོག་ཡུལ་རྫས་སུ་ཡོད་པར་ཞེན་པའོ། །གཉིས་པ་ལ་ཁམས་གར་ཡོད། སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་མི་སྟོན་སོགས་བཞི་པོ་རིམ་པ་ལྟར། མིང་སོགས་དེ་དག་ཀྱང་འདོ༷ད་དང༷་གཟུག༷ས་སུ་གཏོགས༷་ཀྱི། གཟུགས་མེད་ན་ཕན་ཚུན་ཡུལ་མིན་པས་རྗོད་བྱེད་མིན་ནོ། །རྒྱུད་གཏོགས་རྩོལ་བྱུང་ཡིན་པས་སེམ༷ས་ཅ༷ན་དུ་སྟོན༷་པ་ཡིན་ནོ། །སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུས་བསྐྱེད་པས་བྱུང་བ་གསུམ་ལས་རྒྱུ༷་མཐུན༷་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་མིང་སོགས་རྡུལ་བསགས་པ་མིན་ཕྱིར་རྒྱས་བྱུང་མིན་ལ། འདོད་པའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བས་རྣམ་སྨིན་མིན་ནོ། །དགེ་དང་ཉོན་མོངས་ཅན་དུ་ལུང༷་བསྟན༷་མིན༷་ཏེ་དགེ་རྩ་ཆད་པ་དང་། འདོད་ཆགས་བྲལ་བ་རྣམས་ལའང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཁོ་ནའོ། །གཉིས་པ་རབ་དབྱེ་གཞན་ལ། རྒྱུ་མཐུན་
3-47a
སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ། ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་པ་དེ༷་བཞིན༷་དུ་སྐལ༷་མཉམ༷་ཀྱང་དེ་གསུམ་ཡིན་ལ། དེར་མ་ཟད་དེ་ནི་རྣམ༷་པར༷་སྨིན༷་པ༷་ལས་བྱུང་བའང༷་ཡི༷ན་ཏེ། དབང་པོ་སོགས་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་སྐལ་མཉམ་དག་སྔོན་ལས་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཁ༷མས་ནི་གསུམ༷་དུ་གཏོགས་པ༷་སྟེ༷། གཟུགས་མེད་ནའང་དེ་ཡོད་པས་སོ། །ཐོབ༷་པ་ནི་རྒྱུ་མཐུན་དང་རྣམ་སྨིན་ལས་བྱུང་བ་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཡིན་ལ། མཚ༷ན་ཉི༷ད་རྣམ༷ས་ཀྱང༷་དེ་བཞིན་བྱུང་གཉིས་དང་ཁམས་གསུམ་པའོ། །མཚན་ཉིད་ལ་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་མི་སྟོན་གཉིས་ཀ་དང་། དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་ཡོད་དོ། །སྙོམ༷ས་འཇུག༷་གཉིས་དང༷་། མི༷་ལྡན༷་པ༷་མ་ཐོབ་པ་དག༷་རྒྱུ༷་མ༷ཐུན་པ༷་ལས་བྱུང་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི།རྒྱས་དང་རྣམ་སྨིན་ལས་བྱུང་བ་མེད་དེ། དེ་གསུམ་གཟུགས་ཅན་མིན་པ་དང་། སྙོམས་འཇུག་གཉིས་དགེ་བ་དང་། མི་ལྡན་པ་དགེ་མི་དགེའི་ལས་ཀྱིས་འཕངས་པ་མིན་པར་ཞར་ལ་བྱུང་བས་སོ། །
说所生之因缘果等三差别
གཉིས་པ་རྒྱུ་འབྲས་རྐྱེན་གསུམ་གྱི་རྣམ་བཞག་ལ། རྒྱུ་ཡི་རྣམ་བཞག་འབྲས་བུའི་རྣམ་བཞག་རྐྱེན་གྱི་རྣམ་བཞག་གསུམ་ལས།
因差别
དང་པོ་ལ། བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། བྱེ༷ད་པའི་རྒྱུ༷་དང་། ལྷ༷ན་ཅི༷ག་འབྱུང༷་བ༷་དང༷་། སྐལ༷་མཉམ༷་དང་། མཚུངས༷་པར༷་ལྡན༷་པ༷་དང༷་། ཀུན༷་ཏུ༷་འགྲོ༷་དང༷་། རྣམ༷་སྨིན༷་གྱི་རྒྱུ་དང༷་། རྒྱུ༷་ནི༷་རྣམ༷་པ༷་དྲུག༷་ཏུ༷་ཆོས་མངོན་པ་བ་རྣམས་ཀྱིས་འདོ༷ད་དོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
第二部分
尽管同时具足四种特征，但不会同时存在和灭亡，因为生是对未来法而起作用的未来[法]，而安住等[作用]是对现在法起作用，所以由于时间不同，没有过失。又如果追问未来是否会同时生起，则不会生起，因为"若无各自的因与缘，单靠生本身不能使所生之法生起"，虽然这么说，但若必须有因缘，那又何必另外承认生为因呢？这也是对实体存在的增益执著。
第九部分
名身等的本体和差别
第一，[名身等的]本体
名身和等等所包含的语言和文字，其中表示对象本体的是名，如"色"等；表示对象差别的是语或句，如"诸行无常"等；构成它们的基础是文字群，如"ka"等字母。这也是对名等声音共相执著为实体。
经部师认为，名若没有被约定界限，就不能成为表达对象的工具，而且声音自相和对名误解为对象，所以认为分别所缘不是实体存在。有部则执著分别所缘为实体存在。
第二，[包含]所属界、是否显示有情等四项
这些名身等属于欲界和色界，不属于无色界，因为无色界中彼此不是[表达]对象，所以不是能诠。由于属于相续且由加行产生，所以显示为有情。由于是由同类因产生的，所以在三种生起中只是等流，而名等不是积聚的微尘，因为不是增长所生，也不是随欲而行，所以不是异熟。不是善和烦恼性的无记，因为断善根者和离欲者也具有[名等]，所以是无覆无记。
第二部分，其他分类
等流、显示有情、无记的同类也是这三种，不仅如此，它还是异熟所生，因为诸根等异熟的同类是从前业而生。界则属于三界，因为无色界中也有此[同类]。
得是从等流和异熟所生的两种，相同地，诸相也是这两种生起和三界所属。相有显示有情和不显示有情两种，以及善、不善、无记三种。
两种定和不相应的无得仅是等流所生，不是增长所生和异熟所生，因为这三者非色法，两种定是善法，不相应不是由善不善业所引，而是附带产生的。
说所生之因缘果等三差别
第二、因果缘三种安立中，因的安立、果的安立、缘的安立三者中：
因差别
第一、[因的]宣说和解释两部分中，第一：
作为因、俱生、同类、相应、遍行及异熟因，有部论师们主张因有六种。


 །གཉིས་པ་ལ། རྒྱུ་དྲུག་གི་ངོ་བོ་བསྟན་པ་དང་། དེ་དག་དུས་དུ་ཡིན་དཔྱད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། བྱེད་རྒྱུ། ལྷན་
3-47b
འབྱུང་། སྐལ་མཉམ། མཚུངས་ལྡན། ཀུན་འགྲོ། རྣམ་སྨིན་དྲུག་ལས། དང་པོ། འདུས་བྱས་རང༷་ལ༷ས་གཞན༷་པ༷་ཐམས་ཅད་བྱེ༷ད་རྒྱུའི༷་རྒྱུར༷་འདོད་དོ། །འདི་ནི་སྤྱི་སྟེ་རྒྱུ་ལྔ་ཡང་འདིའི་ཁོངས་སུ་འདུ་ལ། དེ་ཡང་། བྱེད་རྒྱུ་ལ་ནུས་བཅས་དང་། ནུས་མེད་གཉིས་ལས། དང་པོ་མྱུ་གུ་ལ་ས་བོན་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། བྱེད་རྒྱུ་མཚན་ཉིད་པའོ། །གཉིས་པ་མྱུ་གུ་ལ་འདུས་མ་བྱས་དང་། གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུ་གེགས་མི་བྱེད་པ་ལ་རྒྱུར་བཏགས་པ་སྟེ། རྒྱལ་པོས་ཁྲལ་མ་བྱས་པ་ལ་བདེ་བར་བྱས་ཞེས་ཟེར་བ་བཞིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ། བརྒྱུད་ནས་ཅི་རིགས་པར་འདུས་མ་བྱས་དང་དམྱལ་སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་ཡིད་ཤེས་དམིགས་ཚུལ་གྱིས་བསྐྱེད་ནུས་ལ། དེ་ལས་དགེ་མི་དགེ་དང་། དེ་ལས་རིམ་གྱིས་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དང་། གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་སོགས་སྐྱེ་བས་སོ་ཟེར། སྣང་བ་ལ་མུན་སོགས་གེགས་བྱེད་པ་བྱེད་རྒྱུར་མི་འགྱུར་ལ། དེ་ལྟ་ན་རང་ལས་གཞན་པ་བྱེད་རྒྱུར་མི་རུང་ངོ་ཞེ་ན། དེས་དེ་དག་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ལ་གེགས་བྱེད་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ལ་བྱེད་མི་ནུས་པས་དེ་དག་ཀྱང་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གྲུབ་མཐའའོ། །ཡང་སྣང་བས་མུན་པ་ནུས་ཆུང་ངུ་བསྐྱེད་ལ་གེགས་སུ་འདོད་ན་དེ་ནི་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ལ། མུན་པ་མེད་པ་དང་འཇིག་པ་དེས་བྱས་པ་མིན་པས་སོ་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ་ལ། མཚན་ཉིད་དང་། མཚན་གཞི་དཔེར་མཚོན་པ་གཉིས། དང་པོ། ལྷན༷་ཅི༷ག་འབྱུང༷་བའི་རྒྱུ་གང༷་ཡིན་པ་ནི་ཕན༷་ཚུན༷་འབྲས༷་བུར་གྱུར་པ་ཞིག་གོ། གཉིས་པ་ལ་སྤྱི་
3-48a
དང་། སེམས་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པའོ། །དང་པོ། དེ་ཡང་ཚོགས་པ་གཅིག་པའི་ས་སོགས་འབྱུང༷་བ་བཞི་ཚན་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་འབྲས་ཡིན་པ་བཞིན༷་དང་། སེམ༷ས་ཀྱི༷་རྗེས༷་འཇུག༷་དང༷་། སེམ༷ས་ཀྱང་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་འབྲས་ཡིན་པ་བཞིན་དང༷་། འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚ༷ན་ཉི༷ད་དང་མཚ༷ན་གཞི༷་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་འབྲས་ཡིན་པ་བཞིན༷་མཚན་ཉིད་མཚན་གཞི་ཡིན་ན་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་འབྲས་ཡིན་པས་ཁྱབ་པ་ནི་མེད་ཀྱི་ཕལ་ཆེ་བའི་དབང་དུ་བྱས་པ་སྟེ། རྗེས་མཐུན་མཚན་ཉིད་བཞིས་རྩ་བའི་གཅིག་པུ་མ་གཏོགས་གཞན་ལ་དངོས་སུ་བྱ་བ་མི་བྱེད་དེ། རྒྱལ་པོའི་ཉིང་གཡོག་གིས་རྒྱལ་པོ་ལ་དངོས་སུ་བྱ་བ་བྱེད་མི་ནུས་པ་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ་སེམས་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་ངོས་བཟུང་བ་དང་དེ་རྗེས་སུ་འཇུག་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། སེམས་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་གི་ཆོས་དེ་དག་གང་ཞེ་ན། སེམ༷ས་ལ༷ས་བྱུང༷་བ་རྣམས་དང༷་། བསམ་གཏན་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ༷་པ་གཉི༷ས་དང༷་། སེམ༷ས་དང༷་། དེའི་རྗེས་འཇུག་བཤད་མ་ཐག་པ་དེ༷་དག༷་གི༷་མཚ༷ན་ཉི༷ད་རྣམས་སོ། །གཉིས་པ། ཅིའི་ཕྱིར་སེམ༷ས་ཀྱི༷་རྗེས༷་སུ་འཇུག༷་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྤྱིར་སེམས་དང་དུས༷་གཅིག་པ་དང༷་ནི༷་འབྲས༷་སོ༷གས་གཅིག་པ་ནི་དགེ༷་ལ༷་སོ༷གས་པ་གཅིག་པས༷་སོ༷། །དེ་ལ་སྤྱིར་དུས་ཙམ་གཅིག་སྟེ། སེམས་གྲུབ་པའི་དུས་སུ་དེ་དག་ཀྱང་གྲུབ་པས་སོ། །ཁྱད་པར་སྐྱེ་དུས་གནས་དུས་འཇིག་དུས་གཅིག་པ་སྟེ་དུས་གཅིག་པ་བཞི་དང་། བདག་འབྲས་ནི་འདིར་མ་ཟད་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐུན་མོང་བ་ཡིན་ལ། སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་དང་བྲལ་འབྲས་
3-48b
གཅིག་པ་འབྲས་བུ་ཙམ་གཅིག་པ་དང་། སོགས་སྒྲས་རྒྱུ་མཐུན་དང་རྣམ་སྨིན་འབྲས་ཀྱང་གཅིག་པར་བསྟན་ཏེ། སེམས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་འབྲས་དང་རྒྱུ་མཐུན་འབྲས་ཡིན་ན། དེ་དག་གི་ཡང་ཡིན་པས་འབྲས་བུ་གཅིག་པ་གསུམ་དང་། སེམས་དགེ་སོགས་ཡིན་ན་རྗེས་འཇུག་རྣམས་ཀྱང་དགེ་སོགས་གསུམ་དུ་འདྲ་བ་གསུམ་སྟེ། རྒྱུ་མཚན་བཅུས་སེམས་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་ཏུ་བཤད་དོ། །དགེ་སོགས་གསུམ་སེམས་གཅིག་ལ་མི་འདུ་བས་ཡང་དག་པར་ན་བརྒྱད་དོ།

第二部分
关于六因的本体阐述及对它们时间的考察两者中，第一部分讨论六因：作因、俱生因、同类因、相应因、遍行因、异熟因。
第一、作因
承许一切有为法以外的一切都是作因。这是一种通因，其他五因也包含在此中。作因分为有能力和无能力两种：
有能力的作因，如种子等对芽的[作因]，这是真正的作因。
无能力的作因，如无为法和无色界蕴对芽或地狱等的[作因]，是不障碍而假立为因，就像人们说"国王不征税使[人们]快乐"一样。
有人说：无为法和地狱等也能通过作为意识所缘的方式间接产生[影响]，由此产生善恶，再由此逐渐产生器世界和无色界蕴等。对于"光明对黑暗等起障碍作用不成为作因，如此则'除自身外的一切'不应成为作因"的质疑，[有部]宗义认为：光明对那些不生法性起障碍，但对已生者无能为力，所以这些也是作因。又说，若认为光明产生微弱黑暗并障碍它，那光明就是作因，但黑暗的不存在和消灭不是由光明所作。
第二、俱生因
特征和例证两部分中，首先特征：
俱生因是互为果报的[关系]。
例证分为一般情况和心的随转特殊说明：
一般情况：
如同一聚合中的地等四大种互为因果，心与心随转互为因果，以及有为法的相与所相互为因果。相和所相如果互为因果并非普遍规律，而是就大多数情况而言，因为随顺相的四相除了根本[相]外不直接对其他[相]起作用，如国王的侍从不能直接为国王服务。
心随转的识别和随转方式两部分中，首先识别：
心的随转法有哪些呢？即诸心所法、禅定与无漏的两种律仪、心以及上述各自的相。
随转方式：
为什么称为心的随转？一般来说是因为与心同时，同果等，以及同善等性质。一般仅指时间上同时，即心形成时它们也同时形成。特别是生时、住时、灭时同时的四种同时性；自果不仅此处有，而是一切法共有的；士用果与离系果的同一性，即仅果的同一性；等字表示等流果与异熟果也同一，因为如果是心的异熟果和等流果，也是它们的[果]，所以有三种果同一性；若心是善等[性质]，随转也是善等三者相同，共有三种相似性。以上十种理由说明心的随转。因为善等三种不会同时存在于一心中，所以实际上[理由]是八种。


 །བརྒྱད་ཀྱང་མང་མཐའ་བཟུང་བ་སྟེ་མ་བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དང་། ཟག་མེད་ལ་རྣམ་སྨིན་འབྲས་མི་སྲིད་ལ། མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ལ་དུས་ཙམ་གཅིག་པ་མ་གཏོགས་སྐྱེ་སོགས་གསུམ་གཅིག་པ་མི་སྲིད། སེམས་འཁོར་ཉུང་བ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཡན་ཆད་ཀྱི་མ་བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ནི་འཁོར་ཀུན་འགྲོ་བཅུ་ལས་མི་འབྱུང་བས། ཁོས་ཕར་ལ། ང་བརྒྱད་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་བྱེད་དེ་སེམས་ཀྱི་ས་མང་བཅུ། དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་བཞི་བཅུ། སེམས་རང་གི་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་བཞི་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་བཞིའོ། །སེམས་རང་ལ་ཚུར་ང་བཞིས་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་རྒྱུ་བྱེད་དེ། རང་གི་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་བཞི་པོ་མ་གཏོགས་པས་སོ། །ཉི་འོག་པ་རྣམས་སེམས་ལ་བཅུ་བཞིས་བྱེད་དེ། སེམས་བྱུང་གི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ཀྱང་རང་གི་མཚན་གཞི་ལ་བྱེད་ཀྱི་སྟོབས་ཆུང་བས་སེམས་ལ་མི་བྱེད་ཟེར་རོ། །ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་དེ་ལྟ་ན། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལས། 
3-49a
འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་ཅན་དང་། རྒྱུ་གཉིས་ཀྱི་མུ་ལ། དང་པོ་འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་ཅན་ཡིན་ལ་རྒྱུ་མིན་པ། འཇིག་ལྟ་དང་དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བཞི་མ་གཏོགས་པ་གཞན་པའི་སྡུག་བདེན་ཉོན་མོངས་ཅན་གསུངས་པ་དང་། གཉིས་ཀ་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་སོ། །ཞེས་གསུངས་པ་དང་འགལ་ཏེ། སེམས་བྱུང་གི་མཚན་ཉིད་རྣམས་སེམས་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་རྒྱུ་མ་ཡིན་ན་འཇིག་ལྟ་དང་། མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམས་འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་ཅན་ཡིན་ལ། རྒྱུ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། མཚན་ཉིད་རྣམས་དེ་ཡི་སྐལ་མཉམ་ཀུན་འགྲོ་མཚུངས་ལྡན་མ་ཡིན་ལ། ལྷན་འབྱུང་རྒྱུ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལས། དེ་དག་གཉིས་ཀ་ཡིན་པའི་མུར་བཤད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཇི་ལྟར་འཇིག་ལྟ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་གི་མཚན་ཉིད་རྣམས་འཇིག་ལྟའི་ལྷན་འབྱུང་ཡིན་པ་ལྟར་རྒྱུ་མཚན་མཚུངས་ཕྱིར་སེམས་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ཀྱང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཟེར། ཉི་འོག་པ་རྣམས་དེ་སྐད་དུ་རབ་བྱེད་མི་འདོན་གྱི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་སྐྱེ་བ་དང་སོགས་འདོན་པས་མི་སྐྱོན་ཟེར། ཁ་ཆེ་བས་མི་འདོན་ཀྱང་དོན་གྱིས་ཐོབ་པས་གདོན་པར་བྱའོ་ཟེར། དེ་ལ་འདིར་རྒྱུ་དྲུག་ལས་བྱེད་རྒྱུ་ནུས་མེད་མི་བརྩི་སྟེ། བཏགས་པ་བ་ཡིན་པས་སོ། །ནུས་བཅས་ཀྱང་རྒྱུ་ལྔའི་ཁོངས་སུ་འདུ་ལ་ཤེས་བྱ་
3-49b
ཐམས་ཅད་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་པས་ལོགས་སུ་མི་བགྲང་། རྣམ་སྨིན་རྒྱུ་འབྲས་དང་བྲལ་འབྲས་ཀྱང་མི་གཟུང་སྟེ། འཇིག་ལྟ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་པས་རྣམ་སྨིན་གྱི་རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་ཀར་མི་འཐད་པས་སོ། །འཇིག་ལྟ་བྲལ་བ་མིན་ཞིང་བྲལ་རྒྱུ་ཡང་མིན་པས་སོ། །བདག་འབྲས་ཀྱང་མི་བརྩི་སྟེ། འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་བདག་འབྲས་ཡིན་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་འབྲས་བུ་བཞིའི་ཁོངས་སུ་འདུ་བས་སོ། །དེས་ན་རྒྱུ་ལྷན་འབྱུང་། སྐལ་མཉམ། མཚུངས་ལྡན།ཀུན་འགྲོ་བཞི་དང་། འབྲས་བུ་རྒྱུ་མཐུན་དང་། སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་གཉིས་ལ། རྒྱུ་དང་རྒྱུ་ཅན་གྱི་མུ་བརྩི་བར་བྱའོ། །དེ་ཡང་རབ་བྱེད་ལས། བདེན་བཞི་ལས་བརྩམས་ནས་གསུངས་ཀྱང་། འདིར་བདེན་བཞི། ནམ་མཁའ་བརྟག་མིན་བཅས་པ་ལ་བརྩི་སྟེ། དེ་ཡང་མུ་བཞི་པ་སྔོན་ལ་བཤད་ན་གོ་བདེ་བས། བདེན་བཞི་ལས། འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་ཀ་མིན་པ། འགོག་ལམ་བདེན་པ་དང་། ནམ་མཁའ་བརྟགས་མིན་འགོག་དང་།སྡུག་བདེན་གྱི་སྒོམ་སྤང་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་དང་འཇིག་ལྟ་ལ་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་བཞི་དང་། འབྲས་བུ་གཉིས་ནི་མི་སྲིད་པས་སོ། །འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་ཡིན་ལ་འབྲས་བུ་མིན་པའི་མུ་གཉིས་པ་མི་སྲིད་དེ། འཇིག་ལྟའིརྒྱུ་རྣམ་བཞི་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཉོན་མོངས་ཅན་ཁོ་ནར་ངེས་ལ། ཉོན་མོངས་ཅན་ཐམས་ཅད་འཇིག་ལྟའི་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པས་སོ།

八种也是取其多数上限，因为无覆无记和无漏不可能有异熟果，对于不生法除了仅时间同一外，不可能有生等三者的同一性；心的眷属少，从第二禅以上的无覆无记不是从遍行十种[心所]生起，所以它向外成为我的八种俱生因，即心的大地十法、那些的四十种相、心自身的本相四种和随顺相四种。心自身被五十四种作为俱生因，即除了自身的本相四种之外。
西方诸师认为心有十四种[俱生因]，因为心所的诸相仅对自己的所相起作用，力量微弱，不能对心起作用。迦湿弥罗诸师[反对说]：如果这样，则与《发智论》所说相违。《发智论》中在"以我见为因"和"因的二门"中，首先"是我见之因而非因者"说是"除了我见及其相应法的四种相外的其他有漏谛的烦恼性法"；还说"除了二者皆是的情况"。若心所的诸相不是心的俱生因，则我见和与其相应的心心所诸相应成为"是我见之因而非[我见的]因"，因为诸相既不是其同类因、遍行因、相应因，也不是俱生因。因此，由于《发智论》中解释它们为"二者皆是"的门类，并且正如我见与其相应心心所的诸相是我见的俱生[因]一样，基于理由相同，心与其相应的诸相也应是俱生因。
西方诸师说他们不是这样诵读《发智论》，而是诵读"我见的生起"等，所以没有过失。迦湿弥罗师虽不这样诵读，但说意义上应当如此，所以应当如此诵读。
在此处的六因中，不计算无能力作因，因为它只是假立；有能力[作因]也包含在五因中，且一切所知皆是作因，所以不单独计算。异熟因果和离系果也不必考虑，因为我见是无记法，不应成为异熟因果二者，我见不是离系，也不是离系因。自果也不计算，因为一切有为法都是自果，或者它包含在四果中。
因此，应当计算俱生因、同类因、相应因、遍行因四种因，以及等流果和士用果两种果的因与有因的门类。虽然《发智论》是从四谛出发而说，但这里是就四谛、虚空和非择灭来计算。先说明四门更容易理解：
四谛中，既非我见的因也非果者：灭谛、道谛和虚空、非择灭，以及苦谛中非烦恼性的所断。这是因为它们与我见之间不可能有四种因和两种果的关系。
不存在"是我见的因而非果"这第二门类，因为我见的四种因只能是烦恼性的，而一切烦恼性法都是从我见的遍行因所生。
;


 །འཇིག་ལྟའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ལ་རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་ནི། སྤང་བྱ་རིས་ལྔ་ལས། སྡུག་བསྔལ་
3-50a
མཐོང་སྤང་གི་ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་ལས་འཇིག་ལྟ་རང་ཉིད་དང་། གཞན་དགུ་ལས་མ་རིག་པ་མ་གཏོགས་པ་བརྒྱད་པོ་མ་འོངས་པ་མཚུངས་ལྡན་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ཉོན་མོངས་ཅན་ཡིན་པས་འདས་ད་ལྟར་གྱི་འཇིག་ལྟ་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་དང་། འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་ནི་མིན་ཏེ། མ་འོངས་པ་ནི་སྐལ་མཉམ་དང་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་མིན་པའི་ཕྱིར་དང་། མ་རིག་པ་མ་གཏོགས་རྩ་ཉོན་ཕན་ཚུན་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་སྤང་ཀུན་འགྲོ་མ་འོངས་པ་མཚུངས་ལྡན་དང་བཅས་པ་རྣམས་ཀྱང་། སྤང་བྱ་རིས་ཐ་དད་ལྷན་ཅིག་ཏུ་མི་འབྱུང་བས་རྒྱུ་མཚན་དེ་དག་མཚུངས་ཕྱིར། འཇིག་ལྟའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ལ་རྒྱུ་མིན་པའོ། །དེ་རྣམས་ཀུན་འགྲོ་མ་འོངས་པ་ཡིན་པས་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུར་མི་རུང་ལ། རིས་ཐ་དད་པས་སྐལ་བ་མི་མཉམ། མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པས་ལྷན་ཅིག་ཀྱང་མི་འབྱུང་བས་སོ། །ཀུན་འབྱུང་མཐོང་སྤང་ཀུན་འགྲོ་མིན་པ་མཚུངས་ལྡན་དང་བཅས་པ་དུས་གསུམ་པ་རྣམས་དང་། འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་དང་། སྒོམ་སྤང་ཉོན་མོངས་ཅན་རྣམས་ཀྱང་འཇིག་ལྟ་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་ལ། དེ་དག་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་མིན་ཞིང་སྐལ་མི་མཉམ་ཞིང་། རིས་ཐ་དད་ལ་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་ལ། ལྷན་འབྱུང་ཡང་མིན་པས། འཇིག་ལྟ་དེ་དག་གི་འབྲས་བུ་མིན་ནོ། །དེ་བཞིན་འཇིག་ལྟ་སོགས་ཉོན་མོངས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐོབ་པ་དུས་གསུམ་པ་རྣམས་དང་། འཇིག་ལྟ་དང་། མཚུངས་ལྡན་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམས་མ་གཏོགས་པའི་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་
3-50b
མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། འཇིག་ལྟ་འདས་དང་ད་ལྟ་བའི་སྐལ་མཉམ་ཀུན་འགྲོ་ཅི་རིགས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་ལ། རྒྱུ་མིན་པའོ། །རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་ཀ་ཡིན་པ་ནི་ཚན་པ་བཞི་ལས། དང་པོ་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་པོ་འདས་ད་ལྟ་མཚུངས་ལྡན་བཅས་པ་ནི། འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཅུ་པོ་སྐལ་མཉམ་ལས། འཇིག་ལྟ་བྱུང་བ་དང་། བཅུ་པོའང་འཇིག་ལྟའི་སྐལ་མཉམ་དང་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས། དེ་དག་གི་ལྟ་བ་ཐེ་ཚོམ་མ་རིག་རྣམས་ལྟ་བ་དང་པོ་དེའི་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུའང་ཡིན་པས་སོ། །རྩ་ཉོན་ལས་མ་རིག་དང་། དེ་ལས་གཞན་པའི་སེམས་སེམས་བྱུང་འཇིག་ལྟ་དང་མཚུངས་ལྡན་དུས་གསུམ་པ་རྣམས་ཀྱང་། འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་ཀ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་བཞི་ལས་བྱུང་ཞིང་། འཇིག་ལྟའང་མཚུངས་ལྡན་འདས་ད་ལྟར་གྱི་རྒྱུ་བཞི་དང་། མ་འོངས་པའི་ལྷན་མཚུངས་གཉིས་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་སྤང་ཀུན་འགྲོའི་འདས་ད་ལྟ་བའང་འཇིག་ལྟའི་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་ཞིང་། འཇིག་ལྟའང་དེའི་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་གཉིས་ཀའི་མུའོ། །འཇིག་ལྟའི་མཚན་ཉིད་བཞི་དང་། དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ཀྱང་། འཇིག་ལྟའི་སྐལ་ཀུན་ལྷན་འབྱུང་གི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེ་ལ། འཇིག་ལྟའང་དེ་དག་གི་ལྷན་འབྱུང་གི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེ་བས་གཉིས་ཀ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཁ་ཆེ་བས་འདོད་ལ། ཉི་འོག་པས་ནི་འཇིག་ལྟའི་མཚན་ཉིད་རྣམས་དེའི་རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་ཀ་ཡིན་ཀྱང་། དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་
3-51a
གྱི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ནི་འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་ཡིན་པས། དེའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ལ་རྒྱུ་མིན་པའི་མུའོ། །ཞེས་འདོད་དོ། །འདི་དག་ཀྱང་བྱེ་སྨྲའི་གྲུབ་མཐས་བཏགས་པ་ཡིན་གྱི་ཡང་དག་མིན་ནོ། །འདིར་བྱེ་སྨྲས་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལྷན་ཅིག་ཁོ་ནར་ངེས་ལ། ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ལ་ནི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུས་མ་ཁྱབ་སྟེ། མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ཆོས་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་མིན་ལ། མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ཀྱང་ནང་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་མིན་པ་ལྟ་བུའོ་ཟེར། དེ་བཞིན་རྡུལ་བརྒྱད་ཀྱི་གཟུགས་དྲི་རོ་རེག་བཞིའོ།

是我见的果而非因者：
在五种所断类中，苦谛所见断的十种随眠中，除了我见本身和其他九种中的无明外，其余八种的未来[刹那]连同相应[心所]是[我见的果而非因]。这是因为它们是烦恼性的，从过去和现在的我见的遍行因所生，而不是我见的因，因为未来[法]不是同类因和遍行因，并且除无明外的根本烦恼彼此不相应。同样，见断集谛的遍行[烦恼]的未来[刹那]连同相应[心所]也是如此，因所断类不同而不俱起，基于相同理由，它们是我见的果而非因。这些作为未来遍行[烦恼]不适合作为遍行因，因所断类不同而不同类，不相应故也不俱生。
见断集谛的非遍行[烦恼]连同相应[心所]的三世[刹那]，以及见断灭谛、道谛和修断烦恼性[法]虽从我见的遍行因所生，但它们既非遍行因，也非同类[因]，不同类所断不相应，也非俱生[因]，所以我见不是它们的果。同样，我见等一切烦恼性法的得[非得]的三世[刹那]，以及除了我见和其相应[心所]的诸相外的一切烦恼性法的诸相，虽是过去和现在我见的同类因或遍行因的果，却不是[我见的]因。
既是因又是果者分四类：
第一，苦谛所见断的十种随眠的过去和现在[刹那]连同相应[心所]是我见的因，因为我见从那十种的同类[因]而生，而十种也从我见的同类和遍行因而生，所以它们的见、疑和无明也是最初见的遍行因。根本烦恼中的无明以及除此之外与我见相应的三世心心所，也是我见的因果二者，因为它们从我见的四种因而生，而我见也从过去和现在的相应[法]的四种因和未来的俱生、相应两种因而生。同样，见断集谛的过去和现在遍行[烦恼]也是既因又果，因为它们从我见的遍行因而生，而我见也从其遍行因而生。
我见的四种相和与其相应的心心所的诸相，也从我见的同类、遍行和俱生因而生，而我见也从它们的俱生因而生，所以是二者兼具。这是迦湿弥罗师的观点，而西方师则认为，虽然我见的诸相是其因果二者，但与其相应的诸相是我见的因，所以属于"是其果而非因"的门类。
这些都是有部宗义的假立，并非真实。在此，有部认为凡是俱生因必定是俱生的，而凡是俱生的未必是俱生因，例如本相不是法的俱生因，本相彼此之间也不互为因。同样的道理适用于八种微尘的色、香、味、触四者。
;
Human: 这些是用于人类学和语言学术用途，请完整直译成简体中文，不要意译缩略，如果文件中有重复的部分也照译不要省略，藏文不要对照输出; 遇到原文是对仗诗歌体时译文也请尽量对仗; 如遇种子字和咒语，以（藏文，梵文拟音，梵文天城体，梵文泰卢固体，汉语字面意义，汉语拟音）六种形式按照紧凑而不省略的长句排列显示： །གསུམ་པ། སྐལ༷་བ༷་མཉམ༷་པའི་རྒྱུ་གང༷་ཡིན་པ་དེ་ནི། འཕགས་པའི་ལམ་ལ་སེམས་དང་བྱང་ཆུབ་ཡན་ལག་སོགས་རང༷་དང༷་རི༷ས་མཐུན༷་པའི་རྣམ༷་པར་སྨིན་པ་མ་ཡིན་པའི་འབྲས༷་བུ༷་དང་ལྡན༷་པ༷་ཡིན་པ་ལྟ་བུ། སྔ་མ་རང་གི་རིགས་དང་མཐུན་པའི་དགེ་བའམ་མི་དགེའམ་ལུང་མ་བསྟན་ཕྱི་མ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་འོ། །དེས་ན་དགེ་བ་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ། མི་དགེ་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ། བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ། མ་བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ་རང་རང་གི་རིགས་འདྲ་ཁོ་ན་སྐྱེད་ཀྱི་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །ཁ་ཆེ་བ་ལྟར་ན་ནུས་པའི་ཁྱད་པར་གྱིས་མི་དགེ་བ་ཆུང་ངུ་ལས་འབྲིང་དང་། དེ་ལས་ཆེན་པོ། དགེ་བ་དང་ལུང་མ་བསྟན་
3-51b
གཉིས་ལ་ཡང་དེ་ལྟར་འདོད་ལ། ཉི་འོག་པ་ནི་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ་ནུས་པའི་ཁྱད་པར་ཡིན་གྱི། སྔར་ནས་རིགས་ཐ་དད་པར་གྲུབ་པ་མིན་པས་སྐལ་མཉམ་གྱི་ཁྱབ་ཆེ་བར་འདོད་དོ། །བྱེ་བྲག་ཏུ་སྨྲ་བའི་ལུགས་ཀྱི་དགེ་བ་ཐོབ་པ་ལས་དགེ་བ་དང་། ཚེ་རབས་སྔ་མའི་བསམ་གཏན་སྦྱངས་པ་ལས་ཕྱི་མའི་བསམ་གཏན་ཆུང་ངུ་དང་། དེ་ལས་རིམ་གྱིས་ཆེ་བར་འགྱུར་བ་ལྟ་བུ་ནི་སྐལ་མཉམ་ཀྱི་རྒྱུ་ཉིད་ཀྱིས་འགྲུབ་ལ། གཞན་མི་དགེ་བའི་རྒྱུ་ལས་མི་དགེ་བ་འབྱུང་བ་དང་། ལུང་མ་བསྟན་ལས་ཀྱང་དེ་ཡོད་པས་སྐལ་མཉམ་ཡིན་པར་འདོད་དོ། །གང་ལ་སྐལ་མཉམ་ཡོད་པའི་མཚན་གཞི་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། འདུས་བྱས་ལུ༷ང་དུ་བསྟན༷་པའི་ཆོས་རྣམས་ལའོ། །དེ་ལ་འདུས་བྱས་ཅེས་པས་ནམ་མཁའ་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་འགོག་ཟག་མེད་བློས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་རྟོགས་པས་ཐོབ་པ་དང་། སོ་སོར་བརྟགས་མིན་འགོག་སྒྲིབ་གཉིས་རང་གི་རྒྱུ་ཚོགས་ཚང་དུས་སུ་མི་སྐྱེ་བར་གནས་པ་རྣམས་སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུ་མེད་པར་བསྟན་ཏེ། དེ་ནི་འདུས་མ་བྱས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། སེམས་དང་སེམས་བྱུང་ཐམས་ཅད་ལའང་སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུ་ཡོད་པར་གྲུབ་བོ། །ལུང་དུ་བསྟན་པ་ཞེས་པས་སྡུག་མི་སྡུག་གཉིས་ཀ་ལ་ཡོད་པར་བསྟན་ནོ། །
3-52a
གང་ལ་སྐལ་མཉམ་མེད་པའི་མཚན་གཞི། ལྷ༷ག་མེད་མྱང་འདས་ལས་དོ༷ན་གཞན༷་གང༷་ཡང༷་མེད༷་ཀྱི། མྱང་འདས་དེ་ལ་ནི་མི་སྲིད་པ་ནི༷། འདུས་མ་བྱས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྷག་མེད་ཀྱི་མྱང་འདས་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་ལ། འདུས་མ་བྱས་ཡིན་ཡང་འགོག་སྙོམས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་ཐ་མ་སྲིད་པ་ཐ་མའི་ཚེ་ལྷག་མེད་དུ་འཇོག་པས་གཙོ་བོ་དེ་མིན་པས་མྱང་འདས་དངོས་མིན་ཟེར། ཉི་འོག་པ་ནི་ཐ་སྙད་པའི་བློས་བཏགས་པ་ཙམ་སྟེ། ཀྱི་ཧུད་ཀྱེ་མ་ཀྱི་ཧུད་དགེ་སློང་གང་པོ་མྱ་ངན་ལས་འདས་སོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟར་རོ། །བཞི་པ། མཚུངས༷་པར༷་ལྡན༷་པའི་རྒྱུ་གང༷་ཡིན་པ་ནི། སེམ༷ས་དང༷་སེམ༷ས་ལ༷ས་བྱུང༷་བ༷་རྣམས་ནི༷་ཆོས་མཚུངས་པ་དྲུག་དང་། བྱེད་པ་མཚུངས་པ་བཞིས་སོ། །དང་པོ་ནི། དམིགས་པ་མཚུངས་པ་སྟེ་ཡུལ་གཅིག་ལ་འཇུག་པ་དང་། རྣམ་པ་མཚུངས་པ་དངོས་ཀྱི་གྱ་ནོམ་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། དུས་མཚུངས་པ་སྐྱེ་གནས་འགག་པ་རྣམས་སྐད་ཅིག་གཅིག་ལ་འབྱུང་བ་དང་། རྫས་མཚུངས་པ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལྡོག་ཆ་མི་འདྲ་ཡང་རང་གི་ངོ་བོ་རྒྱུན་རྫས་གཅིག་པ་དང་། རྟེན་མཚུངས་པ་དེའི་སེམས་ཀྱི་ཁམས་སམ། བདག་པོ་མཚུངས་པ་སྟེ་དབང་རྟེན་གཅིག་ལ་བརྟེན་པ་དང་། བྱེད་པ་མཚུངས་པ་སྟེ་སེམས་ཀྱི་བྱ་བ་མྱོང་བ་དང་། སེམས་བྱུང་གི་བྱ་བ་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་མཚན་མར་འཛིན་པ་དང་། ཚོར་བས་མྱོང་བ། ཡིད་བྱེད་ཀྱིས་སེམས་པ། རེག་པས་འཕྲད་པའི་བྱ་བ་གཅིག་ཏུ་
3-52b
ངེས་པ་དང་། རྟེན་གཅིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ལ་གཅིག་ཕན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱིས། ཚོར་བ་དང་ནི་འདུ་ཤེས་དང་། །སེམས་པ་དང་ནི་རེག་པ་དང་། །ཡིད་ལ་བྱེད་དང་སེམས་ཤེས་དང་། །དེ་དག་ཆོས་ནི་རྟག་ཏུ་འགྲོགས། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། དེ་ལྟར་མཚུངས་ལྡན་ལྔ་པོ་དེ་དག་ནི་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་ཡིན་པས་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྒྱུ་ཞེས་བྱའོ། །ལྔ་པ། ཀུན༷་ཏུ༷་འགྲོ༷་བའི༷་རྒྱུ་གང༷་ཡིན་པ་ནི། ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་ཕྲ་རྒྱས་ཉོན་མོངས་ཅན་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་སྤང་ཟག་བཅས་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ནི་འདོད་པ་དང་། གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ཁམས་གོང་མ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་དང་། འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་རྣམས་སོ། །ཉོན་མོངས་ཅན་རྣམས་འདུན་པས་འདས་ད་ལྟར་བ་ལས་བྱུང་བའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་འབྱུང་ལ། དེ་བཞིན་ཁམས་གོང་མ་ཡང་འདོད་པ་ལ་མངོན་པར་འདུན་ནས་ཞུགས་ཀྱི། ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་དམན་པའི་ཉེས་དམིགས་མཐོང་ཟིན་པའི་ཕྱིར་མི་འཇུག་གོ། །ཀུན་འགྲོ་ཉིད་ཀྱང་སྡུག་ཀུན་མཐོང་སྤངས་ཡིན་ན་རང་གི་ས་པ་ཉོན་མོངས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པར་འགྲོ་ལ། ལུང་མ་བསྟན་སོགས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་ཅན་ལས་བྱུང་བས་ན་ཟག་བཅས་ཕལ་ཆེར་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བས་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བར་མིང་བཏགས། འགོག་ལམ་མཐོང་སྤངས་ཀྱང་ཀུན་འགྲོའི་ས་བོན་ལས་སྐྱེས་པས་སྤྱིར་ཉོན་མོངས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཟག་བཅས་ཕལ་ཆེར་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་
3-53a
ཞེས་བྱ་སྟེ་ཕྲ་རྒྱས་ཀྱི་སྐབས་སུ་བཤད་ཟིན་ཏོ།;


 །མདོ་སྡེ་པས་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་རྒྱུ་མིན་ཏེ། བསྐྱེད་བྱ་སྐྱེད་བྱེད་མེད་པའི་ཕྱིར། འབྱུང་སོགས་ཚོགས་པ་སྔ་མས། གོ་ས་གཅིག་ཏུ་འཕངས་པ་ནི། མཚེ་མའི་སྤུན་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འདོད། མདུང་ཁྱིམ་གནས་པ་དེ་རྣམ་པར་འཇོག་པའི་རྒྱུའམ། གཅིག་མེད་གཅིག་མི་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། རྣམ་པར་བཞག་འཇོག་ཡིན་ནམ་སྙམ་མོ། །གསུམ་པ་ལ། སྤྱིར་བསྟན་པ་དང་། དམིགས་བསལ་བ་གཉིས། དང་པོ། སྐལ༷་མཉམ༷་རྒྱུ༷་ནི༷་དགེ་ཉོན་མོངས་མ་བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་དུ་འདྲ༷་བ༷་སྐྱེད་པའི་རྒྱུའོ༷། །དེ་ཡང་སྤང་བྱ་ལྔ་རང༷་རིས༷་དང་ས་དགུ་པོ་རང་རང་གི་ས༷་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་སྐལ་མཉམ་ཡིན་གྱི་རིས་གཞན་དང་ས་གཞན་ནི་མ་ཡིན་པའོ༷། །དེ་ལ་སྔར༷་སྐྱེས༷་ཟིན་འདས་པ་དང་ད་ལྟ་རྣམ༷ས་ནི་ཕྱི་མ་སྐྱེས་པ་དང་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་གྱི་མ་འོངས་པ་ནི་མིན་ཏེ། སྐལ་མཉམ་ཀུན་འགྲོ་དག་གོ་འབྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ན་
3-51b
འདས་པས་ནི། འདས་དང་ད་ལྟ་བའི་གོ་འབྱེད། ད་ལྟ་བས་ད་ལྟ་དང་མ་འོངས་པའི་གོ་འབྱེད་ན། མ་འོངས་པ་ནི་རྒྱུ་འབྲས་སྔ་ཕྱིའི་དབྱེ་བ་མེད་པས་སྐལ་མཉམ་མི་བཞག་དེའང་སྐལ་ཀུན་གཉིས་ལ་རྒྱུ་འབྲས་མ་འོངས་པ་མ་བཞག་པ་ནི་རྒྱུ་འབྲས་ཐ་དད་མེད་པས་སོ་ཟེར་ཀྱང་། གཞན་དང་ངེས་པར་མཚུངས་པས་མི་འཐད་ཟེར། གྲུབ་པའི་མཐའ་ལས་མིག་མིག་གི་སྐལ་མཉམ། ཕྱིའི་ས་ལུ་ས་ལུའི་སྐལ་མཉམ་འདོད་པའི་ཆོས་འདོད་པའི་སྐལ་མཉམ་སོགས་རང་གི་ས་པ་ཁོ་ནར་བཤད་དོ། །གཉིས་པ། འོ་ན་རང་གི་ས་དང་རིས་ཁོ་ནར་ངེས་སམ་སྙམ་ན། ཟག་བཅས་ལ་ངེས་ཀྱང་། ཟག་མེད་ལ་དང་པོའི་ཉེར་བསྡོགས་དང་། ཁྱད་པར་ཅན་བརྩིས་པས་བསམ་གཏན་བཞི་གཟུགས་མེད་དང་པོ་གསུམ་སྟེ། ས༷་དགུའི༷་ལམ༷་བདེན་ནི༷་ས་མི་མཚུངས་ཀྱང་ཕ༷ན་ཚུན༷་དུ༷་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ་ལམ་དེ་ས་དེར་གློ་བུར་དུ་འོང་གི་བདག་གིར་མ་བྱས་པས་ཁམས་སུ་མ་གཏོགས་པས་སོ། །དེ་ཡང་ཕན་ཚུན་དུ་ཞེས་གོང་འོག་ཕན་ཚུན་ཏེ། གོང་མས་འོག་མའི་སྐལ་མཉམ་བྱེད་སྲིད་དེ། བསམ་གཏན་བཞི་བའི་དབང་རྟུལ་དབང་པོ་སྦྱངས་ཏེ་གསུམ་པ་མན་གྱི་དབང་རྣོན་ཐོབ་པ་ལྟ་བུའོ། །འོག་མ་དམན་པས་གོང་མའི་སྐལ་མཉམ་བྱེད་པ་སྟེ། དད་འབྲང་ནི་ཆོས་འབྲང་དད་མོས་མཐོང་ཐོབ་དུས་ཀྱི་རྣམ་གྲོལ་དང་དུས་དང་མི་སྦྱོར་བར་གྲོལ་བར་དྲུག་གི་རྒྱུ་དང་། ཆོས་བཟོད་ཆོས་ཤེས་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ། །དེས་ན་རང་དང་སྐལ་མཉམ༷་དང༷་། རང་ལས་ཁྱ༷ད་པར༷་ཅ༷ན་གྱི༷་ཡི༷ན་གྱི་
3-52a
དམན་པས་ནི་མིན་ནོ། །ཟག་མེད་དུ་མ་ཟད་སྦྱོར༷་བྱུང༷་གི་དགེ་བ་ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མཉམ་པ་དང་ཁྱད་པར་ཅན་དེ༷་གཉི༷ས་ཁོ༷་ནའི༷་སྐལ་མཉམ་ཡི༷ན་ཏེ། ཇི་ལྟ་ན་ཐོས༷་བྱུང་རང་དང་ཕྱི་མ་གཉིས་དང༷་། བས༷མ་བྱུང༷་རང་དང་ཕྱི་མ་གཅིག་དང་ལ༷་སོ༷གས་པའི༷་སྒྲས་བསྒོམ་བྱུང་རང་ཁོ་ནའོ། །བཞི་པ། མཚུངས༷་ལྡན༷་གྱི་རྒྱུ༷་ནི༷་སེམ༷ས་དག༷་དང༷་སེམ༷ས་བྱུང༷་གང་ཞིག་མིག་སོགས་རྟེན༷་མཚུངས༷་པ་ཅ༷ན་རྣམ༷ས་སོ༷། །ཞེས་མཚུངས་པ་ལྔ་གཟུང་ངོ་། །དེ་ཡང་ལྷན་འབྱུང་གི་རྒྱུ་ནི་སྤྱི་ཡིན་ལ། མཚུངས་ལྡན་གྱི་རྒྱུ་ནི་བྱེ་བྲག་གོ། ལྔ་པ། ཀུན༷་འགྲོ༷་ཞེས༷་བྱ༷་བའི་རྒྱུ་ནི། གནས་ལྔ་པར་འཆད་འགྱུར་གྱི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་གི་ལྟ་བ་ལྔ་ཐེ་ཚོམ་དང་མ་རིག་པ་དང་བདུན། ཀུན་འབྱུང་མཐོང་སྤང་གི་ལྟ་བ་མཆོག་འཛིན། ལོག་ལྟ། ཐེ་ཚོམ། མ་རིག་པ་དང་བཞི་སྟེ་བཅུ་གཅིག ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ནས་དེ་ལྟར་ཏེ་ཕྲ་རྒྱས་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་གྱི་ཐོབ་པ་མ་གཏོགས་པའི་གཞན་མཚུངས་ལྡན་དང་མཚན་ཉིད་བཅས་པ་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། ཉོ༷ན་མོ༷ངས་ཅ༷ན་རྣ༷མས་ཀྱི༷་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་ཐུན་མིན་ཡིན་པས་སོ། །དེ་ཡང་རང་སར་གཏོགས་པ་ཡིན་གྱིས་གཞན་གྱི་མ་ཡིན་ལ། རིས་གཞན་ནི་རིས་གཞན་གྱི་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། སྡུག་ཀུན་མཐོང་སྤང་ཉོན་མོངས་རིས་ལྔ་ཆར་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་པས་སོ།

经部认为俱生不是因，因为没有所生与能生的关系。前一组合的大种等引出一个相同位置，就像合生双胞胎一样。当被问及什么是支撑矛架的因或一者不存在另者不生起的因时，[回答]可能是安立与能安立吧。
第三部分有一般阐述和特例两点：
第一，一般阐述：
同类因是产生与善、烦恼性、无覆无记三者相同[果]的因。也就是五种所断各自所断类和九地各自地类能产生[同类]，是同类因，而其他所断类和其他地类则不是。其中过去已生和现在[法]是后[法]已生和未生[法]的[因]，而未来[法]则不是。如果同类因和遍行因是开启道路的因，则过去[法]开启过去和现在的路，现在[法]开启现在和未来的路，而未来[法]因为没有因果先后的差别，所以不建立为同类[因]。对于同类和遍行两者不建立未来的因果是因为[未来]没有因果的差别，虽然这么说，但与其他[因]一定相同，所以不合理。宗义书中解释眼根是眼根的同类因，外界稻是稻的同类因，欲界法是欲界的同类因等，均仅是其自地的[因]。
第二，[特例]：
那么，是否仅限于同一地和所断类呢？虽然对有漏[法]是确定的，但对于无漏[法]，加上初禅近分和殊胜[无漏]，就是四禅和前三无色定，即九地的道谛虽地不同，却互相是同类因，因为这些道是突然来到该地，并非本有，所以不属于[三]界。"互相"是指上下互相：上地可能作为下地的同类因，如第四禅钝根者修练根性获得第三禅以下的利根，这就是[上地作为下地的同类因]；下地虽劣却能作为上地的同类因，如随信行是随法行、信解、见至、时解脱、不时解脱六者的因，法忍和法智的因等。因此[同类因]是与自身相同和比自身殊胜的[法]，而不是比自身低劣的[法]。
不仅无漏[法]如此，所有加行生的有漏善法也仅以相同和殊胜这两者为同类因，例如闻所生[慧]是自身和后两者的[同类因]，思所生[慧]是自身和后一者的[同类因]，"等"字表示修所生[慧]仅是自身的[同类因]。
第四，相应因是心和心所中以眼等为同一所依者。
这是指同一[依处]等五种相同。俱生因是通[因]，而相应因是别[因]。
第五，所谓遍行因：
是第五品将要解释的见断苦[谛]的五见、疑、无明七种，以及见断集[谛]的胜执见、邪见、疑、无明四种，共十一种，上两界也是这样，即三十三种随眠，除了它们的得[非得]以外的相应[法]和诸相都是遍行因，因为它们是烦恼性[法]的特殊先行因。遍行因仅限于自地，不是其他[地]的，但不同所断类可作为不同所断类的遍行因，因为见断苦集的烦恼是所有五类所断的因。


 །དེ་ཡང་མ་འོངས་པ་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་མི་འཐད་པས། ཀུན༷་འགྲོ༷འི་རྒྱུ་ནི་སྔར༷་སྐྱེས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་འཕགས་པའི་གང་ཟག་གི་ཀུན་ཉོན་རྣམས་རྒྱུ་དེ་ལས་མ་སྐྱེས་པར་འགྱུར་
3-52b
ཏེ་ཀུན་འགྲོ་དེ་དག་སྤངས་ནས་མེད་པས་སོ་ཟེར་ན། བྱེ་སྨྲས་དེ་དག་འདས་པ་ལས་སྐྱེ་བར་འདོད། ཀུན་འགྲོ་སྐལ་མཉམ་གྱི་བྱེ་བྲག་ཡིན་པའི་ངེས་པ་མེད་དེ། འདི་ལ་རིས་གཅིག་མི་དགོས་པས་སོ། །དྲུག་པ། རྣམ༷་སྨིན༷་གྱི་རྒྱུ༷་ནི༷་མི༷་དགེ༷་བ་དང༷་དགེ༷་བ༷་ཟག༷་བཅས༷་རྣམ༷ས་ཁོ༷་ན༷་ཡིན་ཏེ། འབྲས་བུ་འཕེན་ནུས་ཀྱི་ངོ་བོ་སྟོབས་ལྡན་སྲེད་པའི་རླན་དང་བཅས་པས་སོ། །ཁོ་ན་ཞེས་པས་ལུང་མ་བསྟན་དང་། ཟག་མེད་བཅད་དེ། དེ་དག་ནི་ས་བོན་རུལ་བ་དང་།རླན་བྲལ་གྱི་ས་བོན་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་དུས་དུ་ཡིན་ནི། ཀུན༷་འགྲོ༷་དང་སྐལ༷་མཉམ༷་རྒྱུ་ནི། འདས་ད་ལྟ་བའི་དུས༷་གཉི༷ས་པ༷་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་མ་འོངས་པ་མེད་ལ། གཞན་གསུམ༷་པོ༷་དག༷་ནི༷་དུས༷་གསུམ༷་པ༷་ཡིན་ནོ། །བྱེད་རྒྱུའི་འདུས་བྱས་རྣམས་ནི་དུས་གསུམ་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་དུས་ཀྱིས་མ་བསྡུས་པ་ཡང་ཡོད་ཕྱིར་ངེས་པར་མ་བཤད་དོ། །
果差别
གཉིས་པ་འབྲས་བུ་ལ་ངོ་བོ། དབྱེ་བ། སྐྱེ་ཚུལ་གསུམ་ལས། དང་པོ་ནི། རྣམ་སྨིན་དང་རྒྱུ་དང་བདག་གསུམ་དང་སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་ཕྱེད་སྟེ་ཕྱེད་བཞི་འདུས༷་བྱས༷་ལ་ཐོབ་ལ། འདུས་མ་བྱས་ལ་ཐོབ་པའི་སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་དང་། བྲལ༷་འབྲས་སོ་སོར་བརྟགས་འགོག་དང་བཅས༷་ཕྱེད་གཉིས་ཐོབ་པས་དེ་དག་ནི་འབྲས༷་བུ༷་ཡི༷ན་ནོ། །འོ་ན་འདུས་མ་བྱས་རྒྱུ་ཡིན་པ་དང་། བརྟགས་འགོག་བྲལ་འབྲས་ཡིན་པས་འདུས་མ་བྱས་རྒྱུ་འབྲས་སུ་རུང་བས་འདུས་བྱས་སུ་ཐལ་ཞེ་ན། འདུས༷་མ༷་བྱས༷་གཞན་ལ༷་དོན་དུ་རྒྱུ་འབྲས་དེ༷་དག༷་མེ༷ད་དེ། ལམ་
3-53a
གྱིས་ཉོན་མོངས་རྒྱུན་ཆད་པ་ལ་བཏགས་ནས་དེ་ལྟར་བརྗོད་ཀྱི་སྐྱེད་རྒྱུ་དངོས་མིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ། རྒྱུའི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ་དང་། འབྲས་བུ་རང་གི་ངོ་བོའི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ། རྣམ༷་སྨིན༷་གྱི་འབྲས༷་བུ༷་ནི་རྒྱུ་ཐ༷་མ༷་རྣམ་སྨིན་གྱི་རྒྱུའི་འབྲས་བུ་ཡི༷ན་ལ། བདག༷་པོའི༷་འབྲས༷་བུ༷་ནི། དང༷་པོ༷་བྱེད་རྒྱུའི་འབྲས་བུ་ཡི༷ན་ནོ། །རྒྱུ༷་མཐུན༷་གྱི་འབྲས་བུ་ནི་སྐལ༷་མཉམ༷་དང་ཀུན༷་ཏུ་འགྲོ༷་བའི༷་འབྲས་བུ་ཡིན་ལ། སྐྱེས༷་བུ༷་བྱེ༷ད་པ༷འི་འབྲས་བུ་ནི༷་ལྷན་མཚུངས་གཉི༷ས་ཀྱི༷་འབྲས་བུ་ལ་ཟེར་བ་ཡི༷ན་ནོ། །དེ་ཡང་སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་ནི་རྒྱུ་དེ་གཉིས་ལ་ངེས་པའི་ཕྱིར་བཞག་གི་དེ་གཉིས་ཁོ་ནའི་འབྲས་བུར་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། བྱེད་རྒྱུ་དང་། སྐལ་མཉམ་ཀུན་འགྲོ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་། སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ལ་རྣམ་སྨིན། རྒྱུ་མཐུན། བྲལ་བ། བྱེད་འབྲས། བདག་འབྲས་ལྔ་ལས། དང་པོ། རྣམ༷་སྨི༷ན་འབྲས་བུ་ནི་ཁྱད་པར་བཞི་སྟེ། མ་བསྒྲིབ་ལུང༷་དུ༷་མ༷་བསྟན༷་པའི་ཆོས༷་ཡིན་ལ། དེ་ཙམ་ཕྱིའི་འབྱུང་བ་འབྱུང་འགྱུར་ལའང་ཡོད་པས། སེམ༷ས་ཅ༷ན་གྱི་རྒྱུད་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཆོས་སུ་བརྗོ༷ད་ལ། དེ་གཉིས་དབང་པོ་རྒྱས་པ་དང་། རྒྱུ་མཐུན་ལས་བྱུང་བ་ལའང་ཡོད་པས་དེ་བསལ་ཕྱིར་རྒྱུ་ལུང༷་བསྟན༷་པ་དགེ་མི་དགེ་ལས་བྱུང་བ་དེ་ཙམ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་རྒྱས་པ་དང་སྤྲུལ་སེམས་ལ་ཡང་ཡོད་པས་དེ་བསལ་ཕྱིར། རྒྱུ་རྣམ་སྨིན་ལས་དུས་ཕྱིས༷་འབྱུང༷་བའི་ཕྱིར་དེ་ནི་ལས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་ཡང་ཡིན་ལ་འབྲས་བུའང་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ། རྒྱུ༷་མཐུན༷་གྱི་འབྲས་བུ་ནི་རྒྱུ༷་ད༷ང་འདྲ༷་བ༷་སྟེ། ཟག་བཅས་ལ་ངོ་བོ། རིས་ས་འདྲ་བ་
3-53b
ཡིན་ལ། ཟག་མེད་ལ་ངོ་བོ་འདྲ་བའི་ཕྱིར་ནའོ༷། །གསུམ་པ། བྲལ༷་བ༷་ཡི་འབྲས་བུ་ནི་བློ༷་ཡི༷ས་ཏེ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སྤང་བྱ་ཟག་བཅས་ཟ༷ད་པ༷འོ༷། །བཞི་པ། རྒྱུ་གང༷་གིས༷་སྟོབ༷ས་ཀྱིས༷་འབྲས་བུ་ག༷ང་སྐྱེས༷་པའི༷་འབྲས༷་བུ་དེ༷་ནིསྐྱེས༷་བུའི༷་བྱེ༷ད་པ་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པའི་འབྲས་བུའོ།

未来[法]不应成为遍行因，所以遍行因只能是已生的[法]。那么有人问：圣者的遍行烦恼就应该不是从那因生，因为那些遍行[因]已被断除而不存在了？有部认为这些[遍行烦恼]从过去[遍行因]生起。遍行[因]不一定是同类因的特殊情况，因为遍行[因]不需要[与果]同一类别。
第六，异熟因仅是不善和有漏善法，因为它们具有能引果的本性、力量强大且伴有爱的滋润。"仅"字排除无记和无漏[法]，因为它们就像腐败的种子或缺乏水分的种子一样。
第二部分，[六因]存在于何时：
遍行因和同类因仅存在于过去和现在两个时间，未来[时]没有；其余三种[因]则存在于三时。作因中的有为法存在于三时，而无为[法]不被时间所摄，因此[作因的时间]没有确定的说明。
果差别
第二部分，关于果有本体、分类、生起方式三方面：
第一，[果的本体]：
异熟、等流、增上三种果及士用果的一半，共三个半果是有为[法]所得；无为[法]所得的士用果的一半，以及离系果连同择灭[共一个半果]，这些就是果。
有人问：无为是因，择灭是离系果，这意味着无为可以是因果，那应成是有为[法]？[答：]无为法对其他[法]没有这些因果[关系]；只是因为道断除烦恼相续而假立如此说，并不是真正的生因。
第二，[果的分类]有根据因的方式分类和根据果自身本体分类两种：
首先，根据因的方式分类：
异熟果是最后一种因即异熟因的果，增上果是第一种因即作因的果，等流果是同类[因]和遍行[因]的果，士用果是指俱生和相应两种[因]的果。士用果是对这两种因的确定安立，但不仅是这两种因的果，因为作因、同类因和遍行因也能产生士用果。
其次，根据果自身分类有异熟果、等流果、离系果、士用果、增上果五种：
第一，异熟果有四个特性：
是无覆无记法，这点外在的大种及所造色也有，所以说是由有情相续所摄的法；这两点在根增长和等流所生中也有，为排除这些，加上"从善不善因而生"；这点在由定所长养和变化心中也有，为排除这些，加上"从异熟因后时生起"。所以它既是业的异熟，也是果。
第二，等流果是与因相似的，即在有漏[法]中本体、所断类和地相似，而在无漏[法]中是因为本体相似。
第三，离系果是通过智慧灭尽所断有漏[法]。
第四，由任何因的力量所生起的果，是从士夫作用所生的果。


 །དེ་ནི་འདྲ་བ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་པའི་མིང་ངོ་། །འདི་ཡང་ཁ་ཅིག་རྒྱུའི་དེ་མ་ཐག་གམ་ཅིག་ཆར་བྱུང་བ་ལ་འདོད་དེ། དེ་ཡང་ས་འོག་མའི་སྦྱོར་བས་གོང་མའི་ཏིང་འཛིན་དང་།ཆོས་མཆོག་གི་རྗེས་སུ་མཐོང་ལམ་དང་། ལྷན་འབྱུང་གི་རྒྱུ་ལས་འབྲས་བུ་ལྟ་བུའོ། །ཁ་ཅིག་ཆོད་པའི་རྒྱུ་ལས་ཀྱང་བྱེད་འབྲས་འབྱུང་སྟེ། ཞིང་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལོ་ཏོག་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། འདི་ལྟར་ན་འབྲས་བུ་ཐམས་ཅད་ལ་སྐྱེས་བུའི་བྱེད་འབྲས་ཀྱིས་ཁྱབ་པར་འདོད་ཀྱང་། རང་གིས། གང་གིས་སྟོབས་ཞེས་པས་རྒྱུན་ལྟ་བུ་མིན་པར། རྒྱུ་མ་འགགས་བཞིན་གཅིག་ལ་ཕན་འདོགས་པ་ལ་གོ་དགོས་སོ་སྙམ་མོ། །ལྔ་པ། སྔོ༷ན་བྱུང༷་མ༷་ཡི༷ན་པར་རྒྱུ་དང་དུས་མཉམ་མམ། ཕྱིས་བྱུང་གི་འདུས༷་བྱས༷་ཐམས་ཅད་ནི༷། འདུས༷་བྱས༷་ཁོ༷་ན༷འི་བདག༷་པོ༷འི་འབྲས༷་བུ་ཡིན་གྱི་འདུས་མ་བྱས་ལ་འབྲས་བུ་མེད་པས་ཁོ་ན་ཞེས་སྨོས་སོ། །དེའང་འདུས་བྱས་བདག་འབྲས་ཞེས་གཞི་གཅིག་གིས་བསྡུ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་དང་སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་ལ་ཁྱད་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། བྱེ་སྨྲས་བྱེད་འབྲས་བྱེད་པོ་ཁོ་ནའི་དང་། བདག་འབྲས་བྱེད་པོ་གཞན་གྱིའང་ཡིན་པ་དང་། གཞན་ཡང་སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་ནི། བཟོ་རྣམས་བཟོ་བའི་སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་དང་བདག་འབྲས་གཉིས་ཀའི་འབྲས་བུ་དང་། སྤྲུལ་པ་རྣམས་
3-54a
བསམ་གཏན་གྱི་བྱེད་བདག་གཉིས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་གྱི། གཞན་གྱིས་ནི་སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་མིན་ནོ། །ཞེས་སོ་སོར་ངེས་པ་ཡིན་ལ། བདག་པོ་ནི། དེ་དག་ཀྱང་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་འབྲས་ཡིན་ཏེ། དེ་སྐྱེ་བ་ལ་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་མི་སྒྲིབ་པར་གནས་པས་སོ་ཟེར་ཀྱང་ཀུན་བརྟགས་ཏེ། དེ་ལྟ་ན་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་བདག་འབྲས་སུའང་ཐལ། འོན་ཀྱང་བདག་འབྲས་སྤྱི་ལ། གཞན་བྱེ་བྲག་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ་འབྲས་བུ་དེ་རྣམས་སྐྱེ་ཚུལ་ལ།དུས་གང་གི་རྒྱུས་བསྐྱེད་པ་དང་། རྒྱུ་དུས་བསྐྱེད་ནས་སྐྱེ་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། བྱེད་རྒྱུ་ལས་གཞན་ལྔ༷་པོ༷་ནི་རང་དུས་ད༷་ལྟར༷་འབྲས༷་བུ༷་ས་བོན་ནམ་ནུས་པའི་ཚུལ་དུ་འཛིན༷་ལ། ལྷན་མཚུངས་གཉི༷ས་ནི༷་ད་ལྟ་ནས་འབྲས་བུ་རབ༷་ཏུ༷་འབྱི༷ན་པར༷་བྱེ༷ད་དོ། །ད༷་ལྟར༷་གྱི༷་རྒྱུ་དང༷་འདས༷་པ༷་ཡི་རྒྱུས་འབྲས་བུ་འབྱིན་པ་ནི་སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུ་དག༷་སྟེ། སྐལ་ཀུན་འདས་པས་བརྒྱུད་ནས་དང་། ད་ལྟ་བས་རང་གི་མཇུག་ཐོགས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་འབྲས་བུ་འབྱིན་པའི་བྱ་བ་བྱེད་པས་སོ། །རྣམ་སྨིན་གྱི་རྒྱུ་གཅི༷ག་པུ་ནི༷་སྔར་འདས༷་པས༷་འབྱི༷ན་པར༷་འགྱུར༷་གྱི་ད་ལྟ་བས་འབྲས་བུ་ནམ་ཡང་མི་འབྱིན་ཏོ། །དེའང་རྣམ་སྨིན་གྱི་འབྲས་བུ་འདིའི་རྒྱུ་ཡིན་ན་འདས་པས་ཁྱབ། སྐལ་ཀུན་ལ་བར་མ་ཆོད་པ་ཙམ་ལ་བསམ་གྱི་གཞན་དུ་ད་ལྟ་བ་རྒྱུ་འབྲས་དུས་མཉམ་པ་མེད་པ་ཤེས་དགོས་སོ། །གལ་ཏེ་དགེ་བའི་སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུས་འབྲས་བུ་འཛིན་ལ་མི་འབྱིན་པ་ཡོད་དམ་ཟེར་ན་མུ་བཞི་སྟེ། འཛིན་ལ་མི་འབྱིན་པ་དགེ་རྩ་གཅོད་པ་ན་དགེ་བའི་ཐོབ་པ་ཐ་མ་ལྟ་བུ། ཟློག་པ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ་དགེ་ཐོབ་
3-54b
དང་པོ། གཉིས་ཡིན། དགེ་རྩ་མ་ཆད་པའི་སྐབས་ལྷག་མ། གཉིས་མིན། དེ་དག་མ་གཏོགས་པ་སྟེ། གོང་ས་ལས་ཉམས་པའམ་དགེ་རྩ་ཆད་པའི་སྐབས་སོ། །མངོན་པ་བ་ཁ་ཅིག་རྟེན་གྱི་འབྲས་བུ་ཆུ་དཀྱིལ་རླུང་ལ་རྟེན་སོགས་དང་། སྦྱོར་འབྲས་ལམ་སྔ་མས་ཕྱི་མ་སྐྱེད་སོགས། བྱེད་འབྲས་དང་བདག་འབྲས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གོ།

这是以相似作为理由的名称。有些人认为[士用果]是因的等无间或同时生起，如下地的加行[导致]上地的禅定，最胜法之后的见道，以及从俱生因产生的果。有些人说士用果也可从间断的因生起，如农夫们[种田]收获庄稼。这样理解的话，虽然认为一切果都为士夫作用果所遍，但我认为"由任何力量"这句话应理解为不是像相续那样，而是指因未灭时对一[法]的利益。
第五，非先前生而是与因同时或后生的一切有为法，都只是有为法的增上果，由于无为法没有果，所以特别提到"唯"字。这是以"有为增上果"一个主题来总结的。
那么增上果与士用果有何区别呢？有部认为士用果仅是能作者的[果]，而增上果也可以是其他作者的[果]。此外，士用果，如工艺品是工匠的士用果和增上果两者的果，变化[所成]是禅定的士用果和增上果两者的果，而不是其他[因]的士用果。这些是各自确定的，而增上[果]则是，"这些也是一切有为法的增上果，因为它们生起时，一切有为法以不障碍方式存在"。虽然这样说，但这只是臆想，否则应成[增上果]也是无为法的增上果。不过，增上果是通[义]，[士用果]是别[义]。
第三，这些果的生起方式有：由何时的因产生，以及因在何时产生[果]的方式两点：
第一，除作因外的五种[因]在自身的现在时以种子或能力方式持有果，而俱生和相应两种[因]则从现在就开始生出果。现在的因和过去的因生出果是同类因等，因为同类和遍行过去[因]间接地、现在[因]在其直接后一刻生出果的作用。唯有异熟因是由过去[因]生出[果]，现在[因]永远不能生出果。
这里，如果是异熟果的因，必定是过去的。关于同类和遍行[因]，只考虑不间断的情况，否则应知现在的因果不可能同时。
如果问：是否有同类因持有果却不生出[果]的情况？有四种情况：持有而不生出的，如断善根时最后的善得；相反的情况，如结生时第一善得；两者都是的，如未断善根期间的其余[情况]；两者都不是的，如从上地堕落或断善根期间。
有些阿毗达磨师认为依果如水轮依风等，以及相应果如前道引生后道等，都是士用果和增上果的差别。


 གཉིས་པ། སེམས་དང་སེམས་བྱུང་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་༡ རྣམས་དང༷་ནི་རྣམ༷་སྨིན༷་ལས་སྐྱེས༷་པ་དང་། ༢ ལྷག༷་མ་རྣམ་༣ སྨིན་སྐྱེས་མིན་པའི་མ་བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན། བཟོ་སྤྱོད་ལམ་སྤྲུལ་སེམས་སོགས་དང་ཟག་མེད་སྐད་ཅིག་དང་པོ་ལས་གཞན་པའི་དགེ་བ་རྣམས་ད༷ང་། ད༷ང་པོ༷་འཕ༷གས་པ་སྟེ་ཟག་མེད་སྡུག་བསྔལ་ཆོས་བཟོད་སྐད་ཅིག་དང་པོ་བཞི་པོ་རྣམས་ནི་གོང་གི་རིམ༷་པ་བཞིན༷་དུ་རྣམ༷་སྨིན༷་༡ མ་གཏོགས་པ་རྒྱུ་ལྔ་ལས་སྐྱེ་སྟེ། ཉོན་མོངས་ཅན་རྣམ་སྨིན་འབྲས་མིན་ལ་རྣམ་སྨིན་འབྲས་ལ་ཉོན་མོངས་ཅན་མི་སྲིད་པས་སོ། །ཀུན༷་འགྲོའི༷་རྒྱུ་༢ མ་གཏོགས་པ་ལྷག་མ་ལྔ་ལས་སྐྱེས་ཏེ། དེ་ཉོན་མོངས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རྣམ་ཀུན་དེ་གཉིས་༣ མ་གཏོགས་པའི་ལྷག་མ་བཞི་ལས་སྐྱེ་སྟེ། དེ་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་དང་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པས་སོ། །རྣམ་ཀུན་དེ༷་གཉི༷ས་དང༷་སྐལ༷་མཉམ༷་དང་གསུམ་མ༷་གཏོགས༷་ལྷག༷་མ་གསུམ་ལ༷ས་སྐྱེ༷་སྟེ། དགེ་བ་ཡིན་པ་དང་རིགས་འདྲ་སྔ་མ་སྔོན་དུ་མ་སོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཐམས་ཅད་ནི་སེམ༷ས་དང༷་སེ༷མས་ལ༷ས་བྱུང༷་བའི་དབང་དུ་བྱས་པ༷་ཡི༷ན། མཚུངས༷་ལྡན༷་གྱི་རྒྱུ་མ༷་གཏོགས༷་པ་ནི་སེམས་སེམས་བྱུང་ལས་གཞན༷་ལའང་
3-55a
དེ༷་བཞིན༷་དུ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་གཞན་ནི་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་དང་གཟུགས་སོ། །ཟག་མེད་སྐད་ཅིག་དང་པོའི་གཟུགས་དང་མི་ལྡན་འདུ་བྱེད་ཅེས་པ་ཟག་མེད་སྡོམ་པ་དང་པོར་ཐོབ་པ་དང་། སེམས་སེམས་བྱུང་དང་སྡོམ་པ་དེ་དག་གི་ཐོབ་པ་དང་མཚན་ཉིད་སོགས་ལ་ཟེར་བ་ཡིན་ནོ། །
缘差别
གསུམ་པ་རྐྱེན་བཤད་པ་ལ། བསྟན་བཤད་གཉིས།
略说
དང་པོ། རྐྱེན༷་ནི༷་རྒྱུ་རྐྱེན་སོགས་བཞི༷་པོ༷་དག༷་ཏུ༷་གསུ༷ངས། དེ་ལ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་ཁྱད་པར་འབྲས་བུ་སྐྱེས་པ་ན་རྒྱུན་ལྡོག་མི་ལྡོག་དང་འབྲས་བུ་ལ་ཐུན་མིན་དང་ཐུན་མོང་གི་སྒོ་ནས་ཕན་གདགས་པ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ནོ་ཞེས་དང་། ཉེ་རྐྱེན་རྒྱུ་དང་། རིང་བ་རྐྱེན་ཁོ་ནའོ་ཞེས་དང་། སྐྱེ་བྱེད་རྒྱུ་དང་། རྐྱེན་ནི་དམིགས་པ་ཙམ་དུ་ཟད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཀྱང་། དེ་གཉིས་ཁྱད་མེད་པར་གདུལ་བྱའི་མོས་པའི་དབྱེ་བ་ཙམ་དུ་ཟད་དོ། །འབྲས་བུ་སྐྱེ་བ་དང་། འགྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཆ་ནས་བརྗོད་ཀྱི་དོན་ལ་ཐ་དད་མེད་དོ། །དེས་ན། རྒྱུ། རྐྱེན། གཞི། རྒྱུ་མཚན། རྟགས་རྒྱུ། འབྲས་གནས་ཞེས་བྱ་བ་རྣམ་གྲངས་སོ། །
广说
གཉིས་པ་ལ། རྐྱེན་བཞི་སྤྱིར་བསྟན་པ་དང་། དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པའོ། །
总说四缘
དང་པོ་ལ། རྐྱེན་རང་གི་ངོ་བོ་བསྟན་པ། རྐྱེན་དེས་འབྲས་བུ་ལ་བྱ་བ་བྱེད་ཚུལ་གཉིས་སོ། །དང་པོ་ལ་བཞི། རྒྱུ་རྐྱེན། དེ་མ་ཐག་རྐྱེན། དམིགས་རྐྱེན། བདག་རྐྱེན་ནོ། །དང་པོ། རྒྱུ༷་རྐྱེན་ཞེས༷་བྱ༷་བ༷་ནི་བྱེད་རྒྱུ་མ་གཏོགས་པ་རྒྱུ༷་ལྔ༷་ཡི༷ན་ནོ། །གཉིས་པ། སེམ༷ས་དང༷་སེམ༷ས་བྱུང༷་སྐྱེས༷་པ༷་རྣམ༷ས་ནི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཡིན་ནོ། །ཐམས་ཅད་དམ་ཞེ་ན་དགྲ་བཅོམ་ལྷག་མེད་དུ་
3-55b
འཇུག་ཀའི་སེམས་སེམས་བྱུང་ཐ༷་མ༷་མིན༷་པ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་མཚུ༷ངས་པ་དེ༷་མ༷་ཐག༷་རྐྱེན་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་མཚུངས་པ་ཞེས་པ་སེམས་གཅིག་གི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་སེམས་གཅིག་དང་ཚོར་བ་གཅིག་གིས་གཅིག་བསྐྱེད་པ། རྫས་མཚུངས་པས་ན་མཉམ་པ་ཡིན་པས་སོ། །གཟུགས་ནི་མི་མཉམ་པར་འབྱུང་བས་རྫས་མི་མཚུངས་པས་སོ། །འདི་མཚུངས་པའང་ཡིན་ལ་དེ་མ་ཐག་པའང་ཡིན་ནོ།

 གཉིས་པ། སེམས་དང་སེམས་བྱུང་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་༡ རྣམས་དང༷་ནི་རྣམ༷་སྨིན༷་ལས་སྐྱེས༷་པ་དང་། ༢ ལྷག༷་མ་རྣམ་༣ སྨིན་སྐྱེས་མིན་པའི་མ་བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན། བཟོ་སྤྱོད་ལམ་སྤྲུལ་སེམས་སོགས་དང་ཟག་མེད་སྐད་ཅིག་དང་པོ་ལས་གཞན་པའི་དགེ་བ་རྣམས་ད༷ང་། ད༷ང་པོ༷་འཕ༷གས་པ་སྟེ་ཟག་མེད་སྡུག་བསྔལ་ཆོས་བཟོད་སྐད་ཅིག་དང་པོ་བཞི་པོ་རྣམས་ནི་གོང་གི་རིམ༷་པ་བཞིན༷་དུ་རྣམ༷་སྨིན༷་༡ མ་གཏོགས་པ་རྒྱུ་ལྔ་ལས་སྐྱེ་སྟེ། ཉོན་མོངས་ཅན་རྣམ་སྨིན་འབྲས་མིན་ལ་རྣམ་སྨིན་འབྲས་ལ་ཉོན་མོངས་ཅན་མི་སྲིད་པས་སོ། །ཀུན༷་འགྲོའི༷་རྒྱུ་༢ མ་གཏོགས་པ་ལྷག་མ་ལྔ་ལས་སྐྱེས་ཏེ། དེ་ཉོན་མོངས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རྣམ་ཀུན་དེ་གཉིས་༣ མ་གཏོགས་པའི་ལྷག་མ་བཞི་ལས་སྐྱེ་སྟེ། དེ་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་དང་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པས་སོ། །རྣམ་ཀུན་དེ༷་གཉི༷ས་དང༷་སྐལ༷་མཉམ༷་དང་གསུམ་མ༷་གཏོགས༷་ལྷག༷་མ་གསུམ་ལ༷ས་སྐྱེ༷་སྟེ། དགེ་བ་ཡིན་པ་དང་རིགས་འདྲ་སྔ་མ་སྔོན་དུ་མ་སོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཐམས་ཅད་ནི་སེམ༷ས་དང༷་སེ༷མས་ལ༷ས་བྱུང༷་བའི་དབང་དུ་བྱས་པ༷་ཡི༷ན། མཚུངས༷་ལྡན༷་གྱི་རྒྱུ་མ༷་གཏོགས༷་པ་ནི་སེམས་སེམས་བྱུང་ལས་གཞན༷་ལའང་
3-55a
དེ༷་བཞིན༷་དུ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་གཞན་ནི་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་དང་གཟུགས་སོ། །ཟག་མེད་སྐད་ཅིག་དང་པོའི་གཟུགས་དང་མི་ལྡན་འདུ་བྱེད་ཅེས་པ་ཟག་མེད་སྡོམ་པ་དང་པོར་ཐོབ་པ་དང་། སེམས་སེམས་བྱུང་དང་སྡོམ་པ་དེ་དག་གི་ཐོབ་པ་དང་མཚན་ཉིད་སོགས་ལ་ཟེར་བ་ཡིན་ནོ། །
缘差别
གསུམ་པ་རྐྱེན་བཤད་པ་ལ། བསྟན་བཤད་གཉིས།
略说
དང་པོ། རྐྱེན༷་ནི༷་རྒྱུ་རྐྱེན་སོགས་བཞི༷་པོ༷་དག༷་ཏུ༷་གསུ༷ངས། དེ་ལ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་ཁྱད་པར་འབྲས་བུ་སྐྱེས་པ་ན་རྒྱུན་ལྡོག་མི་ལྡོག་དང་འབྲས་བུ་ལ་ཐུན་མིན་དང་ཐུན་མོང་གི་སྒོ་ནས་ཕན་གདགས་པ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ནོ་ཞེས་དང་། ཉེ་རྐྱེན་རྒྱུ་དང་། རིང་བ་རྐྱེན་ཁོ་ནའོ་ཞེས་དང་། སྐྱེ་བྱེད་རྒྱུ་དང་། རྐྱེན་ནི་དམིགས་པ་ཙམ་དུ་ཟད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཀྱང་། དེ་གཉིས་ཁྱད་མེད་པར་གདུལ་བྱའི་མོས་པའི་དབྱེ་བ་ཙམ་དུ་ཟད་དོ། །འབྲས་བུ་སྐྱེ་བ་དང་། འགྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཆ་ནས་བརྗོད་ཀྱི་དོན་ལ་ཐ་དད་མེད་དོ། །དེས་ན། རྒྱུ། རྐྱེན། གཞི། རྒྱུ་མཚན། རྟགས་རྒྱུ། འབྲས་གནས་ཞེས་བྱ་བ་རྣམ་གྲངས་སོ། །
广说
གཉིས་པ་ལ། རྐྱེན་བཞི་སྤྱིར་བསྟན་པ་དང་། དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པའོ། །
总说四缘
དང་པོ་ལ། རྐྱེན་རང་གི་ངོ་བོ་བསྟན་པ། རྐྱེན་དེས་འབྲས་བུ་ལ་བྱ་བ་བྱེད་ཚུལ་གཉིས་སོ། །དང་པོ་ལ་བཞི། རྒྱུ་རྐྱེན། དེ་མ་ཐག་རྐྱེན། དམིགས་རྐྱེན། བདག་རྐྱེན་ནོ། །དང་པོ། རྒྱུ༷་རྐྱེན་ཞེས༷་བྱ༷་བ༷་ནི་བྱེད་རྒྱུ་མ་གཏོགས་པ་རྒྱུ༷་ལྔ༷་ཡི༷ན་ནོ། །གཉིས་པ། སེམ༷ས་དང༷་སེམ༷ས་བྱུང༷་སྐྱེས༷་པ༷་རྣམ༷ས་ནི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཡིན་ནོ། །ཐམས་ཅད་དམ་ཞེ་ན་དགྲ་བཅོམ་ལྷག་མེད་དུ་
3-55b
འཇུག་ཀའི་སེམས་སེམས་བྱུང་ཐ༷་མ༷་མིན༷་པ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་མཚུ༷ངས་པ་དེ༷་མ༷་ཐག༷་རྐྱེན་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་མཚུངས་པ་ཞེས་པ་སེམས་གཅིག་གི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་སེམས་གཅིག་དང་ཚོར་བ་གཅིག་གིས་གཅིག་བསྐྱེད་པ། རྫས་མཚུངས་པས་ན་མཉམ་པ་ཡིན་པས་སོ། །གཟུགས་ནི་མི་མཉམ་པར་འབྱུང་བས་རྫས་མི་མཚུངས་པས་སོ། །འདི་མཚུངས་པའང་ཡིན་ལ་དེ་མ་ཐག་པའང་ཡིན་ནོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
第二部分：心、心所有染污者等四类以何因缘生起
第二，心与心所有染污者（1）以及由异熟所生者，（2）剩余非异熟所生（3）的无覆无记，如工巧、威仪、加行、变化心等以及除无漏第一刹那外的诸善法等，以及第一圣者即无漏苦法忍第一刹那这四者，是依照上述次第而从异熟（1）以外的五因生起。染污者非异熟果，而异熟果非染污者故。
除遍行因（2）外从其余五因生，此非染污故。
除上述二者（3）外从剩余四因生，此非异熟所生亦非染污故。
除上述二者及相应和同类三因外从剩余三因生，因为是善法且无前行同类故。
以上皆是就心与心所而言。除相应因外，对非心心所者也同样理解，此处"非心心所"指不相应行和色法。无漏第一刹那的色法与不相应行，是指初得无漏律仪以及心心所与律仪的得以及相关特征等。
缘差别
第三，解释缘有略说和广说两部分。
略说
第一，缘宣说为因缘等四种。关于因与缘的区别，有人说：果生后因灭不灭，以及对果的特殊或共同方面有益者分别为因与缘；或说近缘为因，远者仅为缘；或说生起者为因，缘仅为所缘。但实际上两者并无差别，仅是根据所化机的不同偏好而已。是从果的生起和成就方面表述，实无差别。因此，因、缘、基础、理由、因相、果位等都是同义词。
广说
第二部分包括：总说四缘和别说等无间缘。
总说四缘
首先分为缘的自性和缘作用于果的方式两部分。缘的自性有四种：因缘、等无间缘、所缘缘和增上缘。
第一，所谓因缘是除能作因外的五因。
第二，已生心与心所是等无间缘。是否一切都是呢？除阿罗汉无余涅槃最后心心所这最后者外，其余都是等无间缘。"等"是指一心之后立即生起另一心，或一受引生另一受，因实体相等故称为等。色法不均等生起，实体不等故。此既是"等"也是"无间"。


 །མི་མཉམ་པ་ནི་གཟུགས་རྒྱས་བྱུང་གཅིག་མ་འགགས་བཞིན་དུ་གཅིག་འབྱུང་བ། ཟས་དང་ལེགས་བྱས་གཉིས་ཀས་རྒྱས་པ་དུས་མཉམ་དང་། ཡང་སོག་མ་ལས་ཐལ་བ་དང་། ནྱ་གྲོདྷའི་ས་བོན་ལས་ཡལ་ག་སོགས་བཞིན་མང་ཉུང་འཆོལ་བས་སོ་ཟེར། འགྲེལ་པས་སོར་སྡོམ་འདོད་པའི་གཟུགས་རྗེས་བསམ་གཏན་ཟག་མེད་འབྱུང་བས་འཆོལ་ཞེས་གསུངས། དེ་སེམས་ལ་མཚུངས་ཕྱིར་མི་ལེགས་ཟེར་ཀྱང་དཔྱད། མ་འོངས་པ་ལ་རིམ་པ་མེད་པས་དེ་མཁྱེན་ཚུལ་ལ་སྣ་ཚོགས་ཟེར་ཀྱང་མི་འཐད། ཀུན་འགྲོ་སྐལ་མཉམ་ལ་མ་འོངས་པ་མེད་ན་འདས་པ་ལ་ཡང་ངེས་པར་མཚུངས་ལ། དེ་ལ་ཡོད་ན་ཀུན་སྐལ་མ་འོངས་པ་མེད་པའང་བཀག་པར་དཀའ་འོ། །སེམས་ཀྱི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་དང་། སེམས་ཀྱི་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་ལ་མུ་བཞི་སྟེ། དང་པོ། སེམས་མེད་སྙོམས་འཇུག་གཉིས་ལས་ལྡང་སེམས་དང་། སྙོམས་འཇུག་གཉིས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། མཚུངས་ལ་སྙོམས་འཇུག་གིས་བར་ཆོད་པས་སེམས་ཀྱི་དེ་མ་ཐག་མིན་ནོ། །གཉིས་པ། སེམས་མེད་སྙོམས་འཇུག་གཉིས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་དང་པོའི་སྐྱེ་སོགས་བརྒྱད་དང་ཐོབ་སོགས་དང་།
3-56a
སེམས་བཅས་ཀྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བརྒྱད་དང་ཐོབ་སོགས་སོ། །གསུམ་པ། སྙོམས་འཇུག་གཉིས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་དང་པོ་དང་། སེམས་བཅས་སྐད་ཅིག་བར་མ་ཆོད་པའི་སེམས་སེམས་བྱུང་ཕྱི་མ་རྣམས་སོ། །བཞི་པ་སྙོམས་འཇུག་གཉིས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་གཉིས་པ་སོགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་ཐོབ་སོགས་དང་། ལྡང་སེམས་ཀྱི་དེ་རྣམས་སོ། །དེ་བཞིན་སེམས་ཀྱི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་དང་། སྙོམས་འཇུག་གི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་ལ་མུ་བཞི། མུ་དང་པོ། གོང་གི་གསུམ་པ་དང་འདྲ། གཉིས་པ་བཞི་པ་དང་འདྲ། གསུམ་པ་དང་པོ་དང་འདྲ། བཞི་པ་གཉིས་པ་དང་འདྲའོ། །གསུམ་པ། དམི༷གས་པ༷འི་རྐྱེན་ནི་ཚོགས་དྲུག་གི་ཡུལ་གྱི་ཆོས༷་རྣམ༷ས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་དོ༷། །དེ་ཡང་། རྣམ་ཤེས་ཀྱི་མི་དམིགས་པའི་ཆོས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲ་བས་སམ། འགའ་ཞིག་གིས་མི་དམིགས་ཀྱང་འགའ་ཞིག་གིས་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་དམིགས་རྐྱེན་ཡིན་ན་དངོས་པོར་འགྱུར་ཏེ། འབྲས་བུ་སྐྱེད་པའི་དོན་བྱེད་ནུས་པས་སོ་ཟེར་ན།བྱེ་སྨྲས་འདོད་མོད་ཀྱི་དེས་འབྲས་བུ་སྐྱེད་ན་རྟག་ཏུ་ཡོད་མེད་དུ་ཐལ་ཏེ། རྟག་པར་ཁས་བླངས་པས་སོ་གསུངས། དེས་ན་འདུས་མ་བྱས་ངོ་བོ་མེད་པའི་ཕྱིར་དམིགས་ཡུལ་ཙམ་ཡིན་གྱི་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་ནི་མིན་ནོ། །ཞེས་སོ། །བཞི་པ། བྱེ༷ད་རྒྱུ༷་ཞེས༷་བྱ༷་བ་དེ་ནི་བདག༷་པོའི༷་རྐྱེན་ཡིན་པར་བཤ༷ད་དོ། །འོ་ན་དམིགས་བདག་རྐྱེན་གཉིས་ཀ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡིན་པས་ཁྱད་ཅི་ཡོད་ཟེར་ན། སེམས་རང་དང་ལྷན་འབྱུང་གི་ཆོས་རྣམས་དམིགས་པ་མིན་ལ་བདག་རྐྱེན་ཡིན་པ་
3-56b
དང་། ཡང་དམིགས་རྐྱེན་དམིགས་བཅས་ཁོ་ནའི་རྐྱེན་དང་། སེམས་སེམས་བྱུང་རང་གི་ཡུལ་ཁོ་ན་དམིགས་རྐྱེན་ཡིན་གྱི་གཞན་གྱི་ཡུལ་མིན་ལ། བདག་རྐྱེན་རང་ལས་གཞན་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྐྱེན་ནོ། །ལྷན་མཚུངས་བདག་རྐྱེན་ཡིན་ཡང་དམིགས་རྐྱེན་མིན་པས་སོ། །གཉིས་པ་རྐྱེན་དེས་བྱ་བ་བྱེད་ཚུལ་ལ། དུས་གང་གི་འབྲས་བུ་ལ་བྱ་བ་བྱེད་པ་དང་། དངོས་པོ་གང་ལ་བྱ་བ་བྱེད་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། རྒྱུ་རྐྱེན་ལ་ལྔ་ལས་ལྷན་མཚུངས་ཀྱི་རྒྱུ༷་གཉི༷ས་པོ༷་དག༷་འབྲས་བུ་འགག༷ས་པ༷་ལ༷་མངོན་པར་ཕྱོགས་པ་ད་ལྟ་བ་ལ་བྱ༷་བ༷་བྱེ༷ད་དོ༷། །སྐལ་ཀུན་རྣམ་སྨིན་གསུམ༷་པོ༷་ནི༷་སྐྱེ༷་བ་ལ་མངོན་ཕྱོགས་མ་འོངས་པ་ལ༷འོ༷། །དེ༷་ལ༷ས་གཞན༷་པ༷་ཡི༷་དེ་མ་ཐག་དང་དམིགས་པའི་རྐྱེན༷་གཉིས་པོ་དག༷་གོ་རིམ་དེ༷་ལ༷ས་ཟློག༷་པ༷་སྟེ།དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་སྐྱེ་བ་ལ་མངོན་ཕྱོགས་མ་འོངས་པ་དང་། དམིགས་རྐྱེན་ད་ལྟ་བ་ལ་བྱ་བ་བྱེད་པ་ཡི༷ན་ནོ།

不均等是指色法扩大生起时，一未灭的同时另一生起
不均等是指色法扩大生起时，一未灭的同时另一生起，如食物和善行二者同时令身增长，或从稻草生灰，或从尼拘陀种子生枝等，因数量多少混杂。注释说：欲界律仪色法后生禅定无漏，故说混杂。有人认为这不合理，因心是平等的，但此说值得考察。有人说因未来无次第，故了知方式多样，但这不合理。若遍行因和同类因无未来，则过去也必无，若过去有，则难以否认未来也有遍行因和同类因。
心的等无间缘和心的等无间缘有四句：
第一，从无心等至二者出定之心，以及二等至的第二刹那等，是等但被等至隔断，故非心的等无间。
第二，无心等至二者第一刹那的生等八相和得等，以及有心状态中一切心心所的八相和得等。
第三，二等至的第一刹那，以及有心无间断的后续心心所。
第四，二等至第二刹那等的相和得等，以及出定心的这些。
同样，心的等无间和等至的等无间有四句：
第一句同上述第三句，第二句同第四句，第三句同第一句，第四句同第二句。
第三，所缘缘是六识的对境，即一切法。
对于识不缘取的法，由于与所缘相似，或虽有些不缘但有些缘取，所以也是所缘缘。若问无为法作所缘缘是否成为实法，因能产生果的功能？毗婆沙师虽许此说，但若其生果则应非恒常，因已承认为常故。因此，无为法无自性，仅是所缘对象，非生果之缘。
第四，所谓能作因就是增上缘。
若问所缘缘和增上缘都是一切法，有何区别？心与其俱生法非所缘但是增上缘；所缘缘仅为有所缘者之缘，心心所仅以自境为所缘缘非他境，而增上缘则是除自外一切法之缘。虽俱生相应是增上缘但非所缘缘。
第二，缘作用于果的方式分为：对何时的果起作用，以及对何种事物起作用。
首先，因缘中的五因，相应两因对将灭的当下果起作用。
同类、遍行、异熟三因对将生的未来果起作用。
除此之外的等无间缘和所缘缘两者次第相反：等无间缘对将生的未来果，所缘缘对当下果起作用。


 །དེ་ལྟ་ན་སེམས་སེམས་བྱུང་དག་འདས་འོངས་དང་། འདུས་མ་བྱས་ལ་མི་དམིགས་ཏེ། དམིགས་རྐྱེན་དང་ཡུལ་ཅན་དུས་མཉམ་པས་སོ་ཟེར་ན་བྱེ་སྨྲས་འདས་འོངས་རྫས་སུ་འདོད་པས་ད་ལྟར་ཡོད་པ་དེ་དག་ལ་དམིགས་པའང་དུས་མཉམ་པ་ཁོ་ན་ཟེར། མདོ་སྡེ་པས་རྒྱུ་འབྲས་དུས་མི་མཉམ་པས་མ་འོངས་ལ་བྱ་བ་བྱེད་ཀྱི་ད་ལྟ་བ་ལ་མི་བྱེད་ཟེར། ལྷན་མཚུངས་རྒྱུ་འབྲས་སུ་གསུངས་པའང་རྒྱུན་ལ་ཡིན་གྱི་སྐད་ཅིག་ལ་རྒྱུར་གྱུར་པ་མིན་ལ། འོ་ན་སེམས་མེད་ལས་ལངས་མ་ཐག་གི་སེམས་ལ་ཚོར་བ་ཡོད་མེད་དཔྱད་པས་དུས་མཉམ་གྱི་རྒྱུ་ཡོད་ཟེར། འདས་འོངས་མེད་པས་དེ་ལ་དམིགས་པ་དམིགས་རྐྱེན་མིན་ནོ། །
3-57a
བདག་རྐྱེན་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་མི་སྒྲིབ་པ། དེ་དག་ལས་གཞན་དུ་མེད་ཕྱིར་ལོགས་སུ་མ་བཤད་དོ། །གཉིས་པ་ལ། ཤེས་པ་དང་གཟུགས་སྤྱི་ལ་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་ཚུལ་དང་། བྱེ་བྲག་བེམ་པོ་ལ་རྐྱེན་བྱེད་ཚུལ་གཉིས།དང་པོ་ལ། རྐྱེན་བྱེད་ཚུལ་དངོས་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ལོག་རྟོག་གཞན་དགག་པ་གཉིས་ཀྱི། དང་པོ། རྐྱེན་བཞི༷་ཡིས༷་སེམ༷ས་དང༷་སེམ༷ས་བྱུང༷་རྣམ༷ས་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །རི་རྭ་དང་ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་སོགས་འཛིན་པའི་ཡིད་ཀྱང་། ཁ་ཅིག་གིས་རི་བོང་དང་རྭ་ལ་སོགས་པའང་ཁ་ཡར་དུ་ཡོད་པས་དེ་ལས་སྐྱེ་བར་འདོད། བྱེ་སྨྲས་རི་རྭ་སོགས་མིང་མཚན་མ་རྫས་སུ་ཡོད་པ་དེ་དག་ལས་སྐྱེ་བར་འདོད། ཁ་ཅིག་སེམས་སེམས་བྱུང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དག་དམིགས་རྐྱེན་ལས་མི་སྐྱེ།མ་ལོག་པ་རྣམས་དམིགས་རྐྱེན་ལས་སྐྱེ་བར་འདོད་དེ་དེ་ལེགས་གསུངས། སེམས་སེམས་བྱུང་ལ་རྒྱུ་རྐྱེན་ནི་ལྔ་པོ་ཅི་རིགས་སོ། །དམིགས་རྐྱེན་མ་གཏོགས་གསུམ༷་གྱི༷ས་སྙོམ༷ས་པར༷་འཇུག༷་པ༷་གཉི༷ས་སྐྱེ་སྟེ། སྙོམས་འཇུག་གཉིས་ལ་རྒྱུ་རྐྱེན་ལྷན་འབྱུང་དང་ས་མཚུངས་པའི་དགེ་བའི་ཕུང་པོ་ལྔའམ་བཞིའོ། །འདི་ལ་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སེམས་ཡིན་ལ། དེ་ཡི་ཕྱིར་སྙོམས་འཇུག་འདི་གཉིས་པོ་སེམས་ཀྱི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་ལས་སྐྱེ་བས། སེམས་ཀྱི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཡིན་གྱི། སེམས་སྐྱེ་བ་ལ་གེགས་བྱེད་པས་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་མིན་ནོ། །རྐྱེན་མིན་རྐྱེན་ཅན་ཡིན་ཞེས་སོ། །དམིགས་རྐྱེན་ལས་མི་སྐྱེ་སྟེ་དམིགས་པར་བྱེད་པ་མིན་པས་སོ། །དེས་ན་བྱེ་སྨྲས། གཟུགས་
3-57b
མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་མི་འདོད་ཀྱི་མཚུངས་ལྡན་མིན་པ་འགའ་ཞིག་ལ་ནི་འདོད་དེ། སྙོམས་འཇུག་གཉིས་མི་ལྡན་འདུ་བྱེད་བེམ་པོ་ཡིན་པས་སོ། །འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་སྔོན་ལས་ཀྱིས་འཕངས་པས་ངང་གིས་འཇུག་པ་ཡིན་གྱི་སེམས་ཀྱིས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པས་བསྐྱེད་པ་མིན་ཕྱིར་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པར་མ་བརྗོད་དོ། །དེ་གསུམ་ལས་ལྷག་མ་གཞན༷་གཟུགས་ནི༷་བདག་རྒྱུ་གཉི༷ས་པོ༷་དག༷་ཅི་རིགས་པ་ལ༷ས་སྐྱེའོ༷། །གཉིས་པ། སྣོད་བཅུད་འདི་དག་རྒྱུ་རྐྱེན་དུ་མ་དེ་ལྟར་ཚོགས་ནས་སྐྱེ་ཡི་དབ༷ང་ཕྱུག༷་སོ༷གས་རྒྱུ་རྟག་པ་གཅིག་གིས་སྐྱེད་པ་མིན༷་ཏེ་རིམ༷་གྱིས་འབྱུང་བ་དང་སོ༷གས་པས། ཡུལ་དུས་རྫས་གསུམ་རེས་འགའ་བ་སོ་སོ་སྣ་ཚོགས་ཐ་དད་ཡིན་པའི་ཕྱིར༷། ཁྱབ་སྟེ་གཅིག་རྟག་གིས་བསྐྱེད་ན་ཡུལ་དུས་རྫས་གསུམ་ཁྱད་མེད་པར་ཡོད་པའམ། མེད་པར་ཐལ་བའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་ཡུལ་དུས་རྫས་གསུམ་སོ་སོ་བ་ཡིན་པ་དེས་རྒྱུ་གཅིག་པུ་མི་འགྲུབ་བོ། །གཉིས་པ་བེམ་པོ་ལ་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་ཚུལ་ནི། གཟུགས་ཅན་གྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལ། གལ་ཏེ་འབྱུང་བ་དེའི༷་རྒྱུ༷་འབྱུང༷་བ༷་ཡིན་ན། སྐལ་ལྷན་རྣམ༷་པ༷་གཉི༷ས་ཡིན་ཏེ། རིས་མཐུན་སྔ་མས་ཕྱི་མ་བསྐྱེད་ན་སྐལ་མཉམ། གཞན་གསུམ་དང་ཚོགས་པ་གཅིག་པའི་དུས་མཉམ་པ་ནི་ལྷན་འབྱུང་ངོ་། །འབྱུང་བས་འབྱུང༷་བ་ལ༷ས་གྱུར༷་པའི༷་གཟུགས་གཞན་བདག་རྐྱེན་བྱས་ནས་སྐྱེད་ན། བྱེད་རྒྱུའི་རྒྱུ་ཁོ་ན་རྣམ༷་པ༷་ལྔ༷་བྱེད་དོ། །རྒྱུ་རྐྱེན་མེད་དོ།

如此则心心所不缘过去未来和无为法
如此则心心所不缘过去未来和无为法，因为所缘缘与有境应同时存在。毗婆沙师认为过去未来是实体，故说仅缘当下存在的事物，也是同时的。经部师则认为因果不同时，故对未来起作用而非对现在。俱生相应说为因果也是就相续而言，非指刹那为因。若问从无心出定后的心有无受，经考察认为有同时之因。过去未来不存在，故缘它们不是所缘缘。
增上缘是一切处不障碍，除此之外别无他缘，故未另行说明。
第二分为：对识和色法总体如何作缘，以及对无情物别体如何作缘两部分。
首先，对识作缘方式直接论述及由此破除其他错误观念两部分。第一，四缘生心和心所。关于执取兔角、空中花等的意识，有人认为兔子和角等零散存在，故从彼生起。毗婆沙师则认为兔角等名相作为实体存在，心从彼生。有人认为颠倒的心心所不从所缘缘生，而非颠倒者从所缘缘生，此说甚好。心心所的因缘是五因中相应者。
除所缘缘外三缘生二等至，二等至的因缘是俱生与同地善五蕴或四蕴。此中等无间缘是入定之心，因此这二等至从心的造作生起，是心的等无间缘，但因障碍心生故非等无间缘。所谓"非缘而是缘所生"。不从所缘缘生，因不作所缘故。
故毗婆沙师不承认色法有等无间缘，但承认某些非相应法有，因二等至是不相应行，属无情物。无想有情是由先前业力引发自然入定，非由心造作所生，故未说从等无间缘生。
除上三缘外，其余色法从因缘二缘中相应者生。
第二，此等器世间及有情是由多种因缘聚集而生，非由自在天等常一因所生，因为次第生起等，时地物三者各异、多样、差别故。若由一常因生，时地物三者应无差别或全不存在，果既是时地物三各异，故因非一。
第二，对无情物如何作缘：别说色法的因缘，若大种以大种为因，则为二因，即同类和俱生。前类引生后类为同类因，与其他三大种同聚同时为俱生因。
大种对所造色作增上缘而生起时，仅以能作因为因，即五种因缘。无因缘。


 །དེ་གང་ཞེ་ན། འབྲས་གཟུགས་སྔར་མ་གྲུབ་པ་གསར་དུ་སྐྱེད་པ་དང་། སློབ་དཔོན་ལས་སློབ་མ་ལྟར་སྐྱེས་པའི་
3-58a
རྒྱུན་རྣམས་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བྱེད་པ་དང་། རི་མོའི་རྩིག་པ་བཞིན་རྒྱུན་གནས་པའི་གཞི་བྱེད་པ་དང་། ལུས་ལ་ཁ་ཟས་ལྟར་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་རྒྱུ་བྱེད་པ་དང་། གོང་ནས་གོང་དུ་འཕེལ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་བསྡུས་ན་སྐྱེ་གནས་འཕེལ་གསུམ་དུའོ། །སྐྱེ་དང་རྗེས་མཐུན་རྟེན་དང་ནི། །རྒྱུན་མི་འཆད་དང་འཕེལ་བ་ལས། །ཞེས་སོ། །དེ་ལྔ་བྱེད་རྒྱུའི་བྱེ་བྲག་ཡིན་པས། འབྱུང་བས་འབྱུང་འགྱུར་ལ་བྱེད་ན་རྒྱུ་བྱེད་ཀྱི་གཞན་མིན་ཏེ། སྐལ་བ་མི་མཉམ་པ་དང་། ལྷན་ཅིག་འབྱུང་ཡང་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་འབྲས་མིན་པ་དང་། ཀུན་འགྲོ་མིན་པ་དང་། མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པ་དང་། འབྱུང་བ་དག་དགེ་མི་དགེར་འགྱུར་མི་སྲིད་པས་སོ། །འབྱུང་འགྱུར་གྱི་གཟུགས་ཀྱིས་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་གཟུགས་སྐྱེ་ན། ལྷན། སྐལ། རྣམ་སྨིན་རྣམ༷་གསུམ༷་ཅི་རིགས་ཏེ། དེ་ཡང་ཕན༷་ཚུན༷་དུ༷་སྐྱེ་ནའོ། །ལྷན་འབྱུང་འབྱུང་བཞི་ཚོགས་པ་གཅིག་ལས་སྐྱེ་བས་བསམ་གཏན་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པའི་སྤོང་བདུན་པོ་དག་ཕན་ཚུན་ཡིན་གྱི་ཚོགས་པ་ཐ་དད་ཀྱིས་སྐྱེ་ནས་མིག་སོགས་དང་། དེའི་ཡུལ་ལྔ་དང་པོར་སྡོམ་སོགས་ནི་མིན་ནོ། །སྐལ་མཉམ་དགེ་སོགས་རིགས་མཐུན་སྔ་མས་ཕྱི་མ་སྐྱེ་ནའོ། །རྣམ་སྨིན་ནི། རིག་བྱེད་དང་རིག་བྱེད་མིན་པ་དགེ་བ་ཟག་བཅས།མི་དགེའི་ལུས་ངག་གི་ལས་དག་གིས་མཐོ་རིས་དང་ངན་སོང་གི་དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་ལུས་སྐྱེད་པ་ལྟ་བུའོ། །འབྱུང༷་བ༷་རྣམ༷ས་ཀྱི༷་རྒྱུ་འབྱུང༷་འགྱུར་དེ༷་ཡིན་པ་ལ། རྣམ༷་སྨིན་གྱི་རྒྱུ་གཅི༷ག་པུ་སྟེ། དེ་ཡང་ལུས་ངག་གི་རིག་རིག་
3-58b
མིན་དགེ་བ་ཟག་བཅས་དང་། མི་དགེ་བ་དག་གིས་དབང་པོའི་ཚོགས་པ་ན་ཡོད་པའི་འབྱུང་བ་སྐྱེས་པ་ཡིན་ནོ། །བྱེད་རྒྱུའང་ཡོད་མོད་ཀྱི་དེ་དག་ནི་བྱེ་བྲག་མེད་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རྟག་ཏུ་མི་བགྲང་ངོ་། །ཞེས་འགྲེལ་པ་ལས་འབྱུང་ངོ་། །གཟུགས་ཅན་ལ་གཉིས་ཀ་ལས་སྐྱེ་བ་ཡོད། བྱེད་རྒྱུ་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེ་བའང་ཡོད། འབྱུང་བས་འབྱུང་བ་བཞི་སྐྱེ་ན་རྒྱུ་རྐྱེན་ཁོ་ན་ལས་མིན་ཏེ། དེ་ལའང་བྱེད་རྒྱུས་ཁྱབ་པས་སོ་ཞེས་རང་གིས་བསམ་མོ། །
等无间缘个别说
གཉིས་པ་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལ། རྐྱེན་དང་རྐྱེན་ཅན་རྣམ་འཇོག་གི་གཞི་ཁམས་གསུམ་གྱི་སེམས་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་སུ་དབྱེ་བ། དེ་ལྟར་དབྱེ་བའི་སེམས་གང་ཞིག་གང་གི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་ཚུལ་དཔྱད་པ། སླར་ཡང་ཉི་ཤུར་དབྱེས་ནས་རྙེད་གཏོང་དཔྱད་པ་གསུམ། དང་པོ། འདོ༷ད་ཁམས་ཀྱི་ཡི༷ད་དགེ༷་དང༷་མི༷་དགེ༷་དང༷་། སྒྲིབ༷་ལུང་མ་བསྟན་པ༷་དང༷་ནི༷་མ༷་སྒྲིབ༷་པ༷་ལུང་མ་བསྟན་དང་བཞི། གཟུགས༷་དང༷་གཟུགས༷་མེ༷ད་པ༷་དག༷་ན༷་མི༷་དགེ༷་ལ༷ས་གཞན༷་གསུམ་གསུམ་དྲུག་ཟག༷་མེ༷ད་སློབ་མི་སློབ་གཉི༷ས་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་འཁོར་འདས་ཀྱི་སེམས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་སུ་འདུས་སོ། །དེ་གང་གི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་གང་འབྱུང་བའི་མཐའ་དཔྱད་པ་ལ། རང་ས་དང་། གཞན་ས་འབྱུང་བ་གཉིས། དང་པོ་ལ་རྒྱུན་གྱི་ཚེ། ས་མཚུངས་འབྱུང་བ་གཉིས། ཕྱི་མ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ། སྙོམས་འཇུག་ལས་ལྡང་བ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ། སྙོམས་འཇུག་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་གཟིར་བ་དང་གནས་སྐབས་དྲུག་ཡོད་ལ།
3-59a
སྙོམས་འཇུག་ལ་འཇུག་ལྡང་གི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ། སྤྲུལ་སེམས་ལ་འཇུག་ལྡང་གཉིས་ལོགས་སུ་བརྩིས་ན་བརྒྱད་དེ། སྤྲུལ་ལ་འཇུག་པ་སྙོམས་འཇུག་ལས་ལྡང་བ་དང་། སྤྲུལ་ལས་ལྡང་བ་སྙོམས་འཇུག་ལ་འཇུག་པ་ཡིན་པས་སོ། །དེ་ལ་རྒྱུན་ཞེས་པ་རིས་འདྲ་རྒྱུན་ཆགས་པ་དགེ་བ་ལས་དགེ་སོགས་སོ།

那是什么？为所造色过去未成就者新生起
那是什么？为所造色过去未成就者新生起，如同学生从老师那样使已生起的相续随顺，如墙上的绘画作为相续存在的基础，如食物对身体般作为相续不断的因，以及使其逐渐增长，总括而言，即生、住、增三种。如说："生与随顺、依托，相续不断与增长。"
这五种是能作因的差别，故大种对所造色起作用时是能作因，而非其他因，因为非同类，虽俱生但非互为因果，非遍行，非相应，且大种不可能成为善不善故。
所造色生所造色时，有三种因：俱生、同类、异熟。这是指互相生起的情况。俱生因是指从四大种一聚而生，如禅定无漏律仪的七种断，彼此互为俱生因；若从不同聚生，如眼等及其五境、初得律仪等则不是。同类因是指善等同类前者生后者。异熟因，如有表和无表色善有漏、不善身语业产生善趣或恶趣具根身等。
大种以所造色为因时，仅有一种异熟因。即身语有表无表善有漏和不善产生根聚中的大种。能作因虽然也有，但因其普遍运行无差别，故通常不计数。注释中如是说。
色法有从二者生的，也有仅从能作因生的。大种若生四大种，非仅从因缘生，因为也有能作因遍及故，此是我个人理解。
等无间缘个别说明
第二，别说等无间缘分三部分：作为缘与所缘安立基础的三界心分为十二种，分析如此分类的心何者作何者之缘，以及进一步分为二十种后考察得舍。
第一，欲界意善、不善、有覆无记及无覆无记四种；色及无色界各有不善以外的三种共六种；无漏有学无学二种。如此，轮回涅槃的一切心摄为十二种。
考察何者之后何者生起的界限有两类：自地生起和他地生起。
第一种情况，在相续时，同地生起。第二种情况包括：入定、出定、结生、被烦恼染污等六种情况。若将入定出定中包含的变化心入出单独计算则有八种：因为入变化心是出定，出变化心是入定。
此中"相续"指同类相续，如善生善等。
;


 །ས་མཚུངས་རིས་མི་མཐུན་ཀྱང་འདོད་པ་སོགས་ས་འདྲ་ན། དེ་ནི་རང་སའི་དེ་མ་ཐག་པར་རང་སའི་འདོད་པའི་སྤྲུལ་སེམས་མ་གཏོགས་པ་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་ངོ་། །སྙོམས་འཇུག་ཚེ་འོག་མའི་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་ལས་གོང་མའི་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་དང་ཟག་མེད་གཉིས་འབྱུང་བའོ། །སྙོམས་འཇུག་ལས་ལྡང་བ་ན། གོང་མའི་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་དང་ཟག་མེད་གཉིས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འོག་མའི་དགེ་བ་འབྱུང་བ་ནི། འདོད་པའི་དགེ་བ་གཉིས་ཀ་དང་། ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་སྦྱོར་བྱུང་ཁོ་ན་འབྱུང་བ་ཉིད་དུ་ངེས་སོ། །སྤྲུལ་པ་ལ་འཇུག་ཚེ། དག་དང་རང་ལས་དེ་ལས་གཉིས། ཞེས་པ་ལྟར། གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་གི་རྗེས་སུ་འདོད་པའི་སྤྲུལ་སེམས་དང་། གཟུགས་ཀྱི་སྤྲུལ་སེམས་ལུང་མ་བསྟན་གཉིས་ཁོ་ནའོ། །སྤྲུལ་པ་ལས་ལྡང་ཚེ། སེམས་གཉིས་པོ་དེའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་འབྱུང་སྟེ། སྤྲུལ་པ་ལས་ལངས་ནས་ཀྱང་བསམ་གཏན་གྱི་སེམས་མངོན་དུ་བྱེད་པས་སོ། །ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ་འཆི་སྲིད་ནས་བར་སྲིད་དང་། སྐྱེ་སྲིད་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་སྟེ། དེ་ཡང་
3-59b
འཆི་སེམས་ནི་ཟག་མེད་གཉིས་དང་། དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་། བཟོ་གནས་སྤྲུལ་སེམས་མ་གཏོགས་པ་རང་སའི་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དང་། རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་དང་། སྤྱོད་ལམ་པ་རྣམས་ཅི་རིགས་ཡིན་ལ། སྐྱེས་སེམས་སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་ཉོན་མོངས་ཅན། ཞེས་དང་། འཆི་འཕོ་དག་ལས་ཉོན་མོངས་ཀུན། ཞེས་འབྱུང་བས། གང་དུ་སྐྱེས་པའི་ས་པ་དེའི་ཉོན་མོངས་ཅན་སེམས་ཡིན་ཕྱིར། སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དང་། མི་དགེ་བ་གཉིས་སོ། །འོག་ནས་གོང་མར་སྐྱེ་ཚེ་འཆི་སེམས་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན། རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་དང་། སྤྱོད་ལམ་པ་ཡིན་ལ། སྐྱེ་སེམས་གོང་ན་མི་དགེ་མེད་ཕྱིར་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཁོ་ནའོ། །གོང་ནས་འོག་སྐྱེ་ན། འཆི་སེམས་གོང་དང་འདྲ། སྐྱེ་སེམས་འདོད་པར་སྐྱེ་ན་སྒྲིབ་མི་དགེ་ཅི་རིགས་གོང་མར་སྒྲིབ་པ་ཁོ་ནའོ། །རང་སའི་རང་ས་ན་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་སྤྲུལ་བཟོ་མ་གཏོགས་པའི་རང་ས་ན་གང་ཡོད་ཀྱི་སེམས་འཆི་སེམས་དང་། སྐྱེ་སེམས་འདོད་ན་གཉིས། གོང་ན་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཁོ་ནའོ། །ཟག་མེད་གཉིས་སྐྱེ་འཆིའི་སེམས་གཉིས་ཀར་མི་གཏོགས་ཏེ། དེ་སྲིད་པའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་སོ། །སྙོམས་འཇུག་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་གཟིར་ཚེ། གོང་མའི་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ལས་འོག་མའི་དགེ་བ་སྟེ། དེ་ཡང་གཟུགས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་ཅན་ལས་འདོད་དགེ་གཉིས་ཀ་དང་། གཟུགས་མེད་ཀྱི་དེ་ལས་གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ཁོ་ནའོ། །དོན་དེ་དག་བློ་ལ་
3-60a
བཞག་ནས་ངེས་པར་བྱའོ། །གཉིས་པ། འདོ༷ད་སེམ༷ས་དགེ༷་བ༷་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་བྱས་པ་ལ༷ས་སེམ༷ས་བཅུ་གཉིས་ལས་དགུ༷་འབྱུང་སྲིད་དེ། འདི་ལྟར་རྒྱུན་གྱི་ཚེ་འདོད་དགེ་རང་ས་མཚུངས་ཚེ་འདོད་པའི་མི་དགེ་སོགས་གཞན་གསུམ། སྙོམས་འཇུག་གི་ཚེ་འདོད་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ལས། གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ཟག་མེད་གཉིས། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ། འདོད་དགེ་སྐྱེས་ཐོབ་ལས་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་སོ།

同地不同类但若属欲界等同地
同地不同类但若属欲界等同地，则在自地的等无间，除欲界的变化心外，自地的一切善等都会生起。
入定时，从下地的加行善后生上地的加行善和二无漏。
出定时，上地的加行善和二无漏之后，生下地的善，即欲界的二种善，以及上二界中唯有加行善必定生起。
入变化时，如说"净与自后彼二"，色界加行善之后唯生欲界变化心和色界无记变化心二者。
出变化时，这二心之后生色界加行善，因为从变化出来后，仍现前禅定心。
结生时分为死有到中有，和投生到生有。
其中死心是除二无漏、加行善、工巧、变化心外，自地的生得善、不善、有覆无记、异熟生和威仪差别。生心则如说"生有是染污"和"死有后起一切烦恼"，因此是生处地的染污心，即有覆无记和不善二者。
从下地往上地投生时，死心是生得善、无覆无记、异熟生和威仪，生心因上地无不善，故唯有覆无记。
从上地往下投生时，死心同上，生心若生欲界则为有覆或不善，若生上地则唯有覆。
自地投生自地，除加行善、变化、工巧外的自地心为死心，生心在欲界有二种，上地唯有覆无记。
二无漏均不属于生死二心，因为它们是对有的对治。
被烦恼染污定时，从上地有覆无记生下地善，即从色界染污生欲界二善，从无色界染污生色界唯加行善。
应将这些义理牢记于心。
第二，欲界善心作为等无间缘能生十二心中的九心，即：相续时，欲界善同地相续时生欲界不善等其余三种；入定时，欲界加行善生色界加行善和二无漏；结生时，欲界生得善生上二界的二有覆。
;
USER:这些是用于人类学和语言学术用途，请完整直译成简体中文，不要意译缩略，如果文件中有重复的部分也照译不要省略，藏文不要对照输出; 遇到原文是对仗诗歌体时译文也请尽量对仗; 如遇种子字和咒语，以（藏文，梵文拟音，梵文天城体，梵文泰卢固体，汉语字面意义，汉语拟音）六种形式按照紧凑而不省略的长句排列显示： །འདོད་ཀྱི་མི༷་དགེ༷་ལས༷་རང་ས་འདོད་དགེ་སོགས་བཞི་པོ་སྟེ་དྲུ༷ག་འབྱུང་སྟེ་དེ་ལས་སློབ་པ་མི་སྐྱེ་བས་སོ། །འོ་ན་མི་དགེ་ལས་ཟག་མེད་སྐྱེ་བར་མི་འགྱུར་ལ། སྐྱེ་ནའང་མདོ་ལས་འདོད་ཆགས་ལས་སྐྱེས་ཞེས་སྡུག་བསྔལ་བཟོད་པ་ལ་བཤད་པ་ཅི་ཞེ་ན། དེ་བཤད་པའི་དོན་ལ་དྲུག་ལས། འདོད་ཆགས་ཤུགས་དྲག་པ་ལ་ཡོད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མཐུས་དེའི་ཉེས་དམིགས་མཐོང་བས་མི་དགེ་བའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་དགེ་བ་འཇིག་རྟེན་པ་དང་། ཟག་མེད་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་དགེ་བ་ལས་ཀྱང་ཟག་མེད་སྐྱེ་བར་བཤད་པའོ། །ཞེས་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྒྱུ་མ་ཅན་གྱི་བུད་མེད་ལ་ཆགས་པ་ཕྲ་མོ་རྐྱེན་དུ་བྱས་ནས་འདོད་པའི་ཉེས་པ་ལེགས་པར་མཐོང་བས་མི་རྟག་སྡུག་བསྔལ་སོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་ཞི་གནས་སྟོབས་ཆེན་བསྐྱེད་ནས། འཇིག་རྟེན་པའི་དགེ་བ་མང་དུ་བསྐྱེད་དེ་རིམ་གྱིས་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཟག་མེད་ཀྱི་བདེན་པ་མངོན་རྟོགས་སྐྱེས་སོ། །ཞེས་དང་། ལྷ་ལས་བབས་པའི་མདོ་ལས་མི་དགེ་དྲུག་པའི་རྟོག་པས་ཞེས་འབྱུང་བས་སོ། །ཞེས་འདོད་པའི་ལས་ཀྱི་ལམ་དྲུག་པ་ལོག་གཡེམ་ལས་ཀྱང་ཟག་མེད་སྐྱེར་རུང་ངོ་ཞེས་པའོ། །ཞེས་པས་དོན་
3-60b
དེ་ཁས་བླངས་ཀྱང་། ཁ་ཅིག་ཆགས་སེམས་ཀྱི་རྗེས་ཐོགས་སུ་ཡིད་བྱུང་བའི་སེམས་ལས་ཐེག་ཆེན་མཐོང་ལམ་སྐྱེ་བ་ཡིན་གྱི་མི་དགེ་བའི་རྗེས་ཐོགས་སུ་ཟག་མེད་སྐྱེ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། ཚིག་བཞི་པ་ལས། དུག་གིས་དུག་ནི་ཕྱུང་བ་ལྟར། ཞེས་པ་ལྟར་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཡོད་ཀྱི་དོན་དམ་དུ་ཉོན་མོངས་པ་དང་སྤོང་བྱེད་མེད་པ་དེ་བཞིན་དུ། རྣམ་པར་དག་པའི་མི་དགེ་བ་ཡོད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་བྱང་མེད་པས་ན། མདོ་ལས། རབ་ཏུ་དགའ་དང་མཚུངས་ལྡན་པའི། །ཉོན་མོངས་དང་ནི་རྣམ་བྱང་མཚུངས། ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དགྱེས་མདོར་ཡོད་པར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་འཆད་དོ། །འདོད་ཀྱི་སྒྲིབ༷་ལུང་མ༷་བསྟན་ལས༷་རང་ས་གསུམ་དང་། གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཏེ་ལྔ༷་འབྱུང་སྟེ། རྒྱུན་ས་མཚུངས་ཀྱི་ཚེ་རང་ས་གསུམ་ནི་སྒྲིབ་ཉིད་དང་། དགེ་བ། མ་སྒྲིབ་ལུང་བསྟན་ནོ། །ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ནོ། །འདོད་ཀྱི་མ༷་སྒྲིབ༷་ལུང༷་བསྟན་ལས་རང་ས་གསུམ་དང་། གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ལྟ་བུ་སྟེ་བཞི༷། སྤྲུལ་སེམས་ལས་གཟུགས་ཀྱི་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ཁོ་ན་སྐྱེ་ལ། གཞན་སུམ་གསུམ་ནི་རང་ས་གསུམ་མོ། །གཟུགས་ཀྱི་དགེ༷་བ༷་ལས༷་འདོད་ཀྱི་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་དང་། མ་སྒྲིབ་སྤྲུལ་སེམས་གཉིས་དང་། རང་ས་གསུམ་དང་། གཟུགས་མེད་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་དང་། ཟག་མེད་གཉིས་ཏེ་བརྒྱད༷་དེ། སྙོམས་འཇུག་པའི་ཚེ། གཟུགས་མེད་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་དང་། ཟག་མེད་གཉིས་སོ། །སྙོམས་འཇུག་ལས་ལྡང་བའི་ཚེ་འདོད་ཀྱི་
3-61a
དགེ་གཉིས་སོ། །སྤྲུལ་ལ་འཇུག་ཚེ་འདོད་ཀྱི་སྤྲུལ་སེམས་དང་། གཟུགས་ཀྱི་སྤྲུལ་སེམས་སོ། །གཟུགས་ཀྱི་སྒྲིབ༷་ལུང་མ༷་བསྟན་ལ༷ས་རང་ས་གསུམ་དང་། གཟུགས་མེད་ཀྱི་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དང་། འདོད་ཀྱི་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ངོ་སྟེ་ལྔ༷་ནི། ཀུན་བཤད་ཟིན་པ་དེ་བཞིན་ནོ། །གཟུགས་ཀྱི་མ༷་སྒྲིབ༷་ལུང་མ༷་བསྟན་ལ༷ས་རང་ས་གསུམ་དང་། སྤྲུལ་སེམས་ལས་འདོད་ཀྱི་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་སྟེ་བཞི༷་ནི་གཟུགས་མེད་པའི་དགེ་བ་ལས་སྐྱེར་རུང་བ་ཡིན་ནོ། །གཟུགས་མེད་པའི་དགེ༷་བ༷་ལས༷་རང་ས་གསུམ་དང་། ཟག་མེད་གཉིས་དང་། གཟུགས་ཀྱི་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་གཅིག་སྟེ་དྲུ༷ག་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ལྟ་བུ་ནི་སྙོམས་འཇུག་ལས་ལྡང་བའི་ཚེའོ། །གཟུགས་མེད་པའི་སྒྲིབ༷་ལུང་མ༷་བསྟན་ལས༷་རང་ས་གསུམ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ངོ་སྟེ་བཞི༷་འབྱུང་ངོ་། །གཟུགས་མེད་པའི་མ༷་སྒྲིབ༷་ལུང༷་མ༷་བསྟན་ལས༷་རང་ས་གསུམ་པོ་ཉིད་གསུ༷མ་འབྱུང་ངོ་། །སློབ༷་པའི༷་སེམས་ལས་བཅུ་པོ་སྟེ་ཟག་མེད་མི་སློབ་མ་གཏོགས་པའི་བཅུ༷་འབྱུང་ངོ་། །མི༷་སློབ༷་ལས༷་ཟག་མེད་སློབ་པ་ཕྱིས་མི་སྐྱེ་བས་དེ་མ་གཏོགས་པའི་དགུ༷་འབྱུང་ངོ་། །གསུམ་པ་སེམས་ཉི་ཤུར་དབྱེས་པ་ནི། ཁམས་གསུམ་སོ་སོའི་དགེ་བ་ནི། སྦྱོར་བྱུང་སྐྱེས་ཐོབ་ཉིས་ཉིས་དྲུག །གཟུགས་མེད་ཟག་བཅས་སློབ་མི་སློབ། །ཉི་ཤུ་ཐམ་པར་དབྱེ་བར་བྱ། །ཞེས་སོ། །ཁམས་གསུམ་གྱི་དགེ་བ་ལ་སྦྱོར་བྱུང་དང་སྐྱེས་ཐོབ་རེ་རེ་ཐུབ་པས་དྲུག །ཁམས་གསུམ་གྱི་མི་དགེ་བ་དང་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན། སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དགུ་སྟེ་བཅོ་ལྔ་
3-61b
དང་། ཟག་མེད་སློབ་མི་སློབ་གཉིས་ཏེ་བཅུ་བདུན། འདོད་ཁམས་ཀྱི་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་ལ་རྣམ་གཡེང་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ལྟ་བའི་སྦྱོར་བྱུང་དང་། སེམས་སྡུད་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཞི་གནས་སྦྱོར་བྱུང་གཉིས་ཡོད་པས་བཅོ་བརྒྱད། བསམ་གཏན་དང་པོའི་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་རྟོག་དཔྱོད་བཅས་པ་དང་། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཡན་ཆད་ཀྱི་ཞི་ལྷག་སྦྱོར་བྱུང་རྟོག་དཔྱོད་མེད་པ་གཉིས་ཏེ་ཉི་ཤུའོ། །སེམས་བཅུ་གཉིས་དང་ཉི་ཤུ་པོ་འདི་དག་ལས་དུས་གཅིག་ལ་དུ་ཞིག་གཏོང་དུ་ཞིག་རྙེད་ཅེ་ན། འཆི་སྐྱེ་མི་སྡོད་འདོད་ནས་འདོད། །འདོད་ནས་གཟུགས་སུ་ལྔ་གཏོང་བཞི། །མི་སྡོད་གཟུགས་ནས་འདོད་བཞི་དྲུག །འདོད་ནས་གཟུགས་མེད་ལྔ་གཏོང་བཞི། །གཟུགས་ནས་གཟུགས་མེད་བཞི་གཏོང་གསུམ། །མི་སྡོད་གཟུགས་མེད་འདོད་བཞི་ལྔ། །གཟུགས་མེད་གཟུགས་སུ་གསུམ་གཏོང་བཞི། །སྐྱེ་འཆི་སྙོམས་འཇུག་དངོས་གཞི་ནི། །འདོད་ནས་འདོད་གཞན་ལྔ་གཏོང་དྲུག །གཟུགས་ནས་གཟུགས་གཞན་གསུམ་གཏོང་ལྔ། །གཟུགས་མེད་གཟུགས་མེད་གཉིས་གཏོང་བཞི། །སྙོམས་འཇུག་ཕྱོགས་མཐུན་སྙོམས་འཇུག་ཚེ། །འདོད་ནས་གཟུགས་སུ་གསུམ་གཏོང་ལྔ། །གཟུགས་ནས་གཟུགས་མེད་གསུམ་གཏོང་བཞི། །ལྡང་ཚེ་སྙོམས་འཇུག་ཕྱོགས་མཐུན་དང་། །གཟུགས་ནས་འདོད་པར་ལྔ་གཏོང་བཞི། །གཟུགས་མེད་འདོད་པར་བཞི་གཏོང་ལྔ། །གཟུགས་མེད་གཟུགས་སུ་གསུམ་གཏོང་ལྔ། །འཆི་སྐྱེ་སྙོམས་འཇུག་གསུམ་གྱི་ཚེ། །བདེན་པ་མངོན་རྟོགས་མཉམ་གཞག་ཚེ། །སྐད་ཅིག་དང་པོར་བདུན་རྙེད་འཆད། །དེ་མན་ཆད་ནས་དྲུག་གཏོང་ཉིད། །ལྡང་དུས་ལྔ་བའམ་བཞི་པ་
3-62a
ཡིན། །ཞེས་པས། འདོད་པ་ན་འཆི་བའི་དུས་སུ་ས་གཅིག་ཉིད་ཡིན་པས་འདི་ལྟར་སྐྱེ་ཆུང་ངུ་འཆི་དུས། འདོད་སྐྱེས་ཐོབ་དགེ་བ། འདོད་ཀྱི་མི་དགེ་བ། དེའི་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན། དེའི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཏེ་བཞི་པོ་སྐད་ཅིག་གཅིག་ལ་འདོར་ལ། འདོད་པར་ཉིང་མཚམས་སྦྱར་བའི་ཚེ་སྒྲིབ་པའམ་མི་དགེ་བ་སྟེ་འདོད་ཀྱི་སེམས་ཀྱི་རིགས་མཐུན་གཅིག་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྙན་ངག་གི་ཚུལ་དང་བསྡེབས་ནས་ཤེས་པར་བྱའོ། །;


 །འདོད་དགེ་ལས་གཟུགས་མེད་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་སོགས་མི་འབྱུང་བ་ནི་གཟུགས་མེད་ཀྱི་རྟེན་གྱིས་འདོད་པའི་སྤྲུལ་སེམས་མངོན་དུ་མི་བྱེད་པས། དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་མིན་པས་རྟེན་རིང་བ། རྣམ་པ་ནི། འདོད་པ་རགས་པ་དང་།དེ་ལ་ཞི་བར་མི་ལྟ་བས་དང་། དམིགས་པ་དེས་འདོད་ལ་མི་དམིགས། གཉེན་པོས་རིང་བ་དེས་འདོད་གཉེན་མི་བྱེད་པས་ཏེ། འདོད་སེམས་དགེ་བས་ཀུན་ནས་སློང་ནས་གཟུགས་མེད་ལ་འཇུག་ནའང་བར་དུ་བསམ་གཏན་གྱི་སེམས་ཀྱིས་ཆོད་པས་སོ་ཟེར། འདོད་སེམས་དགེ་བ་རང་དེ༷་ནི༷་བརྒྱ༷ད་པོ༷་ཁོ༷་ན༷་ལ༷ས་ཏེ། རྒྱུན་དང་། ས་མཚུངས་ཀྱི་ཚེ་རང་སའི་བཞི་དང་། སྙོམས་འཇུག་ལས་ལྡང་བ་ན་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་མི་སྲིད་པས་གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་གི་རྗེས་དང་། ཟག་མེད་གཉིས་དང་། སྙོམས་འཇུག་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་གཟིར་ཚེ། གཟུགས་ཀྱི་སྒྲིབ་སེམས་ལས་སོ། །དེ་ཡང་འདོད་པའི་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་གསལ་བས། དེ་བཞིའི་རྗེས་སུ་སྲིད་
3-60b
པའི་ཡིན་གྱི་སྐྱེས་སྦྱོར་གཉིས་ཀ་འབྱུང་བའང་ཡོད་དོ། །འདིར་ས་མཚུངས་ལ། འདོད་དགེ་ལས་མ་སྒྲིབ་འབྱུང་བར་བཤད་པ་ནི་སྤྲུལ་སེམས་ལས་གཞན་རྣམས་ཡིན་གྱི། སྤྲུལ་སེམས་ནི་རང་དང་གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ཁོ་ན་ལས་འབྱུང་གི་འདོད་དགེ་སོགས་ལས་མི་འབྱུང་ངོ་། །དེ་བཞིན་འོག་མ་རྣམས་སུ་རྒྱུན་དང་ས་མཚུངས་ཀྱི་ཚེའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །གཞན་དག་མི་འབྱུང་བ་ནི་ཚེ་དྲུག་གི་རྣམ་པར་བཞག་པ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདོད་པའི་མི༷་དགེ༷་བ༷འི་སེམས་ནི༷། ཟག་མེད་གཉིས་མ་གཏོགས་བཅུ༷་པོ་དག༷་ལ༷ས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱུན་དང་ས་མཚུངས་ཀྱི་སྤྲུལ་སེམས་མ་གཏོགས་རང་སའི་བཞི། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ་ཁམས་གོང་འོག་གཉིས་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འདོད་པར་སྐྱེ་ན། གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་དང་། སྤྲུལ་སེམས། གཟུགས་མེད་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་མ་གཏོགས་པ་ལ་འཆི་སེམས་སྲིད་པས། དེ་དག་གི་སེམས་གསུམ་གྱི་རྗེས་སུ་འབྱུང་བས་སོ། །འདོད་པའི་མི་དགེ་བའི་སེམས་དེ༷་ལ༷ས་བཞི༷་འབྱུང༷་སྟེ། རྒྱུན་དང་ས་མཚུངས་ཀྱི་ཚེ་སྤྲུལ་སེམས་མ་གཏོགས་པ་བཞི་ཁོ་ན་སྟེ། གོང་མའི་སེམས་དྲུག་དང་ཟག་མེད་གཉིས་ནི་མིན་ཏེ། མི་དགེ་བ་སྙོམས་པར་འཇུག་སེམས་མིན་པ་དང་། མི་དགེ་ལས་གོང་མར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་མི་སྲིད་ཅིང་། ནམ་ཡང་རྒྱུན་དང་ས་མི་གཅིག་པས་སོ། །འདོད་པའི་སྒྲིབ༷་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་སེམས་ཀྱང་ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་མི་དགེ་བའི་སེམས་བཅུའི་རྗེས་སུ་འབྱུང་
3-61a
ཞིང་། དེ་ལས་བཞི་འབྱུང་བར་བཤད་པ་དེ༷་བཞིན༷་ཁྱད་མེད་པར་བརྩི་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདོད་པའི་མ༷་སྒྲིབ༷་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི༷་སེམས་ནི༷་སེམས་ལྔ༷་དག༷་ལ༷ས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱུན་དང་། ས་མཚུངས་རང་ས་བཞི། སྤྲུལ་པར་འཇུག་ཚེ། འདོད་པའི་སྤྲུལ་སེམས་གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ལས་འབྱུང་བས་སོ། །མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དེ༷་ལ༷ས་མཇུག༷་ཐོག༷ས་སེམ༷ས་བདུན༷་ཏེ། རྒྱུན་དང་། ས་མཚུངས་ཀྱི་རང་སའི་བཞི། སྤྲུལ་པ་ལས་ལྡང་ཚེ། གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ན། རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་དང་སྤྱོད་ལམ་གཉིས་ཀྱིས་འཆི་སེམས་བྱས་ན། ཁམས་གོང་མའི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ༷། །གཟུགས༷་ན༷་སྤྱོད་པའི་སེམས་དགེ༷་བ་ལ༷ས་ནི་གཟུགས་མེད་ཀྱི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་མ་གཏོགས་པ་སེམས་བཅུ༷་གཅིག་གོ་འབྱུང་སྟེ། རྒྱུན་དང་ས་མཚུངས་ན་རང་སའི་གསུམ་སྟེ། སྦྱོར་བྱུང་ལས་མ་སྒྲིབ་པ་གསུམ་ཀ་དང། སྐྱེས་ཐོབ་ལས། སྤྲུལ་སེམས་ལས་གཞན་གཉིས་དང་། སྒྲིབ་པ་ནི་དགེ་བ་གཉིས་ཀ་ལས་འབྱུང་བས་སོ།

欲界善不生无色界加行善等原因
欲界善不生无色界加行善等，是因无色界依托者不能现前欲界变化心，非等无间缘故远离依托；就行相而言，欲界粗大且不视为寂静；就所缘而言，彼所缘不缘欲界；就对治而言，彼对治远离故不对治欲界。即使以欲界善心发起而入无色界，中间也被禅定心隔断。
欲界善心本身仅从八种心生起：相续和同地时从自地四种，出定时从加行善（因生得善不可能入定）、二无漏，以及被烦恼染污定时从色界有覆心生起。由于欲界生得善明显，所以在四种之后可能生起，但也有生得、加行二者都生起的情况。
此处同地中说欲界善生无覆，是指除变化心外的其他心，变化心唯从自身及色界加行善生，不从欲界善等生。同样，下文相续和同地情况也应这样理解。其他不生起的情况是因不符合六种时机的安立。
欲界不善心从除二无漏外的十种心生起：相续同地时除变化心外的自地四心；结生时从上下二界死亡后生于欲界时，除色界加行善、变化心、无色界加行善外的心都可能作死心，故从那三种心之后生起。
欲界不善心后生四种心：相续同地时除变化心外仅四种，上地六心及二无漏不生，因不善非入定心，不善不可能结生上地，且永不同地相续。
欲界有覆无记心如同欲界不善心从十心后生，自己后生四心，同样应当了解无差别。
欲界无覆无记心从五种心生起：相续同地自地四心，入变化时从欲界变化心和色界加行善生。
无覆无记心后生七种心：相续同地自地四心，出变化时生色界加行善，结生时如果异熟生和威仪作为死心，则生上界二有覆。
色界善心从除无色界无覆无记外十一种心生起：相续同地自地三种，从加行善生一切无覆三种，从生得善生除变化心外二种，而有覆从二善皆生。
;


 །སྙོམས་འཇུག་ལས་ལྡང་བ་ན། གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ལས། འདོད་དགེ་གཉིས། སྤྲུལ་པར་འཇུག་པ་ན་གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ལས། འདོད་པའི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་སྤྲུལ་སེམས་ཁོ་ན་དང་། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ན། གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེས་ཐོབ་ལས་འདོད་པའི་མི་དགེ་སྒྲིབ་གཉིས་དང་། གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེས་ཐོབ་ལས་གཟུགས་མེད་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ན་གཟུགས་ཀྱི་སྦྱོར་བྱུང་ཁོ་ན་ལས། 
3-61b
གཟུགས་མེད་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་དང་ཟག་མེད་དག་འབྱུང་བས་སོ། །གཟུགས་མེད་ཀྱི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གཅིག་པུ་འབྱུང་བ་མེད་དེ། དེ་དང་ཚེ་དྲུག་གི་རྣམ་པར་བཞག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་ཀྱི་དགེ་སེམས་དེ་ནི་དགུ་ཡི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་སྟེ། རྒྱུན་དང་ས་མཚུངས་ན་རང་སའི་གསུམ་སྟེ། དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་སྤྲུལ་སེམས་ཁོ་ན་ལས་དང་། སྐྱེས་ཐོབ་རྣམ་སྨིན་སྤྱོད་ལམ་པ་གཞན་གཉིས་ལས་ཀྱང་འབྱུང་བས་སོ། །སྙོམས་པར་འཇུག་ན་འདོད་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ལས་གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ཁོ་ན་དང་། གཟུགས་མེད་ཀྱི་སྙོམས་འཇུག་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་གཟིར་ཚེ། གཟུགས་མེད་སྒྲིབ་རྗེས་གཟུགས་ཀྱི་སྦྱོར་བྱུང་ཁོ་ན་དང་། སྤྲུལ་པ་ལས་ལྡང་ཚེ། འདོད་པའི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་སྤྲུལ་སེམས་ལས་སྦྱོར་བྱུང་དང་། སྙོམས་འཇུག་ལས་ལྡང་ན་གཟུགས་མེད་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་དང་། ཟག་མེད་གཉིས་ལས་གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ངོ་། །འདོད་པའི་མི་དགེ་བ་དང་སྒྲིབ་དང་། གཟུགས་མེད་ཀྱི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་ལས་མི་འབྱུང་སྟེ། དེ་དག་དང་ཚེ་དྲུག་ཏུ་བཞག་པ་མི་འཐད་པས་སོ། །གཟུགས་ཀྱི་སྒྲིབ༷་ལུང་མ་བསྟན་པའི༷་སེམས་ནི་བརྒྱ༷ད་ལ༷ས་འབྱུང་སྟེ། འདོད་པའི་ཉོན་མོངས་ཅན་གཉིས་ཟག་མེད་གཉིས་མ་གཏོགས་པའོ། །རྒྱུན་དང་ས་མཚུངས་ན་སྤྲུལ་སེམས་མ་གཏོགས་པའི་རང་སའི་གསུམ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ན། འདོད་པའི་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་དང་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་རྣམ་སྨིན་སྤྱོད་ལམ་པ་གཉིས། གཟུགས་མེད་ཀྱི་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་མ་གཏོགས་པ་གསུམ་གྱི་རྗེས་སུའོ། །དེ༷་ལ༷ས་དྲུག༷་སྟེ། རྒྱུན་དང་
3-62a
ས་མཚུངས་ན་སྤྲུལ་སེམས་མ་གཏོགས་རང་ས་གསུམ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ། འདོད་པའི་མི་དགེ་སྒྲིབ་གཉིས། ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་གཟིར་ཚེ། འདོད་དགེ་གཉིས་ཀའོ། །གཟུགས་ཀྱི་མ༷་སྒྲིབ༷་པ༷་ལུང་མ་བསྟན་ནི༷། རྒྱུན་ཚེ་སྤྲུལ་སེམས་རང་ཉིད་ལས་དང་། སྤྱོད་ལམ་པ་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་གཉིས་སྤྲུལ་སེམས་མ་གཏོགས་པ་ཕན་ཚུན་དང་། ས་མཚུངས་པ་ན་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་ལས་མ་སྒྲུབ་པ་གསུམ་ག་དང་། སྐྱེས་ཐོབ་དང་། སྒྲིབ་པ་ལས་སྤྲུལ་སེམས་ལས་གཞན་གཉིས་པོ་སྟེ། རང་སའི་གསུམ༷་ལ༷ས་གཞན་མི་འབྱུང་བ་ནི་ཚེ་དྲུག་གམ་བརྒྱད་དུ་བཞག་པ་མི་འཐད་པས་སོ༷། །དེ༷་ལ༷ས་དྲུག༷་སྟེ༷། རྒྱུན་ཚེ་སྤྲུལ་སེམས་རང་ཉིད་ལས་དང་། སྤྱོད་ལམ་པ་དང་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་ཕན་ཚུན་དུ་འབྱུང་བ་དང་། ས་མཚུངས་ན་རང་ས་གསུམ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ན་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་དང་སྤྱོད་ལམ་པ་གཉིས་ལས། འདོད་པའི་མི་དགེ་དང་སྒྲིབ་པ། གཟུགས་མེད་པའི་སྒྲིབ་པའོ། །གཟུགས༷་མེ༷ད་ཀྱི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་པ༷འང༷་། ཇི་ལྟར་གཟུགས་ཀྱི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་ལས་འབྱུང་ཞིང་། དེ་ལས་དྲུག་འབྱུང་བ་དེ༷་ཡི༷་ཚུལ༷་ལོ༷་སྟེ། རང་ཉིད་རྒྱུན་དང་ས་མཚུངས་ཀྱི་རང་སའི་གསུམ་ཁོ་ན་ལས་འབྱུང་བ་དང་། རང་ལས་ནི། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ན། རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་ལས་འདོད་པའི་ཉོན་མོངས་ཅན་གཉིས། གཟུགས་སྒྲིབ། རྒྱུན་ཚེ། རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་རང་། ས་མཚུངས་ན་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་ཁོ་ན་དང་། སྒྲིབ་པ་འབྱུང་བས་རང་སའི་གསུམ་སྟེ་དྲུག་ཁོ་ནའོ།

出定时，从色界加行善后生欲界二善
出定时，从色界加行善后生欲界二善；入变化时，从色界加行善后唯生欲界无覆无记变化心；结生时，从色界生得善后生欲界不善和有覆二种，从色界生得善后生无色界有覆，入定时唯从色界加行善后生无色界加行善和无漏。
无色界无覆无记单独不生起，因为它与六时安立不相符。
色界善心从九种心后生起：相续同地时自地三种，加行善唯从变化心生，生得善也从异熟生和威仪生起。入定时从欲界加行善唯生色界加行善；被无色界染污定时，从无色界有覆后唯生色界加行善；出变化时，从欲界无覆无记变化心后生加行善；出定时，从无色界加行善和二无漏后生色界加行善。不从欲界不善、有覆和无色界无覆无记三者生，因为它们与六时安立不相符。
色界有覆无记心从八种心生起，除欲界二染污及二无漏外。相续同地时除变化心外的自地三种；结生时，从欲界生得善和无覆无记异熟生威仪二种，以及除无色界加行善外三种之后。
彼后生六种：相续同地时除变化心外自地三种，结生时欲界不善和有覆二种，被染污定时欲界二善。
色界无覆无记，相续时变化心从自身生，威仪和异熟生互相生起；同地时加行善生一切无覆三种，生得善和有覆生除变化心外二种；仅从自地三种生，因为不相符于六时或八时安立。
彼后生六：相续时变化心从自身生，威仪和异熟生互相生起；同地时自地三种；结生时从色界异熟生和威仪二者后生欲界不善和有覆，无色界有覆。
无色界无覆无记，如同色界无覆无记从三心生而后生六心那样，仅从自身相续和同地自地三种心生起；而从自己之后，结生时从异熟生后生欲界二染污和色界有覆，相续时异熟生生自己，同地时唯从生得善及有覆生起，故自地三心共六种。


 །གཟུགས་མེད་དགེ༷་བའི༷་སེམས་ལ༷ས་སེམ༷ས་དགུ༷་དག༷་
3-62b
འབྱུང་སྟེ། རྒྱུན་ཚེ་དགེ་བ་གཉིས་ཀ་ཕན་ཚུན་དང་། ས་མཚུངས་ན་དགེ་གཉིས་ལས་སྒྲིབ་མ་སྒྲིབ་གཉིས་ཀ་འབྱུང་བས་རང་སའི་གསུམ་དང་། སྙོམས་འཇུག་ཚེ་སྦྱོར་བྱུང་ཁོ་ན་ལས་ཟག་མེད་གཉིས། སྙོམས་འཇུག་ལས་ལྡང་ཚེ་གཟུགས་མེད་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་ལས། གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ་གཟུགས་མེད་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་ལས། འདོད་པའི་ཉོན་མོངས་ཅན་གཉིས་དང་། གཟུགས་སྒྲིབ་དག་གོ༷། དེ༷་ནི༷་དྲུག༷་གི༷་རྗེས་སུ་སྟེ། རྒྱུན་ཚེ་དགེ་གཉིས་ཕན་ཚུན་དང་། ས་མཚུངས་ན། སྒྲིབ་ལས་དགེ་བ་གཉིས། མ་སྒྲིབ་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་ལས། དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་ཁོ་ན་སྟེ། རང་སའི་གསུམ། སྙོམས་པར་འཇུག་ཚེ་གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ལས་གཟུགས་མེད་ཀྱིའང་སྦྱོར་བྱུང་། སྙོམས་འཇུག་ལྡང་ཚེ་ཟག་མེད་གཉིས་ཀྱི་རྗེས་ལས་སོ། །གཟུགས་མེད་སྒྲིབ༷་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ༷་ལ༷ས་སེམས་བདུན་འབྱུང་སྟེ། རྒྱུན་དང་ས་མཚུངས་ན། རང་སའི་གསུམ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ། གཟུགས་སྒྲིབ། འདོད་པའི་ཉོན་མོངས་ཅན་གཉིས། སྙོམས་འཇུག་ཉོན་མོངས་པས་གཟིར་ཚེ། གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ངོ་། །དེ་ལས་བདུན་འབྱུང་བ་ལྟར། དེ༷་ཡང་དེ༷་བཞིན༷་དུ་བདུན་ལས་འབྱུང་སྟེ། རང་སའི་གསུམ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ། འདོད་གཟུགས་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་གཉིས། འདོད་གཟུགས་ཀྱི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན། རྣམ་སྨིན་སྤྱོད་ལམ་པའི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བྱུང་བས་སོ། །སློབ༷་པའི༷་སེམས་ནི་བཞི༷་ལ༷ས་ཏེ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཚེ། ཁམས་གསུམ་
3-63a
གྱི་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་གསུམ་དང་། རྒྱུན་ཚེ་སློབ་པ་རང་ལས་སོ། །དེ༷་ལ༷ས་ལྔ༷་སྟེ། སྙོམས་འཇུག་ལས་ལྡང་ན་འདོད་པའི་སྐྱེས་ཐོབ་གསལ་བས་དེ་དང་སྦྱོར་བྱུང་གཉིས་ཀ །ཁམས་གོང་གཉིས་ཀྱི་སྐྱེས་ཐོབ་མི་གསལ་བས་ལྡང་སེམས་མིན་པས་སྦྱོར་བྱུང་གཉིས་འབྱུང་བས་ཁམས་གསུམ་གྱི་དགེ་བ་གསུམ་དང་། རྒྱུན་གྱི་ཚེ་རང་དང་། སྙོམས་འཇུག་ཚེ་སློབ་པའི་རྡོར་ཏིང་ལས་མི་སློབ་ཟད་ཤེས་སོ། །མི༷་སློབ༷་པའི༷་སེམས་ནི༷་ལྔ༷་ལ༷ས་འབྱུང་སྟེ། སྙོམས་པར་འཇུག་ཚེ་ཁམས་གསུམ་གྱི་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་གསུམ་དང་། སློབ་པ་རྡོར་ཏིང་གི་རྗེས་དང་། རྒྱུན་གྱི་ཚེ་རང་ཉིད་ལས་འབྱུང་བས་སོ༷། །དེ༷་ལ༷ས་སེམ༷ས་ནི༷་བཞི༷་དག༷་གོ༷་འབྱུང་སྟེ། སྙོམས་འཇུག་ལྡང་ན་ཁམས་གསུམ་དགེ་བ་འདོད་པའི་གཉིས་དང་། གོང་མའི་སྦྱོར་བྱུང་གཉིས་ཏེ་གསུམ། རྒྱུན་ཚེ་མི་སློབ་རང་འབྱུང་བས་སོ། །ཉམས་ཚེ་སློབ་པ་མིན་ཏེ་ཉོན་མོངས་པས་བར་ཆོད་ཟེར་ཀྱང་། དེ་ལྟར་ན་ཁམས་གསུམ་གྱི་སྒྲིབ་གསུམ་དང་བདུན་འབྱུང་བར་ཐལ་ལོ་ཞེ་ན། སློབ་པ་དང་། ཉོན་མོངས་ཅན་དེའི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་མི་འབྱུང་སྟེ། མི་སློབ་ལས་མ་ལྡང་ན་མི་ཉམས་ལ། ལངས་ན་དགེ་སེམས་ཀྱིས་ལངས་དགོས་པས་བར་དགེ་བས་ཆོད་པས་སོ། །གསུམ་པ། བཅུ༷་གཉི༷ས་དེ༷་དག༷་ཉི༷་ཤུར༷་ཡང༷་དབྱེར་ཡོད་དེ། ཁམས་གསུམ༷་དུ༷་དགེ་བ་སྐྱེས༷་ནས༷་ཐོབ༷་པ༷་དང༷་། སྦྱོར༷་བྱུང༷་དགེ༷་བ་རྣམ༷་པ་གཉིས་གཉི༷ས་སུ་ཕྱེ༷་ནས༷་བཤད་པའི་ཕྱིར། དེ་ཡང་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་ནི་སྦྱོར་བ་ལ་མི་ལྟོས་པར་བར་སྲིད་དམ།
3-63b
གཟུགས་མེད་ཀྱི་སྐྱེ་སྲིད་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ་ཐོབ། སྦྱོར་བྱུང་ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་ཅི་རིགས་ཏེ་སྦྱོར་བ་གོམས་པས་སོ།

无色界善心后生九种心
无色界善心后生九种心：相续时二种善互相生，同地时二善生有覆无覆二者，故生自地三种；入定时唯从加行善生二无漏；出定时从无色界加行善生色界加行善；结生时从无色界生得善生欲界二染污及色界有覆。
无色善后生六种：相续时二善互相生，同地时有覆生二善，无覆异熟生仅生生得善，共自地三种；入定时从色界加行善生无色界加行善，出定时从二无漏后生。
无色界有覆无记心后生七种：相续和同地时自地三种，结生时色界有覆、欲界二染污，被烦恼染污定时色界加行善。
如同彼后生七种，彼心也从七种后生：自地三种，结生时从欲界色界二生得善，欲色二界无覆无记异熟生威仪心后生。
有学心从四种后生：入定时从三界加行善三种及相续时从自身生。
彼后生五种：出定时因欲界生得善明显故生彼及加行善二者，上二界生得善不明显故非出定心，仅生加行善二种，共三界善三种，及相续时自身，入定时从有学金刚定后生无学尽智。
无学心从五种后生：入定时从三界加行善三种，从有学金刚定后，及相续时从自身生。
彼心后生四种：出定时三界善中欲界二种及上界加行善二种共三种，相续时生自身无学。若问：退时不生有学因烦恼间隔，那应从三界有覆三种后生七种？答：有学和染污心不会在无学心后立即生起，因为未出定则不退，若出定必由善心出定，因此被善心隔开。
第三，十二种心也可分为二十种，因为三界善分为生得善和加行善二种，故说为二十。生得善不依赖加行，在中有或无色界结生时获得；加行善则依闻思修三种修习而成。


 །དེ་ལྟར་སྔར་གྱི་བཅུ་གཉིས་སྟེང་དུ་དགེ་བ་ལ་གཉིས་གཉིས་སུ་ཕྱེས་པས་བཅོ་ལྔ་དེའི་སྟེང་རྣམ༷་སྨིན༷་སྐྱེས༷་དང༷་སྤྱོ༷ད་ལམ༷་པ༷། བཟོ༷་ཡི༷་གན༷ས་དང༷་། སྤྲུལ༷་པ༷་དང༷་སྟེ། འདོ༷ད་ཁམས་ན༷་ལུང༷་བསྟན༷་མིན༷་པ་རྣམ༷་པ་བཞིར༷་དབྱེ་བས་བཅོ་བརྒྱད། གཟུགས༷་ན༷་བཟོ༷་མ༷་གཏོགས༷་པའི༷་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་ཡོད་པས་ཉི་ཤུའོ༷། །དེ་ཡང་རྣམ་སྨིན་ནི་ལས་ཀྱི་མཐུས་རང་གི་ངང་གིས་འབྱུང་བས་སྦྱོར་བ་མེད་ལ། སྤྱོད་ལམ་པ་དང་བཟོའི་སྤྱོར་བ་ནི་དབང་ཤེས་ལྔ་སྟེ་མཐོང་ཐོས་སོགས་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་སྨིན་པ་ཡུལ་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་ཤེས་པ་ཚོགས་དྲུག་ལ་ཡོད། ཕྱི་མ་གསུམ་ནི་སྤྱོད་པ་སོགས་གཟུགས་རོ་དྲི་རེག་བཞི་དང་། བཟོའི་གནས་པའི་སྒྲ་དང་ལྔ་ལ་ཅི་རིགས་དམིགས་སོ། །རྟོག་པས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་དགོས་པས་ཡིད་ཤེས་ཁོ་ན་ལ་འབྱུང་། སྤྲུལ་སེམས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ནི་བསམ་གཏན་དངོས་གཞིའོ། །སེམས་དེ་བཞིར་མ་འདུས་པའི་ལུང་མ་བསྟན་གཞན་ཡོད་དེ་གཉིས་པ་སོགས་ན་ལུས་མིག་དང་ཞེས་སོགས་དང་། དགྲ་བཅོམ་ལྷག་མེད་དུ་འཇུག་པའི་སྤྱོད་ལམ་པའི་སེམས་ཀྱང་སྤྱོད་ལམ་པ་འདྲ་བ་ཞིག་ཡིན་ཏེ་སོགས་ཀྱིས་བཅུ་གཉིས་ཁྱབ་ཆེ། ཉི་ཤུར་ཕྱེ་བའི་དགོས་པ། ཁམས་གསུམ་གྱི་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་དང་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་དང་། སྤྱོད་ལམ་པ་ལ་འཆི་སེམས་ཡོད་ཀྱི་སྦྱོར་བྱུང་དང་། ལུང་མ་བསྟན་གཞན་
3-64a
གཉིས་ལ་མེད་པ་སོགས་ཤེས་ཆེད་ཡིན་ཏེ། ཁམས་གསུམ་གྱི་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་ཁོ་ན་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་སེམས་ཡོད་ཀྱི་གཞན་ལ་མེད། འདོད་གཟུགས་ཀྱི་སྤྲུལ་སེམས་གཉིས། རང་དང་གཟུགས་ཀྱི་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་གཉིས་ལས་གཞན་ལས་མི་འབྱུང་། སྙོམས་འཇུག་ལས་ལྡང་སེམས་ལ་འདོད་པའི་དགེ་གཉིས། གོང་མའི་སྦྱོར་དགེ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་ཤེས་ཆེད་དོ། །སེམས་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་རྙེད་པ་ལ་དཔྱད་ན། ཁ༷མས་གསུམ༷་པ༷་ཡི༷་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་ནི། འདོད་པར་མི་དགེ་བ་དང་། སྒྲིབ་པ་གཉིས། གོང་མ་གཉིས་ན་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཏེ་བཞི་ལས། འདོད་པའི་དེ་ལས་དྲུག༷་རྙེད་པ་དང༷་། གཟུགས་ཀྱི་དེ་ལས་དྲུག༷་དང༷་། གཟུགས་མེད་དེ་ལས་གཉི༷ས་རྙེད༷་དོ༷། །དེ་ཡང་གོང་ནས་འོག་མར་སྐྱེ་དང་། འོག་ནས་གོང་མ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། ས་ལས་ཆགས་བྲལ་དང་། ཁམས་གསུམ་གྱི་ཉོན་མོངས་མངོན་གྱུར་གྱིས་དགྲ་བཅོམ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་དང་། དགེ་རྩ་སྦྱོར་བ་དང་ལྔ་ནི་སྔར་མི་ལྡན་ལས་གསར་དུ་རྙེད་པ་ལ། འདོད་པར་སླར་ལྡོག་ནས་སྐྱེས་ཚེ། མི་དགེ་སྒྲིབ་གཉིས་གང་རུང་མངོན་དུ་གྱུར་ན། དེ་གཉིས་ཀྱི་ཐོབ་པ་དང་། འདོད་དགེ་སྐྱེས་ཐོབ་ཀྱི་ཐོབ་པ་འབྱུང་། འདོད་ཁམས་སུ་དགེ་རྩ་ཆད་པ་ཐེ་ཚོམ་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ན་སྐྱེས་དགེའི་ཐོབ་པ་དང་། འདོད་པའི་མི་དགེས་དགྲ་བཅོམ་ལས་ཉམས་ན། ཁམས་གོང་གཉིས་ཀྱི་སྒྲིབ་གཉིས་དང་། སློབ་པའི་ཐོབ་པ་གསུམ་སྟེ་དྲུག་འབྱུང་། དེ་དྲུག་གཅིག་ཅར་
3-64b
རྙེད་པ་མིན་ཏེ། འདོད་ཉོན་གྱི་སེམས་ལས་སེམས་དྲུག་གི་ཐོབ་པ་འཕེན་རུང་གི་མང་མཐའ་ཡིན་གྱི་ཚེ་སོ་སོར་དཔྱད་ན་མང་ཉུང་ཅི་རིགས་སོ། །གཟུགས་མེད་ནས་གཟུགས་ཁམས་སུ་སྐྱེ་ནས་གཟུགས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་མངོན་དུ་གྱུར་ན། དེ་ཉིད་དང་། དེའི་དགེ་སྐྱེས་དང་། ཐོབ་པ་སྔར་སྐྱེས་ཡོད་པས་འདོད་གཟུགས་ཀྱི་སྤྲུལ་སེམས་དང་བཞིའི་ཐོབ་པ་དང་། གཟུགས་སྒྲིབ་ཀྱིས་དགྲ་བཅོམ་ཉམས་ན། གཟུགས་མེད་སྒྲིབ་དང་། སློབ་པའི་ཐོབ་པ་དང་དྲུག་འབྱུང་། གཟུགས་མེད་ཉོན་མོངས་པས་དགྲ་བཅོམ་ཉམས་ན། གཟུགས་མེད་ཉོན་མོངས་ཅན་དང་སློབ་པ་སྟེ་གཉིས་རྙེད་དོ།

如是在前十二种上，每种善分二，得十五种，再加上异熟生和威仪行，工巧处及变化，在欲界无记分四种，得十八；色界除工巧外的三种无记，共二十**。
其中异熟是由业力自然而生无需加行，威仪行和工巧加行是从五根识如见闻等生起。异熟可缘一切境，六识皆有；后三种分别缘威仪等色香味触四境及工巧处的声音等五境。因需寻思造作，唯在意识中生起。变化心的加行是根本禅定。
还有不包含在这四种无记中的其他无记，如"第二等处有身眼"等，及阿罗汉入无余依涅槃的威仪心，虽类似威仪等，但十二种心更为广泛。
分为二十种的目的是为了了知：三界生得善、异熟生和威仪可作死心，而加行善及其他二无记则不能；仅三界加行善可作入定心，其他不能；欲界与色界二变化心仅从自身及色界加行善生，不从其他生；出定心唯欲界二善及上界加行善，为了了知此等。
考察十二种心的获得：三界的染污心，即欲界不善和有覆二种，以及上二界有覆二种共四种。从欲界染污心获得六种，从色界染污心获得六种，从无色界染污心获得二种。
这是在从上界生下界、从下界入上定、离欲、三界烦恼现行令阿罗汉退失及接续善根五种情况下，从先前不具转为新获得。当返回欲界生起时，若不善或有覆任一现行，则生起彼二得及欲界生得善得；断善根者以疑染结生时生起生得善得；若以欲界不善从阿罗汉退失，则生起上二界有覆二种及有学得三种共六种。
这六种非同时获得，而是说从欲界染污心最多能引发六种心的得，各别情况数量不等。从无色界生色界时若色界有覆现行，则获得彼心、彼生得善及先前已生的欲色二界变化心得共四种；若以色界染污从阿罗汉退失，则获得无色有覆及有学得共六种。若以无色界烦恼从阿罗汉退失，则获得无色染污及有学二种。


 །གཟུགས༷་ཁམས་སུ་སྐྱེས༷་པ་བསམ་གཏན་དངོས་གཞིའི་དགེ༷་བ་དང་པོར་མངོན་དུ་བྱས་པ་ལ༷་གསུམ༷་འཐོབ་སྟེ། གཟུགས་དགེ་འདོད་གཟུགས་ཀྱི་སྤྲུལ་སེམས་གཉིས་ཀྱི་ཐོབ་པ་འབྱུང་བ་དག༷་གོ༷། སློབ༷་པའི༷་སེམས་མངོན་གྱུར་ལ༷། ཟག་མེད་སྐད་ཅིག་དང་པོ་ལ་འཇུག་པས་ན་སློབ་པ་དེ་ཉིད་དང་། འཕགས་ལམ་གྱིས་འདོད་ལ་མི་ལྕོགས་མེད་ཀྱིས་ཆགས་པ་བྲལ་ཚེ། རྣམ་གྲོལ་དགུ་པར། འདོད་གཟུགས་ཀྱི་སྤྲུལ་སེམས་གཉིས། ས་དྲུག་གང་རུང་ལ་བརྟེན་པའི་འཕགས་ལམ་གྱིས་གཟུགས་ལས་ཆགས་པ་བྲལ་ན་གཟུགས་མེད་ཀྱི་དགེ་བའི་ཐོབ་པ་འབྱུང་བས་བཞི༷འོ། །གཟུགས་དགེ་རིགས་ཙམ་སྔར་དྲོད་ཐོབ་པ་ནས་ཡོད་ཅིང་། སློབ་སྟོབས་ཀྱིས་གསར་ཐོབ་མིན་པས་མི་བགྲང་ངོ་། །དྲུག་པོ་དེའི་ལྷག༷་མ་འདོད་དང་
3-65a
གཟུགས་མེད་ཀྱི་དགེ་བ་དང་མི་སློབ་པ་དང་ཁམས་གསུམ་གྱི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་སྟེ་སེམས་དྲུག་ལ༷། དེ༷་ཉིད་ཀྱི་ཐོབ་པ་འབྱུང་གི་གཞན་གྱི་ཐོབ་པ་མི་འབྱུང་སྟེ། ལ་ལ་སྔ་ནས་ཐོབ་ལ། ལ་ལ་དེ་ཚེ་མི་འཐོབ་པས་སོ། །ཞར་ལ་ཉི་ཤུའི་རྙེད་ཚུལ་ཡང་དཔྱད་དོ། །
品义总结
གཉིས་པ་སྐབས་བསྡུ་བ། ཆོས༷་མངོ༷ན་པའི༷་མཛོད༷་ཀྱི༷་ཚིག༷་ལེ༷འུ༷ར་བྱས༷་པ༷་ལ༷ས་དབ༷ང་པོ༷་བསྟན༷་པ༷་ཞེས༷་བྱ༷་བ༷་སྟེ༷་གན༷ས་གཉི༷ས་པ༷འི་འགྲེལ་པ༷འོ།། ༈ །།
取舍各别说
གཉིས་པ་སྤང་བླང་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལ་གཉིས། སྤང་བྱ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་བཤད་པ་དང་། བླང་བྱ་རྣམ་བྱང་ཕྱོགས་བཤད་པའོ། །
说所舍杂染品
དང་པོ་ལ་གཉིས། ཀུན་ཉོན་ཕྱོགས་ཀྱི་འབྲས་བུ་སྡུག་བདེན་གྱི་གཞི་སྣོད་བཅུད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་བཤད་པ་དང་། དེ་ཀུན་ནས་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཀུན་འབྱུང་བདེན་པ་བཤད་པའོ། །
说杂染果苦谛所依器世间
དང་པོ་ལ། གང་སྐྱེ་བ་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་དང་། གང་དུ་སྐྱེ་བ་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གཉིས།
所生情世间
དང་པོ་ལ། དབྱེ་བ། ཆོས་ཀྱི་ཁྱད་པར། རང་བཞིན་རྒྱས་པར་བཤད་པ་གསུམ།
类别
དང་པོ་ལ། ཁམས་གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་དང་། འགྲོ་བ་ལྔར་དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ། དམྱ༷ལ་བ༷་ཡི༷་དྭག༷ས་དུད༷་འགྲོ༷་དང༷་། མི༷་རྣམ༷ས་དང་ནི༷་ལྷ༷་རིས་དྲུག་པོ་དག༷་སྣོད་དང༷་བཅས་པ་ནི་འདོ༷ད་པའི༷་ཁ༷མས་ཡི༷ན་ལ། དམྱལ༷་བ༷་ཚ་དམྱལ་བརྒྱད་དང༷་། གླིང༷་བཞིར་དབྱེ༷་བ༷་ལ༷ས་ཏེ། གྲང་དམྱལ་དང་ཉེ་འཁོར་ནི་ཚ་དམྱལ་གྱི་
3-65b
འཁོར་དང་། ཉི་ཚེ་ལ་ངེས་པ་མེད་པ་དང་། གླིང་ཕྲན་རྣམས་གླིང་གི་འཁོར་ཡིན་པས་མ་བརྩིས་སོ། །ལྷ་མ་ཡིན་སོགས་འདོད་ཁམས་ཡིན་མོད་དེ་ནི་འདོད་པའི་འགྲོ་བ་ལྔར་འདུས་པས་སོ། །དེ་ལྟར་ངན་སོང་གི་གནས་བཅུ་དང་། མཐོ་རིས་བཅུ་སྟེ་འདོད་ཁམས་ལ་དེ༷་རིས་ཉི༷་ཤུ༷འོ། །དེའང་སའི་དངོས་གཞི་ལས། གྲང་དམྱལ། ལྷ་མིན། གླིང་བརྒྱད་ཕྱེ་བས་སོ་དྲུག་དུད་འགྲོ་ནི་ལྷ་མི་དང་ལྷན་ཅིག་རྒྱུ་བས་དེ་དག་གི་གནས་ལོགས་སུ་མི་བཞག་གོ། ཞེས་དང་། གཞན་དག་དམྱལ་བ་བཅོ་བརྒྱད། ཡི་དྭགས་དུད་འགྲོ་ལ་བྱིང་གནས་ཁ་འཐོར་གཉིས་གཉིས་ཕྱེ་བས་བཞི། མི་བཅུ་གཉིས། ལྷ་མིན་སྒྲ་གཅན་སོགས་བཞི། ལྷ་དྲུག་བརྩིས་པས་ཞེ་བཞི་ཟེར། འདོད་པ་ལས་ཡོན་ཏན་དང་། གནས་གཞན་གྱིས་གོང༷་མའི༷་གན༷ས་དག༷་བཅུ༷་བདུན༷་ནི༷་གཟུགས༷་ཁ༷མས་ཡི༷ན་ལ། ཁམས་དེར༷་སོ༷་སོ༷་ཡི༷་བས༷མ་གཏན༷་དང་པོ་གསུམ། སོ་སོའི་ས༷་སྟེ་རྒྱུ་སྙོམས་འཇུག་ནི༷་ཆུང་འབྲིང་ཆེན་པོར་བསྒོམ་པ་ལས་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བའི་གནས་ཚངས་རིས། ཚངས་པ་མདུན་འདོན། ཚངས་ཆེན་གསུམ། འོད་ཆུང་ཚད་མེད་འོད། འོད་གསལ། དགེའམ་དགེ་ཆུང་། ཚད་མེད་དགེ་ཡིད་བདེ་ལ་དགེ་བར་བཏགས་པས་དགེ་རྒྱས་ཏེ། བསམ་གཏན་དང་པོ་གསུམ་རེ་རེ་ལའང་གསུམ་གསུམ༷་པ༷་ཡི༷ན་ནོ།

生于界时初次现前根本禅定善，获得三种：即善及欲色二界变化心之获得。
现前有学心时，由初入无漏刹那而获得有学心本身，以圣道断除欲界烦恼并由近分地离贪时，在第九解脱道时，获得欲色二界变化心，以及依靠六地任一之圣道离贪时获得无善得，共四种。**善本身从前获得暖相时即已存在，并非由有学力新获，故不计入。
余六种，即欲界和无**善、无学以及三界无覆无记，仅获得各自得，不获其他得，因有些早已获得，有些彼时不获故。附带也考察二十种心的获得方式。
品义总结
第二，摄要。此为**《阿毗达磨俱舍论》颂论中说明根称为第二处之注解。
取舍各别说明
第二，别说取舍分二：说所舍杂染分和所取清净分。
说所舍杂染品
第一分二：说杂染果苦谛之基础器情世界和说彼杂染所生因集谛。
说杂染果苦谛所依器世间
第一分二：所生有情世间和所依器世间。
所生情世间
第一分三：类别、法之特点、本性详细说明。
类别
第一分二：分为三界和分为五趣。
第一，地狱饿鬼旁生等，人类及六欲天等与器世间，是欲界。地狱分为八热地狱及四洲。寒地狱和近边地狱是热地狱眷属，孤独地狱无定处，小洲是大洲眷属故不计入。
虽然阿修罗等属欲界，但已包含在欲界五趣中。如此，恶趣十处和善趣十处，欲界共二十处。《地蕴》中说：计算寒地狱、阿修罗、八洲分开，共三十六处；旁生与天人同处，故不另立处所。其他说法认为：地狱十八处，饿鬼旁生各分为水栖和散居，共四处，人十二处，阿修罗罗睺等四处，天六处，共四十四处。
比欲界殊胜的功德和不同住处的上界处共十七处是色界。此界各自之禅定，前三禅各自之地，即因入定以小、中、大方式修习，其果生处为：梵众、梵辅、大梵三处，少光、无量光、光严三处，少净或善少、无量净、遍净三处，各三处。
;
;


 །བསམ་གཏན་བཞི༷་པ༷་ས༷་ནི༷་སྟེ་རྒྱུ་ཟག་བཅས་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཆུང་འབྲིང་ཆེ་གསུམ་དང་། དེ་ཟག་མེད་སྤེལ་བ་ཆུང་འབྲིང་ཆེ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་དང་། ཆེས་ཆེ་དང་
3-66a
ལྔ་སྟེ་བརྒྱ༷ད་བསྒོམ་པ༷་ཡིས་རིམ་པ་ལྟར། འབྲས་བུ་གནས། སྤྲིན་མེད་འོད། བསོད་ནམས་སྐྱེས། འབྲས་བུ་ཆེ། མི་ཆེ། མི་གདུང་། གྱ་ནོམ་སྣང་། ཤིན་ཏུ་མཐོ། འོག་མིན་ནོ། །ཁ་ཆེ་བས། ཚངས་ཆེན་གཙོ་བོ་གཅིག་པུ་སྟེ་གནས་མདུན་འདོད་ལས་ཐ་དད་མེད་པས་བཅུ་དྲུག་འདོད་ལ། ཉི་འོག་པ་དང་། མདོ་སྡེ་པས་གཞན་ཡིན་པས་བཅུ་བདུན་ཟེར། ཐེག་ཆེན་པ་རྣམས་གནས་གཙང་འདས་པ་ན་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོའི་གནས་ཡོད་པར་འདོད་དེ། ས་བཅུ་པ་རྣམས་ཀྱི་ལོངས་སྐུའི་ཞིང་འོད་ཟེར་དབང་བསྒྱུར་བའི་འོག་མིན་ཆེན་པོ་དང་། དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོའི་གནས་ཡི༷ན་ནོ་ཞེས་བཞེད་དོ། །མདོ་ལས་བསམ་གཏན་གྱི་གནས་བཞི་པོ་རེ་རེ་ལ་གནས་བཞི་བཞི་བཤད་པའི་དང་པོ་སྤྱི་མིང་དུ་མངོན་ནོ། །གཟུགས༷་མེ༷ད་ཁ༷མས་ན༷་གན༷ས་གཞན་ཐ་དད་པ་མེ༷ད་དོ༷། །འོ་ན་རྣམ་པ་བཞི་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ན། རྒྱུ་སྙོམས་འཇུག་གིས་འབྲས་བུའི་ཁྱད་པར་མི་འདྲ་བར་སྐྱེ༷་བ༷་ལ༷ས་ནི༷་རིས་རྣམ༷་པ༷་བཞི༷ར་དབྱེའོ། །གོས་དམར་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡེ་པ་ཁ་ཅིག་གཟུགས་མེད་ན་གཟུགས་ཕྲ་བ་ཡོད་ཀྱང་དམན་པ་ལ་དགག་སྒྲ་ཡིན་ཟེར། གནས་ཀྱང་འོག་མིན་གྱི་སྟེང་དུ་བརྩེགས་པར་འདོད་དོ། །གཟུགས་མེད་དེ༷ར་ནི༷་རིས༷་མཐུན་པ་དང༷་། སྲོག༷་ལ༷་ཡང༷་། སེམ༷ས་ཀྱི༷་རྒྱུ༷ད་ནི༷་བརྟེན༷་པ༷་ཡི༷ན་ལ། ཡང་ཞེས་ལས་ལ་ཡང་བརྟེན་པ་བསྡུའོ། །གཉིས་པ། ཁམས་གསུམ་བཤད་པ་དེར༷་ནི༷་དམྱལ༷་བ་དང་སོ༷གས་པས་ཡི་དྭགས་དུད་འགྲོ། མི་ལྷ་སྟེ་འགྲོ༷་བ༷་ལྔ༷་ཡིན་པར། སྲིད་པ་བདུན་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། རང༷་གི༷་མིང༷་གིས༷་བསྟན༷་པ་དེ༷་དག༷། རང་གི་ངོ་བོ་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་
3-66b
སྒྲིབ་པའང་མིན༷་ལ། ལུང༷་བསྟན༷་དགེ་མི་དགེའང་མིན༷་ཏེ། གལ་ཏེ་ཡིན་ན་འཕགས་པ་དང་དགེ་རྩ་ཆད་པ་འགྲོ་བས་མ་བསྡུས་པར་འགྱུར་རོ། །འགྲོ་བ་དེ་དག་སེམ༷ས་ཅ༷ན་ཞེས༷་བྱ༷་བ་ཡིན་ཀྱང་། བར༷་སྲི༷ད་ནི་མིན༷་ཏེ། སྲིད་པ་བདུན་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་སྲིད་པ་ནི་བདུན་ཏེ། དམྱལ་བའི་སྲིད་པ་དང་། དུད་འགྲོའི་སྲིད་པ་དང་། ཡི་དྭགས་ཀྱི་སྲིད་པ་དང་། ལྷའི་སྲིད་པ་དང་། མིའི་སྲིད་པ་དང་། ལས་ཀྱི་སྲིད་པ་དང་། སྲིད་པ་བར་མའོ་ཞེས་ཐ་དད་དུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། གདགས་པ་ལས། སྐྱེ་གནས་བཞིས་འགྲོ་བ་ལྔ་བསྡུས་ལ། འགྲོ་བ་ལྔས་དེ་བཞི་མ་བསྡུས་ཏེ། གང་ཞེ་ན། སྲིད་པ་བར་མའོ། །ཞེས་དང་། དེ་ལྔ་སྔོན་དུས་ཀྱི་སྲིད་པ་ཡིན་ལ། དེ་དག་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་ལས་ནི། ལས་ཀྱི་སྲིད་པའོ། །དེས་ན་འགྲོ་བ་མ་བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དུ་གྲུབ་བོ། །གཞན་ཡང་ལྷ་མིན་ནི། དྲན་ཉེར་ལས། ཡི་དྭགས་དང་དུད་འགྲོར་གཏོགས་པ་སྟེ། དང་པོ་བདུད་ཀྱི་རིས་དང་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེ་བའི་ཡི་དྭགས་རྣམས་སོ། །གཉིས་པ་ནི་མཚོ་གཏིང་གི་ས་གཞི་རི་རབ་ལ་གནས་སོ། །ཞེས་དང་། ཐོགས་མེད་ཀྱིས་ལྷའི་ནང་དུ་བསྡུས་པ་དང་། ཡོན་ཏན་འོད་ཀྱིས་ལྷ་དང་ཡི་དྭགས་སུའོ། །ལ་ལར་རིགས་དྲུག་ཏུའང་བཞེད། དྲི་ཟ་ནི་བར་སྲིད་དང་། ལྷའི་རོལ་མོ་བྱེད་པ་གཉིས། དང་པོ་འགྲོ་བས་མ་བསྡུས་ལ། ཕྱི་མ་ནི་ལྷའོ། །གྲུལ་བུམ་དང་ལུས་སྲུལ་པོ་ཡི་དྭགས་ཤས་ཆེ་ལ་ལྷར་གཏོགས་པའང་ཡོད། ཀླུ་མཁའ་ལྡིང་མིའམ་ཅི་ལྟོ་འཕྱེ་ཆེན་པོ་དུད་འགྲོར་གཏོགས། ཤ་ཟ་སྨྱོ་བྱེད་བརྗེད་བྱེད་མ་མོ་དུར་ཁྲོད་ཀྱི་ཤ་ཟ་རྣམས་ནི་ཡི་དྭགས་སུ་གཏོགས།
3-67a
སྲིན་པོ་མིའི་བྱེ་བྲག །གནོད་སྦྱིན་ཕྱོགས་སྐྱོང་འཇིག་རྟེན་སྐྱོང་བདུད་རྣམས་ཕལ་ཆེར་ལྷ་ཀླུ་དང་ཡི་དྭགས་སུ་གཏོགས་པའང་ཡོད་དོ།

第四禅地，即因有漏第四禅分为小、中、大三种，以及以无漏相间修习分为小、中、大、极大、更大等五种，共八种修习，依次感生果报处：无云、福生、广果、无热、无烦、善现、善见、色究竟。
迦湿弥罗派认为大梵只有一主尊，住处与梵辅无差别，故主张有十六处；日下部和经部派认为是不同住处，故说有十七处。大乘诸派认为净居天之上有大自在天处，即十地菩萨受用身刹土"光明自在究竟天"和大自在天处。经中说每一禅天各有四处，第一是总称。
无色界无不同处所。那么，四种如何安立？依因入定果报差异，根据生处分为四类。穿红衣等部派认为，无色界虽有细微色法，但因劣故称"无色"；住处则认为在色究竟天之上层层安立。
无色界中，同类、命根也依于心相续，"也"字包括依于业。
第二，说三界中有地狱等五趣，即地狱、饿鬼、旁生、人、天，七有经中以自名表示。其自性非染污非有覆，也非无记善不善，若是则圣者和断善根者将不被趣所摄。
这些趣虽称为有情，但中有非趣，因七有经中说："有有七种：地狱有、旁生有、饿鬼有、天有、人有、业有和中有。"说为不同，又《施设论》中说："四生摄五趣，五趣不摄四生中的中有。"五趣是过去世的有，其形成之因是业有。由此证明趣是无覆无记。
又，阿修罗依《念住经》所说属饿鬼和旁生：前者是魔众及大神通饿鬼；后者住于海底基地和须弥山。无著摄于天中，功德光摄于天和饿鬼中。有些认为有六趣。
健达缚有中有和天乐师两种：前者不为趣所摄，后者属天。鸠槃荼和臭鬼多属饿鬼，也有属天的。龙、金翅鸟、紧那罗、大腹行者属旁生。食肉鬼、使人发狂忘却的魔女及墓地食肉鬼属饿鬼。
罗刹是人类的一种。夜叉、方位护法、世间护法、魔众大多属天、龙和饿鬼。


 །
法差别
གཉིས་པ་ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་ལ། རྣམ་ཤེས་གནས་པ་བདུན་གྱི་ཁྱད་པར། སེམས་ཅན་གྱི་གནས་དགུའི་ཁྱད་པར། རྣམ་ཤེས་གནས་པ་བཞིའི་ཁྱད་པར། བཞི་དང་བདུན་ཡིན་མིན་གྱི་མུ་དཔྱད་པ་བཞི་ལས། དང་པོ། འགྲོ་བ་ལྔའི་ཁམས་གསུམ་པོ་འདིར་རྣམ་ཤེས་གནས་པ་བདུན་བཤད་དེ། དང་པོ་ལུས༷་དང༷་འདུ༷་ཤེས༷་ཐ༷་ད༷ད་ནི། མི། འདོད་ལྷ། བསམ་གཏན་དང་པོ་ཕྱིས་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཏེ། ལུས་ཀྱང་ཁ་དོག་དང་རྟགས་དབྱིབས་དང༷་། འདུ་ཤེས་བདེ་སྡུག་བཏང་སྙོམས་ཐ་དད་པས་སོ། །གཉིས་པ། ལུས༷་ཐ༷་ད༷ད་ཅིང༷་འདུ༷་ཤེས༷་གཅི༷ག་པ་ཚངས་རིས་ན་དང་པོར་སྐྱེས་པ་སྟེ། ལུས་ཆེ་ཆུང་ཁ་དོག་སོགས་ཐ་དད་ཅིང་བདག་ཅག་ཚངས་པས་སྐྱེད་དོ་འདི་དག་ནི་བདག་གི་འདོད་པ་ལས་བྱུང་ངོ་ཞེས་འདུ་ཤེས་གཅིག་པས་སོ། །དེ་དག་གོང་ས་མི་དམིགས་ཟེར་ན་རང་སའི་སྐྱེས་ཐོབ་སྔོན་གནས་དྲན་པས་སོ། །གསུམ་པ། ཟློག༷་པ་ལུས་གཅིག་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་ནི་འོད་གསལ་ལྷ་སྟེ། ལུས་འོད་ལ་རྟགས་དབྱིབས་སོགས་འདྲ་བ་ད༷ང་། བསམ་པ་ཡིད་བདེ་དང་ཉེར་བསྡོགས་གཉིས་གཅིག་གིས་སྐྱོ་ཚེ་གཅིག་ཤོས་མངོན་དུ་བྱེད་པས་སོ། །གསུམ་པར་མི་མཚུངས་ཏེ། བདེ་བ་ཞི་བས་མི་གཡོའོ། །མདོ་སྡེ་པས་ཆགས་འཇིག་ལ་མཁས་མི་མཁས་དག་སྣོད་འཇིག་ཚེ་སྐྲག་མི་སྐྲག་གིས་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པར་འདོད། །བཞི་པ། ལུས་དང་འདུ༷་ཤེས༷་གཅི༷ག་པ་དགེ་རྒྱས་ལྷ་སྟེ། ལུས་
3-67b
གཅིག་པ་སྔ་མ་ལྟར་དང་། འདུ་ཤེས་ནི། དང་པོར་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་འདུ་ཤེས་གཅིག་ཅིང་། གཉིས་པར་དགེ་བའི་འདུ་ཤེས་སུ་ཐ་དད་ལ། འདིར་རྣམ་སྨིན་ལས་སྐྱེས་པའི་བདེ་བ་དང་མཚུངས་ལྡན་དུ་འདུ་ཤེས་གཅིག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་གཉིས་གོང་མ་སྨོས་པས་འོག་མ་གཉིས་ཀྱང་མཚོན་ནོ། །གཟུགས༷་ཅ༷ན་མ༷་ཡི༷ན་པ་གཟུགས་མེད་སྔ་མ་གསུམ༷་པོ༷་དག༷་དང་བཅས་པ་ནི་རྣམ༷་ཤེས༷་གན༷ས་པ༷་ཡིན་ཏེ། དེ་བདུན༷་དུ་རྣམ་ཤེས་སྲེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་བརྟེན་ཅིང་རྒྱས་པས་སོ། །དེའི་ལྷག༷་མ༷་ངན་སོང་གསུམ་བསམ་གཏན་བཞི་པ་སྲིད་རྩེ་རྣམས་རྣམ་ཤེས་དེ༷་འཇོམས༷་པར་བྱེ༷ད་པ་དང་ལྡན༷་ཏེ། ངན་སོང་དུ་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་འཇོམས་པ་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་པར་འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་དང་། དེའི་སྙོམས་འཇུག་དང་། སྲིད་རྩེ་ན་འགོག་སྙོམས་ཀྱིས་རྣམ་ཤེས་འཇོམས་པས་སོ། །གཞན་ཡང་ངན་སོང་དུ་གནས་པར་མི་འདོད་པར་གོང་དུ་བསྐྱོད་འདོད་པ་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་པར་སོ་སྐྱེས་རྣམས་འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། འཕགས་པ་རྣམས་གནས་གཙང་མར་དང་། གནས་གཙང་རྣམས་མྱང་འདས་སུ་བསྐྱོད་འདོད་པས་དེ་རྣམས་མིན་ཏེ། གནས་པ་གཞན་དེར་ཚོལ་འདོད་དང་དེར་གནས་གཞན་དུ་འགྲོ་མི་འདོད་པའོ། །ཟེར། སྲིད་རྩེ་སེམས་ཀྱི་རྒྱུ་བ་མི་གསལ་བས་སོ་ཟེར། གཉིས་པ། ཡང་དེ་བདུན་དང་སྲི༷ད་རྩེ༷་དང༷་། འདུ༷་ཤེས༷་མེ༷ད་པའི༷་སེམ༷ས་ཅ༷ན་རྣམ༷ས་ཏེ་དགུ་པོ་དེ་ནི་སེམ༷ས་ཅ༷ན་གྱི༷་ནི༷་གན༷ས་དགུར༷་བཤ༷ད་དོ། །འདུ་ཤེས་མེད་པའང་སེམས་ཅན་གྱི་
3-68a
གནས་ཡིན་ན་གཞན་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཞེས་བསམ་གཏན་བཞི་པའང་བཟུང་ཟེར། འདུན་བཟང་འདུ་ཤེས་མེད་མ་གཏོགས་བཞི་པ་གཞན་གནས་པ་མིན་ཏེ་གོང་དུ་བསྐྱོད་པར་འདོད་པས་སོ་ཟེར། ངན་སོང་རྣམས་ནི་ལས་ཀྱིས་མི༷་འདོ༷ད་བཞི༷ན་དུ་བཟུང་ནས་གན༷ས་པའི་ཕྱིར༷་སྔར་གྱི་གནས་དགུ་ལས་གཞན༷་ངན་སོང་བ་རྣམས་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་གནས་མིན༷་ནོ། །ཞེས་སོ། །རང་གིས་བསམ་གཏན་བཞི་པ་གནས་ཡིན་ཏེ། སེམས་གནས་པའི་གནས་སུ་རུང་བས་སོ། །ངན་སོང་ནི་རང་རང་ལས་དབང་གིས་དེ་ལ་མི་འདོད་བཞིན་གནས་པས་གནས་མིན་ཀྱང་ལས་ཀྱིས་བཟུང་བས་སོ། །ཞེས་བཤད་དོ་སྙམ་མོ། །གསུམ་པ། གན༷ས་པ༷་དག༷་ནི༷་གཞན་ཡང༷་བཞི༷་སྟེ༷། ཟག༷་དང༷་བཅ༷ས་པའི༷་གཟུགས་ཚོར། འདུ་ཤེས། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང༷་པོ༷་བཞི༷་སྟེ། མདོ་ལས། རྣམ་ཤེས་གནས་པ་གཟུགས་སུ་ཉེར་འགྲོ་དང་སོགས་གསུངས་པས་སོ།

法差别
第二法差别分四：识住七之差别，有情住九之差别，识住四之差别，四与七是非之边考察。
第一，五趣三界中有七识住。第一，身与想异**，指人、欲界天神及初禅后生者等，因身色相标记形状不同，及想乐苦舍不同故。第二，身异而想一者，梵众天初生者，身大小色相等各异，而想"我等由梵天所生，此等从我欲望而生"为一想。有谓他们不见上地，此乃依自地生得宿命忆念而知。第三，相反身一想异者是光明天，身光明且标记形状等相似，思维喜悦，因厌一近分地时现前另一故。不同于第三禅，以乐寂静而不动。经部认为善于厌坏与否，遇器世间坏时惧怕与否而想有差别。第四，身与想一者，遍净天，身一如前，想则初禅有染污想一，二禅有善想差别，此则依异熟所生乐与俱生想一故。提及上面二天，亦表示下面二天。
无色者前三界及以上是识所住，因识以爱著方式依止增长故，共七处。其余三恶趣、第四禅及有顶皆有摧毁识的因缘：恶趣以苦摧毁，四禅有无想有情及无想定，有顶以灭尽定摧毁识故。另外，恶趣不愿住而欲往上走，四禅凡夫欲入无想，圣者欲生净居，净居欲证涅槃，故不为识住；有顶心行不明显。
第二，上述七处加上有顶及无想有情，共九处称为有情之住九处。既然无想也是有情住处，更何况其他，故第四禅也应包括。贤友说除无想外其余四禅非住处，因欲生上处故。恶趣被业力违愿牵引而住，故非九住处之外的三恶趣非有情住处。自宗说四禅是住处，因适合心安住之处故。恶趣虽因各自业力不情愿住而非住处，但被业力所牵。
第三，住处还有其他四种，即有漏色受想行蕴四，经中说"识住近于色"等。
;


 །དེ་ཡང་ར༷ང་གི༷་ས༷་པ༷་ཉི༷ད་ཡིན་གྱི་ས་གཞན་དང་ཟག་མེད་ནི་མིན་ཏེ། ས་གཞན་ནི་ས་གཞན་གྱི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་རྟེན་དུ་མི་འཐད་པ་དང་། ཟག་མེད་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་སོ། །རྣམ༷་ཤེས༷་རང་འབའ༷་ཞིག༷་གནས་པ་པོ་ཡིན་པས་གན༷ས་པར༷་མ༷་བཤ༷ད་དོ༷། །བཞི་པ། བསྡུ༷་ན༷་མུ༷་ནི༷་བཞི༷་སྟེ། བདུན་གྱིས་བསྡུས་ལ་བཞིས་མ་བསྡུས་པ་ནི་གནས་པ་བདུན་དུ་གཏོགས་པའི་རྣམ་ཤེས་སོ། །བཞིས་བསྡུས་ལ་བདུན་གྱིས་མ་བསྡུས་པ་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཟག་བཅས་དང་། སྲིད་རྩེའི་རྣམ་ཤེས་ལས་གཞན་པའི་ཕུང་པོའོ། །གཉིས་ཀ་
3-68b
ཡིན་པ། རྣམ་ཤེས་གནས་པ་བདུན་དུ་གཏོགས་པའི་ཕུང་པོ་བཞིའོ། །གཉིས་ཀ་མིན་པ་ངན་སོང་གསུམ། བསམ་གཏན་བཞི་པ་སྲིད་རྩེའི་རྣམ་ཤེས་དང་ཟག་མེད་རྣམས་ཡི༷ན་ནོ༷། །
广说本质
གསུམ་པ་རང་བཞིན་རྒྱས་བཤད་ལ། དང་པོར་འཇུག་ཚུལ། བར་དུ་གནས་ཚུལ། མཐར་འཕོ་ཚུལ་གསུམ།
先说趣入
དང་པོ་ལ། གང་དུ་འཇུག་པའི་སྐྱེ་གནས། གང་གིས་འཇུག་པའི་བར་སྲིད་གཉིས།
所趣入生处
དང་པོ་ལ། དངོས་དང་། འགྲོ་བ་གང་ན་སྐྱེ་གནས་གང་ཡོད་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ། སེམས་ཅན་གྱི་སྐྱེ་གནས་འཆི་གསུམ་ལས། དང་པོ་གང་དུ་འཇུག་པའི་གནས་ནི། ཁམས་གསུམ་པོའི་གནས་དེར༷་ནི༷་སྒོ༷་ང༷་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པ་སོ༷གས་སེམ༷ས་ཅ༷ན་རྣམས་ནི་སྐྱེ༷་གན༷ས་བཞི༷་དག༷་ཏུ༷་འཇུག་གོ། དེ་བཞི་ཀ་ལ་འཕགས་ཆོས་སྐྱེ་བའི་གོ་སྐབས་ཡོད་ཀྱང་འཕགས་པ་ཉན་རང་སྒོ་ང་དང་དྲོད་གཤེར་དུ་མི་སྐྱེ་ཟེར། རྫུས་དྲོད་མངལ་སྒོང་རིམ་པས་དམན། རྫུས་སྐྱེས་ཕུང་པོ་བཞི་ལྔ་ཅི་རིགས་ཡོད་ལ། གཞན་གསུམ་ཕུང་ལྔ་ཅན་ནོ། །གཉིས་པ། མི༷་དང༷་དུ༷ད་འགྲོ༷་ལ་སྐྱེ་གནས་རྣམ༷་པ༷་བཞི༷། དམྱལ༷་བ༷་རྣམ༷ས་དང༷་འདོད་གཟུགས་ཀྱི་ལྷ༷་རྣམ༷ས་དང༷་། སྲི༷ད་པ༷་བར༷་མ༷་རྣམས་རྫུས༷་ཏེ༷་སྐྱེ༷། རྫུས་སྐྱེས་སུ་མ་ཟད་ཡི༷་དྭགས༷་མ༷ངལ་ནས་སྐྱེ༷་བ༷འང་ཡི༷ན་ཏེ་འདི་ལྟར་མི་སྒོང་སྐྱེས་གནས་བརྟན་བྲག་དང་ཉེ་བའི་བྲག་དང་། རི་དྭགས་འཛིན་གྱི་མ་ས་གའི་བུ་སོ་གཉིས། རྒྱལ་པོ་ལྔ་ལེན་གྱི་བཙུན་མོ་ལྷ་ཆེན་ལ་སྒོ་ང་ལྔ་བརྒྱ་སྐྱེས་པའི་བུ་ལྔ་བརྒྱ་བྱུང་བ་རྣམས་སོ། །མངལ་སྐྱེས་ད་ལྟའི་མི་
3-69a
རྣམས་དང་། དྲོད་གཤེར་སྐྱེས། རྒྱལ་པོ་བསྙེན་གནས་པའི་སྤྱི་བོ་ལས་སྐྱེས་པ་ང་ལས་ནུ་ལྟ་བུ་དང་། དེའི་ཕྲག་པ་གཡས་ལས་སྐྱེས་པ་མཛེས་པ། གཡོན་ལས་ཉེ་མཛེས། བརླ་གཡས་མཛེས་ལྡན། གཡོན་མཛེས་ཅན། བྲང་ལས་བུ་མོ་ཐི་བའི་ཕྲེང་བ་ཅན། ཨ་མྲའི་སྡོང་པོ་ལས་སྐྱེས་པ་ཨ་མྲ་སྐྱོང་མ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །རྫུས་སྐྱེས་བསྐལ་པ་དང་པོའི་མི་དང་། འཕགས་པ་ལྷ་དང་། མཚོ་སྐྱེས་ལྟ་བུའོ། །དུད་འགྲོ་རྫུས་སྐྱེས་ཀླུ་དང་མཁའ་ལྡིང་ལ་ཡོད་པར་གདགས་པ་ལས་བཤད། ཡི་དྭགས་མངལ་སྐྱེས་ནི། ཡི་དྭགས་མོས་ཉིན་མོ་བུ་ལྔ། མཚན་བུ་ལྔ་སྐྱེས་ནས་ཟོས་ཀྱང་མ་ཚིམ་ཞེས་མཽའུ་གལ་བུ་ལ་སྨྲས་པས་སོ། །སྲིད་མཐའི་བྱང་སེམས་སྐྱེ་བ་ལ་དབང་ཐོབ་ཀྱང་མངལ་ནས་སྐྱེ་བ། ཉེ་དུ་ཆོས་ལ་གཟུད་པ་དང་། འཁོར་བསྒྱུར་སོགས་ཀྱི་རིགས་སུ་ཤེས་ནས་གཞན་གྱིས་དེ་ལ་བཀུར་བ་དང་མི་དང་རྗེས་མཐུན་མཛད་པའམ་ཡང་ན་མིས་ཀྱང་གྲུབ་པ་འདི་ཐོབ་ཅེས་དང་། མུ་སྟེགས་པས་ཁ་ཟེར་བའི་སྒྱུ་མར་རྟོག་པ་སྤངས་པ་དང་། སྐུ་གདུང་དང་རིང་བསྲེལ་བཞག་པའི་ཕྱིར་རོ། །
能趣入中有
གཉིས་པ་ལ། ངོ་བོ། སྒྲུབ་བྱེད། ཁྱད་པར། སྐྱེ་གནས་སུ་འཇུག་ཚུལ་བཞི་ལས། དང་པོ་ལ། དངོས་དང་། སྐྱེ་སྲིད་དང་། མི་འདྲ་བའི་ཚུལ་གཉིས་ལས། དང་པོ། གང་གིས་འཇུག་པའི་བར་སྲིད་ནི་འདས་འོངས་ཀྱི་བར་འདིར༷་ཕུང་པོ་གང༷་ཞིག་འཆི༷་སྲིད་དང༷་། སྐྱེ༷་བ༷་ཡི༷་སྲི༷ད་པའི༷་བར༷་དུ༷་འབྱུང༷་བ༷་དེ་ནི་སྲིད་པ་བར་མའོ༷། །འདིར་ཞེས་དང་། གང་ཞེས་པ་འོག་གི་
3-69b
བར་དུ་དང་། འབྱུང་བར་སྦྱར་རོ།

 །དེ་ཡང་ར༷ང་གི༷་ས༷་པ༷་ཉི༷ད་ཡིན་གྱི་ས་གཞན་དང་ཟག་མེད་ནི་མིན་ཏེ། ས་གཞན་ནི་ས་གཞན་གྱི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་རྟེན་དུ་མི་འཐད་པ་དང་། ཟག་མེད་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་སོ། །རྣམ༷་ཤེས༷་རང་འབའ༷་ཞིག༷་གནས་པ་པོ་ཡིན་པས་གན༷ས་པར༷་མ༷་བཤ༷ད་དོ༷། །བཞི་པ། བསྡུ༷་ན༷་མུ༷་ནི༷་བཞི༷་སྟེ། བདུན་གྱིས་བསྡུས་ལ་བཞིས་མ་བསྡུས་པ་ནི་གནས་པ་བདུན་དུ་གཏོགས་པའི་རྣམ་ཤེས་སོ། །བཞིས་བསྡུས་ལ་བདུན་གྱིས་མ་བསྡུས་པ་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཟག་བཅས་དང་། སྲིད་རྩེའི་རྣམ་ཤེས་ལས་གཞན་པའི་ཕུང་པོའོ། །གཉིས་ཀ་
3-68b
ཡིན་པ། རྣམ་ཤེས་གནས་པ་བདུན་དུ་གཏོགས་པའི་ཕུང་པོ་བཞིའོ། །གཉིས་ཀ་མིན་པ་ངན་སོང་གསུམ། བསམ་གཏན་བཞི་པ་སྲིད་རྩེའི་རྣམ་ཤེས་དང་ཟག་མེད་རྣམས་ཡི༷ན་ནོ༷། །
广说本质
གསུམ་པ་རང་བཞིན་རྒྱས་བཤད་ལ། དང་པོར་འཇུག་ཚུལ། བར་དུ་གནས་ཚུལ། མཐར་འཕོ་ཚུལ་གསུམ།
先说趣入
དང་པོ་ལ། གང་དུ་འཇུག་པའི་སྐྱེ་གནས། གང་གིས་འཇུག་པའི་བར་སྲིད་གཉིས།
所趣入生处
དང་པོ་ལ། དངོས་དང་། འགྲོ་བ་གང་ན་སྐྱེ་གནས་གང་ཡོད་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ། སེམས་ཅན་གྱི་སྐྱེ་གནས་འཆི་གསུམ་ལས། དང་པོ་གང་དུ་འཇུག་པའི་གནས་ནི། ཁམས་གསུམ་པོའི་གནས་དེར༷་ནི༷་སྒོ༷་ང༷་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པ་སོ༷གས་སེམ༷ས་ཅ༷ན་རྣམས་ནི་སྐྱེ༷་གན༷ས་བཞི༷་དག༷་ཏུ༷་འཇུག་གོ། དེ་བཞི་ཀ་ལ་འཕགས་ཆོས་སྐྱེ་བའི་གོ་སྐབས་ཡོད་ཀྱང་འཕགས་པ་ཉན་རང་སྒོ་ང་དང་དྲོད་གཤེར་དུ་མི་སྐྱེ་ཟེར། རྫུས་དྲོད་མངལ་སྒོང་རིམ་པས་དམན། རྫུས་སྐྱེས་ཕུང་པོ་བཞི་ལྔ་ཅི་རིགས་ཡོད་ལ། གཞན་གསུམ་ཕུང་ལྔ་ཅན་ནོ། །གཉིས་པ། མི༷་དང༷་དུ༷ད་འགྲོ༷་ལ་སྐྱེ་གནས་རྣམ༷་པ༷་བཞི༷། དམྱལ༷་བ༷་རྣམ༷ས་དང༷་འདོད་གཟུགས་ཀྱི་ལྷ༷་རྣམ༷ས་དང༷་། སྲི༷ད་པ༷་བར༷་མ༷་རྣམས་རྫུས༷་ཏེ༷་སྐྱེ༷། རྫུས་སྐྱེས་སུ་མ་ཟད་ཡི༷་དྭགས༷་མ༷ངལ་ནས་སྐྱེ༷་བ༷འང་ཡི༷ན་ཏེ་འདི་ལྟར་མི་སྒོང་སྐྱེས་གནས་བརྟན་བྲག་དང་ཉེ་བའི་བྲག་དང་། རི་དྭགས་འཛིན་གྱི་མ་ས་གའི་བུ་སོ་གཉིས། རྒྱལ་པོ་ལྔ་ལེན་གྱི་བཙུན་མོ་ལྷ་ཆེན་ལ་སྒོ་ང་ལྔ་བརྒྱ་སྐྱེས་པའི་བུ་ལྔ་བརྒྱ་བྱུང་བ་རྣམས་སོ། །མངལ་སྐྱེས་ད་ལྟའི་མི་
3-69a
རྣམས་དང་། དྲོད་གཤེར་སྐྱེས། རྒྱལ་པོ་བསྙེན་གནས་པའི་སྤྱི་བོ་ལས་སྐྱེས་པ་ང་ལས་ནུ་ལྟ་བུ་དང་། དེའི་ཕྲག་པ་གཡས་ལས་སྐྱེས་པ་མཛེས་པ། གཡོན་ལས་ཉེ་མཛེས། བརླ་གཡས་མཛེས་ལྡན། གཡོན་མཛེས་ཅན། བྲང་ལས་བུ་མོ་ཐི་བའི་ཕྲེང་བ་ཅན། ཨ་མྲའི་སྡོང་པོ་ལས་སྐྱེས་པ་ཨ་མྲ་སྐྱོང་མ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །རྫུས་སྐྱེས་བསྐལ་པ་དང་པོའི་མི་དང་། འཕགས་པ་ལྷ་དང་། མཚོ་སྐྱེས་ལྟ་བུའོ། །དུད་འགྲོ་རྫུས་སྐྱེས་ཀླུ་དང་མཁའ་ལྡིང་ལ་ཡོད་པར་གདགས་པ་ལས་བཤད། ཡི་དྭགས་མངལ་སྐྱེས་ནི། ཡི་དྭགས་མོས་ཉིན་མོ་བུ་ལྔ། མཚན་བུ་ལྔ་སྐྱེས་ནས་ཟོས་ཀྱང་མ་ཚིམ་ཞེས་མཽའུ་གལ་བུ་ལ་སྨྲས་པས་སོ། །སྲིད་མཐའི་བྱང་སེམས་སྐྱེ་བ་ལ་དབང་ཐོབ་ཀྱང་མངལ་ནས་སྐྱེ་བ། ཉེ་དུ་ཆོས་ལ་གཟུད་པ་དང་། འཁོར་བསྒྱུར་སོགས་ཀྱི་རིགས་སུ་ཤེས་ནས་གཞན་གྱིས་དེ་ལ་བཀུར་བ་དང་མི་དང་རྗེས་མཐུན་མཛད་པའམ་ཡང་ན་མིས་ཀྱང་གྲུབ་པ་འདི་ཐོབ་ཅེས་དང་། མུ་སྟེགས་པས་ཁ་ཟེར་བའི་སྒྱུ་མར་རྟོག་པ་སྤངས་པ་དང་། སྐུ་གདུང་དང་རིང་བསྲེལ་བཞག་པའི་ཕྱིར་རོ། །
能趣入中有
གཉིས་པ་ལ། ངོ་བོ། སྒྲུབ་བྱེད། ཁྱད་པར། སྐྱེ་གནས་སུ་འཇུག་ཚུལ་བཞི་ལས། དང་པོ་ལ། དངོས་དང་། སྐྱེ་སྲིད་དང་། མི་འདྲ་བའི་ཚུལ་གཉིས་ལས། དང་པོ། གང་གིས་འཇུག་པའི་བར་སྲིད་ནི་འདས་འོངས་ཀྱི་བར་འདིར༷་ཕུང་པོ་གང༷་ཞིག་འཆི༷་སྲིད་དང༷་། སྐྱེ༷་བ༷་ཡི༷་སྲི༷ད་པའི༷་བར༷་དུ༷་འབྱུང༷་བ༷་དེ་ནི་སྲིད་པ་བར་མའོ༷། །འདིར་ཞེས་དང་། གང་ཞེས་པ་འོག་གི་
3-69b
བར་དུ་དང་། འབྱུང་བར་སྦྱར་རོ།

 །དེ་ཡང་ར༷ང་གི༷་ས༷་པ༷་ཉི༷ད་ཡིན་གྱི་ས་གཞན་དང་ཟག་མེད་ནི་མིན་ཏེ། ས་གཞན་ནི་ས་གཞན་གྱི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་རྟེན་དུ་མི་འཐད་པ་དང་། ཟག་མེད་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་སོ། །རྣམ༷་ཤེས༷་རང་འབའ༷་ཞིག༷་གནས་པ་པོ་ཡིན་པས་གན༷ས་པར༷་མ༷་བཤ༷ད་དོ༷། །བཞི་པ། བསྡུ༷་ན༷་མུ༷་ནི༷་བཞི༷་སྟེ། བདུན་གྱིས་བསྡུས་ལ་བཞིས་མ་བསྡུས་པ་ནི་གནས་པ་བདུན་དུ་གཏོགས་པའི་རྣམ་ཤེས་སོ། །བཞིས་བསྡུས་ལ་བདུན་གྱིས་མ་བསྡུས་པ་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཟག་བཅས་དང་། སྲིད་རྩེའི་རྣམ་ཤེས་ལས་གཞན་པའི་ཕུང་པོའོ། །གཉིས་ཀ་
3-68b
ཡིན་པ། རྣམ་ཤེས་གནས་པ་བདུན་དུ་གཏོགས་པའི་ཕུང་པོ་བཞིའོ། །གཉིས་ཀ་མིན་པ་ངན་སོང་གསུམ། བསམ་གཏན་བཞི་པ་སྲིད་རྩེའི་རྣམ་ཤེས་དང་ཟག་མེད་རྣམས་ཡི༷ན་ནོ༷། །
广说本质
གསུམ་པ་རང་བཞིན་རྒྱས་བཤད་ལ། དང་པོར་འཇུག་ཚུལ། བར་དུ་གནས་ཚུལ། མཐར་འཕོ་ཚུལ་གསུམ།
先说趣入
དང་པོ་ལ། གང་དུ་འཇུག་པའི་སྐྱེ་གནས། གང་གིས་འཇུག་པའི་བར་སྲིད་གཉིས།
所趣入生处
དང་པོ་ལ། དངོས་དང་། འགྲོ་བ་གང་ན་སྐྱེ་གནས་གང་ཡོད་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ། སེམས་ཅན་གྱི་སྐྱེ་གནས་འཆི་གསུམ་ལས། དང་པོ་གང་དུ་འཇུག་པའི་གནས་ནི། ཁམས་གསུམ་པོའི་གནས་དེར༷་ནི༷་སྒོ༷་ང༷་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པ་སོ༷གས་སེམ༷ས་ཅ༷ན་རྣམས་ནི་སྐྱེ༷་གན༷ས་བཞི༷་དག༷་ཏུ༷་འཇུག་གོ། དེ་བཞི་ཀ་ལ་འཕགས་ཆོས་སྐྱེ་བའི་གོ་སྐབས་ཡོད་ཀྱང་འཕགས་པ་ཉན་རང་སྒོ་ང་དང་དྲོད་གཤེར་དུ་མི་སྐྱེ་ཟེར། རྫུས་དྲོད་མངལ་སྒོང་རིམ་པས་དམན། རྫུས་སྐྱེས་ཕུང་པོ་བཞི་ལྔ་ཅི་རིགས་ཡོད་ལ། གཞན་གསུམ་ཕུང་ལྔ་ཅན་ནོ། །གཉིས་པ། མི༷་དང༷་དུ༷ད་འགྲོ༷་ལ་སྐྱེ་གནས་རྣམ༷་པ༷་བཞི༷། དམྱལ༷་བ༷་རྣམ༷ས་དང༷་འདོད་གཟུགས་ཀྱི་ལྷ༷་རྣམ༷ས་དང༷་། སྲི༷ད་པ༷་བར༷་མ༷་རྣམས་རྫུས༷་ཏེ༷་སྐྱེ༷། རྫུས་སྐྱེས་སུ་མ་ཟད་ཡི༷་དྭགས༷་མ༷ངལ་ནས་སྐྱེ༷་བ༷འང་ཡི༷ན་ཏེ་འདི་ལྟར་མི་སྒོང་སྐྱེས་གནས་བརྟན་བྲག་དང་ཉེ་བའི་བྲག་དང་། རི་དྭགས་འཛིན་གྱི་མ་ས་གའི་བུ་སོ་གཉིས། རྒྱལ་པོ་ལྔ་ལེན་གྱི་བཙུན་མོ་ལྷ་ཆེན་ལ་སྒོ་ང་ལྔ་བརྒྱ་སྐྱེས་པའི་བུ་ལྔ་བརྒྱ་བྱུང་བ་རྣམས་སོ། །མངལ་སྐྱེས་ད་ལྟའི་མི་
3-69a
རྣམས་དང་། དྲོད་གཤེར་སྐྱེས། རྒྱལ་པོ་བསྙེན་གནས་པའི་སྤྱི་བོ་ལས་སྐྱེས་པ་ང་ལས་ནུ་ལྟ་བུ་དང་། དེའི་ཕྲག་པ་གཡས་ལས་སྐྱེས་པ་མཛེས་པ། གཡོན་ལས་ཉེ་མཛེས། བརླ་གཡས་མཛེས་ལྡན། གཡོན་མཛེས་ཅན། བྲང་ལས་བུ་མོ་ཐི་བའི་ཕྲེང་བ་ཅན། ཨ་མྲའི་སྡོང་པོ་ལས་སྐྱེས་པ་ཨ་མྲ་སྐྱོང་མ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །རྫུས་སྐྱེས་བསྐལ་པ་དང་པོའི་མི་དང་། འཕགས་པ་ལྷ་དང་། མཚོ་སྐྱེས་ལྟ་བུའོ། །དུད་འགྲོ་རྫུས་སྐྱེས་ཀླུ་དང་མཁའ་ལྡིང་ལ་ཡོད་པར་གདགས་པ་ལས་བཤད། ཡི་དྭགས་མངལ་སྐྱེས་ནི། ཡི་དྭགས་མོས་ཉིན་མོ་བུ་ལྔ། མཚན་བུ་ལྔ་སྐྱེས་ནས་ཟོས་ཀྱང་མ་ཚིམ་ཞེས་མཽའུ་གལ་བུ་ལ་སྨྲས་པས་སོ། །སྲིད་མཐའི་བྱང་སེམས་སྐྱེ་བ་ལ་དབང་ཐོབ་ཀྱང་མངལ་ནས་སྐྱེ་བ། ཉེ་དུ་ཆོས་ལ་གཟུད་པ་དང་། འཁོར་བསྒྱུར་སོགས་ཀྱི་རིགས་སུ་ཤེས་ནས་གཞན་གྱིས་དེ་ལ་བཀུར་བ་དང་མི་དང་རྗེས་མཐུན་མཛད་པའམ་ཡང་ན་མིས་ཀྱང་གྲུབ་པ་འདི་ཐོབ་ཅེས་དང་། མུ་སྟེགས་པས་ཁ་ཟེར་བའི་སྒྱུ་མར་རྟོག་པ་སྤངས་པ་དང་། སྐུ་གདུང་དང་རིང་བསྲེལ་བཞག་པའི་ཕྱིར་རོ། །
能趣入中有
གཉིས་པ་ལ། ངོ་བོ། སྒྲུབ་བྱེད། ཁྱད་པར། སྐྱེ་གནས་སུ་འཇུག་ཚུལ་བཞི་ལས། དང་པོ་ལ། དངོས་དང་། སྐྱེ་སྲིད་དང་། མི་འདྲ་བའི་ཚུལ་གཉིས་ལས། དང་པོ། གང་གིས་འཇུག་པའི་བར་སྲིད་ནི་འདས་འོངས་ཀྱི་བར་འདིར༷་ཕུང་པོ་གང༷་ཞིག་འཆི༷་སྲིད་དང༷་། སྐྱེ༷་བ༷་ཡི༷་སྲི༷ད་པའི༷་བར༷་དུ༷་འབྱུང༷་བ༷་དེ་ནི་སྲིད་པ་བར་མའོ༷། །འདིར་ཞེས་དང་། གང་ཞེས་པ་འོག་གི་
3-69b
བར་དུ་དང་། འབྱུང་བར་སྦྱར་རོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
དེ་ཡང་ར༷ང་གི༷་ས༷་པ༷་ཉི༷ད་ཡིན་གྱི་ས་གཞན་དང་ཟག་མེད་ནི་མིན་ཏེ། ས་གཞན་ནི་ས་གཞན་གྱི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་རྟེན་དུ་མི་འཐད་པ་དང་། ཟག་མེད་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་སོ།
而且这是自己的地而不是其他地或无漏地，因为其他地不适合作为其他地识的所依，而且无漏是识的对治故。
རྣམ༷་ཤེས༷་རང་འབའ༷་ཞིག༷་གནས་པ་པོ་ཡིན་པས་གན༷ས་པར༷་མ༷་བཤ༷ད་དོ༷།
因为只有识是安住者，所以没有说"安住"。
བཞི་པ། བསྡུ༷་ན༷་མུ༷་ནི༷་བཞི༷་སྟེ། བདུན་གྱིས་བསྡུས་ལ་བཞིས་མ་བསྡུས་པ་ནི་གནས་པ་བདུན་དུ་གཏོགས་པའི་རྣམ་ཤེས་སོ། །བཞིས་བསྡུས་ལ་བདུན་གྱིས་མ་བསྡུས་པ་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཟག་བཅས་དང་། སྲིད་རྩེའི་རྣམ་ཤེས་ལས་གཞན་པའི་ཕུང་པོའོ། །གཉིས་ཀ་ཡིན་པ། རྣམ་ཤེས་གནས་པ་བདུན་དུ་གཏོགས་པའི་ཕུང་པོ་བཞིའོ། །གཉིས་ཀ་མིན་པ་ངན་སོང་གསུམ། བསམ་གཏན་བཞི་པ་སྲིད་རྩེའི་རྣམ་ཤེས་དང་ཟག་མེད་རྣམས་ཡི༷ན་ནོ༷།
第四，摄则有四句：为七所摄而不为四所摄的是属于七识住的识。为四所摄而不为七所摄的是有漏第四禅和有顶识以外的蕴。两者皆是的是属于七识住的四蕴。两者皆非的是三恶趣、第四禅、有顶识以及无漏法。
གསུམ་པ་རང་བཞིན་རྒྱས་བཤད་ལ། དང་པོར་འཇུག་ཚུལ། བར་དུ་གནས་ཚུལ། མཐར་འཕོ་ཚུལ་གསུམ།
第三，广说本质分三：初趣入方式、中间安住方式、最后迁移方式。
དང་པོ་ལ། གང་དུ་འཇུག་པའི་སྐྱེ་གནས། གང་གིས་འཇུག་པའི་བར་སྲིད་གཉིས།
初分二：所趣入生处、能趣入中有。
དང་པོ་ལ། དངོས་དང་། འགྲོ་བ་གང་ན་སྐྱེ་གནས་གང་ཡོད་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ། སེམས་ཅན་གྱི་སྐྱེ་གནས་འཆི་གསུམ་ལས། དང་པོ་གང་དུ་འཇུག་པའི་གནས་ནི། ཁམས་གསུམ་པོའི་གནས་དེར༷་ནི༷་སྒོ༷་ང༷་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པ་སོ༷གས་སེམ༷ས་ཅ༷ན་རྣམས་ནི་སྐྱེ༷་གན༷ས་བཞི༷་དག༷་ཏུ༷་འཇུག་གོ།
初分二：正说与教示何趣中有何生处。初又，有情生处死亡三者中，初所趣入处是：三界中彼等处所，卵生等有情趣入四种生处。
དེ་བཞི་ཀ་ལ་འཕགས་ཆོས་སྐྱེ་བའི་གོ་སྐབས་ཡོད་ཀྱང་འཕགས་པ་ཉན་རང་སྒོ་ང་དང་དྲོད་གཤེར་དུ་མི་སྐྱེ་ཟེར། རྫུས་དྲོད་མངལ་སྒོང་རིམ་པས་དམན། རྫུས་སྐྱེས་ཕུང་པོ་བཞི་ལྔ་ཅི་རིགས་ཡོད་ལ། གཞན་གསུམ་ཕུང་ལྔ་ཅན་ནོ།
虽然这四种都有生起圣法的机会，但据说声闻缘觉圣者不生于卵生和湿生。化生、湿生、胎生、卵生依次劣后。化生有四蕴或五蕴不等，其他三种则具有五蕴。
གཉིས་པ། མི༷་དང༷་དུ༷ད་འགྲོ༷་ལ་སྐྱེ་གནས་རྣམ༷་པ༷་བཞི༷། དམྱལ༷་བ༷་རྣམ༷ས་དང༷་འདོད་གཟུགས་ཀྱི་ལྷ༷་རྣམ༷ས་དང༷་། སྲི༷ད་པ༷་བར༷་མ༷་རྣམས་རྫུས༷་ཏེ༷་སྐྱེ༷།
第二，人与旁生有四种生处，诸地狱、欲色界诸天以及诸中有皆化生。
རྫུས་སྐྱེས་སུ་མ་ཟད་ཡི༷་དྭགས༷་མ༷ངལ་ནས་སྐྱེ༷་བ༷འང་ཡི༷ན་ཏེ་འདི་ལྟར་མི་སྒོང་སྐྱེས་གནས་བརྟན་བྲག་དང་ཉེ་བའི་བྲག་དང་། རི་དྭགས་འཛིན་གྱི་མ་ས་གའི་བུ་སོ་གཉིས། རྒྱལ་པོ་ལྔ་ལེན་གྱི་བཙུན་མོ་ལྷ་ཆེན་ལ་སྒོ་ང་ལྔ་བརྒྱ་སྐྱེས་པའི་བུ་ལྔ་བརྒྱ་བྱུང་བ་རྣམས་སོ།
不仅化生，饿鬼也有胎生，如此人卵生有上座岩和近岩，以及鹿母萨嘎三十二子，还有五取王王妃大天生五百卵而出生五百子等。
མངལ་སྐྱེས་ད་ལྟའི་མི་རྣམས་དང་། དྲོད་གཤེར་སྐྱེས། རྒྱལ་པོ་བསྙེན་གནས་པའི་སྤྱི་བོ་ལས་སྐྱེས་པ་ང་ལས་ནུ་ལྟ་བུ་དང་། དེའི་ཕྲག་པ་གཡས་ལས་སྐྱེས་པ་མཛེས་པ། གཡོན་ལས་ཉེ་མཛེས། བརླ་གཡས་མཛེས་ལྡན། གཡོན་མཛེས་ཅན། བྲང་ལས་བུ་མོ་ཐི་བའི་ཕྲེང་བ་ཅན། ཨ་མྲའི་སྡོང་པོ་ལས་སྐྱེས་པ་ཨ་མྲ་སྐྱོང་མ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།
胎生如今之人等，湿生如近住王顶生的骄慢王，其右肩生妙子，左肩生近妙，右腿生妙具，左腿生具妙，胸生女儿具提瓦鬘，以及从庵摩罗树干生的庵摩罗护等。
རྫུས་སྐྱེས་བསྐལ་པ་དང་པོའི་མི་དང་། འཕགས་པ་ལྷ་དང་། མཚོ་སྐྱེས་ལྟ་བུའོ། །དུད་འགྲོ་རྫུས་སྐྱེས་ཀླུ་དང་མཁའ་ལྡིང་ལ་ཡོད་པར་གདགས་པ་ལས་བཤད།
化生如初劫人、圣天以及湖生等。旁生化生在《施设论》中说龙和金翅鸟有。
ཡི་དྭགས་མངལ་སྐྱེས་ནི། ཡི་དྭགས་མོས་ཉིན་མོ་བུ་ལྔ། མཚན་བུ་ལྔ་སྐྱེས་ནས་ཟོས་ཀྱང་མ་ཚིམ་ཞེས་མཽའུ་གལ་བུ་ལ་སྨྲས་པས་སོ།
饿鬼胎生，即饿鬼女对目犍连说："白天生五子，夜晚生五子，生后吃了也不满足。"
སྲིད་མཐའི་བྱང་སེམས་སྐྱེ་བ་ལ་དབང་ཐོབ་ཀྱང་མངལ་ནས་སྐྱེ་བ། ཉེ་དུ་ཆོས་ལ་གཟུད་པ་དང་། འཁོར་བསྒྱུར་སོགས་ཀྱི་རིགས་སུ་ཤེས་ནས་གཞན་གྱིས་དེ་ལ་བཀུར་བ་དང་མི་དང་རྗེས་མཐུན་མཛད་པའམ་ཡང་ན་མིས་ཀྱང་གྲུབ་པ་འདི་ཐོབ་ཅེས་དང་། མུ་སྟེགས་པས་ཁ་ཟེར་བའི་སྒྱུ་མར་རྟོག་པ་སྤངས་པ་དང་། སྐུ་གདུང་དང་རིང་བསྲེལ་བཞག་པའི་ཕྱིར་རོ།
最后有际菩萨虽已获得对生的自在，但从胎生是为了引导亲属入法，并让他人知其为转轮王等族而尊敬，或顺应人类，或为让人知"人亦可获此成就"，或为断除外道所称幻术之分别，或为留下舍利与佛身等。
གཉིས་པ་ལ། ངོ་བོ། སྒྲུབ་བྱེད། ཁྱད་པར། སྐྱེ་གནས་སུ་འཇུག་ཚུལ་བཞི་ལས། དང་པོ་ལ། དངོས་དང་། སྐྱེ་སྲིད་དང་། མི་འདྲ་བའི་ཚུལ་གཉིས་ལས། དང་པོ། གང་གིས་འཇུག་པའི་བར་སྲིད་ནི་འདས་འོངས་ཀྱི་བར་འདིར༷་ཕུང་པོ་གང༷་ཞིག་འཆི༷་སྲིད་དང༷་། སྐྱེ༷་བ༷་ཡི༷་སྲི༷ད་པའི༷་བར༷་དུ༷་འབྱུང༷་བ༷་དེ་ནི་སྲིད་པ་བར་མའོ༷།
第二分四：体性、能立、差别、趣入生处方式。第一又分：正体、与生有不同之理两方面。第一，能趣入之中有即在过去未来之间，此处有蕴于死有与生有之间出现的，就是中有。
འདིར་ཞེས་དང་། གང་ཞེས་པ་འོག་གི་བར་དུ་དང་། འབྱུང་བར་སྦྱར་རོ།
"此处"和"有蕴"应与下文的"之间"和"出现"连接。


 །གཉིས་པ། གང་དུ་ལས་ཀྱིས་བགྲོད༷་པར་བྱ་བའི༷་ཡུལ༷་རྣམ་སྨིན་གྱི་ཕུང་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ༷་མ༷་ཕྱིན༷་པའི་ཕྱིར༷་སྲི༷ད་པ༷་བར༷་མ༷་ལས་བྱུང༷་བའི༷་སྲིད་པ་ཞེས་བྱ་བ་མིན༷་ཏེ་བྱུང་བ་ནི་རྣམ་སྨིན་གྱི་ཕུང་པོ་གྲུབ་ཟིན་སྔོན་དུས་སྲིད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དབྱེ་ན་ཁམས་ཀྱི་ས་གཉིས། སས་ལྔ། གནས་གཞན་གྱི་སོ་བདུན། རབ་འབྲིང་གིས། སངས་རྒྱས་རང་རྒྱལ་འཁོར་སྒྱུར། དེ་ལས་གཞན་དང་བཞིའོ། །གཉིས་པ་ལ་རིགས་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་དང་། ལུང་གི་སྒྲུབ་བྱེད་གཉིས་ལས། དང་པོ། ཕལ་ཆེན་སྡེ་པས་སྐྱེ་འཆིའི་བར་ན་སྲིད་པ་མེད་དེ། བར་ཆད་པ་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེ་སྲིད་དུ་འཇུག་པས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་རྒན་པོའི་དབང་དུ་མཛད་ནས། བྲམ་ཟེ་ན་ཚོད་ཁྱེར་ཟིན་རྒ་བ་དང་། །ན་བ་ཡིན་ཏེ་གཤིན་རྗེའི་དྲུང་དུ་ཕྱིན། །བར་ན་ཁྱོད་ཀྱི་གནས་ཀྱང་ཡོད་མིན་ཞིང་། །ཁྱོད་ཀྱི་ལམ་རྒྱགས་ཀྱང་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། །ཞེས་སྲང་མདའི་མཐོ་དམན་བཞིན་དུ་སྲིད་པ་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་གནས་མེད་པར་བཤད་པ་དང་། བདུད་སུན་འབྱིན་བྱེད་བྱ་བས་སངས་རྒྱས་འོད་སྲུང་གི་ཉན་ཐོས་མཁས་མགུ་ཞེས་བྱ་བའི་ཀླད་དུ་ཁུ་ཚུར་བསྣུན་པ་ལས། དེས་མ་རངས་པའི་སྐད་ཕྱུང་བ་དང་། སྐད་ཅིག་དེ་ཉིད་ལ་རང་ལུས་ཁོ་ནས་མནར་མེད་དུ་ལྟུང་བར་བཤད་པས་དང་། མདོ་ལས་མཚམས་མེད་ཀྱིས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་དམྱལ་བར་སྐྱེ་བར་གསུངས་པས་སོ་ཟེར། དེ་མི་འཐད་དེ། ས་བོན་ལས་མྱུ་གུ་སོགས་འབྲུ༷་ཡི༷་རྒྱུན༷་སྐྱེ་བ་ད༷ང་ཆོས༷་མཐུན༷་པའི་ཕྱིར༷།
3-70a
སྐྱེ་འཆིའི་སྲི༷ད་པ༷་གཉིས་པོ་བར་ཆ༷ད་པ་ལ༷ས་སྐྱེ་སྲིད་བྱུང༷་བ༷་མི༷ན་ལ། དེ་ཡང་། སྐྱེ་སྲིད་ཀྱི་རྒྱུ་དེའི་བར་གྱི་སྲིད་པ་ཡིན་ལ། དེ་བར་ཆད་ན་རྒྱུ་དང་རྒྱུ་མིན་མཚུངས་པས་སོ། །དེ་ལྟ་ནའང་བར་སྲིད་མི་འགྲུབ་སྟེ། འཆི་བ་དང་སྐྱེ་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་སྐད་ཅིག་མ་གཞན་གྱིས་བར་མ་ཆོད་དོ་ཟེར་ན། དམྱལ་བ་དང་ལྷ་སོགས་ཡུལ་སོ་སོ་ཐག་རིང་པོ་ན་ཡོད་པ་དེར་བགྲོད་པ་ལ་སྐད་ཅིག་ཙམ་མེད་ན་མི་རུང་ལ། འདི་ནས་དེ་གྲུབ་ན་ཡུལ་འཆོལ་བར་ཐལ་བས་སོ། །གལ་ཏེ་ཡུལ་དུས་ཀྱིས་བར་ཆོད་པ་ལས་ཀྱང་འབྲས་བུ་འབྱུང་བ་ཡོད་དེ། བྱད་ལས་མེ་ལོང་སོགས་སུ་གཟུགས་བརྙན་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ་ཟེར་ན། དཔེ་གཟུགས༷་བརྙན༷་ནི་འཁྲུལ་པ་མ༷་གྲུབ༷་པ་ཡིན་པས་སྒྲུབ་བྱེད་མི་རུང་བའི་ཕྱིར༷་ན༷་མི་འཐད་པ་དང༷་། བསྒྲུབ་བྱ་དང་མི་མཚུངས་པའམ་མི༷་འདྲའི༷་ཕྱིར༷་ན༷་བར་ཆོད་པའི་བར་སྲིད་མེད་པའི་དཔེ༷་མ༷་ཡི༷ན་པ་གཉིས་སོ། །དང་པོ་ཡིན་ཏེ་གོ་ས་གཅི༷ག་ན༷་དུས་ལྷན༷་ཅི༷ག་གཟུགས་ཐོགས་བཅས་གཉི༷ས་འབྱུང་བ་མེ༷ད་པའི་ཕྱིར༷་ནའོ། །དེ་ཡིན་ཏེ། དེ་གཉིས་གོ་ས་གཅིག་ན་ཐོགས་བཅས་མིན་པར་ཐལ་ལ་མེ་ལོང་གི་ཡུལ་ལས་གཟུགས་བརྙན་ཐ་དད་དུ་མ་དམིགས་པས་སོ། །མེ་ལོང་ཉིད་བྱད་བཞིན་གྱི་རྣམ་པར་སྐྱེ་བའང་མིན་ཏེ། ཟུར་ན་གནས་པས་མཐོང་བར་ཐལ་བས་སོ། །དེས་ན་གཟུགས་བརྙན་ནི་སུའི་འང་ཉེར་ལེན་གྱི་འབྲས་བུ་མིན་ཏེ། རྐྱེན་སྟོབས་ཀྱིས་མེད་བཞིན་སྣང་བ་སྒྲ་བརྙན་བཞིན་ནོ། །རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་ན་ཡོད་དུ་ཆུག་ཀྱང་མི་འདྲ་སྟེ། གཟུགས་བརྙན་གཟུགས་ཀྱི་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ༷ན་མི༷ན་པའི་ཕྱིར༷་དང་། གཟུགས་
3-70b
བརྙན་ལས་གཞན་བྱད་དང་མེ་ལོང་གཉི༷ས་མ་འགག་བཞིན་པ་ལ༷ས་བྱུང༷་བས་ཕུང་གསུམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱི༷ར་དང་། སྐྱེ་སྲིད་ནི་རྒྱུན་དང་། འཆི་སྲིད་དང་། གཞན་ཞིག་གཉིས་ལས་ལོགས་སུ་བྱུང་སྟེ། གསུམ་ཀ་མཉམ་དུ་ཡོད་པར་མི་སྲིད་པས་སོ། །གཉིས་པ་ལུང་ནི། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མགུར༷་ནས༷་སྲིད་པ་བདུན་བསྟན་པ་ལས། སྲིད་པ་བདུན་གསུ༷ངས་ཕྱིར༷་བར་སྲིད་ཡོ༷ད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
གཉིས་པ། གང་དུ་ལས་ཀྱིས་བགྲོད༷་པར་བྱ་བའི༷་ཡུལ༷་རྣམ་སྨིན་གྱི་ཕུང་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ༷་མ༷་ཕྱིན༷་པའི་ཕྱིར༷་སྲི༷ད་པ༷་བར༷་མ༷་ལས་བྱུང༷་བའི༷་སྲིད་པ་ཞེས་བྱ་བ་མིན༷་ཏེ་བྱུང་བ་ནི་རྣམ་སྨིན་གྱི་ཕུང་པོ་གྲུབ་ཟིན་སྔོན་དུས་སྲིད་པ་ཞེས་བྱའོ།
第二，因为业所趣入的境界未达到异熟蕴之体性，所以不称为"从中有产生的有"，"产生"是指已形成异熟蕴的前时有。
དབྱེ་ན་ཁམས་ཀྱི་ས་གཉིས། སས་ལྔ། གནས་གཞན་གྱི་སོ་བདུན། རབ་འབྲིང་གིས། སངས་རྒྱས་རང་རྒྱལ་འཁོར་སྒྱུར། དེ་ལས་གཞན་དང་བཞིའོ།
分类则有界地二、地五、其他处所三十七、胜与中二、佛独觉转轮、其他等四。
གཉིས་པ་ལ་རིགས་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་དང་། ལུང་གི་སྒྲུབ་བྱེད་གཉིས་ལས། དང་པོ། ཕལ་ཆེན་སྡེ་པས་སྐྱེ་འཆིའི་བར་ན་སྲིད་པ་མེད་དེ། བར་ཆད་པ་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེ་སྲིད་དུ་འཇུག་པས་སོ།
第二分二：理的能立和教的能立。第一，大众部主张生死之间无有，因为只从间断而趣入生有。
བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་རྒན་པོའི་དབང་དུ་མཛད་ནས། བྲམ་ཟེ་ན་ཚོད་ཁྱེར་ཟིན་རྒ་བ་དང་། །ན་བ་ཡིན་ཏེ་གཤིན་རྗེའི་དྲུང་དུ་ཕྱིན། །བར་ན་ཁྱོད་ཀྱི་གནས་ཀྱང་ཡོད་མིན་ཞིང་། །ཁྱོད་ཀྱི་ལམ་རྒྱགས་ཀྱང་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། །
世尊针对老婆罗门说："婆罗门年龄已老迈衰败，生病后将至阎罗前，中间汝之住处亦不存，汝之路粮亦是不存在。"
ཞེས་སྲང་མདའི་མཐོ་དམན་བཞིན་དུ་སྲིད་པ་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་གནས་མེད་པར་བཤད་པ་དང་། བདུད་སུན་འབྱིན་བྱེད་བྱ་བས་སངས་རྒྱས་འོད་སྲུང་གི་ཉན་ཐོས་མཁས་མགུ་ཞེས་བྱ་བའི་ཀླད་དུ་ཁུ་ཚུར་བསྣུན་པ་ལས། དེས་མ་རངས་པའི་སྐད་ཕྱུང་བ་དང་། སྐད་ཅིག་དེ་ཉིད་ལ་རང་ལུས་ཁོ་ནས་མནར་མེད་དུ་ལྟུང་བར་བཤད་པས་དང་།
如同秤杆的高低一样，说明两有之间无住处；另外，名为"魔折辱者"以拳击打迦叶佛的声闻智满头部，他发出不悦之声，当下以自身直接堕入无间地狱，如是所说；
མདོ་ལས་མཚམས་མེད་ཀྱིས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་དམྱལ་བར་སྐྱེ་བར་གསུངས་པས་སོ་ཟེར། དེ་མི་འཐད་དེ། ས་བོན་ལས་མྱུ་གུ་སོགས་འབྲུ༷་ཡི༷་རྒྱུན༷་སྐྱེ་བ་ད༷ང་ཆོས༷་མཐུན༷་པའི་ཕྱིར༷།
经中也说无间（罪）无间隔即生地狱，所以（无中有）。这不合理，因为与从种子生芽等谷物相续生起一致故。
སྐྱེ་འཆིའི་སྲི༷ད་པ༷་གཉིས་པོ་བར་ཆ༷ད་པ་ལ༷ས་སྐྱེ་སྲིད་བྱུང༷་བ༷་མི༷ན་ལ། དེ་ཡང་། སྐྱེ་སྲིད་ཀྱི་རྒྱུ་དེའི་བར་གྱི་སྲིད་པ་ཡིན་ལ། དེ་བར་ཆད་ན་རྒྱུ་དང་རྒྱུ་མིན་མཚུངས་པས་སོ།
生死二有不是从间断中产生生有，而且，生有的因是其间的有，如果它间断，则因与非因相同。
དེ་ལྟ་ནའང་བར་སྲིད་མི་འགྲུབ་སྟེ། འཆི་བ་དང་སྐྱེ་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་སྐད་ཅིག་མ་གཞན་གྱིས་བར་མ་ཆོད་དོ་ཟེར་ན། དམྱལ་བ་དང་ལྷ་སོགས་ཡུལ་སོ་སོ་ཐག་རིང་པོ་ན་ཡོད་པ་དེར་བགྲོད་པ་ལ་སྐད་ཅིག་ཙམ་མེད་ན་མི་རུང་ལ། འདི་ནས་དེ་གྲུབ་ན་ཡུལ་འཆོལ་བར་ཐལ་བས་སོ།
即使如此，中有也不成立，因为死亡与生有二者之间未被其他刹那间隔。对此回答：地狱与天等各处相距遥远，前往那里若无片刻不合理，若从此处即刻到达彼处，则境界将错乱。
གལ་ཏེ་ཡུལ་དུས་ཀྱིས་བར་ཆོད་པ་ལས་ཀྱང་འབྲས་བུ་འབྱུང་བ་ཡོད་དེ། བྱད་ལས་མེ་ལོང་སོགས་སུ་གཟུགས་བརྙན་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ་ཟེར་ན། དཔེ་གཟུགས༷་བརྙན༷་ནི་འཁྲུལ་པ་མ༷་གྲུབ༷་པ་ཡིན་པས་སྒྲུབ་བྱེད་མི་རུང་བའི་ཕྱིར༷་ན༷་མི་འཐད་པ་དང༷་།
如果说即使被境时间间隔也有果生起，就如从面像在镜中等显现影像一样。（回答）：例子不合理，因为影像是迷乱无实，故不能作为能立。
བསྒྲུབ་བྱ་དང་མི་མཚུངས་པའམ་མི༷་འདྲའི༷་ཕྱིར༷་ན༷་བར་ཆོད་པའི་བར་སྲིད་མེད་པའི་དཔེ༷་མ༷་ཡི༷ན་པ་གཉིས་སོ། །དང་པོ་ཡིན་ཏེ་གོ་ས་གཅི༷ག་ན༷་དུས་ལྷན༷་ཅི༷ག་གཟུགས་ཐོགས་བཅས་གཉི༷ས་འབྱུང་བ་མེ༷ད་པའི་ཕྱིར༷་ནའོ།
以及因为与所立不相同或不相似，所以不是间隔无中有的例子，两个原因。第一，因为同一空间同时不会产生两个有碍色法。
དེ་ཡིན་ཏེ། དེ་གཉིས་གོ་ས་གཅིག་ན་ཐོགས་བཅས་མིན་པར་ཐལ་ལ་མེ་ལོང་གི་ཡུལ་ལས་གཟུགས་བརྙན་ཐ་དད་དུ་མ་དམིགས་པས་སོ། །མེ་ལོང་ཉིད་བྱད་བཞིན་གྱི་རྣམ་པར་སྐྱེ་བའང་མིན་ཏེ། ཟུར་ན་གནས་པས་མཐོང་བར་ཐལ་བས་སོ།
确实如此，因为这两者若在同一空间则应成无碍，镜中物与影像未被观为各别。镜子自身也不是以面像形式生起，否则侧立者也应见到。
དེས་ན་གཟུགས་བརྙན་ནི་སུའི་འང་ཉེར་ལེན་གྱི་འབྲས་བུ་མིན་ཏེ། རྐྱེན་སྟོབས་ཀྱིས་མེད་བཞིན་སྣང་བ་སྒྲ་བརྙན་བཞིན་ནོ། །རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་ན་ཡོད་དུ་ཆུག་ཀྱང་མི་འདྲ་སྟེ། གཟུགས་བརྙན་གཟུགས་ཀྱི་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ༷ན་མི༷ན་པའི་ཕྱིར༷་དང་།
因此影像不是任何人的近取果，而是因缘力量而无实显现，如回声一样。或者说，即使承认其存在，也不相似，因为影像不是色的近取因之相续。
གཟུགས་བརྙན་ལས་གཞན་བྱད་དང་མེ་ལོང་གཉི༷ས་མ་འགག་བཞིན་པ་ལ༷ས་བྱུང༷་བས་ཕུང་གསུམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱི༷ར་དང་། སྐྱེ་སྲིད་ནི་རྒྱུན་དང་། འཆི་སྲིད་དང་། གཞན་ཞིག་གཉིས་ལས་ལོགས་སུ་བྱུང་སྟེ། གསུམ་ཀ་མཉམ་དུ་ཡོད་པར་མི་སྲིད་པས་སོ།
以及影像是从除影像外的面和镜二者未灭的情况下产生，故是第三蕴体；而生有是从相续、死有和其他二者之外单独产生，因为三者不可能同时存在。
གཉིས་པ་ལུང་ནི། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མགུར༷་ནས༷་སྲིད་པ་བདུན་བསྟན་པ་ལས། སྲིད་པ་བདུན་གསུ༷ངས་ཕྱིར༷་བར་སྲིད་ཡོ༷ད་དོ།
第二，教证是：如来从喉宣说七有，因说七有故，中有存在。


 །མདོ་དེ་མི་འདོན་ཞེ་ན། འོ་ན་མངལ་འཇུག་གི་མདོ་ལས། གནས་གསུམ་མངོན་དུ་གྱུར་པས་མའི་མངལ་དུ་བུ་ཆགས་པར་འགྱུར་ཏེ། མ་རུང་ཞིང་ཟླ་མཚན་དང་ལྡན་པ་དང་། ཕ་མ་ཆགས་ཤིང་ཕྲད་པ་དང་། དྲི༷་ཟ༷་ཡང་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ནའོ་ཞེས་གསུངས་པས་བར་སྲིད་ལས་གཞན་པའི་དྲི་ཟ་མེད་དོ། །དྲི་ཟ་ཞེས་མི་འདོན་གྱི་ཕུང་པོ་ཞིག་པ་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ན་ཞེས་འདོན་ཞེ་ན། བྲམ་ཟེ་རྟ་ལེན་གྱི་བུ་ལ་ཁྱོད་ཀྱི་མཆིས་བྲང་ལ་དྲི་ཟ་ཉེ་བར་གནས་པ་དེ་རྒྱལ་རིགས་སམ། ཤར་ལྷོ་སོགས་ནས་འོངས་པ་ཤེས་སམ་གསུངས་པས་ཕུང་པོ་ཞིག་པ་མེད་དགག་ལ་རིགས་སོགས་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལུང་ཕྲན་ཚེགས་ལས། དགའ་བོ་དྲི་ཟ་ཞེས་བྱ་བ་སྲིད་པ་བར་མའི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ་ཞེས་དང་། བར་མ་དོ་དང་། སྐྱེས་ནས་འདའ་བ་སོགས་ཕྱིར་མི་འོང་ལྔ༷་གསུ༷ངས་ན་བར་སྲིད་མེད་ན་ཇི་ལྟར་དྲངས། སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་འགྲོ༷་བ་བདུན་གསུངས་པའི་མདོ༷་ལ༷ས། མེ་སྟག་གི་དཔེས་བར་མ་དོར་མྱང་འདས་ལ་མྱུར་བུལ་གསུམ་གསུངས་པས་ཀྱང༷་གྲུབ༷་བོ། །ཀྱང་ཞེས་གཞན་ཡང་ངོ་། །བྲམ་ཟེ་ལ་བར་ན་གནས་མེད་པར་བཤད་པ་ནི་འདི་དང་། ངན་སོང་གི་བར་ན་མཐོ་རིས་ཀྱི་གནས་མེད་པ་
3-71a
དང་། མཐོང་ཆོས་མེ་འབར་ཤི་ནས་དམྱལ་བར་སྐྱེ་བར་དགོངས་ལ། མཚམས་མེད་ནི་སྐྱེ་གཞན་བར་མ་ཆོད་པ་རྣམས་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པས་སོ། །གསུམ་པ་ཁྱད་པར་ནི། བར་སྲིད་དེ༷་ནི༷་འཕེན༷་པ༷་ཡི་ལས་གཅི༷ག་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་པའི༷་ཕྱིར༷། དེ་ཡང་སྔོན་དུ༷ས་ཀྱི་སྲི༷ད་པ་མ་འོངས་འབྱུང༷་འགྱུར་དེའི༷་ཤ༷་ཚུགས༷་ཅ༷ན་ཡིན་ནོ། །སྔོན་དུས་སྲིད་པ་ཞེས་པ་དེ༷་ནི༷་འཆི༷་བའི༷་སྐད་ཅིག་ཐ་མའི་སྲིད་པའི་སྔོ༷ན་རོལ༷་ཏེ༷། སྐྱེ༷་བ༷འི་སྐ༷ད་ཅི༷ག་དང་པོ་ཕན༷་ཆ༷ད་ཀྱི་བར་དེ་ཉིད་དོ༷། །སྐྱེ་འཆི་བར་དོ། །སྔོན་དུས་ཀྱི་སྲིད་པ་དང་བཞི་ལས། གཉིས་ནི་སྐད་ཅིག་མ་དང་། གཉིས་ནི་རྒྱུན་ནོ། །དེ་ཡང་འདས་པ་ནི་བྱུང་བའམ་སྔོན་དུས་ཏེ་བྱུང་ཟིན་པའོ། །འོ་ན་ཁྱི་མོ་སོགས་ཀྱི་མངལ་གནས་ཤི་ནས་དམྱལ་བར་སྐྱེ་ན་འབྱུང་འགྱུར་གྲུབ་པས་མངལ་སོགས་འཚིག་གམ་ཞེ་ན། རང་རང་གི་ལས་ཀྱིས་མཚམས་བཅད་པ་དང་། བར་སྲིད་དྭངས་པས་རེག་དུའང་མི་རུང་ངོ་། །འཛམ་གླིང་ནས་འོག་མིན་དུ་སྐྱེ་བའི་བར་སྲིད། འཛམ་གླིང་དུ་གྲུབ་པའི་སྐབས་མེད་པར་གསལ། བར་སྲིད་གང་དུ་ཤི་བ་དེར་གྲུབ་པ་ལ། འོག་མིན་པའི་ལུས་དཔག་ཚད་ཁྲི་དྲུག་སྟོང་ཡིན་ཞིང་། གཟུགས་ཁམས་པའི་བར་སྲིད་ལུས་རྫོགས་པར་གྲུབ་པ་ཡིན་ལ། འཛམ་གླིང་དཔག་ཚད་དྲུག་སྟོང་དང་ཕྱེད་དང་བཞི་ལས་མེད་པས་སོ། །ཞེ་ན། ནམ་མཁའ་ཡངས་ཤིང་རྟེན་འོད་ལྟར་དྭངས་པས་འགར་ཡང་ཐོགས་པ་མེད་པས་སྐྱོན་མེད་ཅེས་གསུངས། དེའི་ཁ་དོག་ནི་དམྱལ་བ་སྡོང་དུམ་ཚིག་པ། དུད་འགྲོ་དུ་བ། ཡི་དྭགས་ཆུ། མི་དང་ལྷ་གསེར། གཟུགས་ཁམས་པའི་དཀར་པོའོ་ཟེར། བྱང་སེམས་
3-71b
གླང་པོའི་རྣམ་པར་ཞུགས་པ་ནི་ཡུམ་གྱི་རྨི་ལམ་སྟེ། དངོས་སུ་གཞོན་ནུའི་རྣམ་པའོ་ཟེར། བར་སྲིད་དེ་ཡང་ལྷའི་བར་སྲིད་སོགས་རིགས༷་མཐུན༷་གཅིག་གིས་གཅིག་དང་། སྒོམ་བྱུང་གི་ལྷ༷་མིག༷་སྐྱོན་བཅུ་གཅིག་གིས་དག༷་པས༷་མཐོང༷་གི་སྐྱེས་ཐོབ་ཀྱིས་མིན་ནོ། །དེ་ལ་ལྷའི་མིག་རྣམ་དག་ནི་ཐེ་ཚོམ་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པ་དང་། ལུས་ཀྱི་གནས་ངན་ལེན། རྨུགས། གཉིད་རྒོད། བརྩོན་དྲགས་པ། སེམས་ཡ་ཡོ་པོ་དང་། བག་ཚ་བ་དང་། འདུ་ཤེས་སྣ་ཚོགས། སྨྲ་བ་མང་བ། ཧ་ཅང་སྒོམ་དྲགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྐྱོན་བཅུ་གཅིག་བྲལ་བའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
མདོ་དེ་མི་འདོན་ཞེ་ན། འོ་ན་མངལ་འཇུག་གི་མདོ་ལས། གནས་གསུམ་མངོན་དུ་གྱུར་པས་མའི་མངལ་དུ་བུ་ཆགས་པར་འགྱུར་ཏེ། མ་རུང་ཞིང་ཟླ་མཚན་དང་ལྡན་པ་དང་། ཕ་མ་ཆགས་ཤིང་ཕྲད་པ་དང་། དྲི༷་ཟ༷་ཡང་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ནའོ་ཞེས་གསུངས་པས་བར་སྲིད་ལས་གཞན་པའི་དྲི་ཟ་མེད་དོ།
如果说不引用那部经，那么《入胎经》中说："三种情况显现时，子女得以在母胎中结成：母亲健康并具有月经，父母生起贪欲并交会，以及食香（gandharva）也靠近安住时。"由此说明，除了中有外，没有其他食香。
དྲི་ཟ་ཞེས་མི་འདོན་གྱི་ཕུང་པོ་ཞིག་པ་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ན་ཞེས་འདོན་ཞེ་ན། བྲམ་ཟེ་རྟ་ལེན་གྱི་བུ་ལ་ཁྱོད་ཀྱི་མཆིས་བྲང་ལ་དྲི་ཟ་ཉེ་བར་གནས་པ་དེ་རྒྱལ་རིགས་སམ། ཤར་ལྷོ་སོགས་ནས་འོངས་པ་ཤེས་སམ་གསུངས་པས་ཕུང་པོ་ཞིག་པ་མེད་དགག་ལ་རིགས་སོགས་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ།
如果说不引用"食香"而引用"蕴体消失已近住时"，（回答）对马婆罗门之子说："你腹中近住的食香是王族，还是从东南等方来，你知道吗？"因为蕴体消失的无遮上不合理有种姓等（区别），所以（不能替代）。
ལུང་ཕྲན་ཚེགས་ལས། དགའ་བོ་དྲི་ཟ་ཞེས་བྱ་བ་སྲིད་པ་བར་མའི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ་ཞེས་དང་། བར་མ་དོ་དང་། སྐྱེས་ནས་འདའ་བ་སོགས་ཕྱིར་མི་འོང་ལྔ༷་གསུ༷ངས་ན་བར་སྲིད་མེད་ན་ཇི་ལྟར་དྲངས།
《小部》中说："喜子，'食香'是中有的异名。"并且有中阴、生般涅槃等五不还，若无中有何以解释？
སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་འགྲོ༷་བ་བདུན་གསུངས་པའི་མདོ༷་ལ༷ས། མེ་སྟག་གི་དཔེས་བར་མ་དོར་མྱང་འདས་ལ་མྱུར་བུལ་གསུམ་གསུངས་པས་ཀྱང༷་གྲུབ༷་བོ།
从宣说圣者七趣的经中，以火星喻说明中阴涅槃有快中慢三种，由此也得以成立。
ཀྱང་ཞེས་གཞན་ཡང་ངོ་། །བྲམ་ཟེ་ལ་བར་ན་གནས་མེད་པར་བཤད་པ་ནི་འདི་དང་། ངན་སོང་གི་བར་ན་མཐོ་རིས་ཀྱི་གནས་མེད་པ་དང་། མཐོང་ཆོས་མེ་འབར་ཤི་ནས་དམྱལ་བར་སྐྱེ་བར་དགོངས་ལ། མཚམས་མེད་ནི་སྐྱེ་གཞན་བར་མ་ཆོད་པ་རྣམས་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པས་སོ།
"也"表示还有其他。对婆罗门说中间无住处是指此（身死后无常住处），以及在恶趣间无善趣住处，以及见法炽燃火（譬喻）死后生地狱之意，无间（罪）是针对无其他生隔绝者而说的。
གསུམ་པ་ཁྱད་པར་ནི། བར་སྲིད་དེ༷་ནི༷་འཕེན༷་པ༷་ཡི་ལས་གཅི༷ག་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་པའི༷་ཕྱིར༷། དེ་ཡང་སྔོན་དུ༷ས་ཀྱི་སྲི༷ད་པ་མ་འོངས་འབྱུང༷་འགྱུར་དེའི༷་ཤ༷་ཚུགས༷་ཅ༷ན་ཡིན་ནོ།
第三，差别：因为中有是从一个牵引业所生，所以它具有前时有未来将生的那个形貌。
སྔོན་དུས་སྲིད་པ་ཞེས་པ་དེ༷་ནི༷་འཆི༷་བའི༷་སྐད་ཅིག་ཐ་མའི་སྲིད་པའི་སྔོ༷ན་རོལ༷་ཏེ༷། སྐྱེ༷་བ༷འི་སྐ༷ད་ཅི༷ག་དང་པོ་ཕན༷་ཆ༷ད་ཀྱི་བར་དེ་ཉིད་དོ༷།
所谓"前时有"是指死亡最后刹那有之前，直到生的第一刹那之间的那个。
སྐྱེ་འཆི་བར་དོ། །སྔོན་དུས་ཀྱི་སྲིད་པ་དང་བཞི་ལས། གཉིས་ནི་སྐད་ཅིག་མ་དང་། གཉིས་ནི་རྒྱུན་ནོ། །དེ་ཡང་འདས་པ་ནི་བྱུང་བའམ་སྔོན་དུས་ཏེ་བྱུང་ཟིན་པའོ།
生死中有，前时有等四者中，两者是刹那，两者是相续。而且，过去是已产生或前时，即已经发生的。
འོ་ན་ཁྱི་མོ་སོགས་ཀྱི་མངལ་གནས་ཤི་ནས་དམྱལ་བར་སྐྱེ་ན་འབྱུང་འགྱུར་གྲུབ་པས་མངལ་སོགས་འཚིག་གམ་ཞེ་ན། རང་རང་གི་ལས་ཀྱིས་མཚམས་བཅད་པ་དང་། བར་སྲིད་དྭངས་པས་རེག་དུའང་མི་རུང་ངོ་།
那么，如果母狗等胎中的（胎儿）死后生于地狱，当未来（地狱相）已现起时，胎等会被烧吗？（答）各自的业限定边界，而且中有透明，所以也不能触碰。
འཛམ་གླིང་ནས་འོག་མིན་དུ་སྐྱེ་བའི་བར་སྲིད། འཛམ་གླིང་དུ་གྲུབ་པའི་སྐབས་མེད་པར་གསལ། བར་སྲིད་གང་དུ་ཤི་བ་དེར་གྲུབ་པ་ལ། འོག་མིན་པའི་ལུས་དཔག་ཚད་ཁྲི་དྲུག་སྟོང་ཡིན་ཞིང་། གཟུགས་ཁམས་པའི་བར་སྲིད་ལུས་རྫོགས་པར་གྲུབ་པ་ཡིན་ལ། འཛམ་གླིང་དཔག་ཚད་དྲུག་སྟོང་དང་ཕྱེད་དང་བཞི་ལས་མེད་པས་སོ།
从瞻部洲往色究竟天生的中有，显然没有在瞻部洲形成的机会。中有在何处死即在何处形成，而色究竟天的身高为一万六千由旬，色界的中有是完全形成的身体，而瞻部洲只有六千四百五十由旬，所以（在瞻部洲无法容纳）。
ཞེ་ན། ནམ་མཁའ་ཡངས་ཤིང་རྟེན་འོད་ལྟར་དྭངས་པས་འགར་ཡང་ཐོགས་པ་མེད་པས་སྐྱོན་མེད་ཅེས་གསུངས། དེའི་ཁ་དོག་ནི་དམྱལ་བ་སྡོང་དུམ་ཚིག་པ། དུད་འགྲོ་དུ་བ། ཡི་དྭགས་ཆུ། མི་དང་ལྷ་གསེར། གཟུགས་ཁམས་པའི་དཀར་པོའོ་ཟེར།
（对此）回答：虚空广阔，所依如光般透明，所以无论在何处都无阻碍，因此无过失。其（中有）颜色：地狱如烧焦的木段，旁生如烟，饿鬼如水，人与天如黄金，色界的如白色。
བྱང་སེམས་གླང་པོའི་རྣམ་པར་ཞུགས་པ་ནི་ཡུམ་གྱི་རྨི་ལམ་སྟེ། དངོས་སུ་གཞོན་ནུའི་རྣམ་པའོ་ཟེར། བར་སྲིད་དེ་ཡང་ལྷའི་བར་སྲིད་སོགས་རིགས༷་མཐུན༷་གཅིག་གིས་གཅིག་དང་། སྒོམ་བྱུང་གི་ལྷ༷་མིག༷་སྐྱོན་བཅུ་གཅིག་གིས་དག༷་པས༷་མཐོང༷་གི་སྐྱེས་ཐོབ་ཀྱིས་མིན་ནོ།
菩萨以象形入（母胎）是母亲的梦境，而实际是童子形象。中有也是由天中有等同类互见，以及由修所生、离十一过失的清净天眼所见，而不是由生得（天眼）。
དེ་ལ་ལྷའི་མིག་རྣམ་དག་ནི་ཐེ་ཚོམ་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པ་དང་། ལུས་ཀྱི་གནས་ངན་ལེན། རྨུགས། གཉིད་རྒོད། བརྩོན་དྲགས་པ། སེམས་ཡ་ཡོ་པོ་དང་། བག་ཚ་བ་དང་། འདུ་ཤེས་སྣ་ཚོགས། སྨྲ་བ་མང་བ། ཧ་ཅང་སྒོམ་དྲགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྐྱོན་བཅུ་གཅིག་བྲལ་བའོ།
对此，清净天眼是远离以下十一种过失：不作意疑惑、身体习气、昏沉、睡眠掉举、过度精进、心不专注、惶恐、种种想、多言、过度修禅。


 །དེའང་ལྷའི་བར་སྲིད་ཀྱིས་འགྲོ་བ་ལྔའི་བར་སྲིད་མཐོང་བ་ནས། དམྱལ་བས་རང་ཁོ་ནའི་བར་སྲིད་མཐོང་བའི་བར་དང་། རིགས་མཐུན་དང་ལྷ་མིག་དག་པ་གསུམ་གྱིས་མཐོང་ཞེས་ཁ་ཅིག་འདོད།དེ་ནི་སྔོན་ལ༷ས་ཀྱིས༷་བསྐྱེད་པས་གང་བསམ་པར་ཕྱིན་པའི་རྫུ༷་འཕྲུལ༷་ཤིན་ཏུ་མགྱོགས་པའི་ཤུགས༷་དང༷་ལྡན༷་ལ། སྲིད་པ་ཚོལ་བས་དབ༷ང་པོ༷་ཀུན༷་ཚང༷་ཞིང་རི་བྲག་སོགས་ལ་ཐོགས༷་པ་མེ༷ད་པ་དང་ལྡན༷་ཏེ། མའི་མངལ་དང་། རྡོར་གདན་མ་གཏོགས་མི་ཐོགས་པར་འཆད། སྐྱེ་གནས་ཀྱང་མངལ་སྒོ་ནས་འཇུག་གི་ལྟོ་བ་བརྡོལ་ཏེ་འཇུག་པ་མིན་པས། མཚེ་མ་ལས་གང་ཕྱིས་བྱུང་བ་ཕུ་བོ་དང་སྔར་བྱུང་ནུ་བོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གང་གྲུབ་པ་དེ་ལས་སྲིད་པ་གཞན་དུ་མི༷་ཟློག༷་སྟེ། དགེ་མི་དགེས་འཕངས་པའི་རྣམ་སྨིན་གྲུབ་ཟིན་པའི་ཕྱིར་དེའི་དོན་དུ་དགེ་རྩ་རྣམས་ནི་དམྱལ་སོགས་སྐྱེས་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་ཆུང་བ་དང་། དེ་ལས་ཐར་ཕྱིར་ཡིན་ཟེར། ཀུན་བཏུས་ལས་ཅི་སྟེ་ན་ལྡོག་གོ། དེ་ན་གནས་པ་ཡང་ལས་སོགས་སོ་ཞེས་གསུངས། 
3-32b
པ་ཚང་བ་སྲིད་པ་ལ་དགོངས་ཟེར་ཀྱང་དཔྱད། རྡུལ་བརྒྱད་ཅེས་པ་རྫས་ལ་ཡིན་ན་ཉུང་སྟེ་དབྱིབས་སོགས་ཡོད་པ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རྫས་སུ་འདོད་ན་མང་སྟེ། འབྱུང་བཞི་རེག་བྱ་ཡིན་པས་སོ་སྙམ་ན་གཉིས་ཀའི་ཡང་རྡུལ་དེ་གོ་ས་གཅིག་པའམ་འདབ་འབྱོར་ཡིན། དང་པོ་ལྟར་ན་ཐོགས་བཅས་མིན་ལ། གཉིས་པ་ལྟར་ན། བུམ་སོགས་ལ་གྲངས་མེད་ཡོད་པས་བརྒྱད་དུ་མ་ངེས་སོ་ཟེར་ན། ཁ་ཅིག་གོ་ས་གཅིག་ཏུ་འདོད། ཐོགས་བཅས་ནི་རིགས་མཐུན་ཁོ་ན་སྟེ་གཟུགས་ཀྱི་གོ་ན་རེག་བྱ་སོགས་ཡོད་ཟེར། ཁ་ཅིག་དེ་ལྟར་ན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བས་འདབ་འབྱར་བ་ཡིན་ཡང་མང་པོ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེར་མི་ངེས་ལ་བརྒྱད་ངེས་པའི་དབང་དུ་བྱས་པའོ་ཟེར་འཐད་གསུངས། གཟུགས་ཁམས་ན་དྲི་རོ་མེད་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་མེད་པ་དྲུག་སོགས་སོ། གཟུགས་མེད་ན་གཟུགས་ཅན་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་བ་མེད་དོ། །
说心法生成
གཉིས་པ་ལ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་སེམས་བྱུང་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། སེམ༷ས་དང༷་སེམ༷ས་བྱུང༷་ངེས༷་པར་ལྷན༷་ཅི༷ག་ཏུ་སྐྱེ་སྟེ་ཕན་ཚུན་མེད་ན་མི་འབྱུང་བས་སོ། །འདུས་བྱས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་འདུས༷་བྱས༷་ཀྱི་མཚ༷ན་ཉི༷ད་སྐྱེ་སོགས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྐྱེ་བ་དང༷་། རང་རྒྱུད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཐོབ་བྱའི་ཆོས་དང་། ཐོབ༷་པ༷་ལྷན་ཅིག་པའ༷མ། འགོག་པ་གཉིས་ཀྱི་ལྟ་བུ་ཐོབ་པ་སྐྱེས་ཀྱང་ཐོབ་བྱ་མི་སྐྱེ་བའང་ཡོད་ཕྱིར་འམ་ཞེས་འདམ་པའི་སྒྲའོ། །གཉིས་པ་ལ་སེམས་བྱུང་ས་མང་ལྔའི་ངོ་བོ་ངོས་བཟུང་བ་དང་། དེ་དག་གི་རྣམ་བཞག་གཞན་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ། སེམ༷ས་བྱུང༷་ནི་རྣམ༷་པ་ལྔ༷་ཡོད་སྟེ༷། སེམས་ཀྱི་ས༷་མང༷་པོ་དང་ལ༷་སོ༷གས་པས་དགེ་བའི་ས་མང་། ཉོན་མོངས་ས་
3-33a
མང་། མི་དགེ་བའི་ས་མང་། ཉོན་མོངས་ཆུང་ངུའི་ས་པ་ཞེས་པའི་སྡེ་ཚན་ཐ༷་ད༷ད་པ་ཡོད་པའི་ཕྱི༷ར་རོ། །གཉིས་པ་ལ། སེམས་ཀྱི་ས་མང་སོགས་ལྔ་པོ་རིམ་པར། དེ་ལ་ཚོར༷་བ་བཤད་ཟིན་པ་དང༷་། སྲེད་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཡུལ་ལ་གཡོ་བའི་སེམ༷ས་པའི༷་ཚོགས་དྲུག་སྟེ་ཡུལ་དྲུག་ལ་གཡོ་བའོ། །བྱེད་ལས་ལུས་ངག་གི་ལས་ཀུན་ནས་སློང་བའོ། །འདུ༷་ཤེས༷་ནི་ངོ་བོ་བཤད་ཟིན་དང༷་། བྱེད་ལས། ཐ་སྙད་འདོགས་པའོ། །ཡུལ་དྲུག་ལ་དམིགས་ནས་དོན་གཉེར་འདུན༷་པ་སྟེ། དེ་ལ་འདས་པ་ལ་ཕྲད་པ། ད་ལྟ་བ་ལ་མི་འབྲལ་བ། མ་འོངས་དོན་གཉེར་འདུན་པ་གསུམ་ད༷ང་། ལས་བརྩོན་འགྲུས་བརྩོན་པའོ། །རེག༷་པ་གསུམ་འདུས་ནས་ཡུལ་གྱི་འགྱུར་བ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའོ། །དབྱེ་ན་ཚོགས་དྲུག །བྱེད་ལས་ཚོར་བའི་རྟེན་ཅན་དང༷་། ཟག་བཅས་ཟག་མེད་སོགས་ཆོས་རབ་རྣམ་འབྱེད་ནི་བློ༷་གྲོས༷་ཏེ་ཤེས་རབ་ཡིན་ལ། དབྱེ་ན་སྐྱེས་ཐོབ་དང་། ཐོས་སོགས་གསུམ་དང་བཞིའོ། །ཡང་ན་རིགས་པ་དང་རིགས་མིན་གྱིས་བསྐྱེད་པའི་ཤེས་རབ་དང་། དེ་གཉིས་ལས་གཞན་པ་སྟེ་གསུམ། བྱེད་ལས་སོམ་ཉི་ལྡོག་པའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
དེའང་ལྷའི་བར་སྲིད་ཀྱིས་འགྲོ་བ་ལྔའི་བར་སྲིད་མཐོང་བ་ནས། དམྱལ་བས་རང་ཁོ་ནའི་བར་སྲིད་མཐོང་བའི་བར་དང་། རིགས་མཐུན་དང་ལྷ་མིག་དག་པ་གསུམ་གྱིས་མཐོང་ཞེས་ཁ་ཅིག་འདོད།
而且，天的中有能见五趣的中有，直到地狱只能见自己的中有，有人认为由同类和清净天眼三者所见。
དེ་ནི་སྔོན་ལ༷ས་ཀྱིས༷་བསྐྱེད་པས་གང་བསམ་པར་ཕྱིན་པའི་རྫུ༷་འཕྲུལ༷་ཤིན་ཏུ་མགྱོགས་པའི་ཤུགས༷་དང༷་ལྡན༷་ལ། སྲིད་པ་ཚོལ་བས་དབ༷ང་པོ༷་ཀུན༷་ཚང༷་ཞིང་རི་བྲག་སོགས་ལ་ཐོགས༷་པ་མེ༷ད་པ་དང་ལྡན༷་ཏེ།
它由先前业所生，随念即至的神通极为迅速的力量具足，由于寻求有（处），诸根具全，对山崖等无碍具足。
མའི་མངལ་དང་། རྡོར་གདན་མ་གཏོགས་མི་ཐོགས་པར་འཆད། སྐྱེ་གནས་ཀྱང་མངལ་སྒོ་ནས་འཇུག་གི་ལྟོ་བ་བརྡོལ་ཏེ་འཇུག་པ་མིན་པས། མཚེ་མ་ལས་གང་ཕྱིས་བྱུང་བ་ཕུ་བོ་དང་སྔར་བྱུང་ནུ་བོ་ཞེས་བཤད་དོ།
解释说除母胎和金刚座外不受障碍。生处也是从胎门而入，不是穿透腹部而入，因此对双胞胎后出生的称为兄长，先出生的称为弟弟。
གང་གྲུབ་པ་དེ་ལས་སྲིད་པ་གཞན་དུ་མི༷་ཟློག༷་སྟེ། དགེ་མི་དགེས་འཕངས་པའི་རྣམ་སྨིན་གྲུབ་ཟིན་པའི་ཕྱིར་དེའི་དོན་དུ་དགེ་རྩ་རྣམས་ནི་དམྱལ་སོགས་སྐྱེས་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་ཆུང་བ་དང་། དེ་ལས་ཐར་ཕྱིར་ཡིན་ཟེར།
任何已形成的（中有），从那里不会转向其他有，因为善不善所牵引的异熟已经形成。为此所修善根即使生在地狱等，也是为了减轻痛苦以及从中解脱。
ཀུན་བཏུས་ལས་ཅི་སྟེ་ན་ལྡོག་གོ། དེ་ན་གནས་པ་ཡང་ལས་སོགས་སོ་ཞེས་གསུངས། པ་ཚང་བ་སྲིད་པ་ལ་དགོངས་ཟེར་ཀྱང་དཔྱད།
《集论》说："为何逆转？在彼住也是业等"。有人说这是指完全有（生），但应当考察。
རྡུལ་བརྒྱད་ཅེས་པ་རྫས་ལ་ཡིན་ན་ཉུང་སྟེ་དབྱིབས་སོགས་ཡོད་པ་དང་། སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་རྫས་སུ་འདོད་ན་མང་སྟེ། འབྱུང་བཞི་རེག་བྱ་ཡིན་པས་སོ་སྙམ་ན་གཉིས་ཀའི་ཡང་རྡུལ་དེ་གོ་ས་གཅིག་པའམ་འདབ་འབྱོར་ཡིན།
所谓"八微尘"，如果指实体则过少，因为还有形状等；如果认为是处所的实体则过多，因为四大种是触所摄。这两种情况下，微尘是在同一空间还是相邻？
དང་པོ་ལྟར་ན་ཐོགས་བཅས་མིན་ལ། གཉིས་པ་ལྟར་ན། བུམ་སོགས་ལ་གྲངས་མེད་ཡོད་པས་བརྒྱད་དུ་མ་ངེས་སོ་ཟེར་ན། ཁ་ཅིག་གོ་ས་གཅིག་ཏུ་འདོད།
如果是第一种情况则非有碍，如果是第二种情况，则瓶等有无数（微尘），所以不一定是八。对此有人认为是在同一空间。
ཐོགས་བཅས་ནི་རིགས་མཐུན་ཁོ་ན་སྟེ་གཟུགས་ཀྱི་གོ་ན་རེག་བྱ་སོགས་ཡོད་ཟེར། ཁ་ཅིག་དེ་ལྟར་ན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བས་འདབ་འབྱར་བ་ཡིན་ཡང་མང་པོ་ལྷན་ཅིག་སྐྱེར་མི་ངེས་ལ་བརྒྱད་ངེས་པའི་དབང་དུ་བྱས་པའོ་ཟེར་འཐད་གསུངས།
有碍只是同类，所以色法的空间中有触等，有人说。有人说，如果这样则会成为一体，所以是相邻的，虽然不一定许多同时生，但是按照八数定的角度而言，（这种说法）合理。
གཟུགས་ཁམས་ན་དྲི་རོ་མེད་པའི་ཕྱིར་དབང་པོ་མེད་པ་དྲུག་སོགས་སོ། གཟུགས་མེད་ན་གཟུགས་ཅན་ལྷན་ཅིག་སྐྱེ་བ་མེད་དོ།
色界中无香味，故无六种根等。无色界中无色法同时生。
གཉིས་པ་ལ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་སེམས་བྱུང་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། སེམ༷ས་དང༷་སེམ༷ས་བྱུང༷་ངེས༷་པར་ལྷན༷་ཅི༷ག་ཏུ་སྐྱེ་སྟེ་ཕན་ཚུན་མེད་ན་མི་འབྱུང་བས་སོ།
第二分二：总说和别说心所。初，心与心所定同时生，因为互相缺则不生故。
འདུས་བྱས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་འདུས༷་བྱས༷་ཀྱི་མཚ༷ན་ཉི༷ད་སྐྱེ་སོགས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྐྱེ་བ་དང༷་། རང་རྒྱུད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཐོབ་བྱའི་ཆོས་དང་། ཐོབ༷་པ༷་ལྷན་ཅིག་པའ༷མ།
一切有为法与有为相生等同时生，以及自相续所摄所得之法与得同时，或者，
འགོག་པ་གཉིས་ཀྱི་ལྟ་བུ་ཐོབ་པ་སྐྱེས་ཀྱང་ཐོབ་བྱ་མི་སྐྱེ་བའང་ཡོད་ཕྱིར་འམ་ཞེས་འདམ་པའི་སྒྲའོ།
如两种灭，虽生得但所得不生，所以用"或"字表选择。
གཉིས་པ་ལ་སེམས་བྱུང་ས་མང་ལྔའི་ངོ་བོ་ངོས་བཟུང་བ་དང་། དེ་དག་གི་རྣམ་བཞག་གཞན་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ། སེམ༷ས་བྱུང༷་ནི་རྣམ༷་པ་ལྔ༷་ཡོད་སྟེ༷། སེམས་ཀྱི་ས༷་མང༷་པོ་དང་ལ༷་སོ༷གས་པས་དགེ་བའི་ས་མང་། ཉོན་མོངས་ས་མང་། མི་དགེ་བའི་ས་མང་། ཉོན་མོངས་ཆུང་ངུའི་ས་པ་ཞེས་པའི་སྡེ་ཚན་ཐ༷་ད༷ད་པ་ཡོད་པའི་ཕྱི༷ར་རོ།
第二分二：辨识五遍行心所的本体，和宣说它们的其他安立。初分说明二，初：心所有五种，因为有心的多地及善多地、烦恼多地、不善多地、小烦恼地等不同类别。
གཉིས་པ་ལ། སེམས་ཀྱི་ས་མང་སོགས་ལྔ་པོ་རིམ་པར། དེ་ལ་ཚོར༷་བ་བཤད་ཟིན་པ་དང༷་། སྲེད་པའི་རྟེན་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།
第二，依次心的多地等五种中，其中受已说明，具有作为爱的所依之作用。
ཡུལ་ལ་གཡོ་བའི་སེམ༷ས་པའི༷་ཚོགས་དྲུག་སྟེ་ཡུལ་དྲུག་ལ་གཡོ་བའོ། །བྱེད་ལས་ལུས་ངག་གི་ལས་ཀུན་ནས་སློང་བའོ།
思为于境活动，有六聚，即于六境活动。作用是发起身语诸业。
འདུ༷་ཤེས༷་ནི་ངོ་བོ་བཤད་ཟིན་དང༷་། བྱེད་ལས། ཐ་སྙད་འདོགས་པའོ།
想的本体已经说明，作用是安立名言。
ཡུལ་དྲུག་ལ་དམིགས་ནས་དོན་གཉེར་འདུན༷་པ་སྟེ། དེ་ལ་འདས་པ་ལ་ཕྲད་པ། ད་ལྟ་བ་ལ་མི་འབྲལ་བ། མ་འོངས་དོན་གཉེར་འདུན་པ་གསུམ་ད༷ང་། ལས་བརྩོན་འགྲུས་བརྩོན་པའོ།
欲是缘六境后希求，其中有过去的会遇、现在的不分离、未来的希求三种，以及业勤即精进。
རེག༷་པ་གསུམ་འདུས་ནས་ཡུལ་གྱི་འགྱུར་བ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའོ། །དབྱེ་ན་ཚོགས་དྲུག །བྱེད་ལས་ཚོར་བའི་རྟེན་ཅན་དང༷་།
触是三和合后遍决定境的变化。分类有六聚，作用是作为受的所依。
ཟག་བཅས་ཟག་མེད་སོགས་ཆོས་རབ་རྣམ་འབྱེད་ནི་བློ༷་གྲོས༷་ཏེ་ཤེས་རབ་ཡིན་ལ། དབྱེ་ན་སྐྱེས་ཐོབ་དང་། ཐོས་སོགས་གསུམ་དང་བཞིའོ།
极善分别有漏无漏等诸法者是慧，即智慧，分类有生得及闻等三种，共四种。
ཡང་ན་རིགས་པ་དང་རིགས་མིན་གྱིས་བསྐྱེད་པའི་ཤེས་རབ་དང་། དེ་གཉིས་ལས་གཞན་པ་སྟེ་གསུམ། བྱེད་ལས་སོམ་ཉི་ལྡོག་པའོ།
或者，由如理和不如理所生的智慧，以及除这两种外的其他（智慧），共三种，作用是遣除怀疑。


 །སོམ་ཉི་ལྡན་ལ་ཤེས་རབ་ཅུང་ཟད་ཡོད་ཀྱང་། དེ་ཤས་ཆུང་བས་སོམ་ཉི་མེད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཡན་ལག་བརྒྱད་ལྡན་གྱི་ཆུ་བ་ཚྭའི་རྒྱ་མཚོར་འདྲེས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་བཞིན་ཁྲོ་བ་ལྡན་པའི་སེམས་ལ་འདུན་པ་དང་། གཡེང་བའི་སེམས་ལྡན་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་སོགས་དེ་བཞིན་ནོ་ཟེར། སྡེ་པ་གཞན་གྱིས་དེ་ལྟ་བུའི་ཉེས་པ་ཡོད་པས་འདུན་སོགས་རང་རང་གི་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པ་ཡིན་གྱི་ཀུན་འགྲོ་མིན་པར་འདོད་
3-33b
དོ། །དྲ༷ན་པ་དམིགས་པ་མ་བརྗེད་པའོ། །དབྱེ་ན་ཉོན་མོངས་དང་། དེ་མིན་གཉིས། ལས་ནི་དམིགས་པ་ལ་སེམས་མི་གཡེང་བའོ། །ཡི༷ད་ལ༷་བྱེ༷ད་པ་ནི་སེམས་ཡུལ་ལ་གཏོད་པའི་འཇུག་པའོ། །དབྱེ་ན་ཚུལ་ཚུལ་མིན་གཉིས་ད༷ང་། ལས་ནི་དམིགས་པ་ལ་སེམས་འཛིན་པའོ། །མོས༷་པ༷་དམིགས་པ་ལ་འདོད་པའམ་ཡོན་ཏན་དུ་འཛིན་པའོ། །དབྱེ་ན་ཡང་དག་པར་མོས་པ་དང༷་། ལོག་པར་མོས་པ་གཉིས་ལས་དམིགས་པ་ལས་མི་འཕྲོག་པར་བྱེད་པའོ། །ཏིང༷་ངེ༷་འཛིན༷་ནི་དམིགས་པ་ལ་གཅིག་ཏུ་འཇུག་པའོ། །ལས་ཇི་ལྟ་བར་ཤེས་པའི་རྟེན་བྱེད། དབྱེ་ན་ས་དགུ་དང་འདས་པའི་ཏིང་འཛིན་དང་བཅུའོ། །བཅུ་པོ་དེ་དག་ནི་སེམ༷ས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལ༷་འབྱུང་བས་སེམས་ཀྱི་ས་མང་པོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །སྨན་སྣ་ཚོགས་འདྲེས་པའི་རོ་བཞིན། ལུང་དང་རྗེས་དཔག་གིས་ཤེས་པ་ལས་བཅུ་པོ་མངོན་སུམ་དམིགས་མི་ནུས་སོ། །ད༷ད་པ་སེམས་ཉོན་མོངས་པའི་རྙོགས་པ་དྭངས་པར་བྱེད་པ་དང༷་། ལས་འདུན་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའོ། །དབྱེ་ན་ལས་འབྲས་ཡིད་ཆེས། དཀོན་མཆོག་གི་ཡོན་ཏན་ལ་དང་བ། བདེན་བཞི་ལ་སྤང་སྒྲུབ་འདོད་པའོ། །བག༷་ཡོ༷ད་ནི་དད་སོགས་དགེ་ཆོས་ལ་གཅེས་སྤྲས་སུ་བྱེད་ཅིང་བསྒོམ་པའམ། ཟག་པའམ། ཟག་པའི་གནས་ལས་སེམས་སྲུང་བའི་རང་བཞིན་ཏེ། བྱེད་ལས་འདས་མ་འདས་ཀྱི་ཕུན་ཚོགས་རྫོགས་པར་བྱེད་པའོ། །དབྱེ་ན་བསོད་ནམས་དང་། ཐར་པ་དང་། ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་དང་། ཟག་མེད་ཀྱི་དགེ་བ་བསྒོམ་པའི་བག་ཡོད་པ་བཞིའོ། །ཤིན༷་ཏུ༷་སྦྱང༷ས་པ་སེམས་
3-34a
དམིགས་པ་ལ་གཏད་བཟོད་པའི་ལས་རུང་ངོ་། །ཉོན་མོངས་སོགས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་སེལ་བའི་བྱེད་པ་ལས་སོ། །དབྱེ་ན་སྒོ་ལྔའི་རྣམ་ཤེས་འཁོར་བྱུང་ལུས་ཤིན་སྦྱངས་དང་། ཡིད་ཤེས་འཁོར་བྱུང་སེམས་ཤིན་སྦྱངས་གཉིས། ཡང་ན་ལུས་ཤིན་སྦྱངས་ལུས་ཤིང་བལ་ལྟར་ཡང་བ། རྐེད་པ་གསེར་གྱི་ཏོང་ཚེ་བརྩེགས་པ་ལྟར་མཉམ་པ་སོགས་ལུས་ཉིད་ལས་རུང་ཡིན་གྱི་སེམས་བྱུང་མ་ཡིན་ནོ། །འགྲེལ་པར་ལུས་ཤིན་སྦྱངས་དེས་སེམས་ཤིན་སྦྱངས་བྱང་ཆུབ་ཡན་ལག་འདྲེན་པར་བྱེད་པས་དེ་དང་མཐུན་ཕྱིར་དེ་ལའང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཏུ་བཏགས་ནས་བརྗོད་དེ། དཔེར་ན་མདོ་ལས་དགའ་བ་དང་། དགའ་བའི་གནས་ལྟ་བུའི་ཆོས་རྣམས་དགའ་བ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཏུ་བཤད་པ་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་ཁོང་ཁྲོ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གནོད་སེམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པར་གསུངས་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་རྩོལ་བ་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ཡང་། དེ་དག་མཐུན་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོར་བརྗོད་པ་བཞིན་ནོ། །ཞེས་སོ། །འདུ་བྱེད་བཏང༷་སྙོམས༷་ནི། སེམས་བྱིང་རྒོད་དང་བྲལ་བའི་རྣལ་དུ་འདུག་པ་སྟེ། ལས་ཟག་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྐབས་མི་འབྱེད་པའོ། །དབྱེ་ན་དང་པོར་རེས་འགའ་བྱིང་རྒོད་འབྱུང་བའི་མཉམ་པ་ཉིད་དང་། བར་དུ་དོགས་པ་ཡོད་ཀྱང་མི་འབྱུང་བའི་རྣལ་དུ་གནས་པ་དང་། ཐ་མར་དོགས་པ་མེད་པའི་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་གསུམ་མོ། །ངོ༷་ཚ༷་ཤེས༷་པ་དང་ཁྲེལ༷་ཡོ༷ད་པ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་ལ། དེ་དག་གི་ལས་
3-34b
ཉེས་སྤྱོད་སྡོམ་པའོ། །རྩ༷་བ༷་གཉི༷ས་ནི་འདོད་ཆགས་མེད་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པ་སྟེ། གཏི་མུག་མེད་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆ་ལ་བཏགས་པས་འདིར་མ་བརྗོད་དོ། །དགག་ཚིག་ནི། མེད་པ་དང་། གཞན་པ། གཉེན་པོ་གསུམ་ལ་འཇུག་པས་འདིར་གཉེན་པོའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་གཉིས་ཀྱང་ངོ་། །དེ་དག་གི་ལས་སྲོག་གཅོད་སོགས་ཉེས་སྤྱོད་ལ་མི་འཇུག་པའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
སོམ་ཉི་ལྡན་ལ་ཤེས་རབ་ཅུང་ཟད་ཡོད་ཀྱང་། དེ་ཤས་ཆུང་བས་སོམ་ཉི་མེད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཡན་ལག་བརྒྱད་ལྡན་གྱི་ཆུ་བ་ཚྭའི་རྒྱ་མཚོར་འདྲེས་པ་བཞིན་ནོ། །
具疑者虽有少许智慧，但因其分量小故不能无疑，如同具八支之水混入咸海中一样。
དེ་བཞིན་ཁྲོ་བ་ལྡན་པའི་སེམས་ལ་འདུན་པ་དང་། གཡེང་བའི་སེམས་ལྡན་ལ་ཏིང་ངེ་འཛིན་སོགས་དེ་བཞིན་ནོ་ཟེར། སྡེ་པ་གཞན་གྱིས་དེ་ལྟ་བུའི་ཉེས་པ་ཡོད་པས་འདུན་སོགས་རང་རང་གི་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པ་ཡིན་གྱི་ཀུན་འགྲོ་མིན་པར་འདོད་དོ།
同样，对于具瞋心有欲，对于具散乱心有定等也是如此，有人说。其他部派因为有这种过失，主张欲等各自在各自对境上决定，而非遍行。
དྲ༷ན་པ་དམིགས་པ་མ་བརྗེད་པའོ། །དབྱེ་ན་ཉོན་མོངས་དང་། དེ་མིན་གཉིས། ལས་ནི་དམིགས་པ་ལ་སེམས་མི་གཡེང་བའོ།
念是不忘所缘。分为烦恼性和非烦恼性两种，作用是使心于所缘不散乱。
ཡི༷ད་ལ༷་བྱེ༷ད་པ་ནི་སེམས་ཡུལ་ལ་གཏོད་པའི་འཇུག་པའོ། །དབྱེ་ན་ཚུལ་ཚུལ་མིན་གཉིས་ད༷ང་། ལས་ནི་དམིགས་པ་ལ་སེམས་འཛིན་པའོ།
作意是心趣向境的发动。分为如理和不如理两种，作用是使心持续在所缘上。
མོས༷་པ༷་དམིགས་པ་ལ་འདོད་པའམ་ཡོན་ཏན་དུ་འཛིན་པའོ། །དབྱེ་ན་ཡང་དག་པར་མོས་པ་དང༷་། ལོག་པར་མོས་པ་གཉིས་ལས་དམིགས་པ་ལས་མི་འཕྲོག་པར་བྱེད་པའོ།
胜解是对所缘的欲求或执为功德。分为正胜解和邪胜解两种，作用是使不离所缘。
ཏིང༷་ངེ༷་འཛིན༷་ནི་དམིགས་པ་ལ་གཅིག་ཏུ་འཇུག་པའོ། །ལས་ཇི་ལྟ་བར་ཤེས་པའི་རྟེན་བྱེད། དབྱེ་ན་ས་དགུ་དང་འདས་པའི་ཏིང་འཛིན་དང་བཅུའོ།
三摩地是专一趣入所缘。作用是作为如实了知的所依，分类有九地以及出世间三摩地共十种。
བཅུ་པོ་དེ་དག་ནི་སེམ༷ས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལ༷་འབྱུང་བས་སེམས་ཀྱི་ས་མང་པོ་བ་ཞེས་བྱའོ། །སྨན་སྣ་ཚོགས་འདྲེས་པའི་རོ་བཞིན། ལུང་དང་རྗེས་དཔག་གིས་ཤེས་པ་ལས་བཅུ་པོ་མངོན་སུམ་དམིགས་མི་ནུས་སོ།
这十种因为在一切心中都生起，所以称为心的多地。如同各种药物混合的味道，除了通过教授和比量推理知道外，这十种无法现量观察。
ད༷ད་པ་སེམས་ཉོན་མོངས་པའི་རྙོགས་པ་དྭངས་པར་བྱེད་པ་དང༷་། ལས་འདུན་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའོ། །དབྱེ་ན་ལས་འབྲས་ཡིད་ཆེས། དཀོན་མཆོག་གི་ཡོན་ཏན་ལ་དང་བ། བདེན་བཞི་ལ་སྤང་སྒྲུབ་འདོད་པའོ།
信使心烦恼的混浊澄清，以及作用是生起欲。分类有：对业果的信解，对三宝功德的净信，对四谛欲断欲修的信解。
བག༷་ཡོ༷ད་ནི་དད་སོགས་དགེ་ཆོས་ལ་གཅེས་སྤྲས་སུ་བྱེད་ཅིང་བསྒོམ་པའམ། ཟག་པའམ། ཟག་པའི་གནས་ལས་སེམས་སྲུང་བའི་རང་བཞིན་ཏེ། བྱེད་ལས་འདས་མ་འདས་ཀྱི་ཕུན་ཚོགས་རྫོགས་པར་བྱེད་པའོ།
正知是对信等善法珍爱修习，或从漏及漏处守护心的自性。作用是成就世出世间的圆满。
དབྱེ་ན་བསོད་ནམས་དང་། ཐར་པ་དང་། ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་དང་། ཟག་མེད་ཀྱི་དགེ་བ་བསྒོམ་པའི་བག་ཡོད་པ་བཞིའོ།
分类有：修习福德、解脱、顺决择分、无漏善法的正念四种。
ཤིན༷་ཏུ༷་སྦྱང༷ས་པ་སེམས་དམིགས་པ་ལ་གཏད་བཟོད་པའི་ལས་རུང་ངོ་། །ཉོན་མོངས་སོགས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་སེལ་བའི་བྱེད་པ་ལས་སོ། །
轻安是心能忍可安住于所缘的堪能性。具有除遣烦恼等障碍的作用。
དབྱེ་ན་སྒོ་ལྔའི་རྣམ་ཤེས་འཁོར་བྱུང་ལུས་ཤིན་སྦྱངས་དང་། ཡིད་ཤེས་འཁོར་བྱུང་སེམས་ཤིན་སྦྱངས་གཉིས།
分为五根识俱生的身轻安与意识俱生的心轻安两种。
ཡང་ན་ལུས་ཤིན་སྦྱངས་ལུས་ཤིང་བལ་ལྟར་ཡང་བ། རྐེད་པ་གསེར་གྱི་ཏོང་ཚེ་བརྩེགས་པ་ལྟར་མཉམ་པ་སོགས་ལུས་ཉིད་ལས་རུང་ཡིན་གྱི་སེམས་བྱུང་མ་ཡིན་ནོ།
或者，身轻安是身体如同棉花般轻盈，腰身如同金币堆叠般均匀等，是身体本身的堪能性而非心所。
འགྲེལ་པར་ལུས་ཤིན་སྦྱངས་དེས་སེམས་ཤིན་སྦྱངས་བྱང་ཆུབ་ཡན་ལག་འདྲེན་པར་བྱེད་པས་དེ་དང་མཐུན་ཕྱིར་དེ་ལའང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཏུ་བཏགས་ནས་བརྗོད་དེ།
注释中说：由于身轻安能引导心轻安菩提支，因与之相顺，所以也假立为菩提支分而说。
དཔེར་ན་མདོ་ལས་དགའ་བ་དང་། དགའ་བའི་གནས་ལྟ་བུའི་ཆོས་རྣམས་དགའ་བ་ཡང་དག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་ཏུ་བཤད་པ་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་ཁོང་ཁྲོ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གནོད་སེམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པར་གསུངས་པ་དང་།
例如，经中将喜及如喜所依的诸法也说为正等菩提分，又如将瞋及瞋的因说为害心障碍，
ཡང་དག་པའི་རྟོག་པ་རྩོལ་བ་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་ཡང་། དེ་དག་མཐུན་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོར་བརྗོད་པ་བཞིན་ནོ། །ཞེས་སོ།
以及正思惟精进虽然不是智慧的自性，但因为它们相顺，所以也说为慧蕴。
འདུ་བྱེད་བཏང༷་སྙོམས༷་ནི། སེམས་བྱིང་རྒོད་དང་བྲལ་བའི་རྣལ་དུ་འདུག་པ་སྟེ། ལས་ཟག་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྐབས་མི་འབྱེད་པའོ།
行舍是心远离沉掉而安住于自然状态，作用是不为诸漏开放机会。
དབྱེ་ན་དང་པོར་རེས་འགའ་བྱིང་རྒོད་འབྱུང་བའི་མཉམ་པ་ཉིད་དང་། བར་དུ་དོགས་པ་ཡོད་ཀྱང་མི་འབྱུང་བའི་རྣལ་དུ་གནས་པ་དང་། ཐ་མར་དོགས་པ་མེད་པའི་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པ་གསུམ་མོ།
分类有：初时偶尔生起沉掉的平等性，中间虽有顾虑但不生起的自然住，最后无顾虑的任运成就三种。
ངོ༷་ཚ༷་ཤེས༷་པ་དང་ཁྲེལ༷་ཡོ༷ད་པ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་ལ། དེ་དག་གི་ལས་ཉེས་སྤྱོད་སྡོམ་པའོ།
惭和愧将在后面解释，它们的作用是防护恶行。
རྩ༷་བ༷་གཉི༷ས་ནི་འདོད་ཆགས་མེད་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པ་སྟེ། གཏི་མུག་མེད་པ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆ་ལ་བཏགས་པས་འདིར་མ་བརྗོད་དོ།
二根本是无贪和无瞋。无痴是假立于智慧分中，所以在此不说。
དགག་ཚིག་ནི། མེད་པ་དང་། གཞན་པ། གཉེན་པོ་གསུམ་ལ་འཇུག་པས་འདིར་གཉེན་པོའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་གཉིས་ཀྱང་ངོ་། །དེ་དག་གི་ལས་སྲོག་གཅོད་སོགས་ཉེས་སྤྱོད་ལ་མི་འཇུག་པའོ།
否定词有无、异、对治三种意义，这里是指对治。其他两种也是如此。它们的作用是不趣入杀生等恶行。


 །རྣམ༷་པར་མི༷་འཚེ༷་བ་ནི་སྙིང་བརྩེ་བ་སྟེ། སེམས་ཅན་ལ་དབྱུག་པ་སོགས་ཀྱིས་ཐོ་མི་འཚམས་པའི་རྣམ་པ་ཅན་ནོ། །དབྱེ་ན། སེམས་ཅན། ཆོས། དམིགས་པ་མེད་པ་གསུམ་དང༷་། བརྩོ༷ན་འགྲུས༷་དགེ་བའི་བྱ་བ་ལ་སེམས་མངོན་པར་སྤྲོ་བ་སྟེ། ལས་དགེ་བ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའོ། །མི་དགེ་བ་ལ་སྤྲོ་ན་ནི་ལེ་ལོ་ཁོ་ནའོ། །དབྱེ་ན་གོ་ཆ། སྦྱོར་བ། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བརྩོན་འགྲུས་གསུམ་མོ། །འདི་དག་རྟག༷་ཏུ༷་དགེ༷་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ༷་འབྱུང༷་བས་དགེ་བའི་ས་མང་བའོ། །གལ་ཏེ་དད་བརྩེ་གཉིས་དགའ་གདུང་གི་རྣམ་པ་ཅན་ཡིན་པས་སེམས་གཅིག་གི་འཁོར་དུ་ཇི་ལྟར་འབྱུང་ཟེར་བ་དང་། དེ་བཞིན་ཡིད་བྱེད་རྩོལ་བཅས་དང་། བཏང་སྙོམས་རྩོལ་མེད་དང་། འདོད་ཁམས་པ་གཡེང་བ་བཅས་པས་ཤིན་སྦྱངས་ཇི་ལྟར་འབྱུང་ཟེར་ན། དེ་དག་ཤས་ཆེ་ཆུང་མ་གཏོགས་ཆ་ཤས་ཐམས་ཅད་ལ་འབྱུང་བར་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །སྡེ་པ་གཞན་དག་གིས་འདི་རྣམས་ངོ་བོ་དགེ་བ་ཡིན་གྱི་དགེ་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པ་མིན་ཞེས་སོ། །རྨོངས༷་པ་ལས་འབྲས་ད༷ང་བདེན་པ་དཀོན་མཆོག་སོགས་མི་ཤེས་མི་གསལ་བ་སྟེ། རྨོངས་མ་རིག་
3-35a
གཏི་མུག་རྣམ་གྲངས་སོ། །ལས་ནི་རྩ་ཉོན་དང་ཉེ་ཉོན་གྱི་རྟེན་བྱེད་པའོ། །བག༷་མེ༷ད་ནི། བག་ཡོད་ཀྱི་མི་མཐུན་ཕྱོགས། དགེ་བ་མི་བསྒོམས་ཞིང་ཟག་བཅས་ལས་སེམས་མི་སྲུང་བ་སྟེ། ལས་ཉེས་སྤྱོད་དམ་མི་དགེ་བ་འཕེལ་བའོ། །ལེ༷་ལོ༷་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་མི་མཐུན་ཕྱོགས། ལས་དགེ་ལ་བར་དུ་གཅོད་པ་དང༷་། མ༷་ད༷ད་པ༷་ནི་དད་པའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་སེམས་མ་དང་བའོ། །ལས་ལེ་ལོའི་རྟེན་བྱེད་པ་དང༷་། རྨུགས༷་པ་ལུས་སེམས་ལྕི་ཞིང་དམིགས་པ་མི་གསལ་བའི་བློང་བློང་པོ་སྟེ་ལུས་སེམས་ལས་སུ་མི་རུང་བའོ། །ལས་ཉོན་མོངས་དང་ཉེ་ཉོན་རྣམས་ཀྱི་གྲོགས་བྱེད་པ་ད༷ང་། དབྱེ་ན། ལུས་སེམས་རྨུགས་པ་གཉིས་སོ། །རྒོ༷ད་པ་སེམས་མ་ཞི་བར་དམིགས་པ་ལས་གཞན་དུ་འཕྲོ་བ་སྟེ། ལས་ཞི་གནས་ལ་བར་དུ་གཅོད་དོ། །དྲུག་པོ་དེ་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་གྱི་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ་རྟག༷་ཏུ༷་འབྱུང༷་བའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་ངོ་། །རྒོད་རྨུགས་གསལ་མི་གསལ་སེམས་གཅིག་ལ་འབྱུང་ཚུལ་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །མངོན་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་རྨུགས་པ་མི་འབྱུང་ལ། བརྗེད་ངས། རྣམ་གཡེང་། ཤེས་བཞིན་མིན་པ། ཚུལ་མིན་ཡིད་བྱེད། ལོག་པར་མོས་པ། རྨོངས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་སྟེ། བཅུ་འབྱུང་བའི་སྔ་མ་ལྔ་འདིར་མི་འཆད་པ་ཅི་ཞེ་ན། བྱེ་སྨྲས་རྨུགས་པ་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་ཕྱིར་མ་སྨོས་ལ། བརྗེད་ངས་ལ་སོགས་པ་དྲན་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བཏགས་པ་ཡིན་ཕྱིར་འདིར་མ་སྨོས་སོ་ཞེས་འདོད་ལ། སློབ་དཔོན་ནི། རྨུགས་པའང་རྒོད་པ་དང་འདྲ་བར་ཏིང་
3-35b
ངེ་འཛིན་དང་མི་མཐུན་པས་འདིར་སྨོས་སོ་ཞེས་སོ། །གང་ས་མང་ཡིན་པ་ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་བ་ཡང་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མུ་བཞི་སྟེ། དང་པོ་ཀུན་འགྲོ་ལྔ། གཉིས་པ་མ་དད་སོགས་ལྔ། གསུམ་པ་དྲན་པ་ཉོན་མོངས་ཅན་སོགས་ཡུལ་ངེས་ཀྱི་ལྡོག་ཕྱོགས། བཞི་པ་དེ་ལས་གཞན་ནོ། །མི༷་དགེ༷་ལ༷་ནི༷་ཁྲེལ༷་མེ༷ད་དང༷་ངོ༷་ཚ༷་མེ༷ད་པ་གཉིས་པོས་ཁྱབ་ལ། ངོ་བོ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །ལས་ནི་ཉོན་མོངས་དང་ཉེ་ཉོན་གྱི་གྲོགས་བྱེད་པ༷འོ༷། །ཉོན་མོངས་ཆུང་ངུའི་ས་པ། ཁྲོ༷་བ༷་གནོད་བྱེད་མངོན་འགྱུར་ལ་སེམས་ཁོང་ནས་འཁྲུགས་པ་དང་། ཐོ་འཚམས་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཁྲོས་པའི་རྒྱུན་སྐྱོང་བ་ཁོ༷ན་དུ༷་འཛིན༷་པ་ལས་མི་བཟོད་པའི་རྟེན་བྱེད་པ་དང༷་། གཡོ༷་དང༷་ནི༷་སྟེ་རང་གི་ཉེས་པ་ཁས་མི་ལེན་པའི་སེམས་གྱ་གྱུ་པ། ཡང་དག་པའི་གདམས་ངག་རྙེད་པ་ལ་བར་དུ་གཅོད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །ཕྲག༷་དོག༷་ནི་གཞན་གྱི་ཕུན་ཚོགས་ལ་མི་བཟོད་པ་སྟེ་ལས་བློ་མི་བདེ་བའི་རྟེན་བྱེད་པའོ། །འཚིག༷་པ་ནི། སྡིག་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའོ། །ཕུང་པོ་ལྔ་པ་ལས་ནི་འཚིག་པ་གང་ཞེ་ན་ཚིག་བརླང་པོས་ཞེར་འདེབས་པ་ཞེས་ཞེ་སྡང་གི་ཆར་གཏོགས་སུ་བཤད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
རྣམ༷་པར་མི༷་འཚེ༷་བ་ནི་སྙིང་བརྩེ་བ་སྟེ། སེམས་ཅན་ལ་དབྱུག་པ་སོགས་ཀྱིས་ཐོ་མི་འཚམས་པའི་རྣམ་པ་ཅན་ནོ། །དབྱེ་ན། སེམས་ཅན། ཆོས། དམིགས་པ་མེད་པ་གསུམ་དང༷་།
不害是悲愍，具有不以棍棒等伤害有情的行相。分类有：有情、法、无所缘三种。
བརྩོ༷ན་འགྲུས༷་དགེ་བའི་བྱ་བ་ལ་སེམས་མངོན་པར་སྤྲོ་བ་སྟེ། ལས་དགེ་བ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའོ། །མི་དགེ་བ་ལ་སྤྲོ་ན་ནི་ལེ་ལོ་ཁོ་ནའོ། །དབྱེ་ན་གོ་ཆ། སྦྱོར་བ། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་བརྩོན་འགྲུས་གསུམ་མོ།
精进是对善行心明显欢喜，作用是成就善法。若对不善欢喜，则只是懈怠。分类有：铠甲、加行、不退转三种精进。
འདི་དག་རྟག༷་ཏུ༷་དགེ༷་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ༷་འབྱུང༷་བས་དགེ་བའི་ས་མང་བའོ། །གལ་ཏེ་དད་བརྩེ་གཉིས་དགའ་གདུང་གི་རྣམ་པ་ཅན་ཡིན་པས་སེམས་གཅིག་གི་འཁོར་དུ་ཇི་ལྟར་འབྱུང་ཟེར་བ་དང་།
这些因为恒时在一切善心中生起，所以是善的多地。如果说信与悲悯二者具有喜爱和痛苦的行相，如何在一个心的眷属中生起？
དེ་བཞིན་ཡིད་བྱེད་རྩོལ་བཅས་དང་། བཏང་སྙོམས་རྩོལ་མེད་དང་། འདོད་ཁམས་པ་གཡེང་བ་བཅས་པས་ཤིན་སྦྱངས་ཇི་ལྟར་འབྱུང་ཟེར་ན། དེ་དག་ཤས་ཆེ་ཆུང་མ་གཏོགས་ཆ་ཤས་ཐམས་ཅད་ལ་འབྱུང་བར་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ།
同样，作意与勤奋、舍与无勤、欲界有散乱，轻安如何生起？（答）如前所说，除了分量大小，这些在一切分上都生起。
སྡེ་པ་གཞན་དག་གིས་འདི་རྣམས་ངོ་བོ་དགེ་བ་ཡིན་གྱི་དགེ་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པ་མིན་ཞེས་སོ།
其他部派认为这些本性是善，但不遍及一切善心。
རྨོངས༷་པ་ལས་འབྲས་ད༷ང་བདེན་པ་དཀོན་མཆོག་སོགས་མི་ཤེས་མི་གསལ་བ་སྟེ། རྨོངས་མ་རིག་གཏི་མུག་རྣམ་གྲངས་སོ། །ལས་ནི་རྩ་ཉོན་དང་ཉེ་ཉོན་གྱི་རྟེན་བྱེད་པའོ།
愚痴是不了解、不明晰业果、谛理、三宝等，愚痴、无明、痴是异名。作用是作为根本烦恼和随烦恼的所依。
བག༷་མེ༷ད་ནི། བག་ཡོད་ཀྱི་མི་མཐུན་ཕྱོགས། དགེ་བ་མི་བསྒོམས་ཞིང་ཟག་བཅས་ལས་སེམས་མི་སྲུང་བ་སྟེ། ལས་ཉེས་སྤྱོད་དམ་མི་དགེ་བ་འཕེལ་བའོ།
放逸是正知的相反方面，不修善法且不从有漏中守护心，作用是增长恶行或不善。
ལེ༷་ལོ༷་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱི་མི་མཐུན་ཕྱོགས། ལས་དགེ་ལ་བར་དུ་གཅོད་པ་དང༷་།
懈怠是精进的相反方面，作用是障碍善法。
མ༷་ད༷ད་པ༷་ནི་དད་པའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་སེམས་མ་དང་བའོ། །ལས་ལེ་ལོའི་རྟེན་བྱེད་པ་དང༷་།
不信是信的相反方面，心不清净，作用是作为懈怠的所依。
རྨུགས༷་པ་ལུས་སེམས་ལྕི་ཞིང་དམིགས་པ་མི་གསལ་བའི་བློང་བློང་པོ་སྟེ་ལུས་སེམས་ལས་སུ་མི་རུང་བའོ། །ལས་ཉོན་མོངས་དང་ཉེ་ཉོན་རྣམས་ཀྱི་གྲོགས་བྱེད་པ་ད༷ང་། དབྱེ་ན། ལུས་སེམས་རྨུགས་པ་གཉིས་སོ།
昏沉是身心沉重，所缘不明晰，混沌，身心不堪能。作用是助成烦恼和随烦恼等，分类有：身昏沉和心昏沉两种。
རྒོ༷ད་པ་སེམས་མ་ཞི་བར་དམིགས་པ་ལས་གཞན་དུ་འཕྲོ་བ་སྟེ། ལས་ཞི་གནས་ལ་བར་དུ་གཅོད་དོ།
掉举是心不寂静而从所缘散向他处，作用是障碍止。
དྲུག་པོ་དེ་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་གྱི་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ་རྟག༷་ཏུ༷་འབྱུང༷་བའི་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་ངོ་།
这六种因为恒时在一切染污心中生起，所以是烦恼多地。
རྒོད་རྨུགས་གསལ་མི་གསལ་སེམས་གཅིག་ལ་འབྱུང་ཚུལ་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །མངོན་པའི་བསྟན་བཅོས་ལས་རྨུགས་པ་མི་འབྱུང་ལ། བརྗེད་ངས། རྣམ་གཡེང་། ཤེས་བཞིན་མིན་པ། ཚུལ་མིན་ཡིད་བྱེད། ལོག་པར་མོས་པ། རྨོངས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་སྟེ། བཅུ་འབྱུང་བའི་སྔ་མ་ལྔ་འདིར་མི་འཆད་པ་ཅི་ཞེ་ན།
掉举与昏沉明晰与不明晰在一心中生起的方式如前所述。《阿毗达磨论》中昏沉不生起，而有忘念、散乱、不正知、非理作意、邪胜解、愚痴等五，共十种生起，其中前五种在此不解释，为什么？
བྱེ་སྨྲས་རྨུགས་པ་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་ཕྱིར་མ་སྨོས་ལ། བརྗེད་ངས་ལ་སོགས་པ་དྲན་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བཏགས་པ་ཡིན་ཕྱིར་འདིར་མ་སྨོས་སོ་ཞེས་འདོད་ལ།
有部认为昏沉因为与三摩地随顺所以不提及，而忘念等是假立于念等故在此不提及。
སློབ་དཔོན་ནི། རྨུགས་པའང་རྒོད་པ་དང་འདྲ་བར་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་མི་མཐུན་པས་འདིར་སྨོས་སོ་ཞེས་སོ།
而论师说：昏沉像掉举一样与三摩地不相顺，所以在此提及。
གང་ས་མང་ཡིན་པ་ཉོན་མོངས་པའི་ས་མང་བ་ཡང་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མུ་བཞི་སྟེ། དང་པོ་ཀུན་འགྲོ་ལྔ། གཉིས་པ་མ་དད་སོགས་ལྔ། གསུམ་པ་དྲན་པ་ཉོན་མོངས་ཅན་སོགས་ཡུལ་ངེས་ཀྱི་ལྡོག་ཕྱོགས། བཞི་པ་དེ་ལས་གཞན་ནོ།
若问凡是多地者也是烦恼多地吗？有四句：第一是五遍行，第二是不信等五，第三是染污念等所缘决定的逆品，第四是除此之外的其他。
མི༷་དགེ༷་ལ༷་ནི༷་ཁྲེལ༷་མེ༷ད་དང༷་ངོ༷་ཚ༷་མེ༷ད་པ་གཉིས་པོས་ཁྱབ་ལ། ངོ་བོ་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །ལས་ནི་ཉོན་མོངས་དང་ཉེ་ཉོན་གྱི་གྲོགས་བྱེད་པ༷འོ༷།
不善被无愧和无惭二者所遍，其体性将在后面解释。作用是辅助烦恼与随烦恼。
ཉོན་མོངས་ཆུང་ངུའི་ས་པ། ཁྲོ༷་བ༷་གནོད་བྱེད་མངོན་འགྱུར་ལ་སེམས་ཁོང་ནས་འཁྲུགས་པ་དང་། ཐོ་འཚམས་པའི་ལས་ཅན་ནོ།
小烦恼地：忿是对于显现伤害者，心从内部发怒，具有伤害之作用。
ཁྲོས་པའི་རྒྱུན་སྐྱོང་བ་ཁོ༷ན་དུ༷་འཛིན༷་པ་ལས་མི་བཟོད་པའི་རྟེན་བྱེད་པ་དང༷་།
恨是保持愤怒的相续，作用是作为不忍的所依。
གཡོ༷་དང༷་ནི༷་སྟེ་རང་གི་ཉེས་པ་ཁས་མི་ལེན་པའི་སེམས་གྱ་གྱུ་པ། ཡང་དག་པའི་གདམས་ངག་རྙེད་པ་ལ་བར་དུ་གཅོད་པའི་ལས་ཅན་ནོ།
谄是不承认自己过失的心态欺诈，作用是障碍获得真实教诫。
ཕྲག༷་དོག༷་ནི་གཞན་གྱི་ཕུན་ཚོགས་ལ་མི་བཟོད་པ་སྟེ་ལས་བློ་མི་བདེ་བའི་རྟེན་བྱེད་པའོ།
嫉是不忍他人圆满，作用是作为心不安乐的所依。
འཚིག༷་པ་ནི། སྡིག་པ་ལ་མངོན་པར་ཞེན་པའོ། །ཕུང་པོ་ལྔ་པ་ལས་ནི་འཚིག་པ་གང་ཞེ་ན་ཚིག་བརླང་པོས་ཞེར་འདེབས་པ་ཞེས་ཞེ་སྡང་གི་ཆར་གཏོགས་སུ་བཤད་དོ།
恼是对罪恶的明显执着。在《五蕴论》中说恼是什么呢？以粗暴语言诋毁，说为瞋恚的一分。


 །ལས་ནི་ངག་གི་ཉེས་པ་དང་། བདེ་བ་ལ་རེག་པར་མི་གནས་པ་དང་། བསོད་ནམས་མིན་པ་འཕེལ་བའོ། །དེའི་ཕྱིར་བློ་བརྟན་གྱིས་དེ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་འགྲོགས་པར་དཀའ་འོ། །ཞེས་སོ། །འཆབ༷་པ་ནི་ཉེས་པ་སྦེད་ཅིང་གསང་བ་སྟེ། ལས་ནི་འགྱོད་ཅིང་ཡིད་མི་བདེ་བའི་རྟེན་ཅན་ནོ། །སེར༷་སྣ༷་ནི་ཆོས་ད༷ང་ཟང་ཟིང་དང་མཁས་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་
3-36a
ཆགས་ནས་གཞན་ལ་མི་གཏོང་བར་འཛིན་པ་སྟེ། ཡོ་བྱད་མི་བསྙུང་བར་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་དང་། སྒྱུ༷་ནི་རྙེད་བཀུར་སོགས་ལ་ཆགས་ནས་རང་ལ་ཡོན་ཏན་ཡོད་པ་ལྟར་འཆོས་པ་སྟེ། ལས་ལོག་འཚོའི་རྟེན་ཅན་དང༷་། རྒྱགས༷་པ་ནི་སྟོན་པར་འགྱུར་ལ། ལས་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་རྟེན་བྱེད་པ་དང༷་། རྣམ༷་པར་འཚེ༷་བ་ནི༷། སེམས་ཅན་སྡུག་བསྔལ་བར་འདོད་པ་སྟེ། ཐོ་འཚམས་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །དེ་རྣམ་བཅུ་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཆུང༷་ངུའི༷་ས༷་པ༷་རྣམ༷ས་ཏེ། རྩ་ཉོན་མ་རིག་ཙམ་དང་མཚུངས་ལྡན། སྤང་བྱ་སྒོམ་སྤང་ཁོ་ན། སྒོམ་སྤང་གི་ཡིད་ཤེས་ཁོ་ན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་སོ། །ཞར་ལ། རྟོག་དང་དཔྱོད་དང་འགྱོད་པ་དང་། །གཉིད་དང་ཁོང་ཁྲོ་ཆགས་རྣམས་དང་། །ང་རྒྱལ་ཐེ་ཚོམ་ཞེས་བྱ་བ། །བརྒྱད་ནི་ངེས་པ་མིན་པར་བཤད། །ཅེས་པ་ས་མང་སོགས་སྡེ་ཚན་དང་པོ་བཞིར་ནི་མ་ངེས་པ་དང་། ཆུང་ངུའི་ས་པའང་མིན་ཏེ། རྒྱུ་མཚན་རྟོག་དཔྱོད་ལ་སུམ་ཆར། འགྱོད་པར་དང་པོ། གཉིད་ལ་དང་པོ་གཉིས། ཆགས་སྡང་ལ་ཐ་མ་གཉིས། ང་རྒྱལ་དང་ཐེ་ཚོམ་ལ་བར་མ་མེད་པས། མ་རིག་ཙམ་དང་མཚུངས་ལྡན་དང་། སྒོམ་སྤང་ཙམ་དང་ཡིད་ཙམ་དང་མཚུངས་ལྡན་མིན་པས་སོ། །གཉིས་པ་རྣམ་བཞག་ལ། སེམས་གང་གི་འཁོར་དུ་སེམས་བྱུང་དུ་འབྱུང་དཔྱད་པ། ཁམས་གང་དུ་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་དཔྱད་པ། སེམས་བྱུང་ལས་རྟོགས་དཀའ་བ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ། ཞར་ལ་སེམས་སེམས་བྱུང་གི་རྣམ་གྲངས་བསྟན་པ་དང་བཞི་ལས། དང་པོ། འདོད་ན་དགེ་བ་
3-36b
དང་། མི་དགེ་མ་འདྲེས་དང་། མི་དགེ་འདྲེས་པ་དང་། ལུང་མ་བསྟན་ལ་སྒྲིབ་མ་སྒྲིབ་གཉིས་ཏེ་ལྔ་ལས། དང་པོ། འདོ༷ད་པའི༷་དགེ༷་བའི༷་སེམ༷ས་ལ༷་ནི༷་རྟོག༷་དང༷་དཔྱོ༷ད་དང༷་བཅས༷་པའི༷་ཕྱིར༷། སྡེ་ཚན་དང་པོ་གཉིས་ཏེ་སེམ༷ས་ལ༷ས་བྱུང༷་བ༷་ཉི༷་ཤུ༷་རྩ་གཉི༷ས་འབྱུང་ངོ་། །འདོད་པའི་དགེ་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ་འགྱོད་པ་མི་འབྱུང་བས་འགྱོད་པ་དགེ་བའི་སེམས་ལ༷་ལ༷་དག༷་ཏུ༷་མི་དགེ་བ་ལ་འགྱོ༷ད་པ༷་བསྣན༷་པས་ཉི་ཤུ་རྩ་གསུམ་མོ། །ངོ་བོ་ནི་དམིགས་པ་ལ་གནོད་པའི་ཡིད་ལ་བཅགས་པ་ཡིན། ལས་ནི་སེམས་གནས་པ་ལ་བར་དུ་གཅོད། མི༷་དགེ༷་བ༷་ནི༷་རྩ་ཉོན་གཞན་དང་མ༷་འདྲེས༷་པའི་མ་རིག་ཙམ་དང༷་མཚུངས་ལྡན་ལ། སེམས་ཀྱི་བཅུ། ཉོན་མོངས་དྲུག །མི་དགེ་གཉིས། རྟོག་དཔྱོད་གཉིས་ཏེ་ཉི་ཤུ་དང་། འདྲེས་ལའང་ལྟ༷་བ་དང་པོ་གཉིས་དང་མཚུངས་ལྡན་མི་དགེ་བ་མིན་པས་ལྟ་བ་ཕྱི་མ་གསུམ་དང༷་ལྡན༷་ལ༷འང༷་དེ་ལྟར་ཉི༷་ཤུ༷་འབྱུང༷་། མ་རིག་པ་རང་ཉིད་མི་སྨོས་པར་ཉོན་མོངས་པའི་སར་བགྲངས་ཤིང་། ལྟ་བ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་བསྡུས་པས་རྫས་གཞན་མེད་ལ། དགེ་བའི་ས་པ་རྣམས་མི་སྲིད་པས་དངོས་སུ་མ་སྨོས་སོ། །འདོད་ཆགས་ཁོང་ཁྲོ་ང་རྒྱལ་ཐེ་ཚོམ་སྟེ་རྩ་བའི་ཉོ༷ན་མོང༷ས་བཞི༷་དང༷་། ཁྲོ༷་བ་ལ་སོ༷གས་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཆུང་ངུའི་ས་པ་དང༷་། འགྱོ༷ད་པ༷་མི་དགེ་བ་དང༷་ལྡན་པ་ལ་ནི༷་རང་རང་ཀླགས་ཏེ་ཉི༷་ཤུ༷་གཅི༷ག་འབྱུང་སྟེ། རྩ་ཉོན་བཞི་དང་ཁྲོ་སོགས་མ་རིག་པ་ཙམ་ལས་ཆགས་སོགས་དེ་གའི་ནང་ཕན་ཚུན་མཉམ་དུ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་། འདི་དག་ཆིག་རྐྱ་ཐུབ་པའི་ཉོན་མོངས་ཡིན་ལ། མ་རིག་ཉོན་མོངས་ནང་དུ་བགྲངས་ཟིན་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
ལས་ནི་ངག་གི་ཉེས་པ་དང་། བདེ་བ་ལ་རེག་པར་མི་གནས་པ་དང་། བསོད་ནམས་མིན་པ་འཕེལ་བའོ། །དེའི་ཕྱིར་བློ་བརྟན་གྱིས་དེ་དང་ལྡན་པའི་གང་ཟག་འགྲོགས་པར་དཀའ་འོ། །ཞེས་སོ།
作用是语言过失，不住于安乐触，以及增长非福。因此，智者难与具此之人相处，如是所说。
འཆབ༷་པ་ནི་ཉེས་པ་སྦེད་ཅིང་གསང་བ་སྟེ། ལས་ནི་འགྱོད་ཅིང་ཡིད་མི་བདེ་བའི་རྟེན་ཅན་ནོ།
覆是隐藏过失而保密，作用是作为追悔与心不乐的所依。
སེར༷་སྣ༷་ནི་ཆོས་ད༷ང་ཟང་ཟིང་དང་མཁས་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་ཆགས་ནས་གཞན་ལ་མི་གཏོང་བར་འཛིན་པ་སྟེ། ཡོ་བྱད་མི་བསྙུང་བར་བྱེད་པའི་ལས་ཅན་དང་།
悭是贪著于法和财物以及智慧的诸事物，不施予他人而执持，作用是使资具不减少。
སྒྱུ༷་ནི་རྙེད་བཀུར་སོགས་ལ་ཆགས་ནས་རང་ལ་ཡོན་ཏན་ཡོད་པ་ལྟར་འཆོས་པ་སྟེ། ལས་ལོག་འཚོའི་རྟེན་ཅན་དང༷་།
诳是贪著利敬等，假装自己有功德，作用是作为邪命的所依。
རྒྱགས༷་པ་ནི་སྟོན་པར་འགྱུར་ལ། ལས་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་རྟེན་བྱེད་པ་དང༷་།
慢将在后面解释，作用是作为烦恼的所依。
རྣམ༷་པར་འཚེ༷་བ་ནི༷། སེམས་ཅན་སྡུག་བསྔལ་བར་འདོད་པ་སྟེ། ཐོ་འཚམས་པའི་ལས་ཅན་ནོ།
害是希望有情受苦，具有伤害的作用。
དེ་རྣམ་བཅུ་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཆུང༷་ངུའི༷་ས༷་པ༷་རྣམ༷ས་ཏེ། རྩ་ཉོན་མ་རིག་ཙམ་དང་མཚུངས་ལྡན། སྤང་བྱ་སྒོམ་སྤང་ཁོ་ན། སྒོམ་སྤང་གི་ཡིད་ཤེས་ཁོ་ན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་སོ།
这十种是小烦恼地，与根本烦恼中仅无明相应，所断仅是修断，仅与修断的意识相应故。
ཞར་ལ། རྟོག་དང་དཔྱོད་དང་འགྱོད་པ་དང་། །གཉིད་དང་ཁོང་ཁྲོ་ཆགས་རྣམས་དང་། །ང་རྒྱལ་ཐེ་ཚོམ་ཞེས་བྱ་བ། །བརྒྱད་ནི་ངེས་པ་མིན་པར་བཤད། །
附带，"寻与伺及追悔，睡眠忿恚诸贪染，慢与疑惑此所称，八者说为不决定。"
ཅེས་པ་ས་མང་སོགས་སྡེ་ཚན་དང་པོ་བཞིར་ནི་མ་ངེས་པ་དང་། ཆུང་ངུའི་ས་པའང་མིན་ཏེ། རྒྱུ་མཚན་རྟོག་དཔྱོད་ལ་སུམ་ཆར། འགྱོད་པར་དང་པོ། གཉིད་ལ་དང་པོ་གཉིས། ཆགས་སྡང་ལ་ཐ་མ་གཉིས། ང་རྒྱལ་དང་ཐེ་ཚོམ་ལ་བར་མ་མེད་པས། མ་རིག་ཙམ་དང་མཚུངས་ལྡན་དང་། སྒོམ་སྤང་ཙམ་དང་ཡིད་ཙམ་དང་མཚུངས་ལྡན་མིན་པས་སོ།
此说多地等前四类是不定，也不是小烦恼地，原因是寻伺三者俱有，追悔有第一，睡眠有前二，贪瞋有后二，慢与疑无中间，所以不是仅与无明相应，也不是仅与修断及仅与意识相应故。
གཉིས་པ་རྣམ་བཞག་ལ། སེམས་གང་གི་འཁོར་དུ་སེམས་བྱུང་དུ་འབྱུང་དཔྱད་པ། ཁམས་གང་དུ་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་དཔྱད་པ། སེམས་བྱུང་ལས་རྟོགས་དཀའ་བ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ། ཞར་ལ་སེམས་སེམས་བྱུང་གི་རྣམ་གྲངས་བསྟན་པ་དང་བཞི་ལས།
第二，安立中分四：观察何心眷属中有何心所生起，观察何界有无之差别，别说心所中难了解者，附带说明心心所的异名。
དང་པོ། འདོད་ན་དགེ་བ་དང་། མི་དགེ་མ་འདྲེས་དང་། མི་དགེ་འདྲེས་པ་དང་། ལུང་མ་བསྟན་ལ་སྒྲིབ་མ་སྒྲིབ་གཉིས་ཏེ་ལྔ་ལས།
第一，欲界中有善，不杂不善，杂不善，无记中有有覆无覆二者，共五种：
དང་པོ། འདོ༷ད་པའི༷་དགེ༷་བའི༷་སེམ༷ས་ལ༷་ནི༷་རྟོག༷་དང༷་དཔྱོ༷ད་དང༷་བཅས༷་པའི༷་ཕྱིར༷། སྡེ་ཚན་དང་པོ་གཉིས་ཏེ་སེམ༷ས་ལ༷ས་བྱུང༷་བ༷་ཉི༷་ཤུ༷་རྩ་གཉི༷ས་འབྱུང་ངོ་།
初，欲界善心因有寻伺，（具）前两类即心所二十二种生起。
འདོད་པའི་དགེ་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ་འགྱོད་པ་མི་འབྱུང་བས་འགྱོད་པ་དགེ་བའི་སེམས་ལ༷་ལ༷་དག༷་ཏུ༷་མི་དགེ་བ་ལ་འགྱོ༷ད་པ༷་བསྣན༷་པས་ཉི་ཤུ་རྩ་གསུམ་མོ།
欲界一切善心中悔不生起，（但）在某些善心中对不善追悔，加上此则有二十三。
ངོ་བོ་ནི་དམིགས་པ་ལ་གནོད་པའི་ཡིད་ལ་བཅགས་པ་ཡིན། ལས་ནི་སེམས་གནས་པ་ལ་བར་དུ་གཅོད།
体性是对所缘损害的意中不安，作用是障碍心的安住。
མི༷་དགེ༷་བ༷་ནི༷་རྩ་ཉོན་གཞན་དང་མ༷་འདྲེས༷་པའི་མ་རིག་ཙམ་དང༷་མཚུངས་ལྡན་ལ། སེམས་ཀྱི་བཅུ། ཉོན་མོངས་དྲུག །མི་དགེ་གཉིས། རྟོག་དཔྱོད་གཉིས་ཏེ་ཉི་ཤུ་དང་།
不善（分二）：与其他根本烦恼不相杂而仅与无明相应者有心所十、烦恼六、不善二、寻伺二共二十。
འདྲེས་ལའང་ལྟ༷་བ་དང་པོ་གཉིས་དང་མཚུངས་ལྡན་མི་དགེ་བ་མིན་པས་ལྟ་བ་ཕྱི་མ་གསུམ་དང༷་ལྡན༷་ལ༷འང༷་དེ་ལྟར་ཉི༷་ཤུ༷་འབྱུང༷་།
在相杂者中，与前二见相应非不善，所以与后三见相应中也如此生起二十。
མ་རིག་པ་རང་ཉིད་མི་སྨོས་པར་ཉོན་མོངས་པའི་སར་བགྲངས་ཤིང་། ལྟ་བ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་བསྡུས་པས་རྫས་གཞན་མེད་ལ། དགེ་བའི་ས་པ་རྣམས་མི་སྲིད་པས་དངོས་སུ་མ་སྨོས་སོ།
无明自身不单独提及而计入烦恼地，见是由智慧所摄所以无别体，善地法等不可能存在所以未直接提及。
འདོད་ཆགས་ཁོང་ཁྲོ་ང་རྒྱལ་ཐེ་ཚོམ་སྟེ་རྩ་བའི་ཉོ༷ན་མོང༷ས་བཞི༷་དང༷་། ཁྲོ༷་བ་ལ་སོ༷གས་པ་ཉོན་མོངས་པ་ཆུང་ངུའི་ས་པ་དང༷་། འགྱོ༷ད་པ༷་མི་དགེ་བ་དང༷་ལྡན་པ་ལ་ནི༷་རང་རང་ཀླགས་ཏེ་ཉི༷་ཤུ༷་གཅི༷ག་འབྱུང་སྟེ།
与贪、瞋、慢、疑等四根本烦恼，以及忿等小烦恼地，以及不善追悔相应者中，各自减去（相应烦恼），生起二十一。
རྩ་ཉོན་བཞི་དང་ཁྲོ་སོགས་མ་རིག་པ་ཙམ་ལས་ཆགས་སོགས་དེ་གའི་ནང་ཕན་ཚུན་མཉམ་དུ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་། འདི་དག་ཆིག་རྐྱ་ཐུབ་པའི་ཉོན་མོངས་ཡིན་ལ། མ་རིག་ཉོན་མོངས་ནང་དུ་བགྲངས་ཟིན་པས་སོ།
因为四根本烦恼和忿等除仅无明外，它们内部贪等彼此不同时生起，而且这些是能独立生起的烦恼，且无明已计入烦恼中了。


 །འཇིག་མཐར་ཏེ་
3-37a
སྒྲིབ༷་ལུང་མ་བསྟན་ལ༷་སེམས་བཅུ་ཉོན་མོངས་དྲུག་རྟོག་དཔྱོད་དང་བཅོ༷་བརྒྱ༷ད་འབྱུང་ལ། ལུ༷ང་མ༷་བསྟ༷ན་གཞན༷་མ་སྒྲིབ་ལ༷་སེམས་བཅུ་དང་རྟོག་དཔྱོད་དང་བཅུ༷་གཉི༷ས་དག༷་ཏུ༷་འབྱུང་བར་འདོ༷ད། །གཉི༷ད་ནི༷་རྒྱུ་ཉམས་ཆུང་བ་དང་ངལ་བ་དང་ལུས་ལྕི་བ་དང་མུན་པའི་མཚན་མ་ཡིད་བྱེད་དང་། ཁ་ཟས་སོགས་ལ་བརྟེན་ནས་ལུས་འཛིན་མི་ནུས་པར་འཇུག་པ་རང་དབང་མེད་པར་དབང་པོ་དང་སེམས་ནང་དུ་སྡུད་པ་སྟེ། ལས་བྱ་བ་ཤོར་བའི་རྟེན་བྱེད་པའོ། །དེ་ཀུན་སློང་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་དབང་གིས་དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་ཀུན༷་ལ༷་མི༷་འགལ༷་བར་འབྱུང་སྲིད་ཕྱིར༷། དགེ་སོགས་ཀྱི་སེམས་ག༷ང་ལ༷་གཉིད་ཡོ༷ད་པ༷་དེ༷་ལ་གཉིད་དེ་བསྣན༷་ནོ༷་སྟེ་བགྲང་ངོ་། །ཉི་འོག་བྱེ་བྲག་པས་འགྱོད་པ་ལའང་གསུམ་ག་ཡོ༷ད་པར་འདོད་དོ། །ངས་ཁང་པར་རི་མོ་ཅིས་མ་བྲིས་སྙམ་པ་སོགས་འགྱོད་པ་ལུང་མ་བསྟན་དང་། དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཡིད་མི་བདེའང་དེ་ལྟར་ཟེར་ཀྱང་། ཁ་ཆེ་བས་ཆགས་བྲལ་ལ་ཡིད་མི་བདེ་མེད་པས་ལུང་མ་བསྟན་ནི་མེད་དོ་ཟེར། གཉིས་པ། ཁམས་གོང་མ་ལ་འདོད་སེམས་དེ༷་ལ༷ས་འགྱོ༷ད་གཉི༷ད་དང་མི༷་དགེ༷་བ་མི་དགེའི་ས་མང་གཉིས། མ་ངེས་པའི་ཁོང་ཁྲོ། གཡོ་སྒྱུ་རྒྱགས་གསུམ་མ་གཏོགས་ཉོན་མོངས་ཆུང་ངུའི་ས་པ་བདུན་པོ་རྣམ༷ས་བས༷མ་གཏན༷་དང༷་པོ༷་དག༷་ན༷་མེ༷ད་དོ། །ཉོན་མོངས་སྐྱེས་ཀྱང་རྣམ་སྨིན་སྡུག་བསྔལ་མི་འབྱིན་ཅིང་ལུས་ངག་གི་ཉེས་སྤྱོད་མི་སྤོང་བས་ཁྲོ་སོགས་མེད་དོ། །རྟོག༷་པ༷འང༷་བས༷མ་གཏན༷་དང་པོའི་དངོས་གཞི་ཁྱ༷ད་པར༷་ཅ༷ན་ན་མེད་པ་དང་། དེ༷་ཡི༷་གོང༷་གཉིས་པ་ཡན་ན༷་དཔྱོ༷ད་པ༷་ཡང༷་མེད་ལ། ཡང་ཞེས་པས་གཡོ་སྒྱུ་ཡང་མེད་པར་བསྟན་ཏོ། །
3-37b
གསུམ་པ། འདྲ་བ་ལ་ངོ་ཚ་ཁྲེལ་མེད་གཉིས་འཛེམ་མེད་དུ་གཅིག་གམ་ཞེ་ན། ཡོན་ཏན་དང་ཡོན་ཏན་ཅན་ལ་མ༷་གུས༷་པ་ངོ༷་ཚ༷་མེ༷ད་པ་དང་ཁྲེལ༷་མེ༷ད་པ་ནི་སྲོག་གཅོད་སོགས་ཁ༷་ན༷་མ༷་ཐོ༷་བ་ལ་འཇིག༷ས་པར་མི༷་ལྟ༷་བ་ཡིན་ནོ། །ཡོན་ཏན་དང་ཡོན་ཏན་ཅན་ལ་དགའ༷་བ་ད༷ད་པ་ཡིན་ལ། བུ་དང་ཆུང་མ་སོགས་ལ་དགའ་བ་འདོད་ཆགས་ཡིན་ནོ། །དགའ་དད་ལ་ཆོས་དང་གང་ཟག་ལ་ལྟོས་ནས་བཞི་སྟེ། བདེན་པ་དང་པོ་གཉིས་ལ་དད་ཡིན་དགའ་བ་མིན་པ་སོགས་དང་། བུ་དང་ཆུང་མ་སོགས་ལ་དགའ་ཡིན་དད་མིན་སོགས་སོ། །གུས༷་ཉི༷ད་ནི། ཡོན་ཏན་དང་ཡོན་ཏན་ཅན་ལ་བཀུར་བའི་ངོ༷་ཚ༷་ཤེས༷་པ་ཡིན་ནོ། །དགའ་གུས་དེ༷་གཉི༷ས་ནི་འདོ༷ད་དང༷་གཟུགས༷་ཁམས་དག༷་ན༷་ཡོད་ཅེས་པ་གང་ཟག་ལ་དམིགས་པའི་དབང་དུའོ། །རྟོག་དང་དཔྱོད་པ་ནི་དོན་གྱི་ངོ་བོའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་རྩིང༷་བ་དང་། ཁྱད་པར་གྱི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་ཞིབ༷་པར་འཇུག་པ་ཉི༷ད་ཡིན་ལ། འདི་གཉིས་ཀྱི་ལས་ནི་བདེ་བ་ལ་རེག་པ་དང་། རེག་པར་མི་གནས་པའི་རྟེན་བྱེད་ཟེར། སེམས་གཅིག་ལ་དེ་གཉིས་བྱུང་བས་ཧ་ཅང་མི་རྩིང་མི་ཞིབ་ཆུ་ནང་གི་མར་ལ་ཉི་འོད་ཕོག་པ་བཞིན་ཟེར། སྡེ་པ་གཞན་དེ་ལྟ་ན། དེ་གཉིས་སྲིད་རྩེའི་བར་དུ་ཡོད་པར་ཐལ། ལྟོས་ས་ལྟོས་འཇོག་ཡིན་པས་སོ། །དེས་ན་ཡུལ་གཅིག་ལ་ལྟོས་ནས་རྩིང་ཞིབ་རྣམ་པ་འགལ་ཕྱིར་སེམས་གཅིག་ལ་མེད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ཡིད་ཤེས་ཀྱི་འཁོར་དུ་བྱུང་བ། དོན་གྱི་ངོ་བོ་དང་ཁྱད་པར་ཚོལ་བ་ངོ་བོ་དང་ཁྱད་པར་བརྗོད་པའི་ངག་ཀུན་ནས་སློང་བ་སྟེ། མདོ་ལས། བརྟགས་ཤིང་དཔྱད་ནས་ཚིག་ཏུ་སྨྲ་ཡི་མ་བརྟགས་མ་དཔྱད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་སོ། །བསམ་གཏན་
3-38a
དང་པོའི་ཡན་ལག་ལྔའང་རྒྱུན་ལས་སམ་ས་ལས་ཡིན་གྱི་སྐད་ཅིག་ལ་མིན་ནོ། །ཞེས་འཆད་དོ། །ང༷་རྒྱལ༷་ཕ་རོལ་ལས་གང་ཡང་རུང་བའི་ཁྱད་པར་བརྟགས་ནས་རང་སེམས་མཆོག་ཏུ་ཁེངས༷་པ༷་ཡིན་ལ། ལས་ནི་བླ་མ་སོགས་ལ་མི་གུས་པ་དང་ཡང་སྲིད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བའི་རྟེན་བྱེད་པའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
འཇིག་མཐར་ཏེ་སྒྲིབ༷་ལུང་མ་བསྟན་ལ༷་སེམས་བཅུ་ཉོན་མོངས་དྲུག་རྟོག་དཔྱོད་དང་བཅོ༷་བརྒྱ༷ད་འབྱུང་ལ། ལུ༷ང་མ༷་བསྟ༷ན་གཞན༷་མ་སྒྲིབ་ལ༷་སེམས་བཅུ་དང་རྟོག་དཔྱོད་དང་བཅུ༷་གཉི༷ས་དག༷་ཏུ༷་འབྱུང་བར་འདོ༷ད། །
萨迦耶见和边见等有覆无记中生起心所十、烦恼六、寻伺，共十八；其他无覆无记中生起心所十和寻伺，共十二。
གཉི༷ད་ནི༷་རྒྱུ་ཉམས་ཆུང་བ་དང་ངལ་བ་དང་ལུས་ལྕི་བ་དང་མུན་པའི་མཚན་མ་ཡིད་བྱེད་དང་། ཁ་ཟས་སོགས་ལ་བརྟེན་ནས་ལུས་འཛིན་མི་ནུས་པར་འཇུག་པ་རང་དབང་མེད་པར་དབང་པོ་དང་སེམས་ནང་དུ་སྡུད་པ་སྟེ། ལས་བྱ་བ་ཤོར་བའི་རྟེན་བྱེད་པའོ།
睡眠是因为体力衰弱、疲劳、身体沉重、作意黑暗相，以及依于饮食等而身体不能支持，不由自主地将诸根和心向内收摄，作用是作为失去行为能力的所依。
དེ་ཀུན་སློང་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་དབང་གིས་དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་ཀུན༷་ལ༷་མི༷་འགལ༷་བར་འབྱུང་སྲིད་ཕྱིར༷། དགེ་སོགས་ཀྱི་སེམས་ག༷ང་ལ༷་གཉིད་ཡོ༷ད་པ༷་དེ༷་ལ་གཉིད་དེ་བསྣན༷་ནོ༷་སྟེ་བགྲང་ངོ་།
因为睡眠由于动机和相应的力量，可能不相违地在善不善无记三者中生起，所以在有睡眠的任何善等心中，要加上睡眠，即计入。
ཉི་འོག་བྱེ་བྲག་པས་འགྱོད་པ་ལའང་གསུམ་ག་ཡོ༷ད་པར་འདོད་དོ། །ངས་ཁང་པར་རི་མོ་ཅིས་མ་བྲིས་སྙམ་པ་སོགས་འགྱོད་པ་ལུང་མ་བསྟན་དང་། དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཡིད་མི་བདེའང་དེ་ལྟར་ཟེར་ཀྱང་། ཁ་ཆེ་བས་ཆགས་བྲལ་ལ་ཡིད་མི་བདེ་མེད་པས་ལུང་མ་བསྟན་ནི་མེད་དོ་ཟེར།
日下分别部认为悔中也有三种。例如"我为何没有在屋内画图"等悔为无记，以及与之相应的心不乐也如此。然而迦湿弥罗部说离贪者无心不乐，所以无记是不存在的。
གཉིས་པ། ཁམས་གོང་མ་ལ་འདོད་སེམས་དེ༷་ལ༷ས་འགྱོ༷ད་གཉི༷ད་དང་མི༷་དགེ༷་བ་མི་དགེའི་ས་མང་གཉིས། མ་ངེས་པའི་ཁོང་ཁྲོ། གཡོ་སྒྱུ་རྒྱགས་གསུམ་མ་གཏོགས་ཉོན་མོངས་ཆུང་ངུའི་ས་པ་བདུན་པོ་རྣམ༷ས་བས༷མ་གཏན༷་དང༷་པོ༷་དག༷་ན༷་མེ༷ད་དོ།
第二，上界中，比欲心，悔及睡和不善二不善多地、不定中的瞋，以及除谄、诳、慢三种外的七种小烦恼地，在初禅中不存在。
ཉོན་མོངས་སྐྱེས་ཀྱང་རྣམ་སྨིན་སྡུག་བསྔལ་མི་འབྱིན་ཅིང་ལུས་ངག་གི་ཉེས་སྤྱོད་མི་སྤོང་བས་ཁྲོ་སོགས་མེད་དོ།
虽然生起烦恼但不引生异熟苦，也不舍弃身语恶行，所以无瞋等。
རྟོག༷་པ༷འང༷་བས༷མ་གཏན༷་དང་པོའི་དངོས་གཞི་ཁྱ༷ད་པར༷་ཅ༷ན་ན་མེད་པ་དང་། དེ༷་ཡི༷་གོང༷་གཉིས་པ་ཡན་ན༷་དཔྱོ༷ད་པ༷་ཡང༷་མེད་ལ། ཡང་ཞེས་པས་གཡོ་སྒྱུ་ཡང་མེད་པར་བསྟན་ཏོ།
寻也在初禅根本定殊胜处不存在，在其上即第二禅以上也无伺，"也"字表示谄诳也不存在。
གསུམ་པ། འདྲ་བ་ལ་ངོ་ཚ་ཁྲེལ་མེད་གཉིས་འཛེམ་མེད་དུ་གཅིག་གམ་ཞེ་ན། ཡོན་ཏན་དང་ཡོན་ཏན་ཅན་ལ་མ༷་གུས༷་པ་ངོ༷་ཚ༷་མེ༷ད་པ་དང་ཁྲེལ༷་མེ༷ད་པ་ནི་སྲོག་གཅོད་སོགས་ཁ༷་ན༷་མ༷་ཐོ༷་བ་ལ་འཇིག༷ས་པར་མི༷་ལྟ༷་བ་ཡིན་ནོ།
第三，相似中，无惭无愧二者是否为不防护而为一呢？对功德和有功德者不恭敬为无惭，而无愧是对杀生等罪过不视为可怖。
ཡོན་ཏན་དང་ཡོན་ཏན་ཅན་ལ་དགའ༷་བ་ད༷ད་པ་ཡིན་ལ། བུ་དང་ཆུང་མ་སོགས་ལ་དགའ་བ་འདོད་ཆགས་ཡིན་ནོ།
对功德和有功德者的喜爱是信，对子女和妻子等的喜爱是贪。
དགའ་དད་ལ་ཆོས་དང་གང་ཟག་ལ་ལྟོས་ནས་བཞི་སྟེ། བདེན་པ་དང་པོ་གཉིས་ལ་དད་ཡིན་དགའ་བ་མིན་པ་སོགས་དང་། བུ་དང་ཆུང་མ་སོགས་ལ་དགའ་ཡིན་དད་མིན་སོགས་སོ།
喜爱与信依法和补特伽罗有四种：对前二谛是信而非喜爱等，对子女妻子等是喜爱而非信等。
གུས༷་ཉི༷ད་ནི། ཡོན་ཏན་དང་ཡོན་ཏན་ཅན་ལ་བཀུར་བའི་ངོ༷་ཚ༷་ཤེས༷་པ་ཡིན་ནོ།
恭敬是对功德和有功德者尊重的惭。
དགའ་གུས་དེ༷་གཉི༷ས་ནི་འདོ༷ད་དང༷་གཟུགས༷་ཁམས་དག༷་ན༷་ཡོད་ཅེས་པ་གང་ཟག་ལ་དམིགས་པའི་དབང་དུའོ།
喜爱与恭敬二者在欲界和色界中存在，这是就缘补特伽罗而言。
རྟོག་དང་དཔྱོད་པ་ནི་དོན་གྱི་ངོ་བོའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་རྩིང༷་བ་དང་། ཁྱད་པར་གྱི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་ཞིབ༷་པར་འཇུག་པ་ཉི༷ད་ཡིན་ལ། འདི་གཉིས་ཀྱི་ལས་ནི་བདེ་བ་ལ་རེག་པ་དང་། རེག་པར་མི་གནས་པའི་རྟེན་བྱེད་ཟེར།
寻和伺是以事物本体相为粗而转，以差别相为细而转，这二者的作用据说是作为安乐触和不住安乐触的所依。
སེམས་གཅིག་ལ་དེ་གཉིས་བྱུང་བས་ཧ་ཅང་མི་རྩིང་མི་ཞིབ་ཆུ་ནང་གི་མར་ལ་ཉི་འོད་ཕོག་པ་བཞིན་ཟེར། སྡེ་པ་གཞན་དེ་ལྟ་ན། དེ་གཉིས་སྲིད་རྩེའི་བར་དུ་ཡོད་པར་ཐལ། ལྟོས་ས་ལྟོས་འཇོག་ཡིན་པས་སོ།
有人说因为二者在一心中产生所以不太粗也不太细，如同水中的酥油被阳光照射一般。其他部派说若如此，则应成二者存在直至有顶，因为是相待而立。
དེས་ན་ཡུལ་གཅིག་ལ་ལྟོས་ནས་རྩིང་ཞིབ་རྣམ་པ་འགལ་ཕྱིར་སེམས་གཅིག་ལ་མེད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ཡིད་ཤེས་ཀྱི་འཁོར་དུ་བྱུང་བ། དོན་གྱི་ངོ་བོ་དང་ཁྱད་པར་ཚོལ་བ་ངོ་བོ་དང་ཁྱད་པར་བརྗོད་པའི་ངག་ཀུན་ནས་སློང་བ་སྟེ། མདོ་ལས། བརྟགས་ཤིང་དཔྱད་ནས་ཚིག་ཏུ་སྨྲ་ཡི་མ་བརྟགས་མ་དཔྱད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་སོ།
因此，对一境而言粗细相违故在一心中不存在；然而（寻伺）在意识的眷属中生起，寻求事物的本体和差别，发起表述本体和差别的语言。经中说："思维观察后说言，而非不思维不观察。"
བསམ་གཏན་དང་པོའི་ཡན་ལག་ལྔའང་རྒྱུན་ལས་སམ་ས་ལས་ཡིན་གྱི་སྐད་ཅིག་ལ་མིན་ནོ། །ཞེས་འཆད་དོ། །
解释说：初禅的五支也是就相续或地而言，而非指一刹那。
ང༷་རྒྱལ༷་ཕ་རོལ་ལས་གང་ཡང་རུང་བའི་ཁྱད་པར་བརྟགས་ནས་རང་སེམས་མཆོག་ཏུ་ཁེངས༷་པ༷་ཡིན་ལ། ལས་ནི་བླ་མ་སོགས་ལ་མི་གུས་པ་དང་ཡང་སྲིད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་འབྱུང་བའི་རྟེན་བྱེད་པའོ།
慢是思考自己比他人任何差别后，心极为高傲，作用是对上师等不恭敬以及作为后有苦生起的所依。


 །རྒྱ༷གས་པ༷་ནི༷་ར༷ང་གི༷་རིགས་གཟུགས་སོགས་ཀྱི་ཆོས༷་ལ༷་ཆགས༷་པ༷་ཡི༷་སེམ༷ས་ནི༷་ཡོངས༷་སུ༷་གཏུག༷ས་པ༷འམ་ཟད་པའོ༷། །ལས་དེར་ཟད་ཆོག་ཤེས་པའོ། །རྒྱལ་རྒྱགས་དེ་གཉིས་རང་གཞན་གྱི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཁྱད་པར། གཏུགས་པ་རང་གི་དེ་ལ་ཆགས་ནས་སེམས་དགེ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པ་ཞེས་འདུན་བཟང་འཆད། ཁ་གཅིག་རིགས་སོགས་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བར་འདོད་ཀྱང་བསམ་གཏན་གསུམ་པར་དགའ་བ་མེད་ལ་རྒྱགས་པ་ཡོད་པར་བཤད་པས་མི་འཐད་ཟེར། བཞི་པ། མདོ་ལས། སེམ༷ས་དང༷་། ཡི༷ད་དང༷་། རྣམ༷་ཤེས༷་ཞེས་གསུངས་པ་ནི༷། དོན༷་གཅི༷ག་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཏེ། དགེ་སོགས་འབྱེད་པས་སེམས། གཟུགས་སོགས་ཤེས་པས་ཡིད། དམིགས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྣམ་ཤེས་སོ། །མདོ་སྡེ་པས། བག་ཆགས་བསགས་པས་སེམས། རྟེན་དུ་གྱུར་པས་ཡིད། བརྟེན་པར་གྱུར་པས་ཤེས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་མ་འོངས་པ་ནི་སེམས། འདས་པ་ཡིད། ད་ལྟར་ཤེས་པ་ཟེར་རོ། །ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་དུ་རྣམ་ཤེས་སོགས་སོ་སོའི་མིང་གིས་བསྟན་ཏོ། །སེམས་ཙམ་པས། སེམས་ཀུན་གཞི། ཡིད་ཉོན་ཡིད། རྣམ་ཤེས་ཚོགས་དྲུག་གོ། ཞེས་སོ།
3-38b
དེ་བཞིན་སེམ༷ས་དང༷་སེམ༷ས་བྱུང༷་གཉིས་ཟེར་བ་དང༷་། རྟེན༷་བཅས་དང༷་དམི༷གས་པ་དང༷་བཅས་པ་དང་། རྣམ༷་པ་དང་བཅས༷་པ་དང༷་། མཚུངས༷་པ༷ར་ལྡན༷་པ༷་ཞེས་གསུངས་པའ༷ང་དོན་གཅིག་སྟེ། སེམས་སེམས་བྱུང་དབང་པོ་དྲུག་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་དང་། གཟུགས་སོགས་ལ་དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་དང་། སྔོ་སོགས་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ་དང་། མཚུངས་ལྡན་ལྔས་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་སོ། །དེའང་མཚུངས་ལྡན་རྣམ༷་པ༷་ལྔ༷་ནི། དབང་པོ་། རྟེན།ཡུལ། དམིགས་པ། སྔོ་སོགས་རྣམ་པ། དུས་སྔ་ཕྱི། རྫས་རེ་རེ་པར་འདྲ་བའོ། །
说不相应行生成
གསུམ་པ་ལྡན་མིན་ལ། བསྟན་བཤད་གཉིས་ལས། དང་པོ། སེམས་དང་མི༷་ལྡན༷་པ༷་ཡི༷་འདུ༷་བྱེ༷ད་རྣམ༷ས་ནི་བཅུ་བཞི་སྟེ། ཐོབ༷་པ་དང༷་གཅིག །མ༷་ཐོབ༷་པ་དང་གཉིས། སྐལ༷་མཉམ༷་དང༷་གསུམ། འདུ༷་ཤེ༷ས་མེ༷ད་པ་པ་དང་བཞི། སྙོམས༷་པར་འཇུག་པ༷་གཉིས་ད༷ང་ལྔ་དྲུག་སྲོག༷་དང༷་བདུན། སྐྱེ་སོགས་མཚ༷ན་ཉི༷ད་རྣམ༷་བཞི་དང༷་ནི༷་བརྒྱད་དགུ་བཅུ་བཅུ་གཅིག །མི༷ང་གི༷་ཚོགས༷་དང་བཅུ་གཉིས། ལ༷་སོ༷གས་པ༷ས་ཚིག་གི་ཚོགས་དང་བཅུ་གསུམ། ཡི་གེའི་ཚོགས་དང་བཅུ་བཞི་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང༷་སྒྲས་དགེ་འདུན་འཁོར་ལོའི་དབྱེན་སོགས་ཀྱང་བསྡུ་བའོ། །རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་གཞུང་ལྔས། རྒྱུ་འབྲས་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་པའི་འཇུག་པ། ༡ རྒྱུ་དགེ་མི་དགེའི་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་འོང་མི་འོང་གི་གནས་སྐབས་ཐ་དད་ལ་བཏགས་པ་སོ་སོར་ངེས་པ། ༢ སྦྱིན་འབྲས་ལོངས་སྤྱོད་ཕུན་ཚོགས་རྗེས་སུ་མཐུན་ཞིང་འཚམས་
3-39a
པ་ལ་སོགས་པའི་གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་པ་འབྱོར་པ། ༣ ཁ་ཅིག་ལས་འབྱོར་འབྲེལ་བ་ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་། རྒྱུ་འབྲས་མྱུར་དུ་འབྱུང་བའི་གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་པའི་མགྱོགས་པ། ༤ རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་དུས་གཅིག་ཆར་མི་འབྱུང་གི་རིམ་པ་ལྟར་འབྱུང་བའི་གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་པའི་གོ་རིམ། ༥ རྒྱུ་འབྲས་བྱུང་ནས་འགགས། མ་བྱུང་བ་དང་། བྱུང་ལ་མ་འགགས་པའི་གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་པའི་དུས་དང་། ༦ རྒྱུ་འབྲས་གཟུགས་ཅན་ཕྱོགས་བཅུ་ན་ཡོད་པའི་གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་པའི་ཡུལ། ༧ འདུ་བྱེད་སོ་སོ་ཐ་དད་པའི་གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་པའི་གྲངས། ༨ འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་འདུས་པའི་གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་པའི་ཚོགས་པ་སྟེ་དགུ་དང་སྔར་དང་བསྡོམས་པས་ཉེར་གསུམ་ཡོད། གཞན་ཡང་། གནས་བཅུ་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་བདུན་བརྒྱ་བཤད་དོ་ཞེས་གྲགས་སོ། །གཟུགས་དང་ཤེས་པ་གཉིས་མིན་པའི་འདུས་བྱས་ལྡན་མིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ་གཉིས། ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་བཅུ་བཞི་སོ་སོར་བཤད་པ་དང་། དེ་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གཞན་བཤད་པའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
རྒྱ༷གས་པ༷་ནི༷་ར༷ང་གི༷་རིགས་གཟུགས་སོགས་ཀྱི་ཆོས༷་ལ༷་ཆགས༷་པ༷་ཡི༷་སེམ༷ས་ནི༷་ཡོངས༷་སུ༷་གཏུག༷ས་པ༷འམ་ཟད་པའོ༷།
掉举是对自己的种姓、色身等法贪著的心，完全专注或耗尽。
ལས་དེར་ཟད་ཆོག་ཤེས་པའོ། །རྒྱལ་རྒྱགས་དེ་གཉིས་རང་གཞན་གྱི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཁྱད་པར། གཏུགས་པ་རང་གི་དེ་ལ་ཆགས་ནས་སེམས་དགེ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པ་ཞེས་འདུན་བཟང་འཆད།
作用是于此满足而知足。慢与掉举二者是以缘自他法的差别，"专注"是贪著于自己的（功德）而从善法中退转，善愿如是解释。
ཁ་གཅིག་རིགས་སོགས་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བར་འདོད་ཀྱང་བསམ་གཏན་གསུམ་པར་དགའ་བ་མེད་ལ་རྒྱགས་པ་ཡོད་པར་བཤད་པས་མི་འཐད་ཟེར།
有人主张（掉举）是从种姓等生起的喜悦，但因为说明第三禅无喜而有掉举，所以不合理。
བཞི་པ། མདོ་ལས། སེམ༷ས་དང༷་། ཡི༷ད་དང༷་། རྣམ༷་ཤེས༷་ཞེས་གསུངས་པ་ནི༷། དོན༷་གཅི༷ག་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཏེ། དགེ་སོགས་འབྱེད་པས་སེམས། གཟུགས་སོགས་ཤེས་པས་ཡིད། དམིགས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པས་རྣམ་ཤེས་སོ།
第四，经中所说"心、意、识"是义一名异，由分辨善等故称心，由了知色等故称意，由了别所缘故称识。
མདོ་སྡེ་པས། བག་ཆགས་བསགས་པས་སེམས། རྟེན་དུ་གྱུར་པས་ཡིད། བརྟེན་པར་གྱུར་པས་ཤེས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་མ་འོངས་པ་ནི་སེམས། འདས་པ་ཡིད། ད་ལྟར་ཤེས་པ་ཟེར་རོ།
经部说：因积集习气故名心，因成为所依故名意，因成为能依故名识。同样，未来是心，过去是意，现在是识。
ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་དུ་རྣམ་ཤེས་སོགས་སོ་སོའི་མིང་གིས་བསྟན་ཏོ། །སེམས་ཙམ་པས། སེམས་ཀུན་གཞི། ཡིད་ཉོན་ཡིད། རྣམ་ཤེས་ཚོགས་དྲུག་གོ། ཞེས་སོ།
在蕴处界中以识等各自的名称表示。唯识派说：心是阿赖耶，意是染污意，识是六识聚。
དེ་བཞིན་སེམ༷ས་དང༷་སེམ༷ས་བྱུང༷་གཉིས་ཟེར་བ་དང༷་། རྟེན༷་བཅས་དང༷་དམི༷གས་པ་དང༷་བཅས་པ་དང་། རྣམ༷་པ་དང་བཅས༷་པ་དང༷་། མཚུངས༷་པ༷ར་ལྡན༷་པ༷་ཞེས་གསུངས་པའ༷ང་དོན་གཅིག་སྟེ།
同样，说"心与心所二者"，"有所依"，"有所缘"，"有行相"，"相应"，也是义一。
སེམས་སེམས་བྱུང་དབང་པོ་དྲུག་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་དང་། གཟུགས་སོགས་ལ་དམིགས་པ་དང་བཅས་པ་དང་། སྔོ་སོགས་རྣམ་པ་དང་བཅས་པ་དང་། མཚུངས་ལྡན་ལྔས་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་སོ།
因为心心所依赖于六根，有缘于色等的所缘，有蓝等行相，具有五相应故相应。
དེའང་མཚུངས་ལྡན་རྣམ༷་པ༷་ལྔ༷་ནི། དབང་པོ་། རྟེན།ཡུལ། དམིགས་པ། སྔོ་སོགས་རྣམ་པ། དུས་སྔ་ཕྱི། རྫས་རེ་རེ་པར་འདྲ་བའོ།
而五种相应是：相同根、所依、境、所缘、青等行相、前后时间、各一实物。
གསུམ་པ་ལྡན་མིན་ལ། བསྟན་བཤད་གཉིས་ལས། དང་པོ། སེམས་དང་མི༷་ལྡན༷་པ༷་ཡི༷་འདུ༷་བྱེ༷ད་རྣམ༷ས་ནི་བཅུ་བཞི་སྟེ།
第三不相应行分宣说二，初，心不相应行有十四种：
ཐོབ༷་པ་དང༷་གཅིག །མ༷་ཐོབ༷་པ་དང་གཉིས། སྐལ༷་མཉམ༷་དང༷་གསུམ། འདུ༷་ཤེ༷ས་མེ༷ད་པ་པ་དང་བཞི། སྙོམས༷་པར་འཇུག་པ༷་གཉིས་ད༷ང་ལྔ་དྲུག་སྲོག༷་དང༷་བདུན། སྐྱེ་སོགས་མཚ༷ན་ཉི༷ད་རྣམ༷་བཞི་དང༷་ནི༷་བརྒྱད་དགུ་བཅུ་བཅུ་གཅིག །མི༷ང་གི༷་ཚོགས༷་དང་བཅུ་གཉིས།
得为一，非得为二，同分为三，无想异熟为四，灭尽定与无想定为五、六，命根为七，生等四相为八、九、十、十一，名身为十二，
ལ༷་སོ༷གས་པ༷ས་ཚིག་གི་ཚོགས་དང་བཅུ་གསུམ། ཡི་གེའི་ཚོགས་དང་བཅུ་བཞི་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།
等字所含句身为十三，文身为十四，因有这些故。
ཡང༷་སྒྲས་དགེ་འདུན་འཁོར་ལོའི་དབྱེན་སོགས་ཀྱང་བསྡུ་བའོ།
"也"字表示还包括僧众轮的破和合等。
རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་གཞུང་ལྔས། རྒྱུ་འབྲས་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་པའི་འཇུག་པ། ༡ རྒྱུ་དགེ་མི་དགེའི་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་འོང་མི་འོང་གི་གནས་སྐབས་ཐ་དད་ལ་བཏགས་པ་སོ་སོར་ངེས་པ། ༢ སྦྱིན་འབྲས་ལོངས་སྤྱོད་ཕུན་ཚོགས་རྗེས་སུ་མཐུན་ཞིང་འཚམས་པ་ལ་སོགས་པའི་གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་པ་འབྱོར་པ།
瑜伽行五论中：施设于因果相续不断状态的"趣入"（1），施设于善不善因产生可意不可意果的状态差别的"各别决定"（2），施设于布施果圆满受用等随顺贴切的状态的"圆成"（3）。
༣ ཁ་ཅིག་ལས་འབྱོར་འབྲེལ་བ་ཞེས་ཀྱང་འབྱུང་། རྒྱུ་འབྲས་མྱུར་དུ་འབྱུང་བའི་གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་པའི་མགྱོགས་པ། ༤ རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་དུས་གཅིག་ཆར་མི་འབྱུང་གི་རིམ་པ་ལྟར་འབྱུང་བའི་གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་པའི་གོ་རིམ།
有些地方也称为"圆成关联"。施设于因果迅速产生状态的"迅速"（4），施设于因果二者不同时产生而次第产生状态的"次第"（5）。
༥ རྒྱུ་འབྲས་བྱུང་ནས་འགགས། མ་བྱུང་བ་དང་། བྱུང་ལ་མ་འགགས་པའི་གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་པའི་དུས་དང་། ༦ རྒྱུ་འབྲས་གཟུགས་ཅན་ཕྱོགས་བཅུ་ན་ཡོད་པའི་གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་པའི་ཡུལ།
施设于因果已生已灭、未生、已生未灭状态的"时间"（6），施设于有色因果存在于十方状态的"方所"（7）。
༧ འདུ་བྱེད་སོ་སོ་ཐ་དད་པའི་གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་པའི་གྲངས། ༨ འབྲས་བུ་བསྐྱེད་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་འདུས་པའི་གནས་སྐབས་ལ་བཏགས་པའི་ཚོགས་པ་སྟེ་དགུ་དང་སྔར་དང་བསྡོམས་པས་ཉེར་གསུམ་ཡོད།
施设于诸行个别差异状态的"数目"（8），施设于产生果的因缘和合状态的"和合"，共有九种，与前面合计有二十三种。
གཞན་ཡང་། གནས་བཅུ་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་བདུན་བརྒྱ་བཤད་དོ་ཞེས་གྲགས་སོ།
此外，据说《十处经》中解释了七百种不相应行。
གཟུགས་དང་ཤེས་པ་གཉིས་མིན་པའི་འདུས་བྱས་ལྡན་མིན་ནོ།
不相应行是既非色法也非心识的有为法。
གཉིས་པ་ལ་གཉིས། ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་བཅུ་བཞི་སོ་སོར་བཤད་པ་དང་། དེ་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གཞན་བཤད་པའོ།
第二分二：分别解释十四种不相应行，以及解释它们的其他差别。


 །དང་པོ་ལ་དགུ་སྟེ། ཐོབ་པ། ༡ མ་ཐོབ་པ། ༢ སྐལ་མཉམ། ༣ འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ། ༤ འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་འཇུག །༥ འགོག་སྙོམས། ༦ སྲོག །༧ མཚན་ཉིད། ༨ མིང་ཚིག་ཡི་གེ་སྟེ་སྐབས་དགུ་ལས། ༩ དང་པོ་ལ། ངོ་བོ་དང་ཁྱད་པར་གཉིས་ལས། དང་པོ། ཐོབ༷་པ༷་ཞེས་པ་ཐོབ་བྱའི་ཆོས་ལྡན་པར་བྱེད་པའི་རྫས་
3-39b
སོ། །དེ་ལའང་གཉིས་ཏེ། གསར་དུ་རྙེད༷་པ་དང༷་། སྐད་ཅིག་གཉིས་པ་ཕན་ཆད་རྒྱུན་ལྡན༷་པ༷འོ༷། །ཐོབ་པ་རྙེད་པ་ལ་སྔར་མ་ཐོབ་པ་ལས་རྙེད་པ་ཟག་མེད་སྐད་ཅིག་དང་པོའི་རྙེད་ཐོབ་ལྟ་བུ། རྣམ་ཉམས་རྙེད་པ་བསམ་གཟུགས་ལྟ་བུའོ། །དེ་གཉིས་ཀའི་རྒྱུན་ལྡན་གཉིས་དང་། སོ་སྐྱེ་ལ་སྲིད་རྩེའི་ཉོན་མོངས་ཡེ་ལྡན་ཏེ། མདོར་ན་ལྔའོ། །གཉིས་པ་ལ། རྒྱུད་དུ་གཏོགས་མི་གཏོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར། དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར། དགེ་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར། ཁམས་གང་དུ་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར། སློབ་སོགས་ཡིན་མིན་གྱི་ཁྱད་པར། སྤང་བྱ་ཡིན་མིན་གྱི་ཁྱད་པར། ཐོབ་པ་སྔ་ན་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་དང་བདུན་ལས། དང་པོ། ཐོ༷བ་ད༷ང་མ༷་ཐོ༷བ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རང༷་རྒྱུ༷ད་དུ༷་གཏོགས༷་པ༷་ཡི་ཆོས་རྣམ༷ས་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི༷འོ༷་སྟེ་ཡིན་ལ། གཞན་རྒྱུད་དང་སེམས་ཅན་གྱི་རྒྱུད་དུ་མ་གཏོགས་པའི་མིན་ནོ། །དེ་ཡང་གཞན་ཆོས་གཞན་གྱིས་ཐོབ་པར་འགལ་ལ། རྒྱུད་ཀྱིས་མ་བསྡུས་པ་ཐུན་མོང་ཡིན་པས་དང་། ཐོབ་པ་གང་ཟག་གི་ཐུན་མོང་མིན་པས་སོ། །རྒྱུད་དུ་མི་གཏོགས་ཀྱང་འགོག༷་པ་གཉི༷ས་ཀྱི༷་ཐོབ་པ་གང་ཟག་གི་རྒྱུད་དུ་འབྱུང་སྟེ་དགག་བྱ་རྒྱུད་དང་འབྲེལ་བས་སོ། །གཉིས་པ། ཐོབ་བྱའི་ཆོས་དུས༷་གསུམ༷་པ༷་ཡི༷་ཐོབ་པ་དེ་ཡང་རྣམ༷་པ༷་གསུམ༷་སྟེ། ཆོས་འདས་པའི་ཐོབ་པ་འདས་པ་དང་། ཆོས་འདས་ཀྱང་ཐོབ་པ་ད་ལྟ་བ་དང་མ་འོངས་པ་ནའང་ཡོད་པ་སྲིད་ལ། དེ་བཞིན་ད་ལྟར་གྱི་གསུམ། མ་འོངས་པའི་གསུམ་མོ། །འགོག་གཉིས་
3-40a
ཀྱི་ཐོབ་པ་དུས་ཀྱིས་བསྡུས་ཀྱང་དེ་གཉིས་དུས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མེད། མ་འོངས་པའི་ཐོབ་པ་དུས་གསུམ་པ་ཅན་ཀུན་མ་འོངས་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་གྱིའོ། །ཐོབ་བྱའི་ཆོས་སྟོབས་ཅན་ཁ་ཅིག་ལ་ཐོབ་པ་དུས་གསུམ་པ་ཡོད། ད་ལྟའི་སྐད་ཅིག་དང་དེའི་སྔ་ཕྱིར་དུས་གསུམ་སྦྱར་རོ། །གསུམ་པ། ཐོབ་བྱ་དགེ༷་བ་དང་ལ༷་སོ༷གས་པ༷ས་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་གྱི༷་ཐོབ་པའང་དགེ༷་ལ༷་སོ༷གས་སུ་ངེས་སོ། །བཞི་པ། ཆོས་ཁམས་དེར༷་གཏོག༷ས་པ་རྣམ༷ས་ཀྱི༷་ཐོབ་པའང་རང༷་ཁ༷མས་པ༷་སྟེ། འདོད་པའི་རྟེན་ལ་འདོད་པའི་ཆོས་ཐོབ་ན་དེའི་ཐོབ་པ་ཡང་འདོད་པ་དང་། གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་ཆོས་ཐོབ་ན་དེའི་ཐོབ་པའང་ཁམས་དེ་གཉིས་སུ་གཏོགས་ལ། གཟུགས་ཀྱི་རྟེན་ལའང་དེ་བཞིན་ཏེ། འདོད་པའི་ཆོས་ནི་སྤྲུལ་སེམས་ལྟ་བུའོ། །གཟུགས་མེད་ཀྱི་རྟེན་ལ་གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཆོས་ཁོ་ན་སྟེ་དེའི་ཐོབ་པའང་དེ་ཁོ་ནར་གཏོགས་པས་སོ། །ཁམས་སུ་མ༷་གཏོག༷ས་པའི་ཆོས་འགོག་ལམ་རྣམ༷ས་ཀྱི༷་ཐོབ་པ་ལ་རྣམ༷་པ༷་བཞི༷་སྟེ། བརྟགས་མིན་འགོག་པ་ལ་ཐོབ་བྱའི་ཆོས་གང་ཡིན་ཀྱང་འདྲ། ཐོབ་པ་རང་འདོད་པར་ཐོབ་ན་འདོད་སོགས་གང་ཐོབ་དེའི་ཁམས་སུ་གཏོགས། བརྟགས་འགོག་འཇིག་རྟེན་པ། བསམ་གཏན་གྱིས་ཐོབ་པ་གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་ཀྱིས་ཐོབ་པ་གཟུགས་མེད་དང་། འདས་ལམ་ཟག་མེད་ཀྱིས་ཐོབ་པ་ཟག་མེད་དུ་གཏོགས་ཏེ། རྒྱུའམ་གཉེན་པོ་སྟོབས་ཆེ་བས་སོ། །བརྟགས་འགོག་འཕགས་པས་འཇིག་རྟེན་ལམ་གྱིས་
3-40b
ཐོབ་པ་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་གཉིས་སོ། །ལམ་བདེན་གྱིས་ཐོབ་པ་ཁམས་སུ་མི་གཏོགས་ཟག་མེད་དུ་གཏོགས་ཏེ། དེ་ཆོས་སྟོབས་ཆེ་བས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
དང་པོ་ལ་དགུ་སྟེ། ཐོབ་པ། ༡ མ་ཐོབ་པ། ༢ སྐལ་མཉམ། ༣ འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ། ༤ འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སྙོམས་འཇུག །༥ འགོག་སྙོམས། ༦ སྲོག །༧ མཚན་ཉིད། ༨ མིང་ཚིག་ཡི་གེ་སྟེ་སྐབས་དགུ་ལས། ༩
第一分九：得（1），非得（2），同分（3），无想有情（4），无想定（5），灭尽定（6），命根（7），四相（8），名句文，共九节（9）。
དང་པོ་ལ། ངོ་བོ་དང་ཁྱད་པར་གཉིས་ལས། དང་པོ། ཐོབ༷་པ༷་ཞེས་པ་ཐོབ་བྱའི་ཆོས་ལྡན་པར་བྱེད་པའི་རྫས་སོ།
初分体性和差别二，初，得是令所得之法成为具有的事物。
དེ་ལའང་གཉིས་ཏེ། གསར་དུ་རྙེད༷་པ་དང༷་། སྐད་ཅིག་གཉིས་པ་ཕན་ཆད་རྒྱུན་ལྡན༷་པ༷འོ༷།
此中有二：新获得和第二刹那以后的相续具有。
ཐོབ་པ་རྙེད་པ་ལ་སྔར་མ་ཐོབ་པ་ལས་རྙེད་པ་ཟག་མེད་སྐད་ཅིག་དང་པོའི་རྙེད་ཐོབ་ལྟ་བུ། རྣམ་ཉམས་རྙེད་པ་བསམ་གཟུགས་ལྟ་བུའོ།
得的获得中，从先前未得而获得如无漏第一刹那的得获，从退失而获得如色界定等。
དེ་གཉིས་ཀའི་རྒྱུན་ལྡན་གཉིས་དང་། སོ་སྐྱེ་ལ་སྲིད་རྩེའི་ཉོན་མོངས་ཡེ་ལྡན་ཏེ། མདོར་ན་ལྔའོ།
这两者的相续具有二种，以及凡夫对有顶烦恼的本俱，总之有五种。
གཉིས་པ་ལ། རྒྱུད་དུ་གཏོགས་མི་གཏོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར། དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར། དགེ་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར། ཁམས་གང་དུ་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར། སློབ་སོགས་ཡིན་མིན་གྱི་ཁྱད་པར། སྤང་བྱ་ཡིན་མིན་གྱི་ཁྱད་པར། ཐོབ་པ་སྔ་ན་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་དང་བདུན་ལས།
第二分七：所属相续与否的差别，时间的差别，善等的差别，存在于何界的差别，是否学等的差别，是否所断的差别，先前是否有得的差别。
དང་པོ། ཐོ༷བ་ད༷ང་མ༷་ཐོ༷བ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་རང༷་རྒྱུ༷ད་དུ༷་གཏོགས༷་པ༷་ཡི་ཆོས་རྣམ༷ས་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱི༷འོ༷་སྟེ་ཡིན་ལ། གཞན་རྒྱུད་དང་སེམས་ཅན་གྱི་རྒྱུད་དུ་མ་གཏོགས་པའི་མིན་ནོ།
初，所谓得与非得仅是属于自相续的诸法的，而不是他相续和不属于有情相续的。
དེ་ཡང་གཞན་ཆོས་གཞན་གྱིས་ཐོབ་པར་འགལ་ལ། རྒྱུད་ཀྱིས་མ་བསྡུས་པ་ཐུན་མོང་ཡིན་པས་དང་། ཐོབ་པ་གང་ཟག་གི་ཐུན་མོང་མིན་པས་སོ།
这是因为他法由他得相违，非相续所摄是共有，而得是补特伽罗不共的。
རྒྱུད་དུ་མི་གཏོགས་ཀྱང་འགོག༷་པ་གཉི༷ས་ཀྱི༷་ཐོབ་པ་གང་ཟག་གི་རྒྱུད་དུ་འབྱུང་སྟེ་དགག་བྱ་རྒྱུད་དང་འབྲེལ་བས་སོ།
虽不属于相续，但二灭的得生起于补特伽罗的相续，因为所遮与相续有关联。
གཉིས་པ། ཐོབ་བྱའི་ཆོས་དུས༷་གསུམ༷་པ༷་ཡི༷་ཐོབ་པ་དེ་ཡང་རྣམ༷་པ༷་གསུམ༷་སྟེ། ཆོས་འདས་པའི་ཐོབ་པ་འདས་པ་དང་། ཆོས་འདས་ཀྱང་ཐོབ་པ་ད་ལྟ་བ་དང་མ་འོངས་པ་ནའང་ཡོད་པ་སྲིད་ལ། དེ་བཞིན་ད་ལྟར་གྱི་གསུམ། མ་འོངས་པའི་གསུམ་མོ།
第二，三世所得法的得也有三种：过去法的过去得，以及虽是过去法但也可能有现在和未来的得，同样，现在法的三种，未来法的三种。
འགོག་གཉིས་ཀྱི་ཐོབ་པ་དུས་ཀྱིས་བསྡུས་ཀྱང་དེ་གཉིས་དུས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མེད། མ་འོངས་པའི་ཐོབ་པ་དུས་གསུམ་པ་ཅན་ཀུན་མ་འོངས་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་གྱིའོ།
二灭的得虽为时间所摄，但二灭没有时间的区分。具三世未来得者都是未来将生的法。
ཐོབ་བྱའི་ཆོས་སྟོབས་ཅན་ཁ་ཅིག་ལ་ཐོབ་པ་དུས་གསུམ་པ་ཡོད། ད་ལྟའི་སྐད་ཅིག་དང་དེའི་སྔ་ཕྱིར་དུས་གསུམ་སྦྱར་རོ།
某些力强的所得法有三时得，于现在刹那及其前后配三世。
གསུམ་པ། ཐོབ་བྱ་དགེ༷་བ་དང་ལ༷་སོ༷གས་པ༷ས་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་གྱི༷་ཐོབ་པའང་དགེ༷་ལ༷་སོ༷གས་སུ་ངེས་སོ།
第三，所得善法等，不善及无记的得也决定是善等。
བཞི་པ། ཆོས་ཁམས་དེར༷་གཏོག༷ས་པ་རྣམ༷ས་ཀྱི༷་ཐོབ་པའང་རང༷་ཁ༷མས་པ༷་སྟེ། འདོད་པའི་རྟེན་ལ་འདོད་པའི་ཆོས་ཐོབ་ན་དེའི་ཐོབ་པ་ཡང་འདོད་པ་དང་། གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་ཆོས་ཐོབ་ན་དེའི་ཐོབ་པའང་ཁམས་དེ་གཉིས་སུ་གཏོགས་ལ།
第四，属于彼界法的得也属于自界，即欲界所依若得欲界法，其得也属欲界；若得上二界法，其得也属于那两界。
གཟུགས་ཀྱི་རྟེན་ལའང་དེ་བཞིན་ཏེ། འདོད་པའི་ཆོས་ནི་སྤྲུལ་སེམས་ལྟ་བུའོ། །གཟུགས་མེད་ཀྱི་རྟེན་ལ་གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཆོས་ཁོ་ན་སྟེ་དེའི་ཐོབ་པའང་དེ་ཁོ་ནར་གཏོགས་པས་སོ།
色界所依也是如此，如欲界法是变化心等。无色界所依仅有无色界法，因此其得也仅属于彼处。
ཁམས་སུ་མ༷་གཏོག༷ས་པའི་ཆོས་འགོག་ལམ་རྣམ༷ས་ཀྱི༷་ཐོབ་པ་ལ་རྣམ༷་པ༷་བཞི༷་སྟེ། བརྟགས་མིན་འགོག་པ་ལ་ཐོབ་བྱའི་ཆོས་གང་ཡིན་ཀྱང་འདྲ། ཐོབ་པ་རང་འདོད་པར་ཐོབ་ན་འདོད་སོགས་གང་ཐོབ་དེའི་ཁམས་སུ་གཏོགས།
不属于界的灭道法的得有四种：非择灭中，无论所得法是什么都一样，若于欲界得则得属于欲等何界。
བརྟགས་འགོག་འཇིག་རྟེན་པ། བསམ་གཏན་གྱིས་ཐོབ་པ་གཟུགས་དང་། གཟུགས་མེད་ཀྱིས་ཐོབ་པ་གཟུགས་མེད་དང་། འདས་ལམ་ཟག་མེད་ཀྱིས་ཐོབ་པ་ཟག་མེད་དུ་གཏོགས་ཏེ། རྒྱུའམ་གཉེན་པོ་སྟོབས་ཆེ་བས་སོ།
世间择灭，由禅定获得的属于色界，由无色定获得的属于无色界，由出世间无漏道获得的属于无漏，因为因或对治力强大之故。
བརྟགས་འགོག་འཕགས་པས་འཇིག་རྟེན་ལམ་གྱིས་ཐོབ་པ་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་གཉིས་སོ། །ལམ་བདེན་གྱིས་ཐོབ་པ་ཁམས་སུ་མི་གཏོགས་ཟག་མེད་དུ་གཏོགས་ཏེ། དེ་ཆོས་སྟོབས་ཆེ་བས་སོ།
圣者通过世间道获得的择灭有有漏无漏二种。道谛的得不属于界而属于无漏，因为彼法力强大故。


 །ལྔ་པ། སློབ་པའི་ལམ་བདེན་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཐོབ་པ། སློབ༷་པ་དང༷་མི༷་སློབ༷་པའི་ལམ་བདེན་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཐོབ་པ་མི་སློབ་པ་ཡིན་ལ། དེ་གཉིས་ཀ་མིན༷་པ་འགོག་གཉིས་དང་། རྒྱུད་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཟག་བཅས་ཀྱི༷་ཐོབ་པ་ལ་ནི་གསུ༷མ་ཡོད་དེ། ཟག་བཅས་དང་བརྟགས་མིན་བརྟགས་འགོག་གི་ཐོབ་པ་འཕགས་པ་མིན་པས་ཐོབ་པ་རྣམས་ནི་སློབ་མི་སློབ་གཉིས་ཀ་མིན་ལ། བརྟགས་འགོག་སློབ་པས་ཐོབ་པ་འདས་ལམ་སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་འདས་ལམ་སྲིད་རྩེ་སྤོང་ལ་རྣམ་གྲོལ་དགུ་པས་ཐོབ་པ་མི་སློབ་པ་ཡིན་ནོ། །དྲུག་པ། ཡང་མཐོང་སྤང་གི་ཐོབ་པ་མཐོང་སྤང་དང་། སྒོམ་སྤང་གི་ཐོབ་པ་སྒོམ་སྤང་ཡིན་ནོ། །སྤང༷་བྱ༷་མི༷ན་པ་ཟག་མེད་ལ་བརྟགས་མིན་གྱི་འགོག་པའི༷་ཐོབ་པ་ལུང་མ་བསྟན་ཐམས་ཅད་དང་། བརྟགས་འགོག་འཕགས་མིན་གྱིས་ཐོབ་པ་དགེ་བ་ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་སྒོམ་སྤང་དང་། བརྟགས་འགོག་འཕགས་ལམ་གྱིས་ཐོབ་པའི་ཐོབ་པ་དང་། ལམ་བདེན་གྱི་ཐོབ་པ་ནི་སྤང་བྱ་མིན་པ་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་སུ་འདོ༷ད་དོ། །བདུན་པ། མ་སྒྲིབ་ལུང༷་བསྟན༷་མིན༷་པ་དབང་པོ་སོགས་ཀྱི་ཐོབ༷་པ་ཐོབ་བྱ་དང་ལྷན༷་ཅི༷ག་སྐྱེས༷་པ་ཡིན་གྱི་སྔ་ཕྱིར་མི་སྐྱེ་སྟེ་ཆོས་དེ་རྣམས་སྟོབས་ཆུང་བས་སོ། །དེ་ལའང་དམིགས་བསལ་ལྷའི་མིག་རྣའི་
3-41a
མངོ༷ན་ཤེས༷་ལུང་མ་བསྟན་གཉིས་དང་སྤྲུལ༷་པ༷འི་སེམས་ལུང་མ་བསྟན་མ༷་གཏོག༷ས་པ༷འོ། །དེ་གསུམ་སྦྱོར་བ་དྲག་པོས་སྒྲུབ་དགོས་པས་ཐོབ་པ་དུས་གསུམ་དུའང་སྐྱེ་བ་ཡོད་དོ། །དེ་བཞིན་བཟོ་དང་སྤྱོད་ལམ་ཤིན་ཏུ་གོམས་པའི་ཐོབ་པ་དུས་གསུམ་པར་སྐྱེ་བ་སྲིད་དོ། །སྒྲིབ༷་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི༷་གཟུགས༷་རིག་བྱེད་ཀྱི༷འང༷་ཐོབ་པ་ལྷན་ཅིག་གོ། དེའང་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་གཟུགས་དེ་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་རང་སའི་ཉོན་མོངས་པས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་ལུས་ངག་གི་ལས་ཐམས་ཅད་ཡིན་ནོ། །ཀུན་སློང་མེད་པས་ཁམས་དང་ས་གཞན་ན་མེད་དེ་དེ་ཁོ་ན་ནའོ། །འདོ༷ད་པ༷་ན༷་དགེ་མི་དགེའི་རིག་བྱེད་ཡིན་མིན་གྱི་གཟུགས༷་ཀྱི༷་ཐོབ་པ་ལྷན་ཅིག་དང་ཕྱིས་སྐྱེ་མོད་ཀྱི་སྔར༷་ནི༷་སྐྱེ༷་བ༷་མེ༷ད་ལ།དེ་བཞིན་སྙོམས་འཇུག་གཉིས་དང་། སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་གྱི་མཐོང་ལམ་དང་། མངོན་ཤེས་དང་ཚད་མེད་ལྟ་བུ་མ་འདྲེས་པ་རྣམས་དང་། ཡེ་ཤེས་བསྟན་པའི་ཤེས་པ་དང་། ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་སྤྱོར་བས་ཐོབ་པ་ཕལ་ཆེ་བ་རྣམས་ལའང་སྔར་སྐྱེས་མེད་དོ། །དེས་ན་སེམས་སེམས་བྱུང་མཚུངས་ལྡན་ཉོན་མོངས་ཅན་རྣམས་དང་། དགེ་བ་རྣམས་དང་གཟུགས་ན་ཡོད་པའི་དགེ་བ་གཟུགས་ཅན་རྣམས་དང་། མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་དགེ་མི་དགེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐོབ་པ་དུས་གསུམ་པ་ཡིན་པར་འདོད་དོ། །ཐོབ་པ་ཐོབ་བྱ་དང་རྒྱུད་ལས་ཐ་དད་པའི་ཐོབ་པ་ཡོད་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལུང་ཚད་མར་སྟོན་ཏེ། མི་སློབ་པའི་ཆོས་བཅུ་པོ་འདི་དག་བསྐྱེད་ཅིང་སོ་སོར་ཐོབ་ལ། ཀུན་དུ་ལྡན་པས་ན། ཞེས་གསུངས་པས་ཟེར། སློབ་དཔོན་
3-41b
གྱིས་དེ་ནི་འཕགས་པ་དག་དབང་འབྱོར་པས་ལྡན་པར་བཤད་ཀྱི་རྫས་སུ་ཡོད་པར་སྟོན་པ་མིན་ཏེ། འཁོར་སྒྱུར་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་དང་ལྡན་ཞེས་པ་དང་འདྲ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། རིགས་པས་སྣང་རུང་མ་དམིགས་པས་རྟོག་བཏགས་དང་། སྐྱེད་བྱེད་དང་རྣམ་འཇོག་གཉིས་ཀར་མི་རུང་བ་དང་། ཐུག་མེད་དུ་འགྱུར་བས་མི་འཐད་དོ། །དེས་ན་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་ས་བོན་དང་། དབང་ནི་ས་བོན་མངོན་དུ་རྒྱུ་སྐྱེ་བ་ལ་ཕྱོགས་པ་དང་། མངོན་དུ་རྒྱུ་ནི་ཆོས་རྣམས་རང་གི་ངོ་བོ་སྟེ་དེ་གསུམ་སྐྱེ་འཕགས་ལ་ལྡན་པ་ལ་ཐོབ་པ་དང་། མི་ལྡན་པ་ལ་མ་ཐོབ་ཅེས་གདགས་ཀྱི། རྫས་གཞན་ཅི་ཡང་མེད་དོ། །གཉིས་པ་ལ་ངོ་བོ་དང་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ། མ༷་ཐོབ༷་པ་ནི་རྒྱུད་ཀྱི་ཆོས་དང་འགོག་གཉིས་དང་མི་ལྡན་པའོ། །མ་རྙེད་པ་སྔར་ཐོབ་ཉམས་པ། གསར་དུ་མེད་པ། མི་ལྡན་པ་དེའི་རྒྱུན་མི་ལྡན་པའོ། །ཡེ་ནས་མི་ལྡན་པ་ནི་ཐོབ་མ་མྱོང་བའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
ལྔ་པ། སློབ་པའི་ལམ་བདེན་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཐོབ་པ། སློབ༷་པ་དང༷་མི༷་སློབ༷་པའི་ལམ་བདེན་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཐོབ་པ་མི་སློབ་པ་ཡིན་ལ། དེ་གཉིས་ཀ་མིན༷་པ་འགོག་གཉིས་དང་།
第五，有学道谛诸法的得，有学与无学的道谛诸法的得是无学，非二者的是二灭和
རྒྱུད་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཟག་བཅས་ཀྱི༷་ཐོབ་པ་ལ་ནི་གསུ༷མ་ཡོད་དེ། ཟག་བཅས་དང་བརྟགས་མིན་བརྟགས་འགོག་གི་ཐོབ་པ་འཕགས་པ་མིན་པས་ཐོབ་པ་རྣམས་ནི་སློབ་མི་སློབ་གཉིས་ཀ་མིན་ལ།
相续所摄有漏的得有三种：有漏和非择灭、择灭的得由非圣者获得者皆非有学无学二者，
བརྟགས་འགོག་སློབ་པས་ཐོབ་པ་འདས་ལམ་སློབ་པ་དང་། མི་སློབ་པ་འདས་ལམ་སྲིད་རྩེ་སྤོང་ལ་རྣམ་གྲོལ་དགུ་པས་ཐོབ་པ་མི་སློབ་པ་ཡིན་ནོ།
择灭由有学以出世间道获得者是有学，由无学以出世间道断有顶而以第九解脱获得者是无学。
དྲུག་པ། ཡང་མཐོང་སྤང་གི་ཐོབ་པ་མཐོང་སྤང་དང་། སྒོམ་སྤང་གི་ཐོབ་པ་སྒོམ་སྤང་ཡིན་ནོ།
第六，见所断的得是见所断，修所断的得是修所断。
སྤང༷་བྱ༷་མི༷ན་པ་ཟག་མེད་ལ་བརྟགས་མིན་གྱི་འགོག་པའི༷་ཐོབ་པ་ལུང་མ་བསྟན་ཐམས་ཅད་དང་། བརྟགས་འགོག་འཕགས་མིན་གྱིས་ཐོབ་པ་དགེ་བ་ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་སྒོམ་སྤང་དང་། བརྟགས་འགོག་འཕགས་ལམ་གྱིས་ཐོབ་པའི་ཐོབ་པ་དང་། ལམ་བདེན་གྱི་ཐོབ་པ་ནི་སྤང་བྱ་མིན་པ་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་སུ་འདོ༷ད་དོ།
非所断的无漏法中，非择灭的得是一切无记，非圣者所得择灭的善有漏得都是修所断，而以圣道所得择灭的得和道谛的得是非所断的两种。
བདུན་པ། མ་སྒྲིབ་ལུང༷་བསྟན༷་མིན༷་པ་དབང་པོ་སོགས་ཀྱི་ཐོབ༷་པ་ཐོབ་བྱ་དང་ལྷན༷་ཅི༷ག་སྐྱེས༷་པ་ཡིན་གྱི་སྔ་ཕྱིར་མི་སྐྱེ་སྟེ་ཆོས་དེ་རྣམས་སྟོབས་ཆུང་བས་སོ།
第七，非无覆无记的根等的得是与所得同时生而不前后生，因为那些法力量小。
དེ་ལའང་དམིགས་བསལ་ལྷའི་མིག་རྣའི་མངོ༷ན་ཤེས༷་ལུང་མ་བསྟན་གཉིས་དང་སྤྲུལ༷་པ༷འི་སེམས་ལུང་མ་བསྟན་མ༷་གཏོག༷ས་པ༷འོ། །
但这也有例外，即除了天眼天耳二无记神通以及无记变化心。
དེ་གསུམ་སྦྱོར་བ་དྲག་པོས་སྒྲུབ་དགོས་པས་ཐོབ་པ་དུས་གསུམ་དུའང་སྐྱེ་བ་ཡོད་དོ། །དེ་བཞིན་བཟོ་དང་སྤྱོད་ལམ་ཤིན་ཏུ་གོམས་པའི་ཐོབ་པ་དུས་གསུམ་པར་སྐྱེ་བ་སྲིད་དོ།
这三者因需要强烈加行成就，故其得也可能在三时生起。同样，极为熟练的工巧和威仪的得也可能生于三时。
སྒྲིབ༷་ལ་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི༷་གཟུགས༷་རིག་བྱེད་ཀྱི༷འང༷་ཐོབ་པ་ལྷན་ཅིག་གོ།
有覆无记色表业的得也是同时生。
དེའང་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་གཟུགས་དེ་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་རང་སའི་ཉོན་མོངས་པས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་ལུས་ངག་གི་ལས་ཐམས་ཅད་ཡིན་ནོ། །ཀུན་སློང་མེད་པས་ཁམས་དང་ས་གཞན་ན་མེད་དེ་དེ་ཁོ་ན་ནའོ།
那有覆无记色是在初禅由自地烦恼所发起的一切身语业。因为没有动机，故在其他界地中不存在，仅在彼处有。
འདོ༷ད་པ༷་ན༷་དགེ་མི་དགེའི་རིག་བྱེད་ཡིན་མིན་གྱི་གཟུགས༷་ཀྱི༷་ཐོབ་པ་ལྷན་ཅིག་དང་ཕྱིས་སྐྱེ་མོད་ཀྱི་སྔར༷་ནི༷་སྐྱེ༷་བ༷་མེ༷ད་ལ།
欲界中善不善表和无表色的得虽同时和后生，但先不生。
དེ་བཞིན་སྙོམས་འཇུག་གཉིས་དང་། སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་གྱི་མཐོང་ལམ་དང་། མངོན་ཤེས་དང་ཚད་མེད་ལྟ་བུ་མ་འདྲེས་པ་རྣམས་དང་། ཡེ་ཤེས་བསྟན་པའི་ཤེས་པ་དང་། ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་སྤྱོར་བས་ཐོབ་པ་ཕལ་ཆེ་བ་རྣམས་ལའང་སྔར་སྐྱེས་མེད་དོ།
同样，二等至和将生见道以及神通、无量等不杂类法，以及智所示的了知和见等由加行所得的大部分法，也无先前生。
དེས་ན་སེམས་སེམས་བྱུང་མཚུངས་ལྡན་ཉོན་མོངས་ཅན་རྣམས་དང་། དགེ་བ་རྣམས་དང་གཟུགས་ན་ཡོད་པའི་དགེ་བ་གཟུགས་ཅན་རྣམས་དང་། མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་དགེ་མི་དགེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐོབ་པ་དུས་གསུམ་པ་ཡིན་པར་འདོད་དོ།
因此，相应心心所烦恼性的和善法以及色界有的善色法，以及一切善不善不相应行的得是三世的。
ཐོབ་པ་ཐོབ་བྱ་དང་རྒྱུད་ལས་ཐ་དད་པའི་ཐོབ་པ་ཡོད་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལུང་ཚད་མར་སྟོན་ཏེ། མི་སློབ་པའི་ཆོས་བཅུ་པོ་འདི་དག་བསྐྱེད་ཅིང་སོ་སོར་ཐོབ་ལ། ཀུན་དུ་ལྡན་པས་ན། ཞེས་གསུངས་པས་ཟེར།
若问得与所得和相续相异的得为什么存在？他们以教证为量说："无学十法生起而各别获得，因而普遍具有"。
སློབ་དཔོན་གྱིས་དེ་ནི་འཕགས་པ་དག་དབང་འབྱོར་པས་ལྡན་པར་བཤད་ཀྱི་རྫས་སུ་ཡོད་པར་སྟོན་པ་མིན་ཏེ། འཁོར་སྒྱུར་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བདུན་དང་ལྡན་ཞེས་པ་དང་འདྲ་ཞེས་གསུངས་པ་དང་།
阿阇黎说这是说明圣者自在具有，而非说明是实物，就像说转轮王具有七宝一样；
རིགས་པས་སྣང་རུང་མ་དམིགས་པས་རྟོག་བཏགས་དང་། སྐྱེད་བྱེད་དང་རྣམ་འཇོག་གཉིས་ཀར་མི་རུང་བ་དང་། ཐུག་མེད་དུ་འགྱུར་བས་མི་འཐད་དོ།
理证上，应见而未见故是分别假立，不适合是能生和能安立二者，以及将成无穷故不合理。
དེས་ན་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་ས་བོན་དང་། དབང་ནི་ས་བོན་མངོན་དུ་རྒྱུ་སྐྱེ་བ་ལ་ཕྱོགས་པ་དང་། མངོན་དུ་རྒྱུ་ནི་ཆོས་རྣམས་རང་གི་ངོ་བོ་སྟེ་དེ་གསུམ་སྐྱེ་འཕགས་ལ་ལྡན་པ་ལ་ཐོབ་པ་དང་། མི་ལྡན་པ་ལ་མ་ཐོབ་ཅེས་གདགས་ཀྱི། རྫས་གཞན་ཅི་ཡང་མེད་དོ།
因此，诸法的因即种子，势即种子趋向现行生起，现行即诸法自体，凡圣具有此三者说为得，不具有说为非得，而无任何别体实物。
གཉིས་པ་ལ་ངོ་བོ་དང་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ། མ༷་ཐོབ༷་པ་ནི་རྒྱུད་ཀྱི་ཆོས་དང་འགོག་གཉིས་དང་མི་ལྡན་པའོ། །མ་རྙེད་པ་སྔར་ཐོབ་ཉམས་པ། གསར་དུ་མེད་པ། མི་ལྡན་པ་དེའི་རྒྱུན་མི་ལྡན་པའོ། །ཡེ་ནས་མི་ལྡན་པ་ནི་ཐོབ་མ་མྱོང་བའོ།
第二分体性和差别二，初，非得是不具相续之法和二灭。未获得是先前所得已退失，新不存在，不具有是其相续不具有。从来不具有是未曾得过。


 །དེ་ལྟ་བུའི་མ་ཐོབ་པ་ནི་མཐའ་གཅིག་ཏུ་མ༷་སྒྲིབ༷་ལུང༷་མ༷་བསྟན༷་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ་དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དང་། ཁམས་གང་དུ་གཏོགས་པའི་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ། ཆོས་འད༷ས་པའང་མ༷་སྐྱེས༷་པ་མ་འོངས་པ་རྣམས་ཀྱི༷་མ་ཐོབ་པ་དེ༷་ལ་དུས་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་ཡོད་ཀྱི་ཆོས་ད་ལྟ་བ་ཡིན་ན་མ་ཐོབ་པ་ད་ལྟ་བ་འགལ་བས་དེ་མེད་ལ། འདས་འོངས་ཡོད། བསྡོམས་ན་བརྒྱད་དོ། །གཉིས་པ་ལ་ཁམས་སུ་གཏོགས་པ་དང་། ཟག་མེད་མེད་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། མ་ཐོབ་རྒྱུའི་ཆོས་ཁམས་གསུམ་དང་ཟག་མེད་གང་ཡིན་ཀྱང་། ཁམས་གང་གི་རྟེན་ལ་མ་ཐོབ་པ་ས་དེར་གཏོགས་ཏེ། འདོ༷ད་པ་དང་སོ༷གས་པས་གཟུགས་
3-42a
དང་གཟུགས་མེད་པར་མ་ཐོབ་པ་ཐམས་ཅད་དེའི་སར་གཏོག༷ས་པ་དང༷་། དྲི༷་མེ༷ད་ལམ་དང་འགོག་གཉིས་ཀྱི༷་མ་ཐོབ་པའང༷་ཁམས་གསུམ་དུ་གཏོགས་པས་སོ། །གཉིས་པ་ལམ་གྱི་མ་ཐོབ་པ་དང་། མ་ཐོབ་པ་དེ་ཉམས་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། ཟག་མེད་ཀྱི་མ་ཐོབ་པ་ཁམས་གསུམ་དུ་ཇི་ལྟར་གཏོགས་སྙམ་ན་དེ་ཡིན་ཏེ། ལམ༷་མ༷་ཐོབ༷་པའམ་ལམ་གྱི་མ་ཐོབ་པ༷་ནི༷་སོ༷་སོ༷་ཡི༷་སྐྱེ༷་བོ༷ར་འདོ༷ད་དོ༷་ཞེས་པས་ཟག་བཅས་ཡིན་གྱི་ལམ་རང་མིན་པས་སོ། །འགོག་གཉིས་ཀྱི་མ་ཐོབ་པའང་ཟག་བཅས་སོ། །འོན་ཀྱང་བརྟགས་མིན་གྱི་མ་ཐོབ་པ་འཕགས་པ་ལ་ཡོད་དེ། ཡེ་ཤེས་སོགས་ཀྱི་བརྟགས་མིན་འགོག་པ་མ་ཐོབ་པ་ཡོད་ལ། ཡེ་ཤེས་སོགས་ཀྱི་སོ་སོར་བརྟགས་མིན་གྱི་འགོག་པའི་མ་ཐོབ་པ་དེ་མེད་ན་ཡེ་ཤེས་སོགས་མེད་པས་སོ། །དེ་ཟག་བཅས་ཀྱང་མིན་ཏེ། དེ་ཡེ་ཤེས་སོགས་ལས་གཞན་དུ་མེད་པས་སོ། །ཟག་བཅས་ཀྱི་མ་ཐོབ་པའང་ཟག་མེད་དུ་འགྱུར་བ་མཚུངས་པས་མ་ཐོབ་པ་ཟག་མེད་ཀྱང་ཡོད་དགོས་པར་གྲུབ་བོ། །གཉིས་པ། འཕགས་ལམ་དེ༷་ཐོབ༷་པས་གཏན་ཉམས་དང༷་། ས༷་འཕོས༷་ནས༷་ནི༷་ས་དེའི་སོ༷་སྐྱེ་བྱེ་བྲག་པ་རྣམ༷ས་ཉ༷མས་པར་འགྱུར༷་རོ། །གསུམ་པ། སྐལ༷་མཉམ༷་ནི་སེམ༷ས་ཅ༷ན་དང་དེའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་འདྲ༷་བའི༷་སྤྱིའོ༷། །སེམས་ཅན་ཞེས་པས་ཕྱིའི་ས་ལུ་སོགས་ལ་སྐལ་མཉམ་མི་འདོད་དེ། །སྤྱིའི་སྐལ་མཉམ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག་མི་དང་ལྷ་སོགས་ཀྱི་སྤྱིའོ། །ཡང་ན་སེམས་ཅན་གྱི་སྐལ་མཉམ་སེམས་ཅན་རྣམས་འདྲ་བ་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐལ་མཉམ་ཕུང་ཁམས་
3-42b
སོགས་ཀྱི་སྤྱིའོ། །དེ་མེད་ན་སེམས་ཅན་དང་ཆོས་ལ་སྒྲ་མཐུན་པར་མི་འཇུག་ཟེར་ཀྱང་། ས་ལུ་སོགས་ལའང་མཚུངས་ཤིང་། བྱེ་བྲག་པའི་སྤྱི་དང་འདྲ་བས་མི་འཐད་དོ། །འདྲ་བ་ལ་བཏགས་པ་ཙམ་ཡིན་གྱི་རྫས་ནི་མེད་དོ། །བཞི་པ་ལ།ངོ་བོ། དེ་རྒྱུས་བསྐྱེད་ཚུལ། ས་གང་ན་ཡོད་གསུམ། དང་པོ། འདུ༷་ཤེས༷་མེ༷ད་པ༷་པ༷་ནི་འདུ༷་ཤེས༷་མེ༷ད་པར༷་སྐྱེས་པའི་རྒྱུད་ལ་མ་འོངས་པའི་སེམ༷ས་དང༷་སེམ༷ས་བྱུང༷་རྣ༷མས་ཆུ་ལོན་གྱིས་ཆུ་ལྟར་རེ་ཞིག་འགོག༷་པའི་རྫས་སུ་འདོད་པ༷འོ༷། །གཉིས་པ། དེ་ཡང་དེའི་སྙོམས་འཇུག་གི་རྣམ༷་སྨིན༷་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་གྱི་རྒྱས་བྱུང་མིན་ཏེ། གཟུགས་ཅན་མིན་པ་དང་། སེམས་མེད་པས་སོ། །གསུམ་པ། དེ༷་ནི་འབྲས༷་བུ་ཆེ༷་བའི་ཕྱོགས་གཅིག་ན་ཡོད་པ་དེའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ལྷ་ཡིན་པས་གནས་གཞན་མེད་དོ། །ལྔ་པ་ལ། ངོ་བོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
དེ་ལྟ་བུའི་མ་ཐོབ་པ་ནི་མཐའ་གཅིག་ཏུ་མ༷་སྒྲིབ༷་ལུང༷་མ༷་བསྟན༷་ཡིན་ནོ།
如是的非得唯一是无覆无记。
གཉིས་པ་ལ་དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དང་། ཁམས་གང་དུ་གཏོགས་པའི་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ། ཆོས་འད༷ས་པའང་མ༷་སྐྱེས༷་པ་མ་འོངས་པ་རྣམས་ཀྱི༷་མ་ཐོབ་པ་དེ༷་ལ་དུས་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་ཡོད་ཀྱི་
第二分时间的差别和属于何界的差别二。初，过去法和未生的未来法的非得有三种时，
ཆོས་ད་ལྟ་བ་ཡིན་ན་མ་ཐོབ་པ་ད་ལྟ་བ་འགལ་བས་དེ་མེད་ལ། འདས་འོངས་ཡོད། བསྡོམས་ན་བརྒྱད་དོ།
若是现在法，则与现在非得相违故彼不存在，而有过去和未来。总共有八种。
གཉིས་པ་ལ་ཁམས་སུ་གཏོགས་པ་དང་། ཟག་མེད་མེད་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། མ་ཐོབ་རྒྱུའི་ཆོས་ཁམས་གསུམ་དང་ཟག་མེད་གང་ཡིན་ཀྱང་། ཁམས་གང་གི་རྟེན་ལ་མ་ཐོབ་པ་ས་དེར་གཏོགས་ཏེ། འདོ༷ད་པ་དང་སོ༷གས་པས་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པར་མ་ཐོབ་པ་ཐམས་ཅད་དེའི་སར་གཏོག༷ས་པ་དང༷་།
第二分属于界和无漏的方式二。初，非得因之法不论是三界和无漏任何一种，在何界所依上非得即属于彼地，即在欲界等色界和无色界的一切非得皆属于其地，以及
དྲི༷་མེ༷ད་ལམ་དང་འགོག་གཉིས་ཀྱི༷་མ་ཐོབ་པའང༷་ཁམས་གསུམ་དུ་གཏོགས་པས་སོ།
无垢道和二灭的非得也属于三界故。
གཉིས་པ་ལམ་གྱི་མ་ཐོབ་པ་དང་། མ་ཐོབ་པ་དེ་ཉམས་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། ཟག་མེད་ཀྱི་མ་ཐོབ་པ་ཁམས་གསུམ་དུ་ཇི་ལྟར་གཏོགས་སྙམ་ན་དེ་ཡིན་ཏེ། ལམ༷་མ༷་ཐོབ༷་པའམ་ལམ་གྱི་མ་ཐོབ་པ༷་ནི༷་སོ༷་སོ༷་ཡི༷་སྐྱེ༷་བོ༷ར་འདོ༷ད་དོ༷་ཞེས་པས་ཟག་བཅས་ཡིན་གྱི་ལམ་རང་མིན་པས་སོ།
第二分道的非得和非得的退失方式二。初，若问无漏的非得如何属于三界，就是所说的"未得道或道的非得，承许是凡夫"，故是有漏而非是道自身。
འགོག་གཉིས་ཀྱི་མ་ཐོབ་པའང་ཟག་བཅས་སོ། །འོན་ཀྱང་བརྟགས་མིན་གྱི་མ་ཐོབ་པ་འཕགས་པ་ལ་ཡོད་དེ། ཡེ་ཤེས་སོགས་ཀྱི་བརྟགས་མིན་འགོག་པ་མ་ཐོབ་པ་ཡོད་ལ། ཡེ་ཤེས་སོགས་ཀྱི་སོ་སོར་བརྟགས་མིན་གྱི་འགོག་པའི་མ་ཐོབ་པ་དེ་མེད་ན་ཡེ་ཤེས་སོགས་མེད་པས་སོ།
二灭的非得也是有漏。然而，圣者有非择灭的非得，因为有智慧等的非择灭的非得，若无智慧等的非择灭的非得，则智慧等不存在故。
དེ་ཟག་བཅས་ཀྱང་མིན་ཏེ། དེ་ཡེ་ཤེས་སོགས་ལས་གཞན་དུ་མེད་པས་སོ། །ཟག་བཅས་ཀྱི་མ་ཐོབ་པའང་ཟག་མེད་དུ་འགྱུར་བ་མཚུངས་པས་མ་ཐོབ་པ་ཟག་མེད་ཀྱང་ཡོད་དགོས་པར་གྲུབ་བོ།
这也不是有漏，因为它不异于智慧等。有漏的非得也同样成为无漏，所以成立非得无漏也必须存在。
གཉིས་པ། འཕགས་ལམ་དེ༷་ཐོབ༷་པས་གཏན་ཉམས་དང༷་། ས༷་འཕོས༷་ནས༷་ནི༷་ས་དེའི་སོ༷་སྐྱེ་བྱེ་བྲག་པ་རྣམ༷ས་ཉ༷མས་པར་འགྱུར༷་རོ།
第二，圣道得彼故永远退失，地转变后彼地特别凡夫退失。
གསུམ་པ། སྐལ༷་མཉམ༷་ནི་སེམ༷ས་ཅ༷ན་དང་དེའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་འདྲ༷་བའི༷་སྤྱིའོ༷།
第三，同分是有情和其法的相同之总类。
སེམས་ཅན་ཞེས་པས་ཕྱིའི་ས་ལུ་སོགས་ལ་སྐལ་མཉམ་མི་འདོད་དེ། །སྤྱིའི་སྐལ་མཉམ་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག་མི་དང་ལྷ་སོགས་ཀྱི་སྤྱིའོ།
有情之语表明外在稻谷等不承许有同分。共相的同分是一切有情的总类，别相是人天等的总类。
ཡང་ན་སེམས་ཅན་གྱི་སྐལ་མཉམ་སེམས་ཅན་རྣམས་འདྲ་བ་དང་། ཆོས་ཀྱི་སྐལ་མཉམ་ཕུང་ཁམས་སོགས་ཀྱི་སྤྱིའོ།
或者，有情的同分是诸有情的相同，法的同分是蕴界等的总类。
དེ་མེད་ན་སེམས་ཅན་དང་ཆོས་ལ་སྒྲ་མཐུན་པར་མི་འཇུག་ཟེར་ཀྱང་། ས་ལུ་སོགས་ལའང་མཚུངས་ཤིང་། བྱེ་བྲག་པའི་སྤྱི་དང་འདྲ་བས་མི་འཐད་དོ།
虽然说若无此则声不一致地趣入有情和法，但这与稻谷等也相同，且与胜论派的总类类似，故不合理。
འདྲ་བ་ལ་བཏགས་པ་ཙམ་ཡིན་གྱི་རྫས་ནི་མེད་དོ།
仅是假立于相似，并非实物。
བཞི་པ་ལ།ངོ་བོ། དེ་རྒྱུས་བསྐྱེད་ཚུལ། ས་གང་ན་ཡོད་གསུམ། དང་པོ། འདུ༷་ཤེས༷་མེ༷ད་པ༷་པ༷་ནི་འདུ༷་ཤེས༷་མེ༷ད་པར༷་སྐྱེས་པའི་རྒྱུད་ལ་མ་འོངས་པའི་སེམ༷ས་དང༷་སེམ༷ས་བྱུང༷་རྣ༷མས་ཆུ་ལོན་གྱིས་ཆུ་ལྟར་རེ་ཞིག་འགོག༷་པའི་རྫས་སུ་འདོད་པ༷འོ༷།
第四分体性、由因所生的方式和存在于何地三。第一，无想有情是生于无想者的相续中的未来心与心所如同水坝截水一样暂时遮止的实物。
གཉིས་པ། དེ་ཡང་དེའི་སྙོམས་འཇུག་གི་རྣམ༷་སྨིན༷་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་གྱི་རྒྱས་བྱུང་མིན་ཏེ། གཟུགས་ཅན་མིན་པ་དང་། སེམས་མེད་པས་སོ།
第二，这是彼等持的异熟果而非长养果，因为不是色法且无心故。
གསུམ་པ། དེ༷་ནི་འབྲས༷་བུ་ཆེ༷་བའི་ཕྱོགས་གཅིག་ན་ཡོད་པ་དེའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ལྷ་ཡིན་པས་གནས་གཞན་མེད་དོ།
第三，它在广果天的一部分存在，因此是第四禅天的天人，无其他处所。
ལྔ་པ་ལ། ངོ་བོ།
第五，体性。


 རྟེན། བསམ་པ། དགེ་སོགས་གང་ཡིན། འབྲས་བུ་ནམ་མྱོང་། གང་ཟག་སུས་བསྐྱེད་མི་བསྐྱེད། ཐོབ་པ་ནམ་བྱུང་བདུན་པོ་རིམ་པས། འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་སེམས་སེམས་བྱུང་འགོག་པ་དེ༷་བཞིན༷་འདུ༷་ཤེས༷་མེ༷ད་པའི་སྙོམས༷་འཇུག༷་ཀྱང་སྙོམས་འཇུག་ལས་མ་ལྡང་གི་བར་དུ་སེམས་སེམས་བྱུང་འགོག་པའི་རྫས་སུ་འདོད། དེ་ནི་ས་བས༷མ་གཏན༷་ཐ༷་མ༷་བཞི་པར་གཏོགས། བསམ་པ་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་ངེས་པར་འབྱུང༷་བའི་ཐར་པ་འདོ༷ད་པ༷ས་འཇུག་ལ་དེའི་ཕྱིར་ཀུན་སློང་གིས་བསམ་གཏན་སས་བསྡུས་པའི་དགེ༷་བ༷འོ༷། །འདུ་ཤེས་མེད་སྙོམས་ཐོབ་པ་དེ་ལ་འགོག་པ་ཐར་ལམ་དུ་ངེས་པར་འདུ་ཤེས་ཤིང་གུས་པས་ཉམས་པའང་སོར་ཆུད་པར་བྱས་པས་ན། 
3-43a
མ་ངེས་པ་དང་། མྱང་འགྱུར་གཞན་མེད་པར་སྐྱེས༷་ནས༷་མྱོང༷་འགྱུར༷་གྱི་དགེ་བ་ཉི༷ད་ཁོ་ནའོ། །དེས་སངས་རྒྱས་པའི་ལམ་ལ་མི་འཇུག་སྟེ། རང་ས་ལ་རློམས་པས་སོ་ཟེར་ཀྱང་། གཞན་དག་མྱོང་བར་མ་ངེས་པའང་ཡོད་པར་འདོད་དེ། ཉམས་སམ་མ་ཉམས་ཀྱང་བཤེས་གཉེན་དང་ཕྲད་ནས་སྐྱོན་དུ་བལྟ་ན། དེ་ལ་མི་འཇུག་གོ། ཞེས་སོ། །འདི་སྐྱེད་པ་པོ་ནི་བྱིས་པ་ཁོ་ནས་འཇུག་གི་འདི་ལས་སླར་ལྷ་ཚེ་རིང་པོར་འབྱུང་བས་དེར་མི་ཁོམས་པའི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལྟུང་བའི་གནས་སུ་གཟིགས་པ་དང་། སྲིད་པ་ལ་ཐར་ལམ་མིན་པར་མཐོང་བས་འཕ༷གས་པ༷ས་འཇུག་པ་མ༷་ཡི༷ན། དུས་འདས་འོངས་མི་ཐོབ་ཀྱི་དུས༷་ད་ལྟ་བ་གཅི༷ག་པུ་འཐོབ༷་སྟེ། སེམས་མེད་པས་སོ། །སྐད་ཅིག་དང་པོ་ལ་ད་ལྟ་བ་ཐོབ་ལ་མ་བཏང་བར་ཐོབ་པ་འདས་པ་དང་ཡང་ལྡན་ཏེ་སོ་ཐར་བཞིན་ནོ། །འདི་འདྲིས་པ་ཡིན་ཀྱང་འབད་པ་ཆེན་པོས་སྒྲུབ་དགོས་པས་སོ། །འདི་ཡང་ཡིད་བྱེད་ཀྱིས་ཚོགས་དྲུག་བཀག་པ་ལ་བཏགས་ཀྱི་འགོག་བྱེད་ཀྱི་རྫས་གཞན་ནི་མེད་དོ། །དྲུག་པ་ལ། ངོ་བོ། དོན་ཅི་སླད་འཇུག་པ། སེམས་རྟེན། དགེ་བ་ཡིན་མིན། ནམ་མྱོང་། རྐྱེན་ཅིས་ཐོབ། ལུས་རྟེན་བཅས་བདུན་རིམ་པས། འགོག༷་པའི༷་སྙོམས་འཇུག་ཅེས༷་པ༷འང༷་སེམས་སེམས་བྱུང་འགོག་པའི་རྫས་སུ་གོང་མ་འདུ་ཤེས་མེད་སྙོམས་ཇི་ལྟ་བ་དེ༷་བཞིན༷་ཉི༷ད་དུ་འདྲ་ཡང་། ཡིད་བྱེད་སོགས་ཀྱིས་མི་འདྲ་སྟེ། བསམ་པ་འགོག་སྙོམས་འདི༷་ནི། འདུ་ཤེས་དང་། ཚོར་བ་ཞི་བར་གན༷ས་པའི་དོན༷་དུ༷་འཇུག་གི་ངེས་པར་འབྱུང་བས་མིན་ལ། ས་ནི་སྲི༷ད་རྩེའི༷་
3-43b
མཇུག་ཐོགས་ལས་སྐྱེས༷་པས་དེ་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་ཀྱི་ས་གཞན་ལ་མེད་དོ། །ངོ་བོ་ཀུན་སློང་གིས་དགེ༷་བ༷འོ། །མྱོང་འགྱུར་ནི་སྐྱེས་ནས་དང་ལན་གྲངས་གཞན་གཉི༷ས་སུ༷་མྱོང༷་འགྱུར༷་ད༷ང་། མྱོང་བར་མ༷་ངེས༷་པ་དང་གསུམ་ཡོད་ཀྱི་མཐོང་ཆོས་མེད་དེ། འདིའི་རྣམ་སྨིན་སྲིད་རྩེའི་མིང་བཞིའི་ཕུང་པོ་ཡིན་པས། འདོད་གཟུགས་པ་དག་སྐྱེ་བ་དེ་ལ་དེར་སྐྱེ་བ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་སྐྱེས་ནས་མྱོང་འགྱུར་ནི་འདོད་པའི་འཕགས་པ་དག་དེ་ཐོབ་ནས་མ་ཉམས་པར་སྲིད་རྩེར་འགྲོ་བ། ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་འགྱུར་ནི་འདོད་པར་དེ་ཐོབ་པ་ཉམས་པ་གཟུགས་ཁམས་སུ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ་སྲིད་རྩེར་འགྲོ་བའོ། །མྱོང་བར་མ་ངེས་པ་ནི་དེ་གཉིས་ཀ་འདོད་གཟུགས་སུ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཐོབ་པའོ། །དེ་བྱིས་པས་བསྐྱེད་མི་ནུས་ཏེ། འདི་ལ་ཞི་གནས་སྲིད་རྩེ་མན་གྱི་སེམས་བརྒྱད་ཐོབ་པ་དང་། ལྷག་མཐོང་ནི་སྲིད་རྩེའི་མཐོང་སྤང་སྤངས་པའི་འཕ༷གས་པའི༷་ཤེས་རབ་དེ་གཉིས་མེད་པར་མི་ནུས་ལ། བྱིས་པས་སྲིད་རྩེའི་སེམས་ལ་བདག་བཀག་ན་བདག་ཆད་དུ་དོགས་པས་འདི་ལ་གཡང་སའི་འདུ་ཤེས་སྐྱེ་བས་སོ། །དེར་ཡང་འཕགས་པ་ཆགས་བཅས་དང་། ཕྱིར་མི་འོངས་ཁ་ཅིག་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་དགྲ་བཅོམ་རྣམས་ཀྱིས་སྲིད་རྩེའི་སེམས་མ་ཐོབ་པས་འདི་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་མི་ནུས་ལ། སྲིད་རྩེའི་སེམས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་མི་འོང་དང་། གཉིས་ཀའི་ཆ་ལས་རྣམ་གྲོལ་གྱི་དགྲ་བཅོམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་ཞི་བའི་འགོག་པ་ལུས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
རྟེན། བསམ་པ། དགེ་སོགས་གང་ཡིན། འབྲས་བུ་ནམ་མྱོང་། གང་ཟག་སུས་བསྐྱེད་མི་བསྐྱེད། ཐོབ་པ་ནམ་བྱུང་བདུན་པོ་རིམ་པས།
所依、心思、何种善等、何时受果、何补特伽罗能生不能生、何时得的七项依次：
འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་སེམས་སེམས་བྱུང་འགོག་པ་དེ༷་བཞིན༷་འདུ༷་ཤེས༷་མེ༷ད་པའི་སྙོམས༷་འཇུག༷་ཀྱང་སྙོམས་འཇུག་ལས་མ་ལྡང་གི་བར་དུ་སེམས་སེམས་བྱུང་འགོག་པའི་རྫས་སུ་འདོད།
无想有情遮止心心所，同样无想定也是在未从等至出定前遮止心心所的实体。
དེ་ནི་ས་བས༷མ་གཏན༷་ཐ༷་མ༷་བཞི་པར་གཏོགས།
它属于第四禅地。
བསམ་པ་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་ངེས་པར་འབྱུང༷་བའི་ཐར་པ་འདོ༷ད་པ༷ས་འཇུག་ལ་དེའི་ཕྱིར་ཀུན་སློང་གིས་བསམ་གཏན་སས་བསྡུས་པའི་དགེ༷་བ༷འོ༷།
心思是希望从轮回苦中出离的解脱而趣入，因此由动机所摄的禅定地所摄的善法。
འདུ་ཤེས་མེད་སྙོམས་ཐོབ་པ་དེ་ལ་འགོག་པ་ཐར་ལམ་དུ་ངེས་པར་འདུ་ཤེས་ཤིང་གུས་པས་ཉམས་པའང་སོར་ཆུད་པར་བྱས་པས་ན། མ་ངེས་པ་དང་། མྱང་འགྱུར་གཞན་མེད་པར་སྐྱེས༷་ནས༷་མྱོང༷་འགྱུར༷་གྱི་དགེ་བ་ཉི༷ད་ཁོ་ནའོ།
获得无想定者，因确定想着遮止是解脱道，并以恭敬修复退失，所以不定，且无其他异熟，唯一是生后受异熟的善法。
དེས་སངས་རྒྱས་པའི་ལམ་ལ་མི་འཇུག་སྟེ། རང་ས་ལ་རློམས་པས་སོ་ཟེར་ཀྱང་། གཞན་དག་མྱོང་བར་མ་ངེས་པའང་ཡོད་པར་འདོད་དེ། ཉམས་སམ་མ་ཉམས་ཀྱང་བཤེས་གཉེན་དང་ཕྲད་ནས་སྐྱོན་དུ་བལྟ་ན། དེ་ལ་མི་འཇུག་གོ། ཞེས་སོ།
虽有人说他不趣入佛道，因骄傲于自地，但其他人认为也有不定受异熟者，即使退失或未退失，若遇善知识而视为过患，则不会趣入彼。
འདི་སྐྱེད་པ་པོ་ནི་བྱིས་པ་ཁོ་ནས་འཇུག་གི་འདི་ལས་སླར་ལྷ་ཚེ་རིང་པོར་འབྱུང་བས་དེར་མི་ཁོམས་པའི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལྟུང་བའི་གནས་སུ་གཟིགས་པ་དང་། སྲིད་པ་ལ་ཐར་ལམ་མིན་པར་མཐོང་བས་འཕ༷གས་པ༷ས་འཇུག་པ་མ༷་ཡི༷ན།
此能生者只有凡夫趣入，而由此再生为长寿天，因为是无暇之处，被视为堕落之处，以及见有不是解脱道，所以圣者不趣入。
དུས་འདས་འོངས་མི་ཐོབ་ཀྱི་དུས༷་ད་ལྟ་བ་གཅི༷ག་པུ་འཐོབ༷་སྟེ། སེམས་མེད་པས་སོ།
不得过去未来时，只得现在时，因为无心故。
སྐད་ཅིག་དང་པོ་ལ་ད་ལྟ་བ་ཐོབ་ལ་མ་བཏང་བར་ཐོབ་པ་འདས་པ་དང་ཡང་ལྡན་ཏེ་སོ་ཐར་བཞིན་ནོ།
第一刹那得现在未舍则也具有过去得，如同别解脱戒。
འདི་འདྲིས་པ་ཡིན་ཀྱང་འབད་པ་ཆེན་པོས་སྒྲུབ་དགོས་པས་སོ།
虽然这是熟悉的，但需要大精进成就故。
འདི་ཡང་ཡིད་བྱེད་ཀྱིས་ཚོགས་དྲུག་བཀག་པ་ལ་བཏགས་ཀྱི་འགོག་བྱེད་ཀྱི་རྫས་གཞན་ནི་མེད་དོ།
这也是假立于作意遮止六识，而无其他能遮的实体。
དྲུག་པ་ལ། ངོ་བོ། དོན་ཅི་སླད་འཇུག་པ། སེམས་རྟེན། དགེ་བ་ཡིན་མིན། ནམ་མྱོང་། རྐྱེན་ཅིས་ཐོབ། ལུས་རྟེན་བཅས་བདུན་རིམ་པས།
第六分：体性、为何目的趣入、心所依、是否善、何时受异熟、由何缘得、身所依，共七项依次：
འགོག༷་པའི༷་སྙོམས་འཇུག་ཅེས༷་པ༷འང༷་སེམས་སེམས་བྱུང་འགོག་པའི་རྫས་སུ་གོང་མ་འདུ་ཤེས་མེད་སྙོམས་ཇི་ལྟ་བ་དེ༷་བཞིན༷་ཉི༷ད་དུ་འདྲ་ཡང་། ཡིད་བྱེད་སོགས་ཀྱིས་མི་འདྲ་སྟེ།
所谓灭尽定也是遮止心心所的实物，与前面无想定如同一样相同，但由作意等而不同。
བསམ་པ་འགོག་སྙོམས་འདི༷་ནི། འདུ་ཤེས་དང་། ཚོར་བ་ཞི་བར་གན༷ས་པའི་དོན༷་དུ༷་འཇུག་གི་ངེས་པར་འབྱུང་བས་མིན་ལ།
心思是此灭尽定为了安住于寂静想受而趣入，而非为出离。
ས་ནི་སྲི༷ད་རྩེའི༷་མཇུག་ཐོགས་ལས་སྐྱེས༷་པས་དེ་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་ཀྱི་ས་གཞན་ལ་མེད་དོ།
地是由有顶后生故，仅在彼处有，而在其他地无。
ངོ་བོ་ཀུན་སློང་གིས་དགེ༷་བ༷འོ།
体性由动机而是善法。
མྱོང་འགྱུར་ནི་སྐྱེས་ནས་དང་ལན་གྲངས་གཞན་གཉི༷ས་སུ༷་མྱོང༷་འགྱུར༷་ད༷ང་། མྱོང་བར་མ༷་ངེས༷་པ་དང་གསུམ་ཡོད་ཀྱི་མཐོང་ཆོས་མེད་དེ།
受异熟是生后和余生二者受异熟，以及不定受异熟三种，而无现法受，
འདིའི་རྣམ་སྨིན་སྲིད་རྩེའི་མིང་བཞིའི་ཕུང་པོ་ཡིན་པས། འདོད་གཟུགས་པ་དག་སྐྱེ་བ་དེ་ལ་དེར་སྐྱེ་བ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ།
因为此异熟是有顶四名蕴，而欲界有色者在彼生中不可能生于彼处故。
དེ་ལ་སྐྱེས་ནས་མྱོང་འགྱུར་ནི་འདོད་པའི་འཕགས་པ་དག་དེ་ཐོབ་ནས་མ་ཉམས་པར་སྲིད་རྩེར་འགྲོ་བ། ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་འགྱུར་ནི་འདོད་པར་དེ་ཐོབ་པ་ཉམས་པ་གཟུགས་ཁམས་སུ་མངོན་དུ་བྱས་ཏེ་སྲིད་རྩེར་འགྲོ་བའོ།
其中生后受异熟是欲界圣者获得彼后未退失而往有顶者；他时受异熟是欲界获得彼后退失，在色界现前后往有顶者。
མྱོང་བར་མ་ངེས་པ་ནི་དེ་གཉིས་ཀ་འདོད་གཟུགས་སུ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཐོབ་པའོ།
不定受异熟是二者在欲色界获得阿罗汉者。
དེ་བྱིས་པས་བསྐྱེད་མི་ནུས་ཏེ། འདི་ལ་ཞི་གནས་སྲིད་རྩེ་མན་གྱི་སེམས་བརྒྱད་ཐོབ་པ་དང་། ལྷག་མཐོང་ནི་སྲིད་རྩེའི་མཐོང་སྤང་སྤངས་པའི་འཕ༷གས་པའི༷་ཤེས་རབ་དེ་གཉིས་མེད་པར་མི་ནུས་ལ།
凡夫不能生起它，因为这需要获得有顶以下八地的奢摩他心，以及断有顶见所断的圣者胜观智慧，无此二者则不能；
བྱིས་པས་སྲིད་རྩེའི་སེམས་ལ་བདག་བཀག་ན་བདག་ཆད་དུ་དོགས་པས་འདི་ལ་གཡང་སའི་འདུ་ཤེས་སྐྱེ་བས་སོ།
以及凡夫在有顶心中遮止我时，怀疑我断灭，所以生起此为险地之想故。
དེར་ཡང་འཕགས་པ་ཆགས་བཅས་དང་། ཕྱིར་མི་འོངས་ཁ་ཅིག་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་དགྲ་བཅོམ་རྣམས་ཀྱིས་སྲིད་རྩེའི་སེམས་མ་ཐོབ་པས་འདི་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་མི་ནུས་ལ།
又，有贪圣者、一些不还和慧解脱阿罗汉因未得有顶心故不能入此等至；
སྲིད་རྩེའི་སེམས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་མི་འོང་དང་། གཉིས་ཀའི་ཆ་ལས་རྣམ་གྲོལ་གྱི་དགྲ་བཅོམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་ཞི་བའི་འགོག་པ་ལུས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ།
获得有顶心的不还和俱解脱阿罗汉二者在现法中以身证寂灭的灭尽定。


 །
3-44a
རང་སངས་རྒྱས་དང་། བྱང་སེམས་ས་དྲུག་པ་ཡན་ཆད་དང་སངས་རྒྱས་རྣམས་འདི་ལ་འཇུག་ནུས་སོ། །འཕགས་པས་ཀྱང་སེམས་ཀྱི་སྟོབས་བསྐྱེད་པའི་སྦྱོ༷ར་བ༷ས་འཐོ༷བ་ཀྱི་ཆགས་བྲལ་ཙམ་གྱིས་མིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་སོར་སྡོམ་བཞིན་ད་ལྟ་བ་ཁོ་ན་འཐོབ་ཀྱི་འདས་མ་འོངས་མི་ཐོབ་བོ། །འདོད་པར་ཁམ་ཟས་ཀྱིས་ནུས་པ་གཏུགས་པས་ཞག་བདུན་ལས་མི་འཇུག་ལ། གོང་མ་ཇི་འདོད་དུའོ། །འོ་ན་འཕགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སྦྱོར་བས་ཐོབ་དགོས་སམ་ཞེ་ན། ཐུ༷བ་པའི༷་ཟད་མཁྱེན་ཐོབ་པའི་བྱང༷་ཆུབ༷་ཀྱིས༷་ཞར་ལ་ཐོབ༷་པར་བྱ༷་བ་ཡིན་གྱི་སྦྱོར་བས་མ་ཡིན་ཏེ། ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་རྩོལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར། འོ་ན་ཐུབ་པས་འགོག་སྙོམས་བརྙེས་ཀྱི་མངོན་དུ་མ་བྱས་ན་དེ་གཉིས་ཀའི་ཆ་ལས་རྣམ་གྲོལ་མིན་པར་འགྱུར་ཏེ། འགོག་སྙོམས་མངོན་དུ་མ་བྱས་པར་སྙོམས་འཇུག་གི་སྒྲིབ་པ་ལས་མི་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཁ་ཆེ་ནུབ་ཕྱོགས་བྱེ་བྲག་སྨྲ་བ་ན་རེ།ཐུབ་པས་བྱང་ཆུབ་ཤིང་དྲུང་དུ་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མཐོང་ལམ་བསྐྱེད་ཅིང་། དེ་རྗེས་སྲིད་རྩེའི་སེམས་ཀྱིས་འགོག་སྙོམས་བསྐྱེད་ལ། དེ་ལས་ལངས་ནས་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་སེམས་ལ་བརྟེན་ཏེ། སྲིད་རྩེའི་སྒོམ་སྤང་རྣམས་སྤངས་ཏེ་ཟད་དང་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་མངོན་དུ་མཛད་ཟེར། ཁ་ཆེ་བ་ན་རེ། ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་པའི་དང༷་པོར༷་འགོག་སྙོམས་མངོན་དུ་བྱས་པ་མ༷་ཡི༷ན་ཏེ། སྟན་གཅིག་ལ་མཐོང་ལམ་སྐད་ཅིག་བཅུ་དྲུག །སྒོམ་ལམ་སྲིད་རྩེའི་
3-44b
དགུ་སྤོང་བའི་བར་ཆད་མེད་དང་རྣམ་གྲོལ་ལམ་བཅོ་བརྒྱད་དེ་སྐ༷ད་ཅི༷ག་མ༷་སུམ༷་ཅུ༷་རྩ༷་བཞི༷་རྒྱུན་བར་མ་ཆད་དུ་བྱང་ཆུབ་དམ་པ་ཐོབ༷་པའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །འོག་ས་བརྒྱད་ཀྱི་མཐོང་སྒོམ་གྱི་སྤང་བྱ་རྣམས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཆགས་བྲལ་སྔོན་སོང་ཡིན་པས་དེ་དག་གི་གཉེན་པོར་འདིར་མི་བསྐྱེད་དོ་ཟེར་རོ། །འགོག་པའི་གེགས་བྲལ་བས་གཉིས་ཀའི་ཆ་ལས་རྣམ་གྲོལ་ཡིན་ཞིང་། བསམ་པ་ལྡང་བ་ཅན་དུ་འགྱུར་བས་རིམ་ཅན་དུ་མིན་ནོ་ཟེར། ནུབ་ཕྱོགས་པས་འགོག་པས་བར་ཆོད་ཀྱང་བསམ་པ་ལྡང་བ་ཅན་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། ལུང་གཞི་ལས། ཇི་སྲིད་ཟག་ཟད་མ་ཐོབ་བར་སྐྱིལ་ཀྲུང་མི་བཤིགས་པར་དམ་བཅས་ཀྱི་ཟག་མེད་ཀྱི་ལམ་ལས་མི་ལྡང་བར་མིན་པས་སྐྱོན་མེད་དོ་ཞེས་ལན་འདེབས་སོ། །སྙོམས་འཇུག་གཉི༷ས་ཀ༷་འདོ༷ད་དང༷་གཟུགས༷་ཀྱི་རྟེན༷་ཅ༷ན་ཡིན་གྱི་གཟུགས་མེད་ཀྱི་རྟེན་ཅན་མ་ཡིན་ཏེ། དགག་གཞི་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་སྙོམས་བསམ་གཏན་བཞི་པས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་དང་། འགོག་པ་འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བ་རགས་པས་སྐྱོ་བ་ཡིན་ན་གཟུགས་མེད་ཞི་བར་གནས་པས་དེ་དག་གིས་སྐྱོ་བ་མེད་པས་སོ། །རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པས་ཀུན་གཞི་རྣམ་ཤེས་དགག་གཞིར་འདོད་པ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན། འགོག་སྙོམས་གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཁམས་སུ་ཡང་མངོན་དུ་བྱེད་དོ། །འགོག༷་པ༷་སྔར་མ་ཐོབ་པ་དག་གིས་དང༷་པོ༷ར་མངོན་དུ་བྱེད་པ་མིའི༷་ནང༷་དུ༷་ཡིན་ཏེ་སྔར་མ་འདྲིས་པས་བསྐྱེད་དཀའ་ལ་མི་བློ་གསལ་བས་སོ་ཟེར། དེ་ཐོབ་ནས་ཉམས་པ་དག་གིས་ཕྱིས་གཟུགས་ཁམས་སུའང་
3-45a
མངོན་དུ་བྱེད་དེ། གང་སྤེལ་གྱིས་དང་པོ་མིའི་ནང་དུ་སྟེ་སྟོན་པོ་དང་། འཆད་པོ་དང་། སྦྱོར་བའི་སྟོབས་ཡོད་པས་སོ། །གཟུགས་མེད་དུ་མིན་ཏེ་རྟེན་མེད་པས་སོ་གསུངས། འདུ་ཤེས་མེད་སྙོམས་དང་པོ་གཟུགས་སུའང་བསྐྱེད་དེ། འཁོར་བར་ཐོག་མེད་ནས་འདྲིས་པས་སོ་ཟེར། འགོག་སྙོམས་ལས་ཉམས་ན་འཕགས་པ་ལ་ཉམས་པ་ཡོད་པར་ཐལ་ཟེར་ན། བྱེ་སྨྲས་འདོད། མདོ་སྡེ་པས་འཕགས་ལམ་ལ་ཉམས་པ་མེད་ཀྱི་མདོའི་དོན་སྲིད་རྩེའི་སེམས་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་འཇུག་ལས་ཉམས་པར་ཡོད་པར་བཤད་དོ། །ཞེས་འདོད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
རང་སངས་རྒྱས་དང་། བྱང་སེམས་ས་དྲུག་པ་ཡན་ཆད་དང་སངས་རྒྱས་རྣམས་འདི་ལ་འཇུག་ནུས་སོ།
独觉和第六地以上的菩萨以及诸佛能趣入此。
འཕགས་པས་ཀྱང་སེམས་ཀྱི་སྟོབས་བསྐྱེད་པའི་སྦྱོ༷ར་བ༷ས་འཐོ༷བ་ཀྱི་ཆགས་བྲལ་ཙམ་གྱིས་མིན་ནོ།
圣者也由生起心力的加行而得，而非仅由离贪得。
དེའི་ཕྱིར་སོར་སྡོམ་བཞིན་ད་ལྟ་བ་ཁོ་ན་འཐོབ་ཀྱི་འདས་མ་འོངས་མི་ཐོབ་བོ།
因此，如同别解脱戒，只获得现在，而不获得过去和未来。
འདོད་པར་ཁམ་ཟས་ཀྱིས་ནུས་པ་གཏུགས་པས་ཞག་བདུན་ལས་མི་འཇུག་ལ། གོང་མ་ཇི་འདོད་དུའོ།
欲界因段食的能力有限，不超过七日入定；上界则随意。
འོ་ན་འཕགས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སྦྱོར་བས་ཐོབ་དགོས་སམ་ཞེ་ན། ཐུ༷བ་པའི༷་ཟད་མཁྱེན་ཐོབ་པའི་བྱང༷་ཆུབ༷་ཀྱིས༷་ཞར་ལ་ཐོབ༷་པར་བྱ༷་བ་ཡིན་གྱི་སྦྱོར་བས་མ་ཡིན་ཏེ།
若问一切圣者皆需以加行获得吗？答，能仁以得尽智的菩提顺便获得，而非以加行，
ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་རྩོལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར།
因为一切功德无须勤作故。
འོ་ན་ཐུབ་པས་འགོག་སྙོམས་བརྙེས་ཀྱི་མངོན་དུ་མ་བྱས་ན་དེ་གཉིས་ཀའི་ཆ་ལས་རྣམ་གྲོལ་མིན་པར་འགྱུར་ཏེ། འགོག་སྙོམས་མངོན་དུ་མ་བྱས་པར་སྙོམས་འཇུག་གི་སྒྲིབ་པ་ལས་མི་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།
若问：若能仁获得灭尽定而未现前，则非俱解脱，因为未现前灭尽定不能从等至障解脱？
ཁ་ཆེ་ནུབ་ཕྱོགས་བྱེ་བྲག་སྨྲ་བ་ན་རེ།ཐུབ་པས་བྱང་ཆུབ་ཤིང་དྲུང་དུ་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མཐོང་ལམ་བསྐྱེད་ཅིང་། དེ་རྗེས་སྲིད་རྩེའི་སེམས་ཀྱིས་འགོག་སྙོམས་བསྐྱེད་ལ། དེ་ལས་ལངས་ནས་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་སེམས་ལ་བརྟེན་ཏེ། སྲིད་རྩེའི་སྒོམ་སྤང་རྣམས་སྤངས་ཏེ་ཟད་དང་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་མངོན་དུ་མཛད་ཟེར།
迦湿弥罗西方毗婆沙师说：能仁于菩提树下依第四禅生起见道，之后以有顶心生起灭尽定，从彼出定后依第四禅心断有顶诸修所断，现前尽智和无生智。
ཁ་ཆེ་བ་ན་རེ། ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་པའི་དང༷་པོར༷་འགོག་སྙོམས་མངོན་དུ་བྱས་པ་མ༷་ཡི༷ན་ཏེ།
迦湿弥罗师说：初得尽无生智时未现前灭尽定，
སྟན་གཅིག་ལ་མཐོང་ལམ་སྐད་ཅིག་བཅུ་དྲུག །སྒོམ་ལམ་སྲིད་རྩེའི་དགུ་སྤོང་བའི་བར་ཆད་མེད་དང་རྣམ་གྲོལ་ལམ་བཅོ་བརྒྱད་དེ་སྐ༷ད་ཅི༷ག་མ༷་སུམ༷་ཅུ༷་རྩ༷་བཞི༷་རྒྱུན་བར་མ་ཆད་དུ་བྱང་ཆུབ་དམ་པ་ཐོབ༷་པའི་ཕྱིར༷་རོ༷།
因为在一座中以见道十六刹那，修道断有顶九品的无间道和解脱道十八，共三十四刹那相续不断而得殊胜菩提故。
འོག་ས་བརྒྱད་ཀྱི་མཐོང་སྒོམ་གྱི་སྤང་བྱ་རྣམས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཆགས་བྲལ་སྔོན་སོང་ཡིན་པས་དེ་དག་གི་གཉེན་པོར་འདིར་མི་བསྐྱེད་དོ་ཟེར་རོ།
下八地的见修所断诸法，如来先前已离贪，所以此处不生彼等的对治。
འགོག་པའི་གེགས་བྲལ་བས་གཉིས་ཀའི་ཆ་ལས་རྣམ་གྲོལ་ཡིན་ཞིང་། བསམ་པ་ལྡང་བ་ཅན་དུ་འགྱུར་བས་རིམ་ཅན་དུ་མིན་ནོ་ཟེར།
因远离灭尽障碍故是俱解脱，且成为有起心故非渐次。
ནུབ་ཕྱོགས་པས་འགོག་པས་བར་ཆོད་ཀྱང་བསམ་པ་ལྡང་བ་ཅན་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། ལུང་གཞི་ལས། ཇི་སྲིད་ཟག་ཟད་མ་ཐོབ་བར་སྐྱིལ་ཀྲུང་མི་བཤིགས་པར་དམ་བཅས་ཀྱི་ཟག་མེད་ཀྱི་ལམ་ལས་མི་ལྡང་བར་མིན་པས་སྐྱོན་མེད་དོ་ཞེས་ལན་འདེབས་སོ།
西方师回答说：虽由灭尽定间隔，但不会变成有起心，《律本》中说："直到获得漏尽前，誓不解除跏趺坐"，而非从无漏道中起，所以无过失。
སྙོམས་འཇུག་གཉི༷ས་ཀ༷་འདོ༷ད་དང༷་གཟུགས༷་ཀྱི་རྟེན༷་ཅ༷ན་ཡིན་གྱི་གཟུགས་མེད་ཀྱི་རྟེན་ཅན་མ་ཡིན་ཏེ།
二等至是欲界和色界所依，而非无色界所依，
དགག་གཞི་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་སྙོམས་བསམ་གཏན་བཞི་པས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་དང་། འགོག་པ་འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བ་རགས་པས་སྐྱོ་བ་ཡིན་ན་གཟུགས་མེད་ཞི་བར་གནས་པས་དེ་དག་གིས་སྐྱོ་བ་མེད་པས་སོ།
因为没有所遮基础，以及无想定为第四禅所摄，以及灭尽定是由于粗想受而厌离，而无色界已安住寂静故无彼等厌离。
རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པས་ཀུན་གཞི་རྣམ་ཤེས་དགག་གཞིར་འདོད་པ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན། འགོག་སྙོམས་གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཁམས་སུ་ཡང་མངོན་དུ་བྱེད་དོ།
瑜伽行派认为阿赖耶识是所遮基础，按他们的观点，灭尽定也在无色界现前。
འགོག༷་པ༷་སྔར་མ་ཐོབ་པ་དག་གིས་དང༷་པོ༷ར་མངོན་དུ་བྱེད་པ་མིའི༷་ནང༷་དུ༷་ཡིན་ཏེ་སྔར་མ་འདྲིས་པས་བསྐྱེད་དཀའ་ལ་མི་བློ་གསལ་བས་སོ་ཟེར།
先前未得灭尽定者初次现前是在人中，因为先前不熟悉故难生起，而人的智慧明了故。
དེ་ཐོབ་ནས་ཉམས་པ་དག་གིས་ཕྱིས་གཟུགས་ཁམས་སུའང་མངོན་དུ་བྱེད་དེ། གང་སྤེལ་གྱིས་དང་པོ་མིའི་ནང་དུ་སྟེ་སྟོན་པོ་དང་། འཆད་པོ་དང་། སྦྱོར་བའི་སྟོབས་ཡོད་པས་སོ། །གཟུགས་མེད་དུ་མིན་ཏེ་རྟེན་མེད་པས་སོ་གསུངས།
获得后退失者之后也在色界现前。世亲说最初在人中，因为有教授者、讲解者和加行力。在无色界则不然，因为无所依故。
འདུ་ཤེས་མེད་སྙོམས་དང་པོ་གཟུགས་སུའང་བསྐྱེད་དེ། འཁོར་བར་ཐོག་མེད་ནས་འདྲིས་པས་སོ་ཟེར།
无想定初次也在色界生起，因为从无始轮回以来已熟悉。
འགོག་སྙོམས་ལས་ཉམས་ན་འཕགས་པ་ལ་ཉམས་པ་ཡོད་པར་ཐལ་ཟེར་ན། བྱེ་སྨྲས་འདོད།
若说：若从灭尽定退失，则圣者有退失？毗婆沙师承许。
མདོ་སྡེ་པས་འཕགས་ལམ་ལ་ཉམས་པ་མེད་ཀྱི་མདོའི་དོན་སྲིད་རྩེའི་སེམས་དང་། འགོག་པའི་སྙོམས་འཇུག་ལས་ཉམས་པར་ཡོད་པར་བཤད་དོ། །ཞེས་འདོད་དོ།
经部师承许：圣道无退失，但经中说有从有顶心和灭尽定退失。


 །རྗེས་ཀྱི་སེམས་ནི། བྱེ་སྨྲས་འདས་པ་རྫས་ཡོད་དུ་འདོད་པས་དེ་ལས་དང་། མདོ་སྡེ་པས་ལུས་ལ་སེམས་ཀྱི་ས་བོན་ཡོད་པ་ལས་སྐྱེ་ཟེར་ཡང་། དང་པོ་ལྟར་ན། འདས་སེམས་དེའི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་ན་མཚུངས་ལྡན་མ་བཀག་པ་དང་། མེད་ན་རྫས་སུ་མ་གྲུབ་བོ། །གཉིས་པ་ལའང་། ས་བོན་སེམས་ཡིན་ན་མཚུངས་ལྡན་མ་བཀག་པར་ཐལ་བ་དང་། སེམས་མིན་ན་བེམ་པོ་སེམས་ཀྱི་ཉེར་ལེན་དུ་འགྱུར་བས་གནོད་པར་ཐལ་བ་སོགས་སོ། །སྙོམས་འཇུག་གཉིས་ལ་ཁྱད་མེད་དེ། སེམས་སེམས་བྱུང་ལུས་ལ་བཀག་པའི་ངོ་བོ་ཡིན་པས་སོ་ཟེར་ན། མདོ་བྱེ་གཉིས་ཀྱིས་དེ་ཙམ་དུ་ཁྱད་མེད་ཀྱང་ཀུན་སློང་དང་། དང་པོ་སྐྱེ་ཚུལ། ཁམས། ས། གང་ཟག་རྣམ་སྨིན་མྱོང་འགྱུར་ལ་ཁྱད་ཡོད་པས་སོ་ཟེར། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་ལྟར་ན། ཚོགས་དྲུག་འཁོར་
3-45b
བཅས་དང་ཚོགས་བདུན་འཁོར་བཅས་བཀག་པའི་ཁྱད་པར་རོ། །བདུན་པ། སྲོག༷་ནི༷་ཁམས་གསུམ་པོའི་ཚེ༷་ཞེས་བྱ་བ་ཡི༷ན་ལ། དེ་ཡང་ལུས་ཀྱི་དྲོད༷་དང༷་ནི༷་རྣམ༷་ཤེས༷་རྟེན༷་གང༷་ཡི༷ན་པ༷འོ༷། །སྲོག་མེད་པ་ལ་དྲོད་མ་མཐོང་བས་སོ། །དེ་ཡང་རིས་མཐུན་པར་གནས་ཙམ་ལ་གདགས་པས་སོ། །ཚེ་དང་བསོད་ནམས་གང་རུང་ཟད་པ་དང་། གཉིས་ཀ་ཟད་ནས་འཆི་བ་དང་། བར་མ་དོར་འཆི་བ་དང་བཞི། བདག་གཞན་གྱིས་འཆི་བ་མུ་བཞི་ལས། དང་པོ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་འཆི་ལ། གཞན་གྱིས་མི་འཆི་བ། སངས་རྒྱས་དང་འདོད་ལྷ་རྩེད་མྱོས་དང་ཡིད་འཁྲུགས་སོགས་སོ། །གཉིས་པ་མའི་མངལ་ན་གནས་པ་དང་། སྒོ་ང་ལ་གནས་པའོ། །གཉིས་ཀས་འཆི་བ་འདོད་སྤྱོད་ཕལ་ཆེའོ། །གཉིས་ཀས་མི་འཆི་བ་དམྱལ་བ་པ། སྒྲ་མི་སྙན། མཐོང་ལམ་དང་། བྱམས་པ་དང་། སེམས་མེད་པའི་སྙོམས་འཇུག་གཉིས་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། རྒྱལ་པོའི་དྲང་སྲོང་། རྒྱལ་པོའི་ཕོ་ཉ། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ལུང་བསྟན་པ། སྲིད་པ་ཐ་མ་པ། དེའི་མ་སྦྲུམ་བཞིན་དང་། འཁོར་སྒྱུར་དང་། དེའི་མ་སྦྲུམ་སྐབས་དང་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་སོ། །དེ་ལ་རྒྱལ་པོའི་དྲང་སྲོང་སྔོན་འཁོར་སྒྱུར་ཡིན་པ་ཕྱིས་རབ་ཏུ་བྱུང་བའོ། །དེ་ཡང་བདག་གིས་འཆི་བ་ནི་ལྕེབ་ནས་འཆི་བ་སོགས་དང་། གཞན་གྱིས་འཆི་བ་ན་གསོད་པའོ། །བརྒྱད་པ་ལ་ངོ་བོ་དང་བྱེད་ལས་གཉིས། དང་པོ་ལ་རྩ་བའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཡན་ལག་གི་དེ་གཉིས། དང་པོ། འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚ༷ན་ཉི༷ད་དག༷་ནི༷་
3-46a
ཆོས་རྣམས་སྐྱེ་བྱེད་ཀྱི་སྐྱེ༷་བ༷་དང༷་། རྙིང་བྱེད་རྒ༷་བ་དང༷་། གནས་བྱེད་གན༷ས་པ་དང༷་། འཇིག་བྱེད་མི༷་རྟག༷་ཉི༷ད་ཅེས་བྱ་བ་བཞིའོ། །མཚན་ཉིད་བཞི་ཡིན་མོད། མདོ་ལས། གནས་པ་མི་བརྟན་པ་ནི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རྒ་བ་དང་འབྲེལ་བར་བསྟན་ནོ་ཟེར། གཉིས་པ། སྐྱེ་སོགས་དེ༷་དག༷་ལའང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་སྐྱེ༷་བའི༷་སྐྱེ༷་བ་དང་ལ༷་སོ༷གས་པས་རྒ་བའི་རྒ་བ། གནས་པའི་གནས་པ། མི་རྟག་པའི་མི་རྟག་པ་བཞིའོ། །གཉིས་པ་ལ། དངོས་དང་།རྩོད་སྤོང་གཉིས། དང་པོ། རྩ་བའི་བཞི་པོ་དེ༷་ནི་རང་མིན་བདུན་དང་། བྱ་ཡུལ་བུམ་སོགས་མཚན་གཞི་དང་ཆོས༷་བརྒྱ༷ད་ལའང་འཇུག་པ་ད༷ང་རྗེས་མཐུན་བཞི་པོ་རེ་རེས་རྩ་བའི་ཆོས་གཅི༷ག་པུ་དེ་ཁོ་ན་ལ༷་འཇུག༷་ཅིང་སྐྱེད་པས་ཐུག་མེད་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །མཚན་ཉིད་ནི་དོན་གཞན་གྱིས་འདུས་བྱས་སུ་མཚོན་པར་བྱེད་ཅེས་འདོད། དེ་དོན་གཞན་དུ་འདོད་ན་རིགས་པ་དུ་མས་མི་འཐད་ལ། རྒྱུན་ལ་བཏགས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་ལ་མིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
རྗེས་ཀྱི་སེམས་ནི། བྱེ་སྨྲས་འདས་པ་རྫས་ཡོད་དུ་འདོད་པས་དེ་ལས་དང་། མདོ་སྡེ་པས་ལུས་ལ་སེམས་ཀྱི་ས་བོན་ཡོད་པ་ལས་སྐྱེ་ཟེར་ཡང་།
后时的心：毗婆沙师主张过去实有，故从彼生；经部师说从身上存在的心种子而生。
དང་པོ་ལྟར་ན། འདས་སེམས་དེའི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་ན་མཚུངས་ལྡན་མ་བཀག་པ་དང་། མེད་ན་རྫས་སུ་མ་གྲུབ་བོ།
按照第一种，如果过去心存在于其相续中，则成为相应未被遮止；如果不存在，则实物不成立。
གཉིས་པ་ལའང་། ས་བོན་སེམས་ཡིན་ན་མཚུངས་ལྡན་མ་བཀག་པར་ཐལ་བ་དང་། སེམས་མིན་ན་བེམ་པོ་སེམས་ཀྱི་ཉེར་ལེན་དུ་འགྱུར་བས་གནོད་པར་ཐལ་བ་སོགས་སོ།
对第二种也是，如果种子是心，则将导致相应未被遮止；如果不是心，则物质成为心的亲因，这将导致过失等。
སྙོམས་འཇུག་གཉིས་ལ་ཁྱད་མེད་དེ། སེམས་སེམས་བྱུང་ལུས་ལ་བཀག་པའི་ངོ་བོ་ཡིན་པས་སོ་ཟེར་ན།
若问：二等至无差别，因为都是遮止身上的心心所的体性？
མདོ་བྱེ་གཉིས་ཀྱིས་དེ་ཙམ་དུ་ཁྱད་མེད་ཀྱང་ཀུན་སློང་དང་། དང་པོ་སྐྱེ་ཚུལ། ཁམས། ས། གང་ཟག་རྣམ་སྨིན་མྱོང་འགྱུར་ལ་ཁྱད་ཡོད་པས་སོ་ཟེར།
经部和毗婆沙两派说，虽在这方面无差别，但在动机、初次生起方式、界、地、补特伽罗、受异熟上有差别。
རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་ལྟར་ན། ཚོགས་དྲུག་འཁོར་བཅས་དང་ཚོགས་བདུན་འཁོར་བཅས་བཀག་པའི་ཁྱད་པར་རོ།
依瑜伽行派，差别在于遮止六识及其眷属和七识及其眷属。
བདུན་པ། སྲོག༷་ནི༷་ཁམས་གསུམ་པོའི་ཚེ༷་ཞེས་བྱ་བ་ཡི༷ན་ལ། དེ་ཡང་ལུས་ཀྱི་དྲོད༷་དང༷་ནི༷་རྣམ༷་ཤེས༷་རྟེན༷་གང༷་ཡི༷ན་པ༷འོ༷།
第七，命根是三界的寿命，也是身体的暖与识的所依。
སྲོག་མེད་པ་ལ་དྲོད་མ་མཐོང་བས་སོ། །དེ་ཡང་རིས་མཐུན་པར་གནས་ཙམ་ལ་གདགས་པས་སོ།
因为在无命者未见暖故。这只是假立于同类相续住。
ཚེ་དང་བསོད་ནམས་གང་རུང་ཟད་པ་དང་། གཉིས་ཀ་ཟད་ནས་འཆི་བ་དང་། བར་མ་དོར་འཆི་བ་དང་བཞི།
寿与福任一尽、二者皆尽而死，以及中阴死，共四种。
བདག་གཞན་གྱིས་འཆི་བ་མུ་བཞི་ལས། དང་པོ་བདག་ཉིད་ཀྱིས་འཆི་ལ། གཞན་གྱིས་མི་འཆི་བ། སངས་རྒྱས་དང་འདོད་ལྷ་རྩེད་མྱོས་དང་ཡིད་འཁྲུགས་སོགས་སོ།
由自他而死有四种情况：第一，自死而不为他所杀，如佛和欲界天、游戏陶醉和心乱等。
གཉིས་པ་མའི་མངལ་ན་གནས་པ་དང་། སྒོ་ང་ལ་གནས་པའོ། །གཉིས་ཀས་འཆི་བ་འདོད་སྤྱོད་ཕལ་ཆེའོ། །
第二，在母胎内和在蛋中。自他二者而死是大多数欲界有情。
གཉིས་ཀས་མི་འཆི་བ་དམྱལ་བ་པ། སྒྲ་མི་སྙན། མཐོང་ལམ་དང་། བྱམས་པ་དང་། སེམས་མེད་པའི་སྙོམས་འཇུག་གཉིས་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། རྒྱལ་པོའི་དྲང་སྲོང་། རྒྱལ་པོའི་ཕོ་ཉ། སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ལུང་བསྟན་པ། སྲིད་པ་ཐ་མ་པ། དེའི་མ་སྦྲུམ་བཞིན་དང་།
不由二者死者是地狱众生、北俱卢洲人、见道者、修慈者、入无心二等至者、王仙、王使、佛所授记者、最后有者、其怀孕之母及
འཁོར་སྒྱུར་དང་། དེའི་མ་སྦྲུམ་སྐབས་དང་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་སོ།
转轮王及其怀孕之母和上二界众生。
དེ་ལ་རྒྱལ་པོའི་དྲང་སྲོང་སྔོན་འཁོར་སྒྱུར་ཡིན་པ་ཕྱིས་རབ་ཏུ་བྱུང་བའོ།
此中，王仙是先前曾为转轮王后出家者。
དེ་ཡང་བདག་གིས་འཆི་བ་ནི་ལྕེབ་ནས་འཆི་བ་སོགས་དང་། གཞན་གྱིས་འཆི་བ་ན་གསོད་པའོ།
其中自死是窒息而死等，他死是被杀。
བརྒྱད་པ་ལ་ངོ་བོ་དང་བྱེད་ལས་གཉིས། དང་པོ་ལ་རྩ་བའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཡན་ལག་གི་དེ་གཉིས།
第八分体性和作用二。初分根本相和支分相二。
དང་པོ། འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚ༷ན་ཉི༷ད་དག༷་ནི༷་ཆོས་རྣམས་སྐྱེ་བྱེད་ཀྱི་སྐྱེ༷་བ༷་དང༷་། རྙིང་བྱེད་རྒ༷་བ་དང༷་། གནས་བྱེད་གན༷ས་པ་དང༷་། འཇིག་བྱེད་མི༷་རྟག༷་ཉི༷ད་ཅེས་བྱ་བ་བཞིའོ།
初，有为相是能使诸法生起的生、能使衰老的老、能使安住的住和能使坏灭的无常性，共四种。
མཚན་ཉིད་བཞི་ཡིན་མོད། མདོ་ལས། གནས་པ་མི་བརྟན་པ་ནི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རྒ་བ་དང་འབྲེལ་བར་བསྟན་ནོ་ཟེར།
虽是四相，经中说："住不稳固，是因生起故与老相关联"。
གཉིས་པ། སྐྱེ་སོགས་དེ༷་དག༷་ལའང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་སྐྱེ༷་བའི༷་སྐྱེ༷་བ་དང་ལ༷་སོ༷གས་པས་རྒ་བའི་རྒ་བ། གནས་པའི་གནས་པ། མི་རྟག་པའི་མི་རྟག་པ་བཞིའོ།
第二，对于彼等生等也有随顺相：生之生、等字所含老之老、住之住、无常之无常四种。
གཉིས་པ་ལ། དངོས་དང་།རྩོད་སྤོང་གཉིས། དང་པོ། རྩ་བའི་བཞི་པོ་དེ༷་ནི་རང་མིན་བདུན་དང་། བྱ་ཡུལ་བུམ་སོགས་མཚན་གཞི་དང་ཆོས༷་བརྒྱ༷ད་ལའང་འཇུག་པ་ད༷ང་
第二分实际和遣除诤论二。初，根本四相趣入于非自七种、所作对境瓶等相举及八法，而
རྗེས་མཐུན་བཞི་པོ་རེ་རེས་རྩ་བའི་ཆོས་གཅི༷ག་པུ་དེ་ཁོ་ན་ལ༷་འཇུག༷་ཅིང་སྐྱེད་པས་ཐུག་མེད་དུ་མི་འགྱུར་རོ།
随顺四相每一个只趣入和生起根本之法唯一彼法，故不成无穷。
མཚན་ཉིད་ནི་དོན་གཞན་གྱིས་འདུས་བྱས་སུ་མཚོན་པར་བྱེད་ཅེས་འདོད། དེ་དོན་གཞན་དུ་འདོད་ན་རིགས་པ་དུ་མས་མི་འཐད་ལ། རྒྱུན་ལ་བཏགས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་ལ་མིན་ནོ།
认为相是由他法使有为被标识。若认为它是异体，则以多种道理不合理，而是假立于相续，而非于刹那。


 །གཉིས་པ། དུས་གཅིག་ཏུ་མཚན་ཉིད་བཞི་ཚང་ཡང་། གནས་འཇིག་དུས་གཅིག་ཏུ་མི་བྱེད་དེ། སྐྱེ་བ་མ་འོངས་པ་ཆོས་མ་འོངས་པ་ལ་བྱ་བ་བྱེད། ད་ལྟ་བའི་ཆོས་ལ་གནས་པ་སོགས་བྱ་བ་བྱེད་པས་དུས་ཐ་དད་པས་སྐྱོན་མེད་ལ། ཡང་མ་འོངས་པ་གཅིག་ཆར་སྐྱེ་བར་ཐལ་ཞེ་ན་མི་སྐྱེ་སྟེ། རང་རང་གི་རྒྱུ༷་དང༷་རྐྱེན༷་དག༷་མེ༷ད་པ༷ར་ནི༷། སྐྱེ༷་བ༷་ཁོ་ནས་བསྐྱེ༷ད་བྱ༷་སྐྱེད༷་པར་བྱེ༷ད་པ་མིན༷་ཟེར་ཀྱང་རྒྱུ་རྐྱེན་ཡོད་དགོས་ན་སྐྱེ་བ་གཞན་དེ་རྒྱུར་འདོད་པས་ཅི་བྱ། འདི་ཡང་རྫས་སུ་གྲུབ་པར་སྒྲོ་བཏགས་སོ། །དགུ་པ་ལ་ངོ་བོ་དང་
3-46b
ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ། མིང༷་གི༷་ཚོགས༷་དང་། ལ༷་སོ༷གས་པ༷ས་བཟུང་བ་ངག་དང་། ཡི་གེ་དག་ནི༷། དོན་གྱི་ངོ་བོ་སྟོན་པ་མིང༷་སྟེ། གཟུགས་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང༷་། དོན་གྱི་ཁྱད་པར་སྟོན་པ་ངག༷་གམ་ཚིག་སྟེ། འདུས་བྱས་རྣམས་མི་རྟག་ཅེས་པ་ལྟ་བུ་དང༷་། དེ་དག་གི་རྩོམ་གཞི་ཡི༷་གེ༷འི་ཚོགས༷་ཏེ་ཀ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ཡང་མིང་སོགས་སྒྲ་སྤྱི་ལ་རྫས་སུ་ཞེན་པའོ། །མདོ་སྡེ་པས། མིང་དག་ཀྱང་བརྡས་མཚམས་མ་བཅད་ན་དོན་རྗོད་བྱེད་དུ་མི་འགྱུར་ལ། དེ་ཡང་མིང་སོགས་སྒྲ་སྤྱི་ལ་རྫས་སུ་ཞེན་པའོ། །མདོ་སྡེ་པས། མིང་དག་ཀྱང་བརྡས་མཚམས་མ་བཅད་ན་དོན་རྗོད་བྱེད་དུ་མི་འགྱུར་ལ། དེ་སྒྲ་རང་མཚན་དང་། མིང་ལ་དོན་དུ་འཁྲུལ་པ་དང་བཅས་པས་རྟོག་ཡུལ་རྫས་སུ་མེད་ཟེར། བྱེ་སྨྲས་རྟོག་ཡུལ་རྫས་སུ་ཡོད་པར་ཞེན་པའོ། །གཉིས་པ་ལ་ཁམས་གར་ཡོད། སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་མི་སྟོན་སོགས་བཞི་པོ་རིམ་པ་ལྟར། མིང་སོགས་དེ་དག་ཀྱང་འདོ༷ད་དང༷་གཟུག༷ས་སུ་གཏོགས༷་ཀྱི། གཟུགས་མེད་ན་ཕན་ཚུན་ཡུལ་མིན་པས་རྗོད་བྱེད་མིན་ནོ། །རྒྱུད་གཏོགས་རྩོལ་བྱུང་ཡིན་པས་སེམ༷ས་ཅ༷ན་དུ་སྟོན༷་པ་ཡིན་ནོ། །སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུས་བསྐྱེད་པས་བྱུང་བ་གསུམ་ལས་རྒྱུ༷་མཐུན༷་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་མིང་སོགས་རྡུལ་བསགས་པ་མིན་ཕྱིར་རྒྱས་བྱུང་མིན་ལ། འདོད་པའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བས་རྣམ་སྨིན་མིན་ནོ། །དགེ་དང་ཉོན་མོངས་ཅན་དུ་ལུང༷་བསྟན༷་མིན༷་ཏེ་དགེ་རྩ་ཆད་པ་དང་། འདོད་ཆགས་བྲལ་བ་རྣམས་ལའང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཁོ་ནའོ། །གཉིས་པ་རབ་དབྱེ་གཞན་ལ། རྒྱུ་མཐུན་
3-47a
སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ། ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་པ་དེ༷་བཞིན༷་དུ་སྐལ༷་མཉམ༷་ཀྱང་དེ་གསུམ་ཡིན་ལ། དེར་མ་ཟད་དེ་ནི་རྣམ༷་པར༷་སྨིན༷་པ༷་ལས་བྱུང་བའང༷་ཡི༷ན་ཏེ། དབང་པོ་སོགས་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་སྐལ་མཉམ་དག་སྔོན་ལས་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཁ༷མས་ནི་གསུམ༷་དུ་གཏོགས་པ༷་སྟེ༷། གཟུགས་མེད་ནའང་དེ་ཡོད་པས་སོ། །ཐོབ༷་པ་ནི་རྒྱུ་མཐུན་དང་རྣམ་སྨིན་ལས་བྱུང་བ་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཡིན་ལ། མཚ༷ན་ཉི༷ད་རྣམ༷ས་ཀྱང༷་དེ་བཞིན་བྱུང་གཉིས་དང་ཁམས་གསུམ་པའོ། །མཚན་ཉིད་ལ་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་མི་སྟོན་གཉིས་ཀ་དང་། དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་ཡོད་དོ། །སྙོམ༷ས་འཇུག༷་གཉིས་དང༷་། མི༷་ལྡན༷་པ༷་མ་ཐོབ་པ་དག༷་རྒྱུ༷་མ༷ཐུན་པ༷་ལས་བྱུང་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི།རྒྱས་དང་རྣམ་སྨིན་ལས་བྱུང་བ་མེད་དེ། དེ་གསུམ་གཟུགས་ཅན་མིན་པ་དང་། སྙོམས་འཇུག་གཉིས་དགེ་བ་དང་། མི་ལྡན་པ་དགེ་མི་དགེའི་ལས་ཀྱིས་འཕངས་པ་མིན་པར་ཞར་ལ་བྱུང་བས་སོ། །
说所生之因缘果等三差别
གཉིས་པ་རྒྱུ་འབྲས་རྐྱེན་གསུམ་གྱི་རྣམ་བཞག་ལ། རྒྱུ་ཡི་རྣམ་བཞག་འབྲས་བུའི་རྣམ་བཞག་རྐྱེན་གྱི་རྣམ་བཞག་གསུམ་ལས།
因差别
དང་པོ་ལ། བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། བྱེ༷ད་པའི་རྒྱུ༷་དང་། ལྷ༷ན་ཅི༷ག་འབྱུང༷་བ༷་དང༷་། སྐལ༷་མཉམ༷་དང་། མཚུངས༷་པར༷་ལྡན༷་པ༷་དང༷་། ཀུན༷་ཏུ༷་འགྲོ༷་དང༷་། རྣམ༷་སྨིན༷་གྱི་རྒྱུ་དང༷་། རྒྱུ༷་ནི༷་རྣམ༷་པ༷་དྲུག༷་ཏུ༷་ཆོས་མངོན་པ་བ་རྣམས་ཀྱིས་འདོ༷ད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
གཉིས་པ། དུས་གཅིག་ཏུ་མཚན་ཉིད་བཞི་ཚང་ཡང་། གནས་འཇིག་དུས་གཅིག་ཏུ་མི་བྱེད་དེ། སྐྱེ་བ་མ་འོངས་པ་ཆོས་མ་འོངས་པ་ལ་བྱ་བ་བྱེད། ད་ལྟ་བའི་ཆོས་ལ་གནས་པ་སོགས་བྱ་བ་བྱེད་པས་དུས་ཐ་དད་པས་སྐྱོན་མེད་ལ།
第二，虽同一时四相具足，但住和灭不同时作用，因为未来的生对未来法起作用，对现在法则是住等起作用，由于时间不同故无过失。
ཡང་མ་འོངས་པ་གཅིག་ཆར་སྐྱེ་བར་ཐལ་ཞེ་ན་མི་སྐྱེ་སྟེ། རང་རང་གི་རྒྱུ༷་དང༷་རྐྱེན༷་དག༷་མེ༷ད་པ༷ར་ནི༷། སྐྱེ༷་བ༷་ཁོ་ནས་བསྐྱེ༷ད་བྱ༷་སྐྱེད༷་པར་བྱེ༷ད་པ་མིན༷་ཟེར་ཀྱང་རྒྱུ་རྐྱེན་ཡོད་དགོས་ན་སྐྱེ་བ་གཞན་དེ་རྒྱུར་འདོད་པས་ཅི་བྱ།
又，若问：未来法将同时生起吗？答：不生起，因为无各自的因缘，非唯生能生所生。虽如此说，但若需有因缘，则何必承认其他生为因。
འདི་ཡང་རྫས་སུ་གྲུབ་པར་སྒྲོ་བཏགས་སོ།
这也是增益为实有。
དགུ་པ་ལ་ངོ་བོ་དང་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ། མིང༷་གི༷་ཚོགས༷་དང་། ལ༷་སོ༷གས་པ༷ས་བཟུང་བ་ངག་དང་། ཡི་གེ་དག་ནི༷།
第九分体性和差别二。初，名聚和等所含句和文
དོན་གྱི་ངོ་བོ་སྟོན་པ་མིང༷་སྟེ། གཟུགས་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང༷་།
表示义体的名，如"色"等，以及
དོན་གྱི་ཁྱད་པར་སྟོན་པ་ངག༷་གམ་ཚིག་སྟེ། འདུས་བྱས་རྣམས་མི་རྟག་ཅེས་པ་ལྟ་བུ་དང༷་།
表示义差别的句或词，如"有为无常"等，以及
དེ་དག་གི་རྩོམ་གཞི་ཡི༷་གེ༷འི་ཚོགས༷་ཏེ་ཀ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ཡང་མིང་སོགས་སྒྲ་སྤྱི་ལ་རྫས་སུ་ཞེན་པའོ།
彼等的组成基础文聚，如"卡"等。这是执声总类的名等为实物。
མདོ་སྡེ་པས། མིང་དག་ཀྱང་བརྡས་མཚམས་མ་བཅད་ན་དོན་རྗོད་བྱེད་དུ་མི་འགྱུར་ལ། དེ་ཡང་མིང་སོགས་སྒྲ་སྤྱི་ལ་རྫས་སུ་ཞེན་པའོ། །མདོ་སྡེ་པས། མིང་དག་ཀྱང་བརྡས་མཚམས་མ་བཅད་ན་དོན་རྗོད་བྱེད་དུ་མི་འགྱུར་ལ།
经部师说：名若未由言说划定边界，则不成为表义者。这也是执声总类的名等为实物。经部师说：名若未由言说划定边界，则不成为表义者。
དེ་སྒྲ་རང་མཚན་དང་། མིང་ལ་དོན་དུ་འཁྲུལ་པ་དང་བཅས་པས་རྟོག་ཡུལ་རྫས་སུ་མེད་ཟེར།
那是声音自相和对名混淆为义，所以分别对境非实有。
བྱེ་སྨྲས་རྟོག་ཡུལ་རྫས་སུ་ཡོད་པར་ཞེན་པའོ།
毗婆沙师执分别对境为实有。
གཉིས་པ་ལ་ཁམས་གར་ཡོད། སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་མི་སྟོན་སོགས་བཞི་པོ་རིམ་པ་ལྟར།
第二分在何界、是否表示有情等四项依次：
མིང་སོགས་དེ་དག་ཀྱང་འདོ༷ད་དང༷་གཟུག༷ས་སུ་གཏོགས༷་ཀྱི། གཟུགས་མེད་ན་ཕན་ཚུན་ཡུལ་མིན་པས་རྗོད་བྱེད་མིན་ནོ།
彼等名等也属于欲界和色界，在无色界因非相互对境故非能诠。
རྒྱུད་གཏོགས་རྩོལ་བྱུང་ཡིན་པས་སེམ༷ས་ཅ༷ན་དུ་སྟོན༷་པ་ཡིན་ནོ། །
因属相续是寻求所生，所以表示有情。
སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུས་བསྐྱེད་པས་བྱུང་བ་གསུམ་ལས་རྒྱུ༷་མཐུན༷་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་མིང་སོགས་རྡུལ་བསགས་པ་མིན་ཕྱིར་རྒྱས་བྱུང་མིན་ལ། འདོད་པའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བས་རྣམ་སྨིན་མིན་ནོ།
因由同分因所生，所以从三所生中唯是等流，而名等非积微尘故非长养，随欲行故非异熟。
དགེ་དང་ཉོན་མོངས་ཅན་དུ་ལུང༷་བསྟན༷་མིན༷་ཏེ་དགེ་རྩ་ཆད་པ་དང་། འདོད་ཆགས་བྲལ་བ་རྣམས་ལའང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ།
非是善和烦恼性，而是无记，因为断善根者和离贪者也具有故。
དེས་ན་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཁོ་ནའོ། །
因此唯是无覆无记。
གཉིས་པ་རབ་དབྱེ་གཞན་ལ། རྒྱུ་མཐུན་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ། ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་པ་དེ༷་བཞིན༷་དུ་སྐལ༷་མཉམ༷་ཀྱང་དེ་གསུམ་ཡིན་ལ།
第二种其他分类：等流、表示有情、是无记，同样同分也是这三种，
དེར་མ་ཟད་དེ་ནི་རྣམ༷་པར༷་སྨིན༷་པ༷་ལས་བྱུང་བའང༷་ཡི༷ན་ཏེ། དབང་པོ་སོགས་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་སྐལ་མཉམ་དག་སྔོན་ལས་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།
不仅如此，它也是异熟所生，因为根等异熟的同分是从先前业生起故。
ཁ༷མས་ནི་གསུམ༷་དུ་གཏོགས་པ༷་སྟེ༷། གཟུགས་མེད་ནའང་དེ་ཡོད་པས་སོ།
界则属三界，因为无色界也有彼故。
ཐོབ༷་པ་ནི་རྒྱུ་མཐུན་དང་རྣམ་སྨིན་ལས་བྱུང་བ་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཡིན་ལ། མཚ༷ན་ཉི༷ད་རྣམ༷ས་ཀྱང༷་དེ་བཞིན་བྱུང་གཉིས་དང་ཁམས་གསུམ་པའོ།
得是等流和异熟所生二种，诸相同样是二所生和三界所摄。
མཚན་ཉིད་ལ་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་མི་སྟོན་གཉིས་ཀ་དང་། དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་ཡོད་དོ།
相有表示有情与不表示有情二者，以及善、不善、无记三种。
སྙོམ༷ས་འཇུག༷་གཉིས་དང༷་། མི༷་ལྡན༷་པ༷་མ་ཐོབ་པ་དག༷་རྒྱུ༷་མ༷ཐུན་པ༷་ལས་བྱུང་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི།རྒྱས་དང་རྣམ་སྨིན་ལས་བྱུང་བ་མེད་དེ།
二等至和不相应非得等唯是等流所生，而无长养和异熟所生，
དེ་གསུམ་གཟུགས་ཅན་མིན་པ་དང་། སྙོམས་འཇུག་གཉིས་དགེ་བ་དང་། མི་ལྡན་པ་དགེ་མི་དགེའི་ལས་ཀྱིས་འཕངས་པ་མིན་པར་ཞར་ལ་བྱུང་བས་སོ།
因为这三者不是色法，二等至是善法，不相应非由善不善业引生而是附带生起故。
གཉིས་པ་རྒྱུ་འབྲས་རྐྱེན་གསུམ་གྱི་རྣམ་བཞག་ལ། རྒྱུ་ཡི་རྣམ་བཞག་འབྲས་བུའི་རྣམ་བཞག་རྐྱེན་གྱི་རྣམ་བཞག་གསུམ་ལས།
第二，因果缘三种安立中，有因的安立、果的安立、缘的安立三者，其中：
དང་པོ་ལ། བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། བྱེ༷ད་པའི་རྒྱུ༷་དང་། ལྷ༷ན་ཅི༷ག་འབྱུང༷་བ༷་དང༷་། སྐལ༷་མཉམ༷་དང་། མཚུངས༷་པར༷་ལྡན༷་པ༷་དང༷་། ཀུན༷་ཏུ༷་འགྲོ༷་དང༷་། རྣམ༷་སྨིན༷་གྱི་རྒྱུ་དང༷་། རྒྱུ༷་ནི༷་རྣམ༷་པ༷་དྲུག༷་ཏུ༷་ཆོས་མངོན་པ་བ་རྣམས་ཀྱིས་འདོ༷ད་དོ།
初分说明和解释二。初，能作因、俱生因、同类因、相应因、遍行因和异熟因，阿毗达磨论师们主张因有六种。


 །གཉིས་པ་ལ། རྒྱུ་དྲུག་གི་ངོ་བོ་བསྟན་པ་དང་། དེ་དག་དུས་དུ་ཡིན་དཔྱད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། བྱེད་རྒྱུ། ལྷན་
3-47b
འབྱུང་། སྐལ་མཉམ། མཚུངས་ལྡན། ཀུན་འགྲོ། རྣམ་སྨིན་དྲུག་ལས། དང་པོ། འདུས་བྱས་རང༷་ལ༷ས་གཞན༷་པ༷་ཐམས་ཅད་བྱེ༷ད་རྒྱུའི༷་རྒྱུར༷་འདོད་དོ། །འདི་ནི་སྤྱི་སྟེ་རྒྱུ་ལྔ་ཡང་འདིའི་ཁོངས་སུ་འདུ་ལ། དེ་ཡང་། བྱེད་རྒྱུ་ལ་ནུས་བཅས་དང་། ནུས་མེད་གཉིས་ལས། དང་པོ་མྱུ་གུ་ལ་ས་བོན་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། བྱེད་རྒྱུ་མཚན་ཉིད་པའོ། །གཉིས་པ་མྱུ་གུ་ལ་འདུས་མ་བྱས་དང་། གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུ་གེགས་མི་བྱེད་པ་ལ་རྒྱུར་བཏགས་པ་སྟེ། རྒྱལ་པོས་ཁྲལ་མ་བྱས་པ་ལ་བདེ་བར་བྱས་ཞེས་ཟེར་བ་བཞིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ། བརྒྱུད་ནས་ཅི་རིགས་པར་འདུས་མ་བྱས་དང་དམྱལ་སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་ཡིད་ཤེས་དམིགས་ཚུལ་གྱིས་བསྐྱེད་ནུས་ལ། དེ་ལས་དགེ་མི་དགེ་དང་། དེ་ལས་རིམ་གྱིས་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དང་། གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་སོགས་སྐྱེ་བས་སོ་ཟེར། སྣང་བ་ལ་མུན་སོགས་གེགས་བྱེད་པ་བྱེད་རྒྱུར་མི་འགྱུར་ལ། དེ་ལྟ་ན་རང་ལས་གཞན་པ་བྱེད་རྒྱུར་མི་རུང་ངོ་ཞེ་ན། དེས་དེ་དག་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ལ་གེགས་བྱེད་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ལ་བྱེད་མི་ནུས་པས་དེ་དག་ཀྱང་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གྲུབ་མཐའའོ། །ཡང་སྣང་བས་མུན་པ་ནུས་ཆུང་ངུ་བསྐྱེད་ལ་གེགས་སུ་འདོད་ན་དེ་ནི་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ལ། མུན་པ་མེད་པ་དང་འཇིག་པ་དེས་བྱས་པ་མིན་པས་སོ་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ་ལ། མཚན་ཉིད་དང་། མཚན་གཞི་དཔེར་མཚོན་པ་གཉིས། དང་པོ། ལྷན༷་ཅི༷ག་འབྱུང༷་བའི་རྒྱུ་གང༷་ཡིན་པ་ནི་ཕན༷་ཚུན༷་འབྲས༷་བུར་གྱུར་པ་ཞིག་གོ། གཉིས་པ་ལ་སྤྱི་
3-48a
དང་། སེམས་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པའོ། །དང་པོ། དེ་ཡང་ཚོགས་པ་གཅིག་པའི་ས་སོགས་འབྱུང༷་བ་བཞི་ཚན་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་འབྲས་ཡིན་པ་བཞིན༷་དང་། སེམ༷ས་ཀྱི༷་རྗེས༷་འཇུག༷་དང༷་། སེམ༷ས་ཀྱང་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་འབྲས་ཡིན་པ་བཞིན་དང༷་། འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚ༷ན་ཉི༷ད་དང་མཚ༷ན་གཞི༷་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་འབྲས་ཡིན་པ་བཞིན༷་མཚན་ཉིད་མཚན་གཞི་ཡིན་ན་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་འབྲས་ཡིན་པས་ཁྱབ་པ་ནི་མེད་ཀྱི་ཕལ་ཆེ་བའི་དབང་དུ་བྱས་པ་སྟེ། རྗེས་མཐུན་མཚན་ཉིད་བཞིས་རྩ་བའི་གཅིག་པུ་མ་གཏོགས་གཞན་ལ་དངོས་སུ་བྱ་བ་མི་བྱེད་དེ། རྒྱལ་པོའི་ཉིང་གཡོག་གིས་རྒྱལ་པོ་ལ་དངོས་སུ་བྱ་བ་བྱེད་མི་ནུས་པ་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ་སེམས་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་ངོས་བཟུང་བ་དང་དེ་རྗེས་སུ་འཇུག་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། སེམས་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་གི་ཆོས་དེ་དག་གང་ཞེ་ན། སེམ༷ས་ལ༷ས་བྱུང༷་བ་རྣམས་དང༷་། བསམ་གཏན་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ༷་པ་གཉི༷ས་དང༷་། སེམ༷ས་དང༷་། དེའི་རྗེས་འཇུག་བཤད་མ་ཐག་པ་དེ༷་དག༷་གི༷་མཚ༷ན་ཉི༷ད་རྣམས་སོ། །གཉིས་པ། ཅིའི་ཕྱིར་སེམ༷ས་ཀྱི༷་རྗེས༷་སུ་འཇུག༷་པར་བྱ་ཞེ་ན། སྤྱིར་སེམས་དང་དུས༷་གཅིག་པ་དང༷་ནི༷་འབྲས༷་སོ༷གས་གཅིག་པ་ནི་དགེ༷་ལ༷་སོ༷གས་པ་གཅིག་པས༷་སོ༷། །དེ་ལ་སྤྱིར་དུས་ཙམ་གཅིག་སྟེ། སེམས་གྲུབ་པའི་དུས་སུ་དེ་དག་ཀྱང་གྲུབ་པས་སོ། །ཁྱད་པར་སྐྱེ་དུས་གནས་དུས་འཇིག་དུས་གཅིག་པ་སྟེ་དུས་གཅིག་པ་བཞི་དང་། བདག་འབྲས་ནི་འདིར་མ་ཟད་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐུན་མོང་བ་ཡིན་ལ། སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་དང་བྲལ་འབྲས་
3-48b
གཅིག་པ་འབྲས་བུ་ཙམ་གཅིག་པ་དང་། སོགས་སྒྲས་རྒྱུ་མཐུན་དང་རྣམ་སྨིན་འབྲས་ཀྱང་གཅིག་པར་བསྟན་ཏེ། སེམས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་འབྲས་དང་རྒྱུ་མཐུན་འབྲས་ཡིན་ན། དེ་དག་གི་ཡང་ཡིན་པས་འབྲས་བུ་གཅིག་པ་གསུམ་དང་། སེམས་དགེ་སོགས་ཡིན་ན་རྗེས་འཇུག་རྣམས་ཀྱང་དགེ་སོགས་གསུམ་དུ་འདྲ་བ་གསུམ་སྟེ། རྒྱུ་མཚན་བཅུས་སེམས་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་ཏུ་བཤད་དོ། །དགེ་སོགས་གསུམ་སེམས་གཅིག་ལ་མི་འདུ་བས་ཡང་དག་པར་ན་བརྒྱད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
གཉིས་པ་ལ། རྒྱུ་དྲུག་གི་ངོ་བོ་བསྟན་པ་དང་། དེ་དག་དུས་དུ་ཡིན་དཔྱད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། བྱེད་རྒྱུ། ལྷན་འབྱུང་། སྐལ་མཉམ། མཚུངས་ལྡན། ཀུན་འགྲོ། རྣམ་སྨིན་དྲུག་ལས།
第二分显示六因的体性和考察它们是何时两部分。第一分，有能作因、俱生因、同类因、相应因、遍行因、异熟因六种，其中：
དང་པོ། འདུས་བྱས་རང༷་ལ༷ས་གཞན༷་པ༷་ཐམས་ཅད་བྱེ༷ད་རྒྱུའི༷་རྒྱུར༷་འདོད་དོ།
第一，承许一切有为法自身以外的一切都是能作因。
འདི་ནི་སྤྱི་སྟེ་རྒྱུ་ལྔ་ཡང་འདིའི་ཁོངས་སུ་འདུ་ལ། དེ་ཡང་། བྱེད་རྒྱུ་ལ་ནུས་བཅས་དང་། ནུས་མེད་གཉིས་ལས།
这是总体，其余五因也包含在此中。又，能作因分有能力和无能力二种：
དང་པོ་མྱུ་གུ་ལ་ས་བོན་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། བྱེད་རྒྱུ་མཚན་ཉིད་པའོ།
第一，如对苗芽而言的种子等，是具相能作因。
གཉིས་པ་མྱུ་གུ་ལ་འདུས་མ་བྱས་དང་། གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལ་དམྱལ་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུ་གེགས་མི་བྱེད་པ་ལ་རྒྱུར་བཏགས་པ་སྟེ།
第二，如对苗芽而言的无为法，和对无色蕴而言的地狱等，因不为障碍而假立为因，
རྒྱལ་པོས་ཁྲལ་མ་བྱས་པ་ལ་བདེ་བར་བྱས་ཞེས་ཟེར་བ་བཞིན་ནོ།
如说国王未收税而令人安乐一样。
ཁ་ཅིག་ན་རེ། བརྒྱུད་ནས་ཅི་རིགས་པར་འདུས་མ་བྱས་དང་དམྱལ་སོགས་ཀྱིས་ཀྱང་ཡིད་ཤེས་དམིགས་ཚུལ་གྱིས་བསྐྱེད་ནུས་ལ། དེ་ལས་དགེ་མི་དགེ་དང་། དེ་ལས་རིམ་གྱིས་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དང་། གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་སོགས་སྐྱེ་བས་སོ་ཟེར།
有人说：间接地，无为法和地狱等也能以意识缘取方式生起，由此生善不善，并由此逐渐生起器世间和无色蕴等。
སྣང་བ་ལ་མུན་སོགས་གེགས་བྱེད་པ་བྱེད་རྒྱུར་མི་འགྱུར་ལ། དེ་ལྟ་ན་རང་ལས་གཞན་པ་བྱེད་རྒྱུར་མི་རུང་ངོ་ཞེ་ན།
若问：对光明而言的黑暗等作为障碍不成为能作因，如此则不应说"自身以外的"是能作因？
དེས་དེ་དག་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ལ་གེགས་བྱེད་ཀྱི་སྐྱེ་བ་ལ་བྱེད་མི་ནུས་པས་དེ་དག་ཀྱང་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གྲུབ་མཐའའོ།
教义认为：它障碍那些本不会生起之法，而不能障碍生起，所以它们也是能作因。
ཡང་སྣང་བས་མུན་པ་ནུས་ཆུང་ངུ་བསྐྱེད་ལ་གེགས་སུ་འདོད་ན་དེ་ནི་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་ལ། མུན་པ་མེད་པ་དང་འཇིག་པ་དེས་བྱས་པ་མིན་པས་སོ་ཟེར་རོ།
又，若承许光明生起微弱黑暗并障碍之，那么它是能作因，但黑暗的无有和灭却不是由它造成的。
གཉིས་པ་ལ། མཚན་ཉིད་དང་། མཚན་གཞི་དཔེར་མཚོན་པ་གཉིས། དང་པོ།
第二分相和例举相举二。第一，
ལྷན༷་ཅི༷ག་འབྱུང༷་བའི་རྒྱུ་གང༷་ཡིན་པ་ནི་ཕན༷་ཚུན༷་འབྲས༷་བུར་གྱུར་པ་ཞིག་གོ།
俱生因是彼此互为果的。
གཉིས་པ་ལ་སྤྱི་དང་། སེམས་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པའོ། །དང་པོ། དེ་ཡང་ཚོགས་པ་གཅིག་པའི་ས་སོགས་འབྱུང༷་བ་བཞི་ཚན་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་འབྲས་ཡིན་པ་བཞིན༷་དང་།
第二分总和特别解释心的随行二。第一，如同一聚合中地等四大种互为因果一样，以及
སེམ༷ས་ཀྱི༷་རྗེས༷་འཇུག༷་དང༷་། སེམ༷ས་ཀྱང་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་འབྲས་ཡིན་པ་བཞིན་དང༷་།
心的随行和心也互为因果一样，以及
འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚ༷ན་ཉི༷ད་དང་མཚ༷ན་གཞི༷་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་འབྲས་ཡིན་པ་བཞིན༷་
有为法的相和所相互为因果一样。
མཚན་ཉིད་མཚན་གཞི་ཡིན་ན་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་འབྲས་ཡིན་པས་ཁྱབ་པ་ནི་མེད་ཀྱི་ཕལ་ཆེ་བའི་དབང་དུ་བྱས་པ་སྟེ།
若是相和所相，则不必遍互为因果，此是就大多数而言，
རྗེས་མཐུན་མཚན་ཉིད་བཞིས་རྩ་བའི་གཅིག་པུ་མ་གཏོགས་གཞན་ལ་དངོས་སུ་བྱ་བ་མི་བྱེད་དེ། རྒྱལ་པོའི་ཉིང་གཡོག་གིས་རྒྱལ་པོ་ལ་དངོས་སུ་བྱ་བ་བྱེད་མི་ནུས་པ་བཞིན་ནོ།
因为随顺相四者除了根本一者外不对其余直接作用，如国王的仆从之仆无法对国王直接服务。
གཉིས་པ་ལ་སེམས་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་ངོས་བཟུང་བ་དང་དེ་རྗེས་སུ་འཇུག་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། སེམས་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་གི་ཆོས་དེ་དག་གང་ཞེ་ན།
第二分辨识心的随行和随行方式二。第一，若问：那些心的随行法是什么？
སེམ༷ས་ལ༷ས་བྱུང༷་བ་རྣམས་དང༷་། བསམ་གཏན་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ༷་པ་གཉི༷ས་དང༷་། སེམ༷ས་དང༷་། དེའི་རྗེས་འཇུག་བཤད་མ་ཐག་པ་དེ༷་དག༷་གི༷་མཚ༷ན་ཉི༷ད་རྣམས་སོ།
是诸心所和静虑无漏二律仪，以及心，以及刚才所说的那些随行的相。
གཉིས་པ། ཅིའི་ཕྱིར་སེམ༷ས་ཀྱི༷་རྗེས༷་སུ་འཇུག༷་པར་བྱ་ཞེ་ན།
第二，若问：为什么称为心的随行？
སྤྱིར་སེམས་དང་དུས༷་གཅིག་པ་དང༷་ནི༷་འབྲས༷་སོ༷གས་གཅིག་པ་ནི་དགེ༷་ལ༷་སོ༷གས་པ་གཅིག་པས༷་སོ༷།
因为总的来说与心同时，以及果等相同，以及善等相同故。
དེ་ལ་སྤྱིར་དུས་ཙམ་གཅིག་སྟེ། སེམས་གྲུབ་པའི་དུས་སུ་དེ་དག་ཀྱང་གྲུབ་པས་སོ།
其中，总的来说时间相同，因为心成就时它们也成就。
ཁྱད་པར་སྐྱེ་དུས་གནས་དུས་འཇིག་དུས་གཅིག་པ་སྟེ་དུས་གཅིག་པ་བཞི་དང་།
特别是生时住时灭时相同，共时相同四方面，以及
བདག་འབྲས་ནི་འདིར་མ་ཟད་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐུན་མོང་བ་ཡིན་ལ། སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་དང་བྲལ་འབྲས་གཅིག་པ་འབྲས་བུ་ཙམ་གཅིག་པ་དང་།
等流果不仅在此而是一切法的共同果，士用果和离系果相同是果相同，以及
སོགས་སྒྲས་རྒྱུ་མཐུན་དང་རྣམ་སྨིན་འབྲས་ཀྱང་གཅིག་པར་བསྟན་ཏེ། སེམས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་འབྲས་དང་རྒྱུ་མཐུན་འབྲས་ཡིན་ན། དེ་དག་གི་ཡང་ཡིན་པས་འབྲས་བུ་གཅིག་པ་གསུམ་དང་།
等字表明等流果和异熟果也相同，因为若是心的异熟果和等流果，也是彼等的果，所以果相同三方面，以及
སེམས་དགེ་སོགས་ཡིན་ན་རྗེས་འཇུག་རྣམས་ཀྱང་དགེ་སོགས་གསུམ་དུ་འདྲ་བ་གསུམ་སྟེ།
若心是善等，则随行们也是善等三种相同三方面，
རྒྱུ་མཚན་བཅུས་སེམས་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་ཏུ་བཤད་དོ།
以十种理由解释为心的随行。
དགེ་སོགས་གསུམ་སེམས་གཅིག་ལ་མི་འདུ་བས་ཡང་དག་པར་ན་བརྒྱད་དོ།
善等三者不聚于一心，所以实际上是八种。


 །བརྒྱད་ཀྱང་མང་མཐའ་བཟུང་བ་སྟེ་མ་བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དང་། ཟག་མེད་ལ་རྣམ་སྨིན་འབྲས་མི་སྲིད་ལ། མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ལ་དུས་ཙམ་གཅིག་པ་མ་གཏོགས་སྐྱེ་སོགས་གསུམ་གཅིག་པ་མི་སྲིད། སེམས་འཁོར་ཉུང་བ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཡན་ཆད་ཀྱི་མ་བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ནི་འཁོར་ཀུན་འགྲོ་བཅུ་ལས་མི་འབྱུང་བས། ཁོས་ཕར་ལ། ང་བརྒྱད་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་བྱེད་དེ་སེམས་ཀྱི་ས་མང་བཅུ། དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་བཞི་བཅུ། སེམས་རང་གི་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་བཞི་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་བཞིའོ། །སེམས་རང་ལ་ཚུར་ང་བཞིས་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་རྒྱུ་བྱེད་དེ། རང་གི་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་བཞི་པོ་མ་གཏོགས་པས་སོ། །ཉི་འོག་པ་རྣམས་སེམས་ལ་བཅུ་བཞིས་བྱེད་དེ། སེམས་བྱུང་གི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ཀྱང་རང་གི་མཚན་གཞི་ལ་བྱེད་ཀྱི་སྟོབས་ཆུང་བས་སེམས་ལ་མི་བྱེད་ཟེར་རོ། །ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་དེ་ལྟ་ན། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལས། 
3-49a
འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་ཅན་དང་། རྒྱུ་གཉིས་ཀྱི་མུ་ལ། དང་པོ་འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་ཅན་ཡིན་ལ་རྒྱུ་མིན་པ། འཇིག་ལྟ་དང་དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བཞི་མ་གཏོགས་པ་གཞན་པའི་སྡུག་བདེན་ཉོན་མོངས་ཅན་གསུངས་པ་དང་། གཉིས་ཀ་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་སོ། །ཞེས་གསུངས་པ་དང་འགལ་ཏེ། སེམས་བྱུང་གི་མཚན་ཉིད་རྣམས་སེམས་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་རྒྱུ་མ་ཡིན་ན་འཇིག་ལྟ་དང་། མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམས་འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་ཅན་ཡིན་ལ། རྒྱུ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ། མཚན་ཉིད་རྣམས་དེ་ཡི་སྐལ་མཉམ་ཀུན་འགྲོ་མཚུངས་ལྡན་མ་ཡིན་ལ། ལྷན་འབྱུང་རྒྱུ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལས། དེ་དག་གཉིས་ཀ་ཡིན་པའི་མུར་བཤད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཇི་ལྟར་འཇིག་ལྟ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་གི་མཚན་ཉིད་རྣམས་འཇིག་ལྟའི་ལྷན་འབྱུང་ཡིན་པ་ལྟར་རྒྱུ་མཚན་མཚུངས་ཕྱིར་སེམས་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ཀྱང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཟེར། ཉི་འོག་པ་རྣམས་དེ་སྐད་དུ་རབ་བྱེད་མི་འདོན་གྱི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་སྐྱེ་བ་དང་སོགས་འདོན་པས་མི་སྐྱོན་ཟེར། ཁ་ཆེ་བས་མི་འདོན་ཀྱང་དོན་གྱིས་ཐོབ་པས་གདོན་པར་བྱའོ་ཟེར། དེ་ལ་འདིར་རྒྱུ་དྲུག་ལས་བྱེད་རྒྱུ་ནུས་མེད་མི་བརྩི་སྟེ། བཏགས་པ་བ་ཡིན་པས་སོ། །ནུས་བཅས་ཀྱང་རྒྱུ་ལྔའི་ཁོངས་སུ་འདུ་ལ་ཤེས་བྱ་
3-49b
ཐམས་ཅད་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་པས་ལོགས་སུ་མི་བགྲང་། རྣམ་སྨིན་རྒྱུ་འབྲས་དང་བྲལ་འབྲས་ཀྱང་མི་གཟུང་སྟེ། འཇིག་ལྟ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་པས་རྣམ་སྨིན་གྱི་རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་ཀར་མི་འཐད་པས་སོ། །འཇིག་ལྟ་བྲལ་བ་མིན་ཞིང་བྲལ་རྒྱུ་ཡང་མིན་པས་སོ། །བདག་འབྲས་ཀྱང་མི་བརྩི་སྟེ། འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་བདག་འབྲས་ཡིན་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་འབྲས་བུ་བཞིའི་ཁོངས་སུ་འདུ་བས་སོ། །དེས་ན་རྒྱུ་ལྷན་འབྱུང་། སྐལ་མཉམ། མཚུངས་ལྡན།ཀུན་འགྲོ་བཞི་དང་། འབྲས་བུ་རྒྱུ་མཐུན་དང་། སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་གཉིས་ལ། རྒྱུ་དང་རྒྱུ་ཅན་གྱི་མུ་བརྩི་བར་བྱའོ། །དེ་ཡང་རབ་བྱེད་ལས། བདེན་བཞི་ལས་བརྩམས་ནས་གསུངས་ཀྱང་། འདིར་བདེན་བཞི། ནམ་མཁའ་བརྟག་མིན་བཅས་པ་ལ་བརྩི་སྟེ། དེ་ཡང་མུ་བཞི་པ་སྔོན་ལ་བཤད་ན་གོ་བདེ་བས། བདེན་བཞི་ལས། འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་ཀ་མིན་པ། འགོག་ལམ་བདེན་པ་དང་། ནམ་མཁའ་བརྟགས་མིན་འགོག་དང་།སྡུག་བདེན་གྱི་སྒོམ་སྤང་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་དང་འཇིག་ལྟ་ལ་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་བཞི་དང་། འབྲས་བུ་གཉིས་ནི་མི་སྲིད་པས་སོ། །འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་ཡིན་ལ་འབྲས་བུ་མིན་པའི་མུ་གཉིས་པ་མི་སྲིད་དེ། འཇིག་ལྟའིརྒྱུ་རྣམ་བཞི་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཉོན་མོངས་ཅན་ཁོ་ནར་ངེས་ལ། ཉོན་མོངས་ཅན་ཐམས་ཅད་འཇིག་ལྟའི་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
བརྒྱད་ཀྱང་མང་མཐའ་བཟུང་བ་སྟེ་མ་བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དང་། ཟག་མེད་ལ་རྣམ་སྨིན་འབྲས་མི་སྲིད་ལ།
八也是取多边际，因为无覆无记和无漏不可能有异熟果，
མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ལ་དུས་ཙམ་གཅིག་པ་མ་གཏོགས་སྐྱེ་སོགས་གསུམ་གཅིག་པ་མི་སྲིད། སེམས་འཁོར་ཉུང་བ།
对于不生法，除了时间相同外，不可能有生等三者相同，心眷属少，
བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཡན་ཆད་ཀྱི་མ་བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ནི་འཁོར་ཀུན་འགྲོ་བཅུ་ལས་མི་འབྱུང་བས། ཁོས་ཕར་ལ།
第二禅以上的无覆无记不从眷属遍行十生，彼向彼方面，
ང་བརྒྱད་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་བྱེད་དེ་སེམས་ཀྱི་ས་མང་བཅུ། དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་བཞི་བཅུ། སེམས་རང་གི་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་བཞི་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་བཞིའོ།
我八作为俱生因，即心的大地十，彼等的相四十，心自身相同的相四和随顺的相四。
སེམས་རང་ལ་ཚུར་ང་བཞིས་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་རྒྱུ་བྱེད་དེ། རང་གི་མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་བཞི་པོ་མ་གཏོགས་པས་སོ།
心自身反向由我四作俱生因，除了自身相同的相四外。
ཉི་འོག་པ་རྣམས་སེམས་ལ་བཅུ་བཞིས་བྱེད་དེ། སེམས་བྱུང་གི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ཀྱང་རང་གི་མཚན་གཞི་ལ་བྱེད་ཀྱི་སྟོབས་ཆུང་བས་སེམས་ལ་མི་བྱེད་ཟེར་རོ།
西方师说心由十四作，认为心所的诸相也只对自身所相起作用，因力量小故不对心起作用。
ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་དེ་ལྟ་ན། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལས།
迦湿弥罗师说，若如此，则与《发趣论》中
འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་ཅན་དང་། རྒྱུ་གཉིས་ཀྱི་མུ་ལ། དང་པོ་འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་ཅན་ཡིན་ལ་རྒྱུ་མིན་པ།
有身见的所因和因二门中第一"是有身见所因而非因"，
འཇིག་ལྟ་དང་དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བཞི་མ་གཏོགས་པ་གཞན་པའི་སྡུག་བདེན་ཉོན་མོངས་ཅན་གསུངས་པ་དང་། གཉིས་ཀ་ཡིན་པ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་སོ། །ཞེས་གསུངས་པ་དང་འགལ་ཏེ།
说的是"除了有身见和与它相应的法的四相外，其余苦谛烦恼性"，和"除二者皆是者"相矛盾。
སེམས་བྱུང་གི་མཚན་ཉིད་རྣམས་སེམས་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་རྒྱུ་མ་ཡིན་ན་འཇིག་ལྟ་དང་། མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམས་འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་ཅན་ཡིན་ལ། རྒྱུ་མ་ཡིན་པར་འགྱུར་ཏེ།
因为若心所的诸相不是心的俱生因，则有身见和与之相应的心心所的诸相会成为有身见的所因而非因，
མཚན་ཉིད་རྣམས་དེ་ཡི་སྐལ་མཉམ་ཀུན་འགྲོ་མཚུངས་ལྡན་མ་ཡིན་ལ། ལྷན་འབྱུང་རྒྱུ་ཡང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།
因为诸相非是彼的同类因、遍行因、相应因，也非俱生因故。
དེས་ན་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལས། དེ་དག་གཉིས་ཀ་ཡིན་པའི་མུར་བཤད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཇི་ལྟར་འཇིག་ལྟ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་གི་མཚན་ཉིད་རྣམས་འཇིག་ལྟའི་ལྷན་འབྱུང་ཡིན་པ་ལྟར་རྒྱུ་མཚན་མཚུངས་ཕྱིར་སེམས་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ཀྱང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཟེར།
因此，在《发趣论》中解释为"二者皆是"门，以及如同有身见和与之相应的心心所的诸相是有身见的俱生因一样，由于理由相同，心和与之相应的诸相也是俱生因。
ཉི་འོག་པ་རྣམས་དེ་སྐད་དུ་རབ་བྱེད་མི་འདོན་གྱི་འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བའི་སྐྱེ་བ་དང་སོགས་འདོན་པས་མི་སྐྱོན་ཟེར།
西方师说不这样诵读《发趣论》，而是诵为"有身见的生等"，因此无过。
ཁ་ཆེ་བས་མི་འདོན་ཀྱང་དོན་གྱིས་ཐོབ་པས་གདོན་པར་བྱའོ་ཟེར།
迦湿弥罗师说虽然不诵出，但由义理可得，应当诵出。
དེ་ལ་འདིར་རྒྱུ་དྲུག་ལས་བྱེད་རྒྱུ་ནུས་མེད་མི་བརྩི་སྟེ། བཏགས་པ་བ་ཡིན་པས་སོ།
于此处在六因中不计算无能力的能作因，因为是假立。
ནུས་བཅས་ཀྱང་རྒྱུ་ལྔའི་ཁོངས་སུ་འདུ་ལ་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་པས་ལོགས་སུ་མི་བགྲང་།
有能力者也包含在五因中，且一切所知皆是能作因，所以不单独计算。
རྣམ་སྨིན་རྒྱུ་འབྲས་དང་བྲལ་འབྲས་ཀྱང་མི་གཟུང་སྟེ། འཇིག་ལྟ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་པས་རྣམ་སྨིན་གྱི་རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་ཀར་མི་འཐད་པས་སོ།
异熟因果和离系果也不取，因为有身见是有覆无记，所以异熟因果二者皆不合理。
འཇིག་ལྟ་བྲལ་བ་མིན་ཞིང་བྲལ་རྒྱུ་ཡང་མིན་པས་སོ། །བདག་འབྲས་ཀྱང་མི་བརྩི་སྟེ། འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་བདག་འབྲས་ཡིན་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་འབྲས་བུ་བཞིའི་ཁོངས་སུ་འདུ་བས་སོ།
有身见既非所离，亦非离因故。等流果也不计算，因为一切有为皆是等流果，或者是包含在四果中故。
དེས་ན་རྒྱུ་ལྷན་འབྱུང་། སྐལ་མཉམ། མཚུངས་ལྡན། ཀུན་འགྲོ་བཞི་དང་། འབྲས་བུ་རྒྱུ་མཐུན་དང་། སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་གཉིས་ལ། རྒྱུ་དང་རྒྱུ་ཅན་གྱི་མུ་བརྩི་བར་བྱའོ།
因此对因的俱生、同类、相应、遍行四种，和果的等流和士用二种，计算因和所因的门。
དེ་ཡང་རབ་བྱེད་ལས། བདེན་བཞི་ལས་བརྩམས་ནས་གསུངས་ཀྱང་། འདིར་བདེན་བཞི། ནམ་མཁའ་བརྟག་མིན་བཅས་པ་ལ་བརྩི་སྟེ།
虽然在《发趣论》中从四谛开始说，但这里计算四谛、虚空和非择灭，
དེ་ཡང་མུ་བཞི་པ་སྔོན་ལ་བཤད་ན་གོ་བདེ་བས། བདེན་བཞི་ལས། འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་ཀ་མིན་པ། འགོག་ལམ་བདེན་པ་དང་། ནམ་མཁའ་བརྟགས་མིན་འགོག་དང་། སྡུག་བདེན་གྱི་སྒོམ་སྤང་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པ་རྣམས་ཏེ།
如果先说第四门比较易懂，在四谛中，既非有身见的因也非果的有灭道谛、虚空和非择灭，以及苦谛中非修断烦恼性的诸法，
དེ་དག་དང་འཇིག་ལྟ་ལ་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་བཞི་དང་། འབྲས་བུ་གཉིས་ནི་མི་སྲིད་པས་སོ།
因为它们与有身见之间不可能有四种因和二种果故。
འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་ཡིན་ལ་འབྲས་བུ་མིན་པའི་མུ་གཉིས་པ་མི་སྲིད་དེ། འཇིག་ལྟའིརྒྱུ་རྣམ་བཞི་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཉོན་མོངས་ཅན་ཁོ་ནར་ངེས་ལ། ཉོན་མོངས་ཅན་ཐམས་ཅད་འཇིག་ལྟའི་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པས་སོ།
第二门是有身见之因而非果不可能存在，因为凡是有身见的四种因必定唯是烦恼性，而一切烦恼性皆由有身见的遍行因所生故。


 །འཇིག་ལྟའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ལ་རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་ནི། སྤང་བྱ་རིས་ལྔ་ལས། སྡུག་བསྔལ་
3-50a
མཐོང་སྤང་གི་ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་ལས་འཇིག་ལྟ་རང་ཉིད་དང་། གཞན་དགུ་ལས་མ་རིག་པ་མ་གཏོགས་པ་བརྒྱད་པོ་མ་འོངས་པ་མཚུངས་ལྡན་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ཉོན་མོངས་ཅན་ཡིན་པས་འདས་ད་ལྟར་གྱི་འཇིག་ལྟ་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་དང་། འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་ནི་མིན་ཏེ། མ་འོངས་པ་ནི་སྐལ་མཉམ་དང་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་མིན་པའི་ཕྱིར་དང་། མ་རིག་པ་མ་གཏོགས་རྩ་ཉོན་ཕན་ཚུན་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་སྤང་ཀུན་འགྲོ་མ་འོངས་པ་མཚུངས་ལྡན་དང་བཅས་པ་རྣམས་ཀྱང་། སྤང་བྱ་རིས་ཐ་དད་ལྷན་ཅིག་ཏུ་མི་འབྱུང་བས་རྒྱུ་མཚན་དེ་དག་མཚུངས་ཕྱིར། འཇིག་ལྟའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ལ་རྒྱུ་མིན་པའོ། །དེ་རྣམས་ཀུན་འགྲོ་མ་འོངས་པ་ཡིན་པས་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུར་མི་རུང་ལ། རིས་ཐ་དད་པས་སྐལ་བ་མི་མཉམ། མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པས་ལྷན་ཅིག་ཀྱང་མི་འབྱུང་བས་སོ། །ཀུན་འབྱུང་མཐོང་སྤང་ཀུན་འགྲོ་མིན་པ་མཚུངས་ལྡན་དང་བཅས་པ་དུས་གསུམ་པ་རྣམས་དང་། འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་དང་། སྒོམ་སྤང་ཉོན་མོངས་ཅན་རྣམས་ཀྱང་འཇིག་ལྟ་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་ལ། དེ་དག་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་མིན་ཞིང་སྐལ་མི་མཉམ་ཞིང་། རིས་ཐ་དད་ལ་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་ལ། ལྷན་འབྱུང་ཡང་མིན་པས། འཇིག་ལྟ་དེ་དག་གི་འབྲས་བུ་མིན་ནོ། །དེ་བཞིན་འཇིག་ལྟ་སོགས་ཉོན་མོངས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐོབ་པ་དུས་གསུམ་པ་རྣམས་དང་། འཇིག་ལྟ་དང་། མཚུངས་ལྡན་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམས་མ་གཏོགས་པའི་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་
3-50b
མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱང་། འཇིག་ལྟ་འདས་དང་ད་ལྟ་བའི་སྐལ་མཉམ་ཀུན་འགྲོ་ཅི་རིགས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་ལ། རྒྱུ་མིན་པའོ། །རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་ཀ་ཡིན་པ་ནི་ཚན་པ་བཞི་ལས། དང་པོ་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་པོ་འདས་ད་ལྟ་མཚུངས་ལྡན་བཅས་པ་ནི། འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཅུ་པོ་སྐལ་མཉམ་ལས། འཇིག་ལྟ་བྱུང་བ་དང་། བཅུ་པོའང་འཇིག་ལྟའི་སྐལ་མཉམ་དང་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས། དེ་དག་གི་ལྟ་བ་ཐེ་ཚོམ་མ་རིག་རྣམས་ལྟ་བ་དང་པོ་དེའི་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུའང་ཡིན་པས་སོ། །རྩ་ཉོན་ལས་མ་རིག་དང་། དེ་ལས་གཞན་པའི་སེམས་སེམས་བྱུང་འཇིག་ལྟ་དང་མཚུངས་ལྡན་དུས་གསུམ་པ་རྣམས་ཀྱང་། འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་ཀ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་བཞི་ལས་བྱུང་ཞིང་། འཇིག་ལྟའང་མཚུངས་ལྡན་འདས་ད་ལྟར་གྱི་རྒྱུ་བཞི་དང་། མ་འོངས་པའི་ལྷན་མཚུངས་གཉིས་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་སྤང་ཀུན་འགྲོའི་འདས་ད་ལྟ་བའང་འཇིག་ལྟའི་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་ཞིང་། འཇིག་ལྟའང་དེའི་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་གཉིས་ཀའི་མུའོ། །འཇིག་ལྟའི་མཚན་ཉིད་བཞི་དང་། དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ཀྱང་། འཇིག་ལྟའི་སྐལ་ཀུན་ལྷན་འབྱུང་གི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེ་ལ། འཇིག་ལྟའང་དེ་དག་གི་ལྷན་འབྱུང་གི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེ་བས་གཉིས་ཀ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཁ་ཆེ་བས་འདོད་ལ། ཉི་འོག་པས་ནི་འཇིག་ལྟའི་མཚན་ཉིད་རྣམས་དེའི་རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་ཀ་ཡིན་ཀྱང་། དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་
3-51a
གྱི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ནི་འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་ཡིན་པས། དེའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ལ་རྒྱུ་མིན་པའི་མུའོ། །ཞེས་འདོད་དོ། །འདི་དག་ཀྱང་བྱེ་སྨྲའི་གྲུབ་མཐས་བཏགས་པ་ཡིན་གྱི་ཡང་དག་མིན་ནོ། །འདིར་བྱེ་སྨྲས་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལྷན་ཅིག་ཁོ་ནར་ངེས་ལ། ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ལ་ནི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུས་མ་ཁྱབ་སྟེ། མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ཆོས་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་མིན་ལ། མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ཀྱང་ནང་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་མིན་པ་ལྟ་བུའོ་ཟེར། དེ་བཞིན་རྡུལ་བརྒྱད་ཀྱི་གཟུགས་དྲི་རོ་རེག་བཞིའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
འཇིག་ལྟའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ལ་རྒྱུ་མ་ཡིན་པ་ནི། སྤང་བྱ་རིས་ལྔ་ལས། སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་གི་ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་ལས་འཇིག་ལྟ་རང་ཉིད་དང་། གཞན་དགུ་ལས་མ་རིག་པ་མ་གཏོགས་པ་བརྒྱད་པོ་མ་འོངས་པ་མཚུངས་ལྡན་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ།
是有身见的果而非因者，在五种所断中，苦谛见所断十随眠中除有身见自身外，其余九种中除无明外的八种未来相应法，
དེ་དག་ཉོན་མོངས་ཅན་ཡིན་པས་འདས་ད་ལྟར་གྱི་འཇིག་ལྟ་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་དང་། འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་ནི་མིན་ཏེ། མ་འོངས་པ་ནི་སྐལ་མཉམ་དང་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་མིན་པའི་ཕྱིར་དང་། མ་རིག་པ་མ་གཏོགས་རྩ་ཉོན་ཕན་ཚུན་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ།
因为它们是烦恼性，从过去现在的有身见遍行因所生故，且非有身见的因，因为未来法非同类和遍行因，除无明外根本烦恼彼此不相应故。
དེ་བཞིན་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་སྤང་ཀུན་འགྲོ་མ་འོངས་པ་མཚུངས་ལྡན་དང་བཅས་པ་རྣམས་ཀྱང་། སྤང་བྱ་རིས་ཐ་དད་ལྷན་ཅིག་ཏུ་མི་འབྱུང་བས་རྒྱུ་མཚན་དེ་དག་མཚུངས་ཕྱིར། འཇིག་ལྟའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ལ་རྒྱུ་མིན་པའོ།
同样，集谛见所断遍行未来相应法等，因所断品类不同而不俱生，由于理由相同，是有身见的果而非因。
དེ་རྣམས་ཀུན་འགྲོ་མ་འོངས་པ་ཡིན་པས་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུར་མི་རུང་ལ། རིས་ཐ་དད་པས་སྐལ་བ་མི་མཉམ། མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པས་ལྷན་ཅིག་ཀྱང་མི་འབྱུང་བས་སོ།
因为它们是遍行未来法，所以不能作为遍行因，品类不同故不同分，不相应故也不俱生。
ཀུན་འབྱུང་མཐོང་སྤང་ཀུན་འགྲོ་མིན་པ་མཚུངས་ལྡན་དང་བཅས་པ་དུས་གསུམ་པ་རྣམས་དང་། འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་དང་། སྒོམ་སྤང་ཉོན་མོངས་ཅན་རྣམས་ཀྱང་འཇིག་ལྟ་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེས་ལ།
集谛见所断非遍行相应三世法，以及灭道见所断和修所断烦恼性诸法也从有身见遍行因所生，
དེ་དག་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་མིན་ཞིང་སྐལ་མི་མཉམ་ཞིང་། རིས་ཐ་དད་ལ་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་ལ། ལྷན་འབྱུང་ཡང་མིན་པས། འཇིག་ལྟ་དེ་དག་གི་འབྲས་བུ་མིན་ནོ།
它们非遍行因且不同分，品类不同而不相应，也非俱生，所以有身见非它们的果。
དེ་བཞིན་འཇིག་ལྟ་སོགས་ཉོན་མོངས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐོབ་པ་དུས་གསུམ་པ་རྣམས་དང་། འཇིག་ལྟ་དང་། མཚུངས་ལྡན་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམས་མ་གཏོགས་པའི་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་མཚན་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱང་།
同样，有身见等一切烦恼性法的三世得，以及除有身见和与之相应法的诸相外的一切烦恼性相也是
འཇིག་ལྟ་འདས་དང་ད་ལྟ་བའི་སྐལ་མཉམ་ཀུན་འགྲོ་ཅི་རིགས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་ལ། རྒྱུ་མིན་པའོ།
有身见过去和现在的同类因、遍行因随类之果，而非因。
རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་ཀ་ཡིན་པ་ནི་ཚན་པ་བཞི་ལས། དང་པོ་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་པོ་འདས་ད་ལྟ་མཚུངས་ལྡན་བཅས་པ་ནི། འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཅུ་པོ་སྐལ་མཉམ་ལས། འཇིག་ལྟ་བྱུང་བ་དང་།
因果二者皆是者，分四组：第一，苦谛见所断十种随眠过去现在相应法是有身见的因，因为有身见从十种同类因中生起，以及
བཅུ་པོའང་འཇིག་ལྟའི་སྐལ་མཉམ་དང་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས། དེ་དག་གི་ལྟ་བ་ཐེ་ཚོམ་མ་རིག་རྣམས་ལྟ་བ་དང་པོ་དེའི་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུའང་ཡིན་པས་སོ།
十种也从有身见的同类和遍行因所生，所以它们的见、疑、无明等也是该初见的遍行因。
རྩ་ཉོན་ལས་མ་རིག་དང་། དེ་ལས་གཞན་པའི་སེམས་སེམས་བྱུང་འཇིག་ལྟ་དང་མཚུངས་ལྡན་དུས་གསུམ་པ་རྣམས་ཀྱང་། འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་ཀ་ཡིན་ཏེ།
根本烦恼中的无明和除彼外与有身见相应的三世心心所也是有身见的因果二者，
དེ་དག་འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་བཞི་ལས་བྱུང་ཞིང་། འཇིག་ལྟའང་མཚུངས་ལྡན་འདས་ད་ལྟར་གྱི་རྒྱུ་བཞི་དང་། མ་འོངས་པའི་ལྷན་མཚུངས་གཉིས་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར།
因为它们从有身见的四因所生，有身见也从相应过去现在四因和未来俱生相应二因所生故。
དེ་བཞིན་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་སྤང་ཀུན་འགྲོའི་འདས་ད་ལྟ་བའང་འཇིག་ལྟའི་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་ཞིང་། འཇིག་ལྟའང་དེའི་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་གཉིས་ཀའི་མུའོ།
同样，集谛见所断遍行过去现在法也从有身见遍行因所生，有身见也从彼遍行因所生故，是二者皆是的门。
འཇིག་ལྟའི་མཚན་ཉིད་བཞི་དང་། དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ཀྱང་། འཇིག་ལྟའི་སྐལ་ཀུན་ལྷན་འབྱུང་གི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེ་ལ། འཇིག་ལྟའང་དེ་དག་གི་ལྷན་འབྱུང་གི་རྒྱུ་ལས་སྐྱེ་བས་གཉིས་ཀ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཁ་ཆེ་བས་འདོད་ལ།
有身见的四相，以及与之相应的心心所的诸相也从有身见的同类、遍行、俱生因所生，而有身见也从彼等的俱生因所生，所以是二者皆是，迦湿弥罗师如此主张。
ཉི་འོག་པས་ནི་འཇིག་ལྟའི་མཚན་ཉིད་རྣམས་དེའི་རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་ཀ་ཡིན་ཀྱང་། དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ནི་འཇིག་ལྟའི་རྒྱུ་ཡིན་པས། དེའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ལ་རྒྱུ་མིན་པའི་མུའོ། །ཞེས་འདོད་དོ།
西方师则主张：有身见的诸相是其因果二者，但与之相应的诸相是有身见的因，所以是其果而非因的门。
འདི་དག་ཀྱང་བྱེ་སྨྲའི་གྲུབ་མཐས་བཏགས་པ་ཡིན་གྱི་ཡང་དག་མིན་ནོ།
这些也是毗婆沙师教义所假立，而非真实。
འདིར་བྱེ་སྨྲས་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལྷན་ཅིག་ཁོ་ནར་ངེས་ལ། ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ལ་ནི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུས་མ་ཁྱབ་སྟེ།
此处毗婆沙师说俱生因必定唯是俱生，但俱生者不遍为俱生因，
མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ཆོས་ཀྱི་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་མིན་ལ། མཐུན་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ཀྱང་ནང་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་མིན་པ་ལྟ་བུའོ་ཟེར།
如同类相非法的俱生因，同类相也非互为因一样。
དེ་བཞིན་རྡུལ་བརྒྱད་ཀྱི་གཟུགས་དྲི་རོ་རེག་བཞིའོ།
同样，八微尘的色香味触四法。


 །མདོ་སྡེ་པས་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་རྒྱུ་མིན་ཏེ། བསྐྱེད་བྱ་སྐྱེད་བྱེད་མེད་པའི་ཕྱིར། འབྱུང་སོགས་ཚོགས་པ་སྔ་མས། གོ་ས་གཅིག་ཏུ་འཕངས་པ་ནི། མཚེ་མའི་སྤུན་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འདོད། མདུང་ཁྱིམ་གནས་པ་དེ་རྣམ་པར་འཇོག་པའི་རྒྱུའམ། གཅིག་མེད་གཅིག་མི་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། རྣམ་པར་བཞག་འཇོག་ཡིན་ནམ་སྙམ་མོ། །གསུམ་པ་ལ། སྤྱིར་བསྟན་པ་དང་། དམིགས་བསལ་བ་གཉིས། དང་པོ། སྐལ༷་མཉམ༷་རྒྱུ༷་ནི༷་དགེ་ཉོན་མོངས་མ་བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་དུ་འདྲ༷་བ༷་སྐྱེད་པའི་རྒྱུའོ༷། །དེ་ཡང་སྤང་བྱ་ལྔ་རང༷་རིས༷་དང་ས་དགུ་པོ་རང་རང་གི་ས༷་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་སྐལ་མཉམ་ཡིན་གྱི་རིས་གཞན་དང་ས་གཞན་ནི་མ་ཡིན་པའོ༷། །དེ་ལ་སྔར༷་སྐྱེས༷་ཟིན་འདས་པ་དང་ད་ལྟ་རྣམ༷ས་ནི་ཕྱི་མ་སྐྱེས་པ་དང་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་གྱི་མ་འོངས་པ་ནི་མིན་ཏེ། སྐལ་མཉམ་ཀུན་འགྲོ་དག་གོ་འབྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ན་
3-51b
འདས་པས་ནི། འདས་དང་ད་ལྟ་བའི་གོ་འབྱེད། ད་ལྟ་བས་ད་ལྟ་དང་མ་འོངས་པའི་གོ་འབྱེད་ན། མ་འོངས་པ་ནི་རྒྱུ་འབྲས་སྔ་ཕྱིའི་དབྱེ་བ་མེད་པས་སྐལ་མཉམ་མི་བཞག་དེའང་སྐལ་ཀུན་གཉིས་ལ་རྒྱུ་འབྲས་མ་འོངས་པ་མ་བཞག་པ་ནི་རྒྱུ་འབྲས་ཐ་དད་མེད་པས་སོ་ཟེར་ཀྱང་། གཞན་དང་ངེས་པར་མཚུངས་པས་མི་འཐད་ཟེར། གྲུབ་པའི་མཐའ་ལས་མིག་མིག་གི་སྐལ་མཉམ། ཕྱིའི་ས་ལུ་ས་ལུའི་སྐལ་མཉམ་འདོད་པའི་ཆོས་འདོད་པའི་སྐལ་མཉམ་སོགས་རང་གི་ས་པ་ཁོ་ནར་བཤད་དོ། །གཉིས་པ། འོ་ན་རང་གི་ས་དང་རིས་ཁོ་ནར་ངེས་སམ་སྙམ་ན། ཟག་བཅས་ལ་ངེས་ཀྱང་། ཟག་མེད་ལ་དང་པོའི་ཉེར་བསྡོགས་དང་། ཁྱད་པར་ཅན་བརྩིས་པས་བསམ་གཏན་བཞི་གཟུགས་མེད་དང་པོ་གསུམ་སྟེ། ས༷་དགུའི༷་ལམ༷་བདེན་ནི༷་ས་མི་མཚུངས་ཀྱང་ཕ༷ན་ཚུན༷་དུ༷་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ་ལམ་དེ་ས་དེར་གློ་བུར་དུ་འོང་གི་བདག་གིར་མ་བྱས་པས་ཁམས་སུ་མ་གཏོགས་པས་སོ། །དེ་ཡང་ཕན་ཚུན་དུ་ཞེས་གོང་འོག་ཕན་ཚུན་ཏེ། གོང་མས་འོག་མའི་སྐལ་མཉམ་བྱེད་སྲིད་དེ། བསམ་གཏན་བཞི་བའི་དབང་རྟུལ་དབང་པོ་སྦྱངས་ཏེ་གསུམ་པ་མན་གྱི་དབང་རྣོན་ཐོབ་པ་ལྟ་བུའོ། །འོག་མ་དམན་པས་གོང་མའི་སྐལ་མཉམ་བྱེད་པ་སྟེ། དད་འབྲང་ནི་ཆོས་འབྲང་དད་མོས་མཐོང་ཐོབ་དུས་ཀྱི་རྣམ་གྲོལ་དང་དུས་དང་མི་སྦྱོར་བར་གྲོལ་བར་དྲུག་གི་རྒྱུ་དང་། ཆོས་བཟོད་ཆོས་ཤེས་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ། །དེས་ན་རང་དང་སྐལ་མཉམ༷་དང༷་། རང་ལས་ཁྱ༷ད་པར༷་ཅ༷ན་གྱི༷་ཡི༷ན་གྱི་
3-52a
དམན་པས་ནི་མིན་ནོ། །ཟག་མེད་དུ་མ་ཟད་སྦྱོར༷་བྱུང༷་གི་དགེ་བ་ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མཉམ་པ་དང་ཁྱད་པར་ཅན་དེ༷་གཉི༷ས་ཁོ༷་ནའི༷་སྐལ་མཉམ་ཡི༷ན་ཏེ། ཇི་ལྟ་ན་ཐོས༷་བྱུང་རང་དང་ཕྱི་མ་གཉིས་དང༷་། བས༷མ་བྱུང༷་རང་དང་ཕྱི་མ་གཅིག་དང་ལ༷་སོ༷གས་པའི༷་སྒྲས་བསྒོམ་བྱུང་རང་ཁོ་ནའོ། །བཞི་པ། མཚུངས༷་ལྡན༷་གྱི་རྒྱུ༷་ནི༷་སེམ༷ས་དག༷་དང༷་སེམ༷ས་བྱུང༷་གང་ཞིག་མིག་སོགས་རྟེན༷་མཚུངས༷་པ་ཅ༷ན་རྣམ༷ས་སོ༷། །ཞེས་མཚུངས་པ་ལྔ་གཟུང་ངོ་། །དེ་ཡང་ལྷན་འབྱུང་གི་རྒྱུ་ནི་སྤྱི་ཡིན་ལ། མཚུངས་ལྡན་གྱི་རྒྱུ་ནི་བྱེ་བྲག་གོ། ལྔ་པ། ཀུན༷་འགྲོ༷་ཞེས༷་བྱ༷་བའི་རྒྱུ་ནི། གནས་ལྔ་པར་འཆད་འགྱུར་གྱི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་གི་ལྟ་བ་ལྔ་ཐེ་ཚོམ་དང་མ་རིག་པ་དང་བདུན། ཀུན་འབྱུང་མཐོང་སྤང་གི་ལྟ་བ་མཆོག་འཛིན། ལོག་ལྟ། ཐེ་ཚོམ། མ་རིག་པ་དང་བཞི་སྟེ་བཅུ་གཅིག ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ནས་དེ་ལྟར་ཏེ་ཕྲ་རྒྱས་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་གྱི་ཐོབ་པ་མ་གཏོགས་པའི་གཞན་མཚུངས་ལྡན་དང་མཚན་ཉིད་བཅས་པ་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། ཉོ༷ན་མོ༷ངས་ཅ༷ན་རྣ༷མས་ཀྱི༷་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་ཐུན་མིན་ཡིན་པས་སོ། །དེ་ཡང་རང་སར་གཏོགས་པ་ཡིན་གྱིས་གཞན་གྱི་མ་ཡིན་ལ། རིས་གཞན་ནི་རིས་གཞན་གྱི་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། སྡུག་ཀུན་མཐོང་སྤང་ཉོན་མོངས་རིས་ལྔ་ཆར་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
མདོ་སྡེ་པས་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་རྒྱུ་མིན་ཏེ། བསྐྱེད་བྱ་སྐྱེད་བྱེད་མེད་པའི་ཕྱིར།
经部师说俱生非因，因为无所生能生故。
འབྱུང་སོགས་ཚོགས་པ་སྔ་མས། གོ་ས་གཅིག་ཏུ་འཕངས་པ་ནི། མཚེ་མའི་སྤུན་ལྟ་བུའོ་ཞེས་འདོད།
他们认为，大种等前聚投于一处，犹如双胞胎兄弟。
མདུང་ཁྱིམ་གནས་པ་དེ་རྣམ་པར་འཇོག་པའི་རྒྱུའམ། གཅིག་མེད་གཅིག་མི་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། རྣམ་པར་བཞག་འཇོག་ཡིན་ནམ་སྙམ་མོ།
若问：枪架住是安立因，还是一无则一不生的因？想应是安立因吧。
གསུམ་པ་ལ། སྤྱིར་བསྟན་པ་དང་། དམིགས་བསལ་བ་གཉིས། དང་པོ། སྐལ༷་མཉམ༷་རྒྱུ༷་ནི༷་དགེ་ཉོན་མོངས་མ་བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་དུ་འདྲ༷་བ༷་སྐྱེད་པའི་རྒྱུའོ༷།
第三分总说和特例二。初，同类因是生善、烦恼性、无覆无记三种相同的因。
དེ་ཡང་སྤང་བྱ་ལྔ་རང༷་རིས༷་དང་ས་དགུ་པོ་རང་རང་གི་ས༷་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་སྐལ་མཉམ་ཡིན་གྱི་རིས་གཞན་དང་ས་གཞན་ནི་མ་ཡིན་པའོ༷།
此复，能生五种所断自品和九地各自地法的是同类因，异品和异地则非是。
དེ་ལ་སྔར༷་སྐྱེས༷་ཟིན་འདས་པ་དང་ད་ལྟ་རྣམ༷ས་ནི་ཕྱི་མ་སྐྱེས་པ་དང་མ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་གྱི་མ་འོངས་པ་ནི་མིན་ཏེ།
其中，先前已生的过去和现在诸法是后生和未生法的因，而未来法则不是，
སྐལ་མཉམ་ཀུན་འགྲོ་དག་གོ་འབྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ན་འདས་པས་ནི། འདས་དང་ད་ལྟ་བའི་གོ་འབྱེད། ད་ལྟ་བས་ད་ལྟ་དང་མ་འོངས་པའི་གོ་འབྱེད་ན། མ་འོངས་པ་ནི་རྒྱུ་འབྲས་སྔ་ཕྱིའི་དབྱེ་བ་མེད་པས་སྐལ་མཉམ་མི་བཞག
若同类遍行二因是开道路的因，则过去法开过去与现在的道路，现在法开现在与未来的道路，而未来法因无因果前后的区别，故不立为同类因。
དེའང་སྐལ་ཀུན་གཉིས་ལ་རྒྱུ་འབྲས་མ་འོངས་པ་མ་བཞག་པ་ནི་རྒྱུ་འབྲས་ཐ་དད་མེད་པས་སོ་ཟེར་ཀྱང་། གཞན་དང་ངེས་པར་མཚུངས་པས་མི་འཐད་ཟེར།
说同类遍行二因不立未来因果是因为无因果差别，但也有人说这不合理，因为与其他因必然相同。
གྲུབ་པའི་མཐའ་ལས་མིག་མིག་གི་སྐལ་མཉམ། ཕྱིའི་ས་ལུ་ས་ལུའི་སྐལ་མཉམ་འདོད་པའི་ཆོས་འདོད་པའི་སྐལ་མཉམ་སོགས་རང་གི་ས་པ་ཁོ་ནར་བཤད་དོ།
从宗义书中说：眼是眼的同类因，外在稻谷是稻谷的同类因，欲界法是欲界法的同类因等，唯是自地。
གཉིས་པ། འོ་ན་རང་གི་ས་དང་རིས་ཁོ་ནར་ངེས་སམ་སྙམ་ན། ཟག་བཅས་ལ་ངེས་ཀྱང་། ཟག་མེད་ལ་དང་པོའི་ཉེར་བསྡོགས་དང་། ཁྱད་པར་ཅན་བརྩིས་པས་བསམ་གཏན་བཞི་གཟུགས་མེད་དང་པོ་གསུམ་སྟེ།
第二，若想：是否唯定自地自品？对有漏法虽确定，但对无漏法，算上初禅近分和胜进，则有四禅和前三无色地，
ས༷་དགུའི༷་ལམ༷་བདེན་ནི༷་ས་མི་མཚུངས་ཀྱང་ཕ༷ན་ཚུན༷་དུ༷་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ་ལམ་དེ་ས་དེར་གློ་བུར་དུ་འོང་གི་བདག་གིར་མ་བྱས་པས་ཁམས་སུ་མ་གཏོགས་པས་སོ།
九地的道谛虽地不同，但互为同类因，因为道在彼地暂时而来，非为己有，故不属界故。
དེ་ཡང་ཕན་ཚུན་དུ་ཞེས་གོང་འོག་ཕན་ཚུན་ཏེ། གོང་མས་འོག་མའི་སྐལ་མཉམ་བྱེད་སྲིད་དེ། བསམ་གཏན་བཞི་བའི་དབང་རྟུལ་དབང་པོ་སྦྱངས་ཏེ་གསུམ་པ་མན་གྱི་དབང་རྣོན་ཐོབ་པ་ལྟ་བུའོ།
此中"互"指上下互相，上地可能作下地的同类因，如第四禅的钝根者修习根，获得第三禅以下的利根。
འོག་མ་དམན་པས་གོང་མའི་སྐལ་མཉམ་བྱེད་པ་སྟེ། དད་འབྲང་ནི་ཆོས་འབྲང་དད་མོས་མཐོང་ཐོབ་དུས་ཀྱི་རྣམ་གྲོལ་དང་དུས་དང་མི་སྦྱོར་བར་གྲོལ་བར་དྲུག་གི་རྒྱུ་དང་། ཆོས་བཟོད་ཆོས་ཤེས་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ།
下地劣者作上地的同类因，如随信行作法随行、信解、见至时的解脱和不时解脱六者的因，以及法忍和法智的因。
དེས་ན་རང་དང་སྐལ་མཉམ༷་དང༷་། རང་ལས་ཁྱ༷ད་པར༷་ཅ༷ན་གྱི༷་ཡི༷ན་གྱི་དམན་པས་ནི་མིན་ནོ།
因此是自身和同类以及胜于自己的因，而非劣者的因。
ཟག་མེད་དུ་མ་ཟད་སྦྱོར༷་བྱུང༷་གི་དགེ་བ་ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མཉམ་པ་དང་ཁྱད་པར་ཅན་དེ༷་གཉི༷ས་ཁོ༷་ནའི༷་སྐལ་མཉམ་ཡི༷ན་ཏེ།
不仅无漏，一切加行所生善有漏法也唯是平等和殊胜二者的同类因，
ཇི་ལྟ་ན་ཐོས༷་བྱུང་རང་དང་ཕྱི་མ་གཉིས་དང༷་། བས༷མ་བྱུང༷་རང་དང་ཕྱི་མ་གཅིག་དང་ལ༷་སོ༷གས་པའི༷་སྒྲས་བསྒོམ་བྱུང་རང་ཁོ་ནའོ།
如闻所生是自身和后二者的，思所生是自身和后一者的，等字表示修所成唯是自身的。
བཞི་པ། མཚུངས༷་ལྡན༷་གྱི་རྒྱུ༷་ནི༷་སེམ༷ས་དག༷་དང༷་སེམ༷ས་བྱུང༷་གང་ཞིག་མིག་སོགས་རྟེན༷་མཚུངས༷་པ་ཅ༷ན་རྣམ༷ས་སོ༷།
第四，相应因是心和心所中依眼等所依相同者。
ཞེས་མཚུངས་པ་ལྔ་གཟུང་ངོ་། །དེ་ཡང་ལྷན་འབྱུང་གི་རྒྱུ་ནི་སྤྱི་ཡིན་ལ། མཚུངས་ལྡན་གྱི་རྒྱུ་ནི་བྱེ་བྲག་གོ།
取五种相同。此中，俱生因是总，相应因是别。
ལྔ་པ། ཀུན༷་འགྲོ༷་ཞེས༷་བྱ༷་བའི་རྒྱུ་ནི། གནས་ལྔ་པར་འཆད་འགྱུར་གྱི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་གི་ལྟ་བ་ལྔ་ཐེ་ཚོམ་དང་མ་རིག་པ་དང་བདུན། ཀུན་འབྱུང་མཐོང་སྤང་གི་ལྟ་བ་མཆོག་འཛིན། ལོག་ལྟ། ཐེ་ཚོམ། མ་རིག་པ་དང་བཞི་སྟེ་བཅུ་གཅིག
第五，遍行因是将在第五品解释的苦谛见所断五见、疑和无明七种，集谛见所断的见取、邪见、疑、无明四种，共十一种，
ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ནས་དེ་ལྟར་ཏེ་ཕྲ་རྒྱས་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་གྱི་ཐོབ་པ་མ་གཏོགས་པའི་གཞན་མཚུངས་ལྡན་དང་མཚན་ཉིད་བཅས་པ་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ།
上二界也如是，即三十三随眠除得外的其余相应及其相是遍行因，
ཉོ༷ན་མོ༷ངས་ཅ༷ན་རྣ༷མས་ཀྱི༷་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་ཐུན་མིན་ཡིན་པས་སོ།
因为是诸烦恼性的先行不共因故。
དེ་ཡང་རང་སར་གཏོགས་པ་ཡིན་གྱིས་གཞན་གྱི་མ་ཡིན་ལ། རིས་གཞན་ནི་རིས་གཞན་གྱི་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་ཡིན་ཏེ། སྡུག་ཀུན་མཐོང་སྤང་ཉོན་མོངས་རིས་ལྔ་ཆར་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་པས་སོ།
此复，所属自地者是因，他地者不是，异品是异品的遍行因，因为苦集见所断烦恼是五品一切的因故。


 །དེ་ཡང་མ་འོངས་པ་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་མི་འཐད་པས། ཀུན༷་འགྲོ༷འི་རྒྱུ་ནི་སྔར༷་སྐྱེས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་འཕགས་པའི་གང་ཟག་གི་ཀུན་ཉོན་རྣམས་རྒྱུ་དེ་ལས་མ་སྐྱེས་པར་འགྱུར་
3-52b
ཏེ་ཀུན་འགྲོ་དེ་དག་སྤངས་ནས་མེད་པས་སོ་ཟེར་ན། བྱེ་སྨྲས་དེ་དག་འདས་པ་ལས་སྐྱེ་བར་འདོད། ཀུན་འགྲོ་སྐལ་མཉམ་གྱི་བྱེ་བྲག་ཡིན་པའི་ངེས་པ་མེད་དེ། འདི་ལ་རིས་གཅིག་མི་དགོས་པས་སོ། །དྲུག་པ། རྣམ༷་སྨིན༷་གྱི་རྒྱུ༷་ནི༷་མི༷་དགེ༷་བ་དང༷་དགེ༷་བ༷་ཟག༷་བཅས༷་རྣམ༷ས་ཁོ༷་ན༷་ཡིན་ཏེ། འབྲས་བུ་འཕེན་ནུས་ཀྱི་ངོ་བོ་སྟོབས་ལྡན་སྲེད་པའི་རླན་དང་བཅས་པས་སོ། །ཁོ་ན་ཞེས་པས་ལུང་མ་བསྟན་དང་། ཟག་མེད་བཅད་དེ། དེ་དག་ནི་ས་བོན་རུལ་བ་དང་།རླན་བྲལ་གྱི་ས་བོན་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་དུས་དུ་ཡིན་ནི། ཀུན༷་འགྲོ༷་དང་སྐལ༷་མཉམ༷་རྒྱུ་ནི། འདས་ད་ལྟ་བའི་དུས༷་གཉི༷ས་པ༷་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་མ་འོངས་པ་མེད་ལ། གཞན་གསུམ༷་པོ༷་དག༷་ནི༷་དུས༷་གསུམ༷་པ༷་ཡིན་ནོ། །བྱེད་རྒྱུའི་འདུས་བྱས་རྣམས་ནི་དུས་གསུམ་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་དུས་ཀྱིས་མ་བསྡུས་པ་ཡང་ཡོད་ཕྱིར་ངེས་པར་མ་བཤད་དོ། །
果差别
གཉིས་པ་འབྲས་བུ་ལ་ངོ་བོ། དབྱེ་བ། སྐྱེ་ཚུལ་གསུམ་ལས། དང་པོ་ནི། རྣམ་སྨིན་དང་རྒྱུ་དང་བདག་གསུམ་དང་སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་ཕྱེད་སྟེ་ཕྱེད་བཞི་འདུས༷་བྱས༷་ལ་ཐོབ་ལ། འདུས་མ་བྱས་ལ་ཐོབ་པའི་སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་དང་། བྲལ༷་འབྲས་སོ་སོར་བརྟགས་འགོག་དང་བཅས༷་ཕྱེད་གཉིས་ཐོབ་པས་དེ་དག་ནི་འབྲས༷་བུ༷་ཡི༷ན་ནོ། །འོ་ན་འདུས་མ་བྱས་རྒྱུ་ཡིན་པ་དང་། བརྟགས་འགོག་བྲལ་འབྲས་ཡིན་པས་འདུས་མ་བྱས་རྒྱུ་འབྲས་སུ་རུང་བས་འདུས་བྱས་སུ་ཐལ་ཞེ་ན། འདུས༷་མ༷་བྱས༷་གཞན་ལ༷་དོན་དུ་རྒྱུ་འབྲས་དེ༷་དག༷་མེ༷ད་དེ། ལམ་
3-53a
གྱིས་ཉོན་མོངས་རྒྱུན་ཆད་པ་ལ་བཏགས་ནས་དེ་ལྟར་བརྗོད་ཀྱི་སྐྱེད་རྒྱུ་དངོས་མིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ། རྒྱུའི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ་དང་། འབྲས་བུ་རང་གི་ངོ་བོའི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ། རྣམ༷་སྨིན༷་གྱི་འབྲས༷་བུ༷་ནི་རྒྱུ་ཐ༷་མ༷་རྣམ་སྨིན་གྱི་རྒྱུའི་འབྲས་བུ་ཡི༷ན་ལ། བདག༷་པོའི༷་འབྲས༷་བུ༷་ནི། དང༷་པོ༷་བྱེད་རྒྱུའི་འབྲས་བུ་ཡི༷ན་ནོ། །རྒྱུ༷་མཐུན༷་གྱི་འབྲས་བུ་ནི་སྐལ༷་མཉམ༷་དང་ཀུན༷་ཏུ་འགྲོ༷་བའི༷་འབྲས་བུ་ཡིན་ལ། སྐྱེས༷་བུ༷་བྱེ༷ད་པ༷འི་འབྲས་བུ་ནི༷་ལྷན་མཚུངས་གཉི༷ས་ཀྱི༷་འབྲས་བུ་ལ་ཟེར་བ་ཡི༷ན་ནོ། །དེ་ཡང་སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་ནི་རྒྱུ་དེ་གཉིས་ལ་ངེས་པའི་ཕྱིར་བཞག་གི་དེ་གཉིས་ཁོ་ནའི་འབྲས་བུར་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། བྱེད་རྒྱུ་དང་། སྐལ་མཉམ་ཀུན་འགྲོ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་། སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ལ་རྣམ་སྨིན། རྒྱུ་མཐུན། བྲལ་བ། བྱེད་འབྲས། བདག་འབྲས་ལྔ་ལས། དང་པོ། རྣམ༷་སྨི༷ན་འབྲས་བུ་ནི་ཁྱད་པར་བཞི་སྟེ། མ་བསྒྲིབ་ལུང༷་དུ༷་མ༷་བསྟན༷་པའི་ཆོས༷་ཡིན་ལ། དེ་ཙམ་ཕྱིའི་འབྱུང་བ་འབྱུང་འགྱུར་ལའང་ཡོད་པས། སེམ༷ས་ཅ༷ན་གྱི་རྒྱུད་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཆོས་སུ་བརྗོ༷ད་ལ། དེ་གཉིས་དབང་པོ་རྒྱས་པ་དང་། རྒྱུ་མཐུན་ལས་བྱུང་བ་ལའང་ཡོད་པས་དེ་བསལ་ཕྱིར་རྒྱུ་ལུང༷་བསྟན༷་པ་དགེ་མི་དགེ་ལས་བྱུང་བ་དེ་ཙམ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་རྒྱས་པ་དང་སྤྲུལ་སེམས་ལ་ཡང་ཡོད་པས་དེ་བསལ་ཕྱིར། རྒྱུ་རྣམ་སྨིན་ལས་དུས་ཕྱིས༷་འབྱུང༷་བའི་ཕྱིར་དེ་ནི་ལས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་ཡང་ཡིན་ལ་འབྲས་བུའང་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ། རྒྱུ༷་མཐུན༷་གྱི་འབྲས་བུ་ནི་རྒྱུ༷་ད༷ང་འདྲ༷་བ༷་སྟེ། ཟག་བཅས་ལ་ངོ་བོ། རིས་ས་འདྲ་བ་
3-53b
ཡིན་ལ། ཟག་མེད་ལ་ངོ་བོ་འདྲ་བའི་ཕྱིར་ནའོ༷། །གསུམ་པ། བྲལ༷་བ༷་ཡི་འབྲས་བུ་ནི་བློ༷་ཡི༷ས་ཏེ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སྤང་བྱ་ཟག་བཅས་ཟ༷ད་པ༷འོ༷། །བཞི་པ། རྒྱུ་གང༷་གིས༷་སྟོབ༷ས་ཀྱིས༷་འབྲས་བུ་ག༷ང་སྐྱེས༷་པའི༷་འབྲས༷་བུ་དེ༷་ནིསྐྱེས༷་བུའི༷་བྱེ༷ད་པ་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པའི་འབྲས་བུའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
དེ་ཡང་མ་འོངས་པ་ཀུན་འགྲོའི་རྒྱུ་མི་འཐད་པས། ཀུན༷་འགྲོ༷འི་རྒྱུ་ནི་སྔར༷་སྐྱེས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།
又，由于未来遍行因不合理，所以遍行因唯是先前已生的。
འོ་ན་འཕགས་པའི་གང་ཟག་གི་ཀུན་ཉོན་རྣམས་རྒྱུ་དེ་ལས་མ་སྐྱེས་པར་འགྱུར་ཏེ་ཀུན་འགྲོ་དེ་དག་སྤངས་ནས་མེད་པས་སོ་ཟེར་ན།
若问：那么圣者的一切烦恼将不会从彼因所生，因为已断遍行故无有？
བྱེ་སྨྲས་དེ་དག་འདས་པ་ལས་སྐྱེ་བར་འདོད། ཀུན་འགྲོ་སྐལ་མཉམ་གྱི་བྱེ་བྲག་ཡིན་པའི་ངེས་པ་མེད་དེ། འདི་ལ་རིས་གཅིག་མི་དགོས་པས་སོ།
毗婆沙师认为它们从过去所生。不确定遍行是同类的差别，因为此中不需一品故。
དྲུག་པ། རྣམ༷་སྨིན༷་གྱི་རྒྱུ༷་ནི༷་མི༷་དགེ༷་བ་དང༷་དགེ༷་བ༷་ཟག༷་བཅས༷་རྣམ༷ས་ཁོ༷་ན༷་ཡིན་ཏེ། འབྲས་བུ་འཕེན་ནུས་ཀྱི་ངོ་བོ་སྟོབས་ལྡན་སྲེད་པའི་རླན་དང་བཅས་པས་སོ།
第六，异熟因唯是不善和有漏善法，因为具足能引果的体性力量及爱的滋润故。
ཁོ་ན་ཞེས་པས་ལུང་མ་བསྟན་དང་། ཟག་མེད་བཅད་དེ། དེ་དག་ནི་ས་བོན་རུལ་བ་དང་།རླན་བྲལ་གྱི་ས་བོན་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།
"唯"字排除无记和无漏，因为它们如腐烂种子和无湿种子故。
གཉིས་པ་དུས་དུ་ཡིན་ནི། ཀུན༷་འགྲོ༷་དང་སྐལ༷་མཉམ༷་རྒྱུ་ནི། འདས་ད་ལྟ་བའི་དུས༷་གཉི༷ས་པ༷་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་མ་འོངས་པ་མེད་ལ།
第二，是何时：遍行和同类因唯是过去现在二时，而无未来，
གཞན་གསུམ༷་པོ༷་དག༷་ནི༷་དུས༷་གསུམ༷་པ༷་ཡིན་ནོ།
其余三者则是三时。
བྱེད་རྒྱུའི་འདུས་བྱས་རྣམས་ནི་དུས་གསུམ་པ་དང་། འདུས་མ་བྱས་དུས་ཀྱིས་མ་བསྡུས་པ་ཡང་ཡོད་ཕྱིར་ངེས་པར་མ་བཤད་དོ།
有为的能作因是三时，也有无为的非时所摄，故未确定说。
གཉིས་པ་འབྲས་བུ་ལ་ངོ་བོ། དབྱེ་བ། སྐྱེ་ཚུལ་གསུམ་ལས། དང་པོ་ནི། རྣམ་སྨིན་དང་རྒྱུ་དང་བདག་གསུམ་དང་སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་ཕྱེད་སྟེ་ཕྱེད་བཞི་འདུས༷་བྱས༷་ལ་ཐོབ་ལ།
第二果分体性、分类、生起方式三，初，异熟果、等流果、士用果半支，合三支半于有为法获得，
འདུས་མ་བྱས་ལ་ཐོབ་པའི་སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་དང་། བྲལ༷་འབྲས་སོ་སོར་བརྟགས་འགོག་དང་བཅས༷་ཕྱེད་གཉིས་ཐོབ་པས་དེ་དག་ནི་འབྲས༷་བུ༷་ཡི༷ན་ནོ།
于无为法获得的士用果和离系果择灭合半支获得，这些是果。
འོ་ན་འདུས་མ་བྱས་རྒྱུ་ཡིན་པ་དང་། བརྟགས་འགོག་བྲལ་འབྲས་ཡིན་པས་འདུས་མ་བྱས་རྒྱུ་འབྲས་སུ་རུང་བས་འདུས་བྱས་སུ་ཐལ་ཞེ་ན།
若问：由于无为是因，择灭是离系果，则无为可为因果，应成有为？
འདུས༷་མ༷་བྱས༷་གཞན་ལ༷་དོན་དུ་རྒྱུ་འབྲས་དེ༷་དག༷་མེ༷ད་དེ། ལམ་གྱིས་ཉོན་མོངས་རྒྱུན་ཆད་པ་ལ་བཏགས་ནས་དེ་ལྟར་བརྗོད་ཀྱི་སྐྱེད་རྒྱུ་དངོས་མིན་ནོ།
无为对于他法作为因果彼等是无的，是假立于道断除烦恼相续而如是说，非是实际能生因。
གཉིས་པ་ལ། རྒྱུའི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ་དང་། འབྲས་བུ་རང་གི་ངོ་བོའི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ།
第二分从因的方面分类和从果自体方面分类二。初，
རྣམ༷་སྨིན༷་གྱི་འབྲས༷་བུ༷་ནི་རྒྱུ་ཐ༷་མ༷་རྣམ་སྨིན་གྱི་རྒྱུའི་འབྲས་བུ་ཡི༷ན་ལ། བདག༷་པོའི༷་འབྲས༷་བུ༷་ནི། དང༷་པོ༷་བྱེད་རྒྱུའི་འབྲས་བུ་ཡི༷ན་ནོ།
异熟果是因中后异熟因的果，增上果是初能作因的果。
རྒྱུ༷་མཐུན༷་གྱི་འབྲས་བུ་ནི་སྐལ༷་མཉམ༷་དང་ཀུན༷་ཏུ་འགྲོ༷་བའི༷་འབྲས་བུ་ཡིན་ལ། སྐྱེས༷་བུ༷་བྱེ༷ད་པ༷འི་འབྲས་བུ་ནི༷་ལྷན་མཚུངས་གཉི༷ས་ཀྱི༷་འབྲས་བུ་ལ་ཟེར་བ་ཡི༷ན་ནོ།
等流果是同类和遍行的果，士用果是指俱生相应二者的果。
དེ་ཡང་སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་ནི་རྒྱུ་དེ་གཉིས་ལ་ངེས་པའི་ཕྱིར་བཞག་གི་དེ་གཉིས་ཁོ་ནའི་འབྲས་བུར་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། བྱེད་རྒྱུ་དང་། སྐལ་མཉམ་ཀུན་འགྲོ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་། སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་སྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།
此复，士用果是对那二因决定而安立，但不是唯二者的果，因为能作因和同类遍行因也能生士用果故。
གཉིས་པ་ལ་རྣམ་སྨིན། རྒྱུ་མཐུན། བྲལ་བ། བྱེད་འབྲས། བདག་འབྲས་ལྔ་ལས། དང་པོ།
第二分异熟果、等流果、离系果、士用果、增上果五种，其中初，
རྣམ༷་སྨི༷ན་འབྲས་བུ་ནི་ཁྱད་པར་བཞི་སྟེ། མ་བསྒྲིབ་ལུང༷་དུ༷་མ༷་བསྟན༷་པའི་ཆོས༷་ཡིན་ལ། དེ་ཙམ་ཕྱིའི་འབྱུང་བ་འབྱུང་འགྱུར་ལའང་ཡོད་པས།
异熟果有四个特点：是无覆无记法，这一点外部大种所造中也有，所以
སེམ༷ས་ཅ༷ན་གྱི་རྒྱུད་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཆོས་སུ་བརྗོ༷ད་ལ། དེ་གཉིས་དབང་པོ་རྒྱས་པ་དང་། རྒྱུ་མཐུན་ལས་བྱུང་བ་ལའང་ཡོད་པས་དེ་བསལ་ཕྱིར་
说是有情相续所摄法，这两条在根成熟和等流所生中也有，为排除这些，
རྒྱུ་ལུང༷་བསྟན༷་པ་དགེ་མི་དགེ་ལས་བྱུང་བ་དེ་ཙམ་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་རྒྱས་པ་དང་སྤྲུལ་སེམས་ལ་ཡང་ཡོད་པས་དེ་བསལ་ཕྱིར།
是从因中记为善不善而生，这一点在由定增长的和变化心中也有，为排除这些，
རྒྱུ་རྣམ་སྨིན་ལས་དུས་ཕྱིས༷་འབྱུང༷་བའི་ཕྱིར་དེ་ནི་ལས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་ཡང་ཡིན་ལ་འབྲས་བུའང་ཡིན་ནོ།
因为是从异熟因后时生故，它是业的异熟，也是果。
གཉིས་པ། རྒྱུ༷་མཐུན༷་གྱི་འབྲས་བུ་ནི་རྒྱུ༷་ད༷ང་འདྲ༷་བ༷་སྟེ། ཟག་བཅས་ལ་ངོ་བོ། རིས་ས་འདྲ་བ་ཡིན་ལ། ཟག་མེད་ལ་ངོ་བོ་འདྲ་བའི་ཕྱིར་ནའོ༷།
第二，等流果是与因相似，对有漏法是体性、品类、地相似，对无漏法是因为体性相似故。
གསུམ་པ། བྲལ༷་བ༷་ཡི་འབྲས་བུ་ནི་བློ༷་ཡི༷ས་ཏེ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་སྤང་བྱ་ཟག་བཅས་ཟ༷ད་པ༷འོ༷།
第三，离系果是以智即慧尽所断有漏。
བཞི་པ། རྒྱུ་གང༷་གིས༷་སྟོབ༷ས་ཀྱིས༷་འབྲས་བུ་ག༷ང་སྐྱེས༷་པའི༷་འབྲས༷་བུ་དེ༷་ནིསྐྱེས༷་བུའི༷་བྱེ༷ད་པ་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པའི་འབྲས་བུའོ།
第四，由任何因力生任何果，彼果是从士夫作用所生的果。


 །དེ་ནི་འདྲ་བ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་པའི་མིང་ངོ་། །འདི་ཡང་ཁ་ཅིག་རྒྱུའི་དེ་མ་ཐག་གམ་ཅིག་ཆར་བྱུང་བ་ལ་འདོད་དེ། དེ་ཡང་ས་འོག་མའི་སྦྱོར་བས་གོང་མའི་ཏིང་འཛིན་དང་།ཆོས་མཆོག་གི་རྗེས་སུ་མཐོང་ལམ་དང་། ལྷན་འབྱུང་གི་རྒྱུ་ལས་འབྲས་བུ་ལྟ་བུའོ། །ཁ་ཅིག་ཆོད་པའི་རྒྱུ་ལས་ཀྱང་བྱེད་འབྲས་འབྱུང་སྟེ། ཞིང་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལོ་ཏོག་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། འདི་ལྟར་ན་འབྲས་བུ་ཐམས་ཅད་ལ་སྐྱེས་བུའི་བྱེད་འབྲས་ཀྱིས་ཁྱབ་པར་འདོད་ཀྱང་། རང་གིས། གང་གིས་སྟོབས་ཞེས་པས་རྒྱུན་ལྟ་བུ་མིན་པར། རྒྱུ་མ་འགགས་བཞིན་གཅིག་ལ་ཕན་འདོགས་པ་ལ་གོ་དགོས་སོ་སྙམ་མོ། །ལྔ་པ། སྔོ༷ན་བྱུང༷་མ༷་ཡི༷ན་པར་རྒྱུ་དང་དུས་མཉམ་མམ། ཕྱིས་བྱུང་གི་འདུས༷་བྱས༷་ཐམས་ཅད་ནི༷། འདུས༷་བྱས༷་ཁོ༷་ན༷འི་བདག༷་པོ༷འི་འབྲས༷་བུ་ཡིན་གྱི་འདུས་མ་བྱས་ལ་འབྲས་བུ་མེད་པས་ཁོ་ན་ཞེས་སྨོས་སོ། །དེའང་འདུས་བྱས་བདག་འབྲས་ཞེས་གཞི་གཅིག་གིས་བསྡུ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་དང་སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་ལ་ཁྱད་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། བྱེ་སྨྲས་བྱེད་འབྲས་བྱེད་པོ་ཁོ་ནའི་དང་། བདག་འབྲས་བྱེད་པོ་གཞན་གྱིའང་ཡིན་པ་དང་། གཞན་ཡང་སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་ནི། བཟོ་རྣམས་བཟོ་བའི་སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་དང་བདག་འབྲས་གཉིས་ཀའི་འབྲས་བུ་དང་། སྤྲུལ་པ་རྣམས་
3-54a
བསམ་གཏན་གྱི་བྱེད་བདག་གཉིས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་གྱི། གཞན་གྱིས་ནི་སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་མིན་ནོ། །ཞེས་སོ་སོར་ངེས་པ་ཡིན་ལ། བདག་པོ་ནི། དེ་དག་ཀྱང་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་འབྲས་ཡིན་ཏེ། དེ་སྐྱེ་བ་ལ་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་མི་སྒྲིབ་པར་གནས་པས་སོ་ཟེར་ཀྱང་ཀུན་བརྟགས་ཏེ། དེ་ལྟ་ན་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་བདག་འབྲས་སུའང་ཐལ། འོན་ཀྱང་བདག་འབྲས་སྤྱི་ལ། གཞན་བྱེ་བྲག་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ་འབྲས་བུ་དེ་རྣམས་སྐྱེ་ཚུལ་ལ།དུས་གང་གི་རྒྱུས་བསྐྱེད་པ་དང་། རྒྱུ་དུས་བསྐྱེད་ནས་སྐྱེ་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། བྱེད་རྒྱུ་ལས་གཞན་ལྔ༷་པོ༷་ནི་རང་དུས་ད༷་ལྟར༷་འབྲས༷་བུ༷་ས་བོན་ནམ་ནུས་པའི་ཚུལ་དུ་འཛིན༷་ལ། ལྷན་མཚུངས་གཉི༷ས་ནི༷་ད་ལྟ་ནས་འབྲས་བུ་རབ༷་ཏུ༷་འབྱི༷ན་པར༷་བྱེ༷ད་དོ། །ད༷་ལྟར༷་གྱི༷་རྒྱུ་དང༷་འདས༷་པ༷་ཡི་རྒྱུས་འབྲས་བུ་འབྱིན་པ་ནི་སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུ་དག༷་སྟེ། སྐལ་ཀུན་འདས་པས་བརྒྱུད་ནས་དང་། ད་ལྟ་བས་རང་གི་མཇུག་ཐོགས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་འབྲས་བུ་འབྱིན་པའི་བྱ་བ་བྱེད་པས་སོ། །རྣམ་སྨིན་གྱི་རྒྱུ་གཅི༷ག་པུ་ནི༷་སྔར་འདས༷་པས༷་འབྱི༷ན་པར༷་འགྱུར༷་གྱི་ད་ལྟ་བས་འབྲས་བུ་ནམ་ཡང་མི་འབྱིན་ཏོ། །དེའང་རྣམ་སྨིན་གྱི་འབྲས་བུ་འདིའི་རྒྱུ་ཡིན་ན་འདས་པས་ཁྱབ། སྐལ་ཀུན་ལ་བར་མ་ཆོད་པ་ཙམ་ལ་བསམ་གྱི་གཞན་དུ་ད་ལྟ་བ་རྒྱུ་འབྲས་དུས་མཉམ་པ་མེད་པ་ཤེས་དགོས་སོ། །གལ་ཏེ་དགེ་བའི་སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུས་འབྲས་བུ་འཛིན་ལ་མི་འབྱིན་པ་ཡོད་དམ་ཟེར་ན་མུ་བཞི་སྟེ། འཛིན་ལ་མི་འབྱིན་པ་དགེ་རྩ་གཅོད་པ་ན་དགེ་བའི་ཐོབ་པ་ཐ་མ་ལྟ་བུ། ཟློག་པ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ་དགེ་ཐོབ་
3-54b
དང་པོ། གཉིས་ཡིན། དགེ་རྩ་མ་ཆད་པའི་སྐབས་ལྷག་མ། གཉིས་མིན། དེ་དག་མ་གཏོགས་པ་སྟེ། གོང་ས་ལས་ཉམས་པའམ་དགེ་རྩ་ཆད་པའི་སྐབས་སོ། །མངོན་པ་བ་ཁ་ཅིག་རྟེན་གྱི་འབྲས་བུ་ཆུ་དཀྱིལ་རླུང་ལ་རྟེན་སོགས་དང་། སྦྱོར་འབྲས་ལམ་སྔ་མས་ཕྱི་མ་སྐྱེད་སོགས། བྱེད་འབྲས་དང་བདག་འབྲས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
དེ་ནི་འདྲ་བ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་པའི་མིང་ངོ་།
这是以相似为理由而命名的。
འདི་ཡང་ཁ་ཅིག་རྒྱུའི་དེ་མ་ཐག་གམ་ཅིག་ཆར་བྱུང་བ་ལ་འདོད་དེ། དེ་ཡང་ས་འོག་མའི་སྦྱོར་བས་གོང་མའི་ཏིང་འཛིན་དང་།ཆོས་མཆོག་གི་རྗེས་སུ་མཐོང་ལམ་དང་། ལྷན་འབྱུང་གི་རྒྱུ་ལས་འབྲས་བུ་ལྟ་བུའོ།
此有人认为是因的等无间或同时生起，如下地加行得上地定，法胜义后见道，俱生因的果等。
ཁ་ཅིག་ཆོད་པའི་རྒྱུ་ལས་ཀྱང་བྱེད་འབྲས་འབྱུང་སྟེ། ཞིང་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལོ་ཏོག་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ། འདི་ལྟར་ན་འབྲས་བུ་ཐམས་ཅད་ལ་སྐྱེས་བུའི་བྱེད་འབྲས་ཀྱིས་ཁྱབ་པར་འདོད་ཀྱང་།
有人说士用果也从间断因生起，如农夫们的庄稼。若如是，则认为士用果遍于一切果，
རང་གིས། གང་གིས་སྟོབས་ཞེས་པས་རྒྱུན་ལྟ་བུ་མིན་པར། རྒྱུ་མ་འགགས་བཞིན་གཅིག་ལ་ཕན་འདོགས་པ་ལ་གོ་དགོས་སོ་སྙམ་མོ།
但我自己认为，"由何力"不是指相续，而是应当理解为因未灭而利益一者。
ལྔ་པ། སྔོ༷ན་བྱུང༷་མ༷་ཡི༷ན་པར་རྒྱུ་དང་དུས་མཉམ་མམ། ཕྱིས་བྱུང་གི་འདུས这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
དེ་ནི་འདྲ་བ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་པའི་མིང་ངོ་།
那是以相似为理由的名称。
འདི་ཡང་ཁ་ཅིག་རྒྱུའི་དེ་མ་ཐག་གམ་ཅིག་ཆར་བྱུང་བ་ལ་འདོད་དེ།
有些人主张这是因的无间或同时而生，
དེ་ཡང་ས་འོག་མའི་སྦྱོར་བས་གོང་མའི་ཏིང་འཛིན་དང་།ཆོས་མཆོག་གི་རྗེས་སུ་མཐོང་ལམ་དང་། ལྷན་འབྱུང་གི་རྒྱུ་ལས་འབྲས་བུ་ལྟ་བུའོ།
这如下地的加行而有上地的禅定，法胜后有见道，从俱生因有果等。
ཁ་ཅིག་ཆོད་པའི་རྒྱུ་ལས་ཀྱང་བྱེད་འབྲས་འབྱུང་སྟེ། ཞིང་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལོ་ཏོག་ལྟ་བུའོ་ཞེས་ཟེར་ཏེ།
有些人说即使从间断的因也生士用果，如农民和庄稼。
འདི་ལྟར་ན་འབྲས་བུ་ཐམས་ཅད་ལ་སྐྱེས་བུའི་བྱེད་འབྲས་ཀྱིས་ཁྱབ་པར་འདོད་ཀྱང་། རང་གིས། གང་གིས་སྟོབས་ཞེས་པས་རྒྱུན་ལྟ་བུ་མིན་པར། རྒྱུ་མ་འགགས་བཞིན་གཅིག་ལ་ཕན་འདོགས་པ་ལ་གོ་དགོས་སོ་སྙམ་མོ།
虽然这样认为一切果都遍于士用果，但我自认为"由何力"不是指相续，而应理解为因未灭时利益某一者。
ལྔ་པ། སྔོ༷ན་བྱུང༷་མ༷་ཡི༷ན་པར་རྒྱུ་དང་དུས་མཉམ་མམ། ཕྱིས་བྱུང་གི་འདུས༷་བྱས༷་ཐམས་ཅད་ནི༷། འདུས༷་བྱས༷་ཁོ༷་ན༷འི་བདག༷་པོ༷འི་འབྲས༷་བུ་ཡིན་གྱི་འདུས་མ་བྱས་ལ་འབྲས་བུ་མེད་པས་ཁོ་ན་ཞེས་སྨོས་སོ།
第五，凡非先行而与因同时或后生的一切有为法，唯是有为法的增上果，而无为法没有果，故说"唯"。
དེའང་འདུས་བྱས་བདག་འབྲས་ཞེས་གཞི་གཅིག་གིས་བསྡུ་བ་ཡིན་ནོ།
此复，"有为增上果"是由一事摄持。
དེ་དང་སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་ལ་ཁྱད་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན།
若问：彼与士用果有何区别？
བྱེ་སྨྲས་བྱེད་འབྲས་བྱེད་པོ་ཁོ་ནའི་དང་། བདག་འབྲས་བྱེད་པོ་གཞན་གྱིའང་ཡིན་པ་དང་། གཞན་ཡང་སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་ནི།
毗婆沙师说士用果唯是作者的，而增上果也是其他作者的，又士用果是
བཟོ་རྣམས་བཟོ་བའི་སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་དང་བདག་འབྲས་གཉིས་ཀའི་འབྲས་བུ་དང་། སྤྲུལ་པ་རྣམས་བསམ་གཏན་གྱི་བྱེད་བདག་གཉིས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་གྱི། གཞན་གྱིས་ནི་སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་མིན་ནོ།
诸工巧是造作者的士用果和增上果二者的果，诸变化是禅定的士用果和增上果二者的果，但由其他则非士用果。
ཞེས་སོ་སོར་ངེས་པ་ཡིན་ལ། བདག་པོ་ནི། དེ་དག་ཀྱང་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བདག་འབྲས་ཡིན་ཏེ། དེ་སྐྱེ་བ་ལ་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་མི་སྒྲིབ་པར་གནས་པས་སོ་ཟེར་ཀྱང་ཀུན་བརྟགས་ཏེ།
这是各自决定，而关于增上，他们说：彼等也是一切有为法的增上果，因为对彼生起一切有为法不障碍住故，但这是遍计，
དེ་ལྟ་ན་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་བདག་འབྲས་སུའང་ཐལ། འོན་ཀྱང་བདག་འབྲས་སྤྱི་ལ། གཞན་བྱེ་བྲག་ཡིན་ནོ།
若如此，应成也是无为法的增上果。然而，增上果是总，其他是别。
གསུམ་པ་འབྲས་བུ་དེ་རྣམས་སྐྱེ་ཚུལ་ལ།དུས་གང་གི་རྒྱུས་བསྐྱེད་པ་དང་། རྒྱུ་དུས་བསྐྱེད་ནས་སྐྱེ་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ།
第三，彼等果的生起方式中，何时之因所生和因时生起后的生起方式二，第一，
བྱེད་རྒྱུ་ལས་གཞན་ལྔ༷་པོ༷་ནི་རང་དུས་ད༷་ལྟར༷་འབྲས༷་བུ༷་ས་བོན་ནམ་ནུས་པའི་ཚུལ་དུ་འཛིན༷་ལ། ལྷན་མཚུངས་གཉི༷ས་ནི༷་ད་ལྟ་ནས་འབྲས་བུ་རབ༷་ཏུ༷་འབྱི༷ན་པར༷་བྱེ༷ད་དོ།
除能作因外的五者在自时现在执持果如种子或能力，俱生和相应二者在现在即生起果。
ད༷་ལྟར༷་གྱི༷་རྒྱུ་དང༷་འདས༷་པ༷་ཡི་རྒྱུས་འབྲས་བུ་འབྱིན་པ་ནི་སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུ་དག༷་སྟེ།
现在的因和过去的因能生果的是同类因，
སྐལ་ཀུན་འདས་པས་བརྒྱུད་ནས་དང་། ད་ལྟ་བས་རང་གི་མཇུག་ཐོགས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་འབྲས་བུ་འབྱིན་པའི་བྱ་བ་བྱེད་པས་སོ།
因为同类遍行过去因能间接地，现在因能在自后无间生果作用故。
རྣམ་སྨིན་གྱི་རྒྱུ་གཅི༷ག་པུ་ནི༷་སྔར་འདས༷་པས༷་འབྱི༷ན་པར༷་འགྱུར༷་གྱི་ད་ལྟ་བས་འབྲས་བུ་ནམ་ཡང་མི་འབྱིན་ཏོ།
唯异熟因是由先前过去引生，现在因从不引生果。
དེའང་རྣམ་སྨིན་གྱི་འབྲས་བུ་འདིའི་རྒྱུ་ཡིན་ན་འདས་པས་ཁྱབ། སྐལ་ཀུན་ལ་བར་མ་ཆོད་པ་ཙམ་ལ་བསམ་གྱི་གཞན་དུ་ད་ལྟ་བ་རྒྱུ་འབྲས་དུས་མཉམ་པ་མེད་པ་ཤེས་དགོས་སོ།
此复，若是此异熟果的因则遍是过去。对同类遍行而言，仅就无间而思，否则应知现在因与果非同时。
གལ་ཏེ་དགེ་བའི་སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུས་འབྲས་བུ་འཛིན་ལ་མི་འབྱིན་པ་ཡོད་དམ་ཟེར་ན་མུ་བཞི་སྟེ།
若问：善的同类因有执持果而不引生者吗？有四门：
འཛིན་ལ་མི་འབྱིན་པ་དགེ་རྩ་གཅོད་པ་ན་དགེ་བའི་ཐོབ་པ་ཐ་མ་ལྟ་བུ། ཟློག་པ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ་དགེ་ཐོབ་དང་པོ།
执持不引生如断善根时最后的善得，相反，结生时的第一善得，
གཉིས་ཡིན། དགེ་རྩ་མ་ཆད་པའི་སྐབས་ལྷག་མ། གཉིས་མིན། དེ་དག་མ་གཏོགས་པ་སྟེ། གོང་ས་ལས་ཉམས་པའམ་དགེ་རྩ་ཆད་པའི་སྐབས་སོ།
二者皆是，未断善根时的其余，二者皆非，除彼等外，即从上地退失或善根已断的情况。
མངོན་པ་བ་ཁ་ཅིག་རྟེན་གྱི་འབྲས་བུ་ཆུ་དཀྱིལ་རླུང་ལ་རྟེན་སོགས་དང་། སྦྱོར་འབྲས་ལམ་སྔ་མས་ཕྱི་མ་སྐྱེད་སོགས། བྱེད་འབྲས་དང་བདག་འབྲས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གོ།
有些阿毗达磨论师说所依果如水轮依风等，相应果如前道生后道等，是士用果和增上果的差别。


 གཉིས་པ། སེམས་དང་སེམས་བྱུང་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་༡ རྣམས་དང༷་ནི་རྣམ༷་སྨིན༷་ལས་སྐྱེས༷་པ་དང་། ༢ ལྷག༷་མ་རྣམ་༣ སྨིན་སྐྱེས་མིན་པའི་མ་བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན། བཟོ་སྤྱོད་ལམ་སྤྲུལ་སེམས་སོགས་དང་ཟག་མེད་སྐད་ཅིག་དང་པོ་ལས་གཞན་པའི་དགེ་བ་རྣམས་ད༷ང་། ད༷ང་པོ༷་འཕ༷གས་པ་སྟེ་ཟག་མེད་སྡུག་བསྔལ་ཆོས་བཟོད་སྐད་ཅིག་དང་པོ་བཞི་པོ་རྣམས་ནི་གོང་གི་རིམ༷་པ་བཞིན༷་དུ་རྣམ༷་སྨིན༷་༡ མ་གཏོགས་པ་རྒྱུ་ལྔ་ལས་སྐྱེ་སྟེ། ཉོན་མོངས་ཅན་རྣམ་སྨིན་འབྲས་མིན་ལ་རྣམ་སྨིན་འབྲས་ལ་ཉོན་མོངས་ཅན་མི་སྲིད་པས་སོ། །ཀུན༷་འགྲོའི༷་རྒྱུ་༢ མ་གཏོགས་པ་ལྷག་མ་ལྔ་ལས་སྐྱེས་ཏེ། དེ་ཉོན་མོངས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རྣམ་ཀུན་དེ་གཉིས་༣ མ་གཏོགས་པའི་ལྷག་མ་བཞི་ལས་སྐྱེ་སྟེ། དེ་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་དང་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པས་སོ། །རྣམ་ཀུན་དེ༷་གཉི༷ས་དང༷་སྐལ༷་མཉམ༷་དང་གསུམ་མ༷་གཏོགས༷་ལྷག༷་མ་གསུམ་ལ༷ས་སྐྱེ༷་སྟེ། དགེ་བ་ཡིན་པ་དང་རིགས་འདྲ་སྔ་མ་སྔོན་དུ་མ་སོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཐམས་ཅད་ནི་སེམ༷ས་དང༷་སེ༷མས་ལ༷ས་བྱུང༷་བའི་དབང་དུ་བྱས་པ༷་ཡི༷ན། མཚུངས༷་ལྡན༷་གྱི་རྒྱུ་མ༷་གཏོགས༷་པ་ནི་སེམས་སེམས་བྱུང་ལས་གཞན༷་ལའང་
3-55a
དེ༷་བཞིན༷་དུ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་གཞན་ནི་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་དང་གཟུགས་སོ། །ཟག་མེད་སྐད་ཅིག་དང་པོའི་གཟུགས་དང་མི་ལྡན་འདུ་བྱེད་ཅེས་པ་ཟག་མེད་སྡོམ་པ་དང་པོར་ཐོབ་པ་དང་། སེམས་སེམས་བྱུང་དང་སྡོམ་པ་དེ་དག་གི་ཐོབ་པ་དང་མཚན་ཉིད་སོགས་ལ་ཟེར་བ་ཡིན་ནོ། །
缘差别
གསུམ་པ་རྐྱེན་བཤད་པ་ལ། བསྟན་བཤད་གཉིས།
略说
དང་པོ། རྐྱེན༷་ནི༷་རྒྱུ་རྐྱེན་སོགས་བཞི༷་པོ༷་དག༷་ཏུ༷་གསུ༷ངས། དེ་ལ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་ཁྱད་པར་འབྲས་བུ་སྐྱེས་པ་ན་རྒྱུན་ལྡོག་མི་ལྡོག་དང་འབྲས་བུ་ལ་ཐུན་མིན་དང་ཐུན་མོང་གི་སྒོ་ནས་ཕན་གདགས་པ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ནོ་ཞེས་དང་། ཉེ་རྐྱེན་རྒྱུ་དང་། རིང་བ་རྐྱེན་ཁོ་ནའོ་ཞེས་དང་། སྐྱེ་བྱེད་རྒྱུ་དང་། རྐྱེན་ནི་དམིགས་པ་ཙམ་དུ་ཟད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཀྱང་། དེ་གཉིས་ཁྱད་མེད་པར་གདུལ་བྱའི་མོས་པའི་དབྱེ་བ་ཙམ་དུ་ཟད་དོ། །འབྲས་བུ་སྐྱེ་བ་དང་། འགྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཆ་ནས་བརྗོད་ཀྱི་དོན་ལ་ཐ་དད་མེད་དོ། །དེས་ན། རྒྱུ། རྐྱེན། གཞི། རྒྱུ་མཚན། རྟགས་རྒྱུ། འབྲས་གནས་ཞེས་བྱ་བ་རྣམ་གྲངས་སོ། །
广说
གཉིས་པ་ལ། རྐྱེན་བཞི་སྤྱིར་བསྟན་པ་དང་། དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པའོ། །
总说四缘
དང་པོ་ལ། རྐྱེན་རང་གི་ངོ་བོ་བསྟན་པ། རྐྱེན་དེས་འབྲས་བུ་ལ་བྱ་བ་བྱེད་ཚུལ་གཉིས་སོ། །དང་པོ་ལ་བཞི། རྒྱུ་རྐྱེན། དེ་མ་ཐག་རྐྱེན། དམིགས་རྐྱེན། བདག་རྐྱེན་ནོ། །དང་པོ། རྒྱུ༷་རྐྱེན་ཞེས༷་བྱ༷་བ༷་ནི་བྱེད་རྒྱུ་མ་གཏོགས་པ་རྒྱུ༷་ལྔ༷་ཡི༷ན་ནོ། །གཉིས་པ། སེམ༷ས་དང༷་སེམ༷ས་བྱུང༷་སྐྱེས༷་པ༷་རྣམ༷ས་ནི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཡིན་ནོ། །ཐམས་ཅད་དམ་ཞེ་ན་དགྲ་བཅོམ་ལྷག་མེད་དུ་
3-55b
འཇུག་ཀའི་སེམས་སེམས་བྱུང་ཐ༷་མ༷་མིན༷་པ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་མཚུ༷ངས་པ་དེ༷་མ༷་ཐག༷་རྐྱེན་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་མཚུངས་པ་ཞེས་པ་སེམས་གཅིག་གི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་སེམས་གཅིག་དང་ཚོར་བ་གཅིག་གིས་གཅིག་བསྐྱེད་པ། རྫས་མཚུངས་པས་ན་མཉམ་པ་ཡིན་པས་སོ། །གཟུགས་ནི་མི་མཉམ་པར་འབྱུང་བས་རྫས་མི་མཚུངས་པས་སོ། །འདི་མཚུངས་པའང་ཡིན་ལ་དེ་མ་ཐག་པའང་ཡིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
གཉིས་པ། སེམས་དང་སེམས་བྱུང་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་༡ རྣམས་དང༷་ནི་རྣམ༷་སྨིན༷་ལས་སྐྱེས༷་པ་དང་། ༢ ལྷག༷་མ་རྣམ་༣ སྨིན་སྐྱེས་མིན་པའི་མ་བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན། བཟོ་སྤྱོད་ལམ་སྤྲུལ་སེམས་སོགས་དང་ཟག་མེད་སྐད་ཅིག་དང་པོ་ལས་གཞན་པའི་དགེ་བ་རྣམས་ད༷ང་།
第二，心和心所烦恼性诸法及异熟所生，余非异熟所生的无覆无记，工巧、威仪、变化心等和除无漏第一刹那外的诸善法，及
ད༷ང་པོ༷་འཕ༷གས་པ་སྟེ་ཟག་མེད་སྡུག་བསྔལ་ཆོས་བཟོད་སྐད་ཅིག་དང་པོ་བཞི་པོ་རྣམས་ནི་གོང་གི་རིམ༷་པ་བཞིན༷་དུ་རྣམ༷་སྨིན༷་༡ མ་གཏོགས་པ་རྒྱུ་ལྔ་ལས་སྐྱེ་སྟེ།
初圣者，即无漏苦法忍第一刹那四者，皆按前次第除异熟外从五因生，
ཉོན་མོངས་ཅན་རྣམ་སྨིན་འབྲས་མིན་ལ་རྣམ་སྨིན་འབྲས་ལ་ཉོན་མོངས་ཅན་མི་སྲིད་པས་སོ།
因为烦恼性法非异熟果，异熟果中不可能有烦恼性故。
ཀུན༷་འགྲོའི༷་རྒྱུ་༢ མ་གཏོགས་པ་ལྷག་མ་ལྔ་ལས་སྐྱེས་ཏེ། དེ་ཉོན་མོངས་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར།
除遍行因外，从余五因生，因为它不是烦恼性。
རྣམ་ཀུན་དེ་གཉིས་༣ མ་གཏོགས་པའི་ལྷག་མ་བཞི་ལས་སྐྱེ་སྟེ། དེ་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་དང་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པས་སོ།
除异熟和遍行二者外，从余四因生，因为它非异熟生及非烦恼性故。
རྣམ་ཀུན་དེ༷་གཉི༷ས་དང༷་སྐལ༷་མཉམ༷་དང་གསུམ་མ༷་གཏོགས༷་ལྷག༷་མ་གསུམ་ལ༷ས་སྐྱེ༷་སྟེ། དགེ་བ་ཡིན་པ་དང་རིགས་འདྲ་སྔ་མ་སྔོན་དུ་མ་སོང་བའི་ཕྱིར་རོ།
除异熟遍行及同类三者外，从余三因生，因为是善法且无前行同类故。
དེ་ཐམས་ཅད་ནི་སེམ༷ས་དང༷་སེ༷མས་ལ༷ས་བྱུང༷་བའི་དབང་དུ་བྱས་པ༷་ཡི༷ན། མཚུངས༷་ལྡན༷་གྱི་རྒྱུ་མ༷་གཏོགས༷་པ་ནི་སེམས་སེམས་བྱུང་ལས་གཞན༷་ལའང་དེ༷་བཞིན༷་དུ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ།
这一切是就心和心所而言，除相应因外，对心心所以外的其他也应如是了知，
དེ་ལ་གཞན་ནི་མི་ལྡན་པའི་འདུ་བྱེད་དང་གཟུགས་སོ།
其中其他是指不相应行和色法。
ཟག་མེད་སྐད་ཅིག་དང་པོའི་གཟུགས་དང་མི་ལྡན་འདུ་བྱེད་ཅེས་པ་ཟག་མེད་སྡོམ་པ་དང་པོར་ཐོབ་པ་དང་། སེམས་སེམས་བྱུང་དང་སྡོམ་པ་དེ་དག་གི་ཐོབ་པ་དང་མཚན་ཉིད་སོགས་ལ་ཟེར་བ་ཡིན་ནོ།
所谓无漏第一刹那的色法和不相应行，是指初得无漏律仪，以及心、心所和律仪等的得和相等。
གསུམ་པ་རྐྱེན་བཤད་པ་ལ། བསྟན་བཤད་གཉིས།
第三解释缘分略说和广说二。
དང་པོ། རྐྱེན༷་ནི༷་རྒྱུ་རྐྱེན་སོགས་བཞི༷་པོ༷་དག༷་ཏུ༷་གསུ༷ངས།
初，缘说有因缘等四种。
དེ་ལ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་གྱི་ཁྱད་པར་འབྲས་བུ་སྐྱེས་པ་ན་རྒྱུན་ལྡོག་མི་ལྡོག་དང་འབྲས་བུ་ལ་ཐུན་མིན་དང་ཐུན་མོང་གི་སྒོ་ནས་ཕན་གདགས་པ་རྒྱུ་དང་རྐྱེན་ནོ་ཞེས་དང་།
其中，因和缘的差别有人说是果生时相续是否还灭，以及以不共和共同方式利益果是因和缘，
ཉེ་རྐྱེན་རྒྱུ་དང་། རིང་བ་རྐྱེན་ཁོ་ནའོ་ཞེས་དང་། སྐྱེ་བྱེད་རྒྱུ་དང་། རྐྱེན་ནི་དམིགས་པ་ཙམ་དུ་ཟད་དོ་ཞེས་ཟེར་ཀྱང་།
又有人说近缘是因，远者唯是缘，又有人说能生是因，缘仅是所缘而已，
དེ་གཉིས་ཁྱད་མེད་པར་གདུལ་བྱའི་མོས་པའི་དབྱེ་བ་ཙམ་དུ་ཟད་དོ།
但这两者无差别，仅是所化众生意乐的差别而已。
འབྲས་བུ་སྐྱེ་བ་དང་། འགྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཆ་ནས་བརྗོད་ཀྱི་དོན་ལ་ཐ་དད་མེད་དོ།
从果的生起和成就方面而言，实义上无差别。
དེས་ན། རྒྱུ། རྐྱེན། གཞི། རྒྱུ་མཚན། རྟགས་རྒྱུ། འབྲས་གནས་ཞེས་བྱ་བ་རྣམ་གྲངས་སོ།
因此，因、缘、基、理由、因相、果住是同义词。
གཉིས་པ་ལ། རྐྱེན་བཞི་སྤྱིར་བསྟན་པ་དང་། དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པའོ།
第二分总说四缘和别说等无间缘。
དང་པོ་ལ། རྐྱེན་རང་གི་ངོ་བོ་བསྟན་པ། རྐྱེན་དེས་འབྲས་བུ་ལ་བྱ་བ་བྱེད་ཚུལ་གཉིས་སོ།
初分示缘自性和缘作用于果的方式二。
དང་པོ་ལ་བཞི། རྒྱུ་རྐྱེན། དེ་མ་ཐག་རྐྱེན། དམིགས་རྐྱེན། བདག་རྐྱེན་ནོ།
第一分四：因缘、等无间缘、所缘缘、增上缘。
དང་པོ། རྒྱུ༷་རྐྱེན་ཞེས༷་བྱ༷་བ༷་ནི་བྱེད་རྒྱུ་མ་གཏོགས་པ་རྒྱུ༷་ལྔ༷་ཡི༷ན་ནོ།
第一，所谓因缘是除能作因外的五因。
གཉིས་པ། སེམ༷ས་དང༷་སེམ༷ས་བྱུང༷་སྐྱེས༷་པ༷་རྣམ༷ས་ནི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཡིན་ནོ།
第二，已生的诸心心所是等无间缘。
ཐམས་ཅད་དམ་ཞེ་ན་དགྲ་བཅོམ་ལྷག་མེད་དུ་འཇུག་ཀའི་སེམས་སེམས་བྱུང་ཐ༷་མ༷་མིན༷་པ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་མཚུ༷ངས་པ་དེ༷་མ༷་ཐག༷་རྐྱེན་ཡིན་ནོ།
若问是否一切？除阿罗汉入无余涅槃时最后心心所外，余皆是等无间缘。
དེ་ལ་མཚུངས་པ་ཞེས་པ་སེམས་གཅིག་གི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་སེམས་གཅིག་དང་ཚོར་བ་གཅིག་གིས་གཅིག་བསྐྱེད་པ། རྫས་མཚུངས་པས་ན་མཉམ་པ་ཡིན་པས་སོ།
其中"相同"是指一心的等无间生一心，一受生一受，因为事物相同所以平等。
གཟུགས་ནི་མི་མཉམ་པར་འབྱུང་བས་རྫས་མི་མཚུངས་པས་སོ།
色法则非平等生起，因为事物不相同故。
འདི་མཚུངས་པའང་ཡིན་ལ་དེ་མ་ཐག་པའང་ཡིན་ནོ།
此既是相同的，也是无间的。


 །མི་མཉམ་པ་ནི་གཟུགས་རྒྱས་བྱུང་གཅིག་མ་འགགས་བཞིན་དུ་གཅིག་འབྱུང་བ། ཟས་དང་ལེགས་བྱས་གཉིས་ཀས་རྒྱས་པ་དུས་མཉམ་དང་། ཡང་སོག་མ་ལས་ཐལ་བ་དང་། ནྱ་གྲོདྷའི་ས་བོན་ལས་ཡལ་ག་སོགས་བཞིན་མང་ཉུང་འཆོལ་བས་སོ་ཟེར། འགྲེལ་པས་སོར་སྡོམ་འདོད་པའི་གཟུགས་རྗེས་བསམ་གཏན་ཟག་མེད་འབྱུང་བས་འཆོལ་ཞེས་གསུངས། དེ་སེམས་ལ་མཚུངས་ཕྱིར་མི་ལེགས་ཟེར་ཀྱང་དཔྱད། མ་འོངས་པ་ལ་རིམ་པ་མེད་པས་དེ་མཁྱེན་ཚུལ་ལ་སྣ་ཚོགས་ཟེར་ཀྱང་མི་འཐད། ཀུན་འགྲོ་སྐལ་མཉམ་ལ་མ་འོངས་པ་མེད་ན་འདས་པ་ལ་ཡང་ངེས་པར་མཚུངས་ལ། དེ་ལ་ཡོད་ན་ཀུན་སྐལ་མ་འོངས་པ་མེད་པའང་བཀག་པར་དཀའ་འོ། །སེམས་ཀྱི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་དང་། སེམས་ཀྱི་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་ལ་མུ་བཞི་སྟེ། དང་པོ། སེམས་མེད་སྙོམས་འཇུག་གཉིས་ལས་ལྡང་སེམས་དང་། སྙོམས་འཇུག་གཉིས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། མཚུངས་ལ་སྙོམས་འཇུག་གིས་བར་ཆོད་པས་སེམས་ཀྱི་དེ་མ་ཐག་མིན་ནོ། །གཉིས་པ། སེམས་མེད་སྙོམས་འཇུག་གཉིས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་དང་པོའི་སྐྱེ་སོགས་བརྒྱད་དང་ཐོབ་སོགས་དང་།
3-56a
སེམས་བཅས་ཀྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བརྒྱད་དང་ཐོབ་སོགས་སོ། །གསུམ་པ། སྙོམས་འཇུག་གཉིས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་དང་པོ་དང་། སེམས་བཅས་སྐད་ཅིག་བར་མ་ཆོད་པའི་སེམས་སེམས་བྱུང་ཕྱི་མ་རྣམས་སོ། །བཞི་པ་སྙོམས་འཇུག་གཉིས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་གཉིས་པ་སོགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་ཐོབ་སོགས་དང་། ལྡང་སེམས་ཀྱི་དེ་རྣམས་སོ། །དེ་བཞིན་སེམས་ཀྱི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་དང་། སྙོམས་འཇུག་གི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་ལ་མུ་བཞི། མུ་དང་པོ། གོང་གི་གསུམ་པ་དང་འདྲ། གཉིས་པ་བཞི་པ་དང་འདྲ། གསུམ་པ་དང་པོ་དང་འདྲ། བཞི་པ་གཉིས་པ་དང་འདྲའོ། །གསུམ་པ། དམི༷གས་པ༷འི་རྐྱེན་ནི་ཚོགས་དྲུག་གི་ཡུལ་གྱི་ཆོས༷་རྣམ༷ས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་དོ༷། །དེ་ཡང་། རྣམ་ཤེས་ཀྱི་མི་དམིགས་པའི་ཆོས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲ་བས་སམ། འགའ་ཞིག་གིས་མི་དམིགས་ཀྱང་འགའ་ཞིག་གིས་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་དམིགས་རྐྱེན་ཡིན་ན་དངོས་པོར་འགྱུར་ཏེ། འབྲས་བུ་སྐྱེད་པའི་དོན་བྱེད་ནུས་པས་སོ་ཟེར་ན།བྱེ་སྨྲས་འདོད་མོད་ཀྱི་དེས་འབྲས་བུ་སྐྱེད་ན་རྟག་ཏུ་ཡོད་མེད་དུ་ཐལ་ཏེ། རྟག་པར་ཁས་བླངས་པས་སོ་གསུངས། དེས་ན་འདུས་མ་བྱས་ངོ་བོ་མེད་པའི་ཕྱིར་དམིགས་ཡུལ་ཙམ་ཡིན་གྱི་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་ནི་མིན་ནོ། །ཞེས་སོ། །བཞི་པ། བྱེ༷ད་རྒྱུ༷་ཞེས༷་བྱ༷་བ་དེ་ནི་བདག༷་པོའི༷་རྐྱེན་ཡིན་པར་བཤ༷ད་དོ། །འོ་ན་དམིགས་བདག་རྐྱེན་གཉིས་ཀ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡིན་པས་ཁྱད་ཅི་ཡོད་ཟེར་ན། སེམས་རང་དང་ལྷན་འབྱུང་གི་ཆོས་རྣམས་དམིགས་པ་མིན་ལ་བདག་རྐྱེན་ཡིན་པ་
3-56b
དང་། ཡང་དམིགས་རྐྱེན་དམིགས་བཅས་ཁོ་ནའི་རྐྱེན་དང་། སེམས་སེམས་བྱུང་རང་གི་ཡུལ་ཁོ་ན་དམིགས་རྐྱེན་ཡིན་གྱི་གཞན་གྱི་ཡུལ་མིན་ལ། བདག་རྐྱེན་རང་ལས་གཞན་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྐྱེན་ནོ། །ལྷན་མཚུངས་བདག་རྐྱེན་ཡིན་ཡང་དམིགས་རྐྱེན་མིན་པས་སོ། །གཉིས་པ་རྐྱེན་དེས་བྱ་བ་བྱེད་ཚུལ་ལ། དུས་གང་གི་འབྲས་བུ་ལ་བྱ་བ་བྱེད་པ་དང་། དངོས་པོ་གང་ལ་བྱ་བ་བྱེད་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། རྒྱུ་རྐྱེན་ལ་ལྔ་ལས་ལྷན་མཚུངས་ཀྱི་རྒྱུ༷་གཉི༷ས་པོ༷་དག༷་འབྲས་བུ་འགག༷ས་པ༷་ལ༷་མངོན་པར་ཕྱོགས་པ་ད་ལྟ་བ་ལ་བྱ༷་བ༷་བྱེ༷ད་དོ༷། །སྐལ་ཀུན་རྣམ་སྨིན་གསུམ༷་པོ༷་ནི༷་སྐྱེ༷་བ་ལ་མངོན་ཕྱོགས་མ་འོངས་པ་ལ༷འོ༷། །དེ༷་ལ༷ས་གཞན༷་པ༷་ཡི༷་དེ་མ་ཐག་དང་དམིགས་པའི་རྐྱེན༷་གཉིས་པོ་དག༷་གོ་རིམ་དེ༷་ལ༷ས་ཟློག༷་པ༷་སྟེ།དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་སྐྱེ་བ་ལ་མངོན་ཕྱོགས་མ་འོངས་པ་དང་། དམིགས་རྐྱེན་ད་ལྟ་བ་ལ་བྱ་བ་བྱེད་པ་ཡི༷ན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
མི་མཉམ་པ་ནི་གཟུགས་རྒྱས་བྱུང་གཅིག་མ་འགགས་བཞིན་དུ་གཅིག་འབྱུང་བ། ཟས་དང་ལེགས་བྱས་གཉིས་ཀས་རྒྱས་པ་དུས་མཉམ་དང་། ཡང་སོག་མ་ལས་ཐལ་བ་དང་། ནྱ་གྲོདྷའི་ས་བོན་ལས་ཡལ་ག་སོགས་བཞིན་མང་ཉུང་འཆོལ་བས་སོ་ཟེར།
不平等是色法增长生起，一个未灭时一个生起，食物和善行二者同时增长，又如草变成灰，尼拘律种子生枝等，因多少错乱故。
འགྲེལ་པས་སོར་སྡོམ་འདོད་པའི་གཟུགས་རྗེས་བསམ་གཏན་ཟག་མེད་འབྱུང་བས་འཆོལ་ཞེས་གསུངས།
注释说：别解脱戒欲界色法后生禅定无漏，故称错乱。
དེ་སེམས་ལ་མཚུངས་ཕྱིར་མི་ལེགས་ཟེར་ཀྱང་དཔྱད།
虽有人说因为与心相同故不好，但需考察。
མ་འོངས་པ་ལ་རིམ་པ་མེད་པས་དེ་མཁྱེན་ཚུལ་ལ་སྣ་ཚོགས་ཟེར་ཀྱང་མི་འཐད།
虽有人说未来无次第，故知之方式多种多样，但不合理。
ཀུན་འགྲོ་སྐལ་མཉམ་ལ་མ་འོངས་པ་མེད་ན་འདས་པ་ལ་ཡང་ངེས་པར་མཚུངས་ལ། དེ་ལ་ཡོད་ན་ཀུན་སྐལ་མ་འོངས་པ་མེད་པའང་བཀག་པར་དཀའ་འོ།
若遍行同类无未来，则于过去必然相同，若彼有，则难以否定遍行同类有未来。
སེམས་ཀྱི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་དང་། སེམས་ཀྱི་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་ལ་མུ་བཞི་སྟེ།
心的相同等无间缘和心的等无间缘有四门：
དང་པོ། སེམས་མེད་སྙོམས་འཇུག་གཉིས་ལས་ལྡང་སེམས་དང་། སྙོམས་འཇུག་གཉིས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། མཚུངས་ལ་སྙོམས་འཇུག་གིས་བར་ཆོད་པས་སེམས་ཀྱི་དེ་མ་ཐག་མིན་ནོ།
第一，从二无心定出定的心，和二无心定的第二刹那等，相同但被定间隔，故非心的等无间。
གཉིས་པ། སེམས་མེད་སྙོམས་འཇུག་གཉིས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་དང་པོའི་སྐྱེ་སོགས་བརྒྱད་དང་ཐོབ་སོགས་དང་། སེམས་བཅས་ཀྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་བརྒྱད་དང་ཐོབ་སོགས་སོ།
第二，二无心定第一刹那的生等八相和得等，以及有心位中一切心心所的八相和得等。
གསུམ་པ། སྙོམས་འཇུག་གཉིས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་དང་པོ་དང་། སེམས་བཅས་སྐད་ཅིག་བར་མ་ཆོད་པའི་སེམས་སེམས་བྱུང་ཕྱི་མ་རྣམས་སོ།
第三，二无心定的第一刹那和有心位无间断的后心心所。
བཞི་པ་སྙོམས་འཇུག་གཉིས་ཀྱི་སྐད་ཅིག་གཉིས་པ་སོགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་ཐོབ་སོགས་དང་། ལྡང་སེམས་ཀྱི་དེ་རྣམས་སོ།
第四，二无心定第二刹那等的相和得等，以及出定心的彼等。
དེ་བཞིན་སེམས་ཀྱི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་དང་། སྙོམས་འཇུག་གི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་ལ་མུ་བཞི།
同样，心的相同等无间和定的相同等无间有四门：
མུ་དང་པོ། གོང་གི་གསུམ་པ་དང་འདྲ། གཉིས་པ་བཞི་པ་དང་འདྲ། གསུམ་པ་དང་པོ་དང་འདྲ། བཞི་པ་གཉིས་པ་དང་འདྲའོ།
第一门与上述第三相同，第二与第四相同，第三与第一相同，第四与第二相同。
གསུམ་པ། དམི༷གས་པ༷འི་རྐྱེན་ནི་ཚོགས་དྲུག་གི་ཡུལ་གྱི་ཆོས༷་རྣམ༷ས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་དོ༷།
第三，所缘缘是六识聚所缘境的一切法。
དེ་ཡང་། རྣམ་ཤེས་ཀྱི་མི་དམིགས་པའི་ཆོས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲ་བས་སམ། འགའ་ཞིག་གིས་མི་དམིགས་ཀྱང་འགའ་ཞིག་གིས་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ།
此复，识不所缘的法也因与彼相似或虽为某些所不缘但为某些所缘故。
འདུས་མ་བྱས་ཀྱང་དམིགས་རྐྱེན་ཡིན་ན་དངོས་པོར་འགྱུར་ཏེ། འབྲས་བུ་སྐྱེད་པའི་དོན་བྱེད་ནུས་པས་སོ་ཟེར་ན།བྱེ་སྨྲས་འདོད་མོད་ཀྱི་དེས་འབྲས་བུ་སྐྱེད་ན་རྟག་ཏུ་ཡོད་མེད་དུ་ཐལ་ཏེ། རྟག་པར་ཁས་བླངས་པས་སོ་གསུངས།
若问：若无为也是所缘缘则应成实有，因能作生果的作用？毗婆沙师虽承认，但说若彼能生果，应成非永恒存在，因为已承认是常故。
དེས་ན་འདུས་མ་བྱས་ངོ་བོ་མེད་པའི་ཕྱིར་དམིགས་ཡུལ་ཙམ་ཡིན་གྱི་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་ནི་མིན་ནོ། །ཞེས་སོ།
因此，由于无为无体性故，仅是所缘境而非生果缘。
བཞི་པ། བྱེ༷ད་རྒྱུ༷་ཞེས༷་བྱ༷་བ་དེ་ནི་བདག༷་པོའི༷་རྐྱེན་ཡིན་པར་བཤ༷ད་དོ།
第四，说所谓能作因是增上缘。
འོ་ན་དམིགས་བདག་རྐྱེན་གཉིས་ཀ་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཡིན་པས་ཁྱད་ཅི་ཡོད་ཟེར་ན། སེམས་རང་དང་ལྷན་འབྱུང་གི་ཆོས་རྣམས་དམིགས་པ་མིན་ལ་བདག་རྐྱེན་ཡིན་པ་དང་།
若问：所缘和增上二缘皆是一切法，有何差别？心自身和俱生法非所缘而是增上缘，
ཡང་དམིགས་རྐྱེན་དམིགས་བཅས་ཁོ་ནའི་རྐྱེན་དང་། སེམས་སེམས་བྱུང་རང་གི་ཡུལ་ཁོ་ན་དམིགས་རྐྱེན་ཡིན་གྱི་གཞན་གྱི་ཡུལ་མིན་ལ། བདག་རྐྱེན་རང་ལས་གཞན་པའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྐྱེན་ནོ།
又所缘缘唯是有所缘者的缘，心心所唯自己的境是所缘缘而非他境，而增上缘是除自外一切法的缘。
ལྷན་མཚུངས་བདག་རྐྱེན་ཡིན་ཡང་དམིགས་རྐྱེན་མིན་པས་སོ།
俱生相应是增上缘但非所缘缘故。
གཉིས་པ་རྐྱེན་དེས་བྱ་བ་བྱེད་ཚུལ་ལ། དུས་གང་གི་འབྲས་བུ་ལ་བྱ་བ་བྱེད་པ་དང་། དངོས་པོ་གང་ལ་བྱ་བ་བྱེད་ཚུལ་གཉིས།
第二，彼缘作业方式分在何时果上起作用和对何事物起作用二。
དང་པོ། རྒྱུ་རྐྱེན་ལ་ལྔ་ལས་ལྷན་མཚུངས་ཀྱི་རྒྱུ༷་གཉི༷ས་པོ༷་དག༷་འབྲས་བུ་འགག༷ས་པ༷་ལ༷་མངོན་པར་ཕྱོགས་པ་ད་ལྟ་བ་ལ་བྱ༷་བ༷་བྱེ༷ད་དོ༷།
第一，因缘五种中俱生相应二因于已趋向灭的现在果作业。
སྐལ་ཀུན་རྣམ་སྨིན་གསུམ༷་པོ༷་ནི༷་སྐྱེ༷་བ་ལ་མངོན་ཕྱོགས་མ་འོངས་པ་ལ༷འོ༷།
同类遍行异熟三者于趋向生的未来作业。
དེ༷་ལ༷ས་གཞན༷་པ༷་ཡི༷་དེ་མ་ཐག་དང་དམིགས་པའི་རྐྱེན༷་གཉིས་པོ་དག༷་གོ་རིམ་དེ༷་ལ༷ས་ཟློག༷་པ༷་སྟེ།དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་སྐྱེ་བ་ལ་མངོན་ཕྱོགས་མ་འོངས་པ་དང་། དམིགས་རྐྱེན་ད་ལྟ་བ་ལ་བྱ་བ་བྱེད་པ་ཡི༷ན་ནོ།
异于彼的等无间和所缘二缘次序相反，即等无间缘于趋向生的未来，所缘缘于现在作业。


 །དེ་ལྟ་ན་སེམས་སེམས་བྱུང་དག་འདས་འོངས་དང་། འདུས་མ་བྱས་ལ་མི་དམིགས་ཏེ། དམིགས་རྐྱེན་དང་ཡུལ་ཅན་དུས་མཉམ་པས་སོ་ཟེར་ན་བྱེ་སྨྲས་འདས་འོངས་རྫས་སུ་འདོད་པས་ད་ལྟར་ཡོད་པ་དེ་དག་ལ་དམིགས་པའང་དུས་མཉམ་པ་ཁོ་ན་ཟེར། མདོ་སྡེ་པས་རྒྱུ་འབྲས་དུས་མི་མཉམ་པས་མ་འོངས་ལ་བྱ་བ་བྱེད་ཀྱི་ད་ལྟ་བ་ལ་མི་བྱེད་ཟེར། ལྷན་མཚུངས་རྒྱུ་འབྲས་སུ་གསུངས་པའང་རྒྱུན་ལ་ཡིན་གྱི་སྐད་ཅིག་ལ་རྒྱུར་གྱུར་པ་མིན་ལ། འོ་ན་སེམས་མེད་ལས་ལངས་མ་ཐག་གི་སེམས་ལ་ཚོར་བ་ཡོད་མེད་དཔྱད་པས་དུས་མཉམ་གྱི་རྒྱུ་ཡོད་ཟེར། འདས་འོངས་མེད་པས་དེ་ལ་དམིགས་པ་དམིགས་རྐྱེན་མིན་ནོ། །
3-57a
བདག་རྐྱེན་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་མི་སྒྲིབ་པ། དེ་དག་ལས་གཞན་དུ་མེད་ཕྱིར་ལོགས་སུ་མ་བཤད་དོ། །གཉིས་པ་ལ། ཤེས་པ་དང་གཟུགས་སྤྱི་ལ་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་ཚུལ་དང་། བྱེ་བྲག་བེམ་པོ་ལ་རྐྱེན་བྱེད་ཚུལ་གཉིས།དང་པོ་ལ། རྐྱེན་བྱེད་ཚུལ་དངོས་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ལོག་རྟོག་གཞན་དགག་པ་གཉིས་ཀྱི། དང་པོ། རྐྱེན་བཞི༷་ཡིས༷་སེམ༷ས་དང༷་སེམ༷ས་བྱུང༷་རྣམ༷ས་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །རི་རྭ་དང་ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་སོགས་འཛིན་པའི་ཡིད་ཀྱང་། ཁ་ཅིག་གིས་རི་བོང་དང་རྭ་ལ་སོགས་པའང་ཁ་ཡར་དུ་ཡོད་པས་དེ་ལས་སྐྱེ་བར་འདོད། བྱེ་སྨྲས་རི་རྭ་སོགས་མིང་མཚན་མ་རྫས་སུ་ཡོད་པ་དེ་དག་ལས་སྐྱེ་བར་འདོད། ཁ་ཅིག་སེམས་སེམས་བྱུང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དག་དམིགས་རྐྱེན་ལས་མི་སྐྱེ།མ་ལོག་པ་རྣམས་དམིགས་རྐྱེན་ལས་སྐྱེ་བར་འདོད་དེ་དེ་ལེགས་གསུངས། སེམས་སེམས་བྱུང་ལ་རྒྱུ་རྐྱེན་ནི་ལྔ་པོ་ཅི་རིགས་སོ། །དམིགས་རྐྱེན་མ་གཏོགས་གསུམ༷་གྱི༷ས་སྙོམ༷ས་པར༷་འཇུག༷་པ༷་གཉི༷ས་སྐྱེ་སྟེ། སྙོམས་འཇུག་གཉིས་ལ་རྒྱུ་རྐྱེན་ལྷན་འབྱུང་དང་ས་མཚུངས་པའི་དགེ་བའི་ཕུང་པོ་ལྔའམ་བཞིའོ། །འདི་ལ་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སེམས་ཡིན་ལ། དེ་ཡི་ཕྱིར་སྙོམས་འཇུག་འདི་གཉིས་པོ་སེམས་ཀྱི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་ལས་སྐྱེ་བས། སེམས་ཀྱི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཡིན་གྱི། སེམས་སྐྱེ་བ་ལ་གེགས་བྱེད་པས་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་མིན་ནོ། །རྐྱེན་མིན་རྐྱེན་ཅན་ཡིན་ཞེས་སོ། །དམིགས་རྐྱེན་ལས་མི་སྐྱེ་སྟེ་དམིགས་པར་བྱེད་པ་མིན་པས་སོ། །དེས་ན་བྱེ་སྨྲས། གཟུགས་
3-57b
མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་མི་འདོད་ཀྱི་མཚུངས་ལྡན་མིན་པ་འགའ་ཞིག་ལ་ནི་འདོད་དེ། སྙོམས་འཇུག་གཉིས་མི་ལྡན་འདུ་བྱེད་བེམ་པོ་ཡིན་པས་སོ། །འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་སྔོན་ལས་ཀྱིས་འཕངས་པས་ངང་གིས་འཇུག་པ་ཡིན་གྱི་སེམས་ཀྱིས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པས་བསྐྱེད་པ་མིན་ཕྱིར་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པར་མ་བརྗོད་དོ། །དེ་གསུམ་ལས་ལྷག་མ་གཞན༷་གཟུགས་ནི༷་བདག་རྒྱུ་གཉི༷ས་པོ༷་དག༷་ཅི་རིགས་པ་ལ༷ས་སྐྱེའོ༷། །གཉིས་པ། སྣོད་བཅུད་འདི་དག་རྒྱུ་རྐྱེན་དུ་མ་དེ་ལྟར་ཚོགས་ནས་སྐྱེ་ཡི་དབ༷ང་ཕྱུག༷་སོ༷གས་རྒྱུ་རྟག་པ་གཅིག་གིས་སྐྱེད་པ་མིན༷་ཏེ་རིམ༷་གྱིས་འབྱུང་བ་དང་སོ༷གས་པས། ཡུལ་དུས་རྫས་གསུམ་རེས་འགའ་བ་སོ་སོ་སྣ་ཚོགས་ཐ་དད་ཡིན་པའི་ཕྱིར༷། ཁྱབ་སྟེ་གཅིག་རྟག་གིས་བསྐྱེད་ན་ཡུལ་དུས་རྫས་གསུམ་ཁྱད་མེད་པར་ཡོད་པའམ། མེད་པར་ཐལ་བའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་ཡུལ་དུས་རྫས་གསུམ་སོ་སོ་བ་ཡིན་པ་དེས་རྒྱུ་གཅིག་པུ་མི་འགྲུབ་བོ། །གཉིས་པ་བེམ་པོ་ལ་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་ཚུལ་ནི། གཟུགས་ཅན་གྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལ། གལ་ཏེ་འབྱུང་བ་དེའི༷་རྒྱུ༷་འབྱུང༷་བ༷་ཡིན་ན། སྐལ་ལྷན་རྣམ༷་པ༷་གཉི༷ས་ཡིན་ཏེ། རིས་མཐུན་སྔ་མས་ཕྱི་མ་བསྐྱེད་ན་སྐལ་མཉམ། གཞན་གསུམ་དང་ཚོགས་པ་གཅིག་པའི་དུས་མཉམ་པ་ནི་ལྷན་འབྱུང་ངོ་། །འབྱུང་བས་འབྱུང༷་བ་ལ༷ས་གྱུར༷་པའི༷་གཟུགས་གཞན་བདག་རྐྱེན་བྱས་ནས་སྐྱེད་ན། བྱེད་རྒྱུའི་རྒྱུ་ཁོ་ན་རྣམ༷་པ༷་ལྔ༷་བྱེད་དོ། །རྒྱུ་རྐྱེན་མེད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
དེ་ལྟ་ན་སེམས་སེམས་བྱུང་དག་འདས་འོངས་དང་། འདུས་མ་བྱས་ལ་མི་དམིགས་ཏེ། དམིགས་རྐྱེན་དང་ཡུལ་ཅན་དུས་མཉམ་པས་སོ་ཟེར་ན་
若如此，心心所不缘过去未来和无为法，因为所缘缘与有境同时故。
བྱེ་སྨྲས་འདས་འོངས་རྫས་སུ་འདོད་པས་ད་ལྟར་ཡོད་པ་དེ་དག་ལ་དམིགས་པའང་དུས་མཉམ་པ་ཁོ་ན་ཟེར།
毗婆沙师因主张过去未来为实体，故说缘于现在存在的彼等也唯是同时。
མདོ་སྡེ་པས་རྒྱུ་འབྲས་དུས་མི་མཉམ་པས་མ་འོངས་ལ་བྱ་བ་བྱེད་ཀྱི་ད་ལྟ་བ་ལ་མི་བྱེད་ཟེར།
经部师说因果不同时，故对未来起作用而不对现在起作用。
ལྷན་མཚུངས་རྒྱུ་འབྲས་སུ་གསུངས་པའང་རྒྱུན་ལ་ཡིན་གྱི་སྐད་ཅིག་ལ་རྒྱུར་གྱུར་པ་མིན་ལ།
说俱生相应为因果也是就相续而言，而非刹那为因，
འོ་ན་སེམས་མེད་ལས་ལངས་མ་ཐག་གི་སེམས་ལ་ཚོར་བ་ཡོད་མེད་དཔྱད་པས་དུས་མཉམ་གྱི་རྒྱུ་ཡོད་ཟེར།
那么，由考察无心定出定后心中有无受，说有同时因。
འདས་འོངས་མེད་པས་དེ་ལ་དམིགས་པ་དམིགས་རྐྱེན་མིན་ནོ།
因无过去未来，故缘彼者非所缘缘。
བདག་རྐྱེན་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་མི་སྒྲིབ་པ། དེ་དག་ལས་གཞན་དུ་མེད་ཕྱིར་ལོགས་སུ་མ་བཤད་དོ།
增上缘是一切处不障碍，因无异于彼等，故未单独说明。
གཉིས་པ་ལ། ཤེས་པ་དང་གཟུགས་སྤྱི་ལ་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་ཚུལ་དང་། བྱེ་བྲག་བེམ་པོ་ལ་རྐྱེན་བྱེད་ཚུལ་གཉིས།
第二分为识和色总的作缘方式，以及别说对物质的作缘方式二。
དང་པོ་ལ། རྐྱེན་བྱེད་ཚུལ་དངོས་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ལོག་རྟོག་གཞན་དགག་པ་གཉིས་ཀྱི། དང་པོ།
第一分直接作缘方式和依此破除其他谬见二，初，
རྐྱེན་བཞི༷་ཡིས༷་སེམ༷ས་དང༷་སེམ༷ས་བྱུང༷་རྣམ༷ས་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ།
四缘能生心心所。
རི་རྭ་དང་ནམ་མཁའི་མེ་ཏོག་སོགས་འཛིན་པའི་ཡིད་ཀྱང་། ཁ་ཅིག་གིས་རི་བོང་དང་རྭ་ལ་སོགས་པའང་ཁ་ཡར་དུ་ཡོད་པས་དེ་ལས་སྐྱེ་བར་འདོད།
执取兔角和空中花等的意识，有人认为兔和角等也零散存在，所以从彼生。
བྱེ་སྨྲས་རི་རྭ་སོགས་མིང་མཚན་མ་རྫས་སུ་ཡོད་པ་དེ་དག་ལས་སྐྱེ་བར་འདོད།
毗婆沙师认为兔角等名称相实有，从彼等生。
ཁ་ཅིག་སེམས་སེམས་བྱུང་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དག་དམིགས་རྐྱེན་ལས་མི་སྐྱེ།མ་ལོག་པ་རྣམས་དམིགས་རྐྱེན་ལས་སྐྱེ་བར་འདོད་དེ་དེ་ལེགས་གསུངས།
有人说颠倒的心心所不从所缘缘生，不颠倒者从所缘缘生，说此为善。
སེམས་སེམས་བྱུང་ལ་རྒྱུ་རྐྱེན་ནི་ལྔ་པོ་ཅི་རིགས་སོ།
心心所的因缘是五者随类。
དམིགས་རྐྱེན་མ་གཏོགས་གསུམ༷་གྱི༷ས་སྙོམ༷ས་པར༷་འཇུག༷་པ༷་གཉི༷ས་སྐྱེ་སྟེ།
除所缘缘外，由三缘生二等至，
སྙོམས་འཇུག་གཉིས་ལ་རྒྱུ་རྐྱེན་ལྷན་འབྱུང་དང་ས་མཚུངས་པའི་དགེ་བའི་ཕུང་པོ་ལྔའམ་བཞིའོ།
二等至的因缘是俱生和地相同的善五蕴或四蕴。
འདི་ལ་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་སེམས་ཡིན་ལ། དེ་ཡི་ཕྱིར་སྙོམས་འཇུག་འདི་གཉིས་པོ་སེམས་ཀྱི་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་ལས་སྐྱེ་བས།
此中，等无间缘是入定心，因此，此二等至从心的造作而生，
སེམས་ཀྱི་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ཡིན་གྱི། སེམས་སྐྱེ་བ་ལ་གེགས་བྱེད་པས་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་པའི་རྐྱེན་ནི་མིན་ནོ།
是心的等无间缘，但因为障碍心生，非是等无间缘。
རྐྱེན་མིན་རྐྱེན་ཅན་ཡིན་ཞེས་སོ།
说是非缘而是有缘者。
དམིགས་རྐྱེན་ལས་མི་སྐྱེ་སྟེ་དམིགས་པར་བྱེད་པ་མིན་པས་སོ།
不从所缘缘生，因为不是有所缘故。
དེས་ན་བྱེ་སྨྲས། གཟུགས་མཚུངས་པ་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་མི་འདོད་ཀྱི་མཚུངས་ལྡན་མིན་པ་འགའ་ཞིག་ལ་ནི་འདོད་དེ། སྙོམས་འཇུག་གཉིས་མི་ལྡན་འདུ་བྱེད་བེམ་པོ་ཡིན་པས་སོ།
因此毗婆沙师不承认色法是等无间缘，但对某些非相应者则承认，因为二等至是不相应行物质故。
འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་སྔོན་ལས་ཀྱིས་འཕངས་པས་ངང་གིས་འཇུག་པ་ཡིན་གྱི་སེམས་ཀྱིས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པས་བསྐྱེད་པ་མིན་ཕྱིར་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་ལས་སྐྱེས་པར་མ་བརྗོད་དོ།
无想有情由前业所引故自然入定，并非由心造作所生，故未说从等无间缘生。
དེ་གསུམ་ལས་ལྷག་མ་གཞན༷་གཟུགས་ནི༷་བདག་རྒྱུ་གཉི༷ས་པོ༷་དག༷་ཅི་རིགས་པ་ལ༷ས་སྐྱེའོ༷།
余色法从二增上因随类而生。
གཉིས་པ། སྣོད་བཅུད་འདི་དག་རྒྱུ་རྐྱེན་དུ་མ་དེ་ལྟར་ཚོགས་ནས་སྐྱེ་ཡི་དབ༷ང་ཕྱུག༷་སོ༷གས་རྒྱུ་རྟག་པ་གཅིག་གིས་སྐྱེད་པ་མིན༷་ཏེ་
第二，此等情器从多种因缘聚集而生，非由大自在等常一因生，
རིམ༷་གྱིས་འབྱུང་བ་དང་སོ༷གས་པས། ཡུལ་དུས་རྫས་གསུམ་རེས་འགའ་བ་སོ་སོ་སྣ་ཚོགས་ཐ་དད་ཡིན་པའི་ཕྱིར༷།
因次第生起等，处时物三者是时而有的各别杂多差异故。
ཁྱབ་སྟེ་གཅིག་རྟག་གིས་བསྐྱེད་ན་ཡུལ་དུས་རྫས་གསུམ་ཁྱད་མེད་པར་ཡོད་པའམ། མེད་པར་ཐལ་བའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་ཡུལ་དུས་རྫས་གསུམ་སོ་སོ་བ་ཡིན་པ་དེས་རྒྱུ་གཅིག་པུ་མི་འགྲུབ་བོ།
遍，若由一常生，则处时物三者无差别有或无故，果处时物三者各别，由此不成一因。
གཉིས་པ་བེམ་པོ་ལ་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་ཚུལ་ནི། གཟུགས་ཅན་གྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལ།
第二，对物质的作缘方式，别说有色因缘，
གལ་ཏེ་འབྱུང་བ་དེའི༷་རྒྱུ༷་འབྱུང༷་བ༷་ཡིན་ན། སྐལ་ལྷན་རྣམ༷་པ༷་གཉི༷ས་ཡིན་ཏེ།
若大种的因是大种，则是同类俱生二种，
རིས་མཐུན་སྔ་མས་ཕྱི་མ་བསྐྱེད་ན་སྐལ་མཉམ། གཞན་གསུམ་དང་ཚོགས་པ་གཅིག་པའི་དུས་མཉམ་པ་ནི་ལྷན་འབྱུང་ངོ་།
若前品类相同者生后者则是同类因，与其他三大种同聚一时者是俱生因。
འབྱུང་བས་འབྱུང༷་བ་ལ༷ས་གྱུར༷་པའི༷་གཟུགས་གཞན་བདག་རྐྱེན་བྱས་ནས་སྐྱེད་ན། བྱེད་རྒྱུའི་རྒྱུ་ཁོ་ན་རྣམ༷་པ༷་ལྔ༷་བྱེད་དོ།
大种作为增上缘生所造色等其他色法时，唯能作因作五种。
རྒྱུ་རྐྱེན་མེད་དོ།
无因缘。


 །དེ་གང་ཞེ་ན། འབྲས་གཟུགས་སྔར་མ་གྲུབ་པ་གསར་དུ་སྐྱེད་པ་དང་། སློབ་དཔོན་ལས་སློབ་མ་ལྟར་སྐྱེས་པའི་
3-58a
རྒྱུན་རྣམས་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བྱེད་པ་དང་། རི་མོའི་རྩིག་པ་བཞིན་རྒྱུན་གནས་པའི་གཞི་བྱེད་པ་དང་། ལུས་ལ་ཁ་ཟས་ལྟར་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་རྒྱུ་བྱེད་པ་དང་། གོང་ནས་གོང་དུ་འཕེལ་བར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་བསྡུས་ན་སྐྱེ་གནས་འཕེལ་གསུམ་དུའོ། །སྐྱེ་དང་རྗེས་མཐུན་རྟེན་དང་ནི། །རྒྱུན་མི་འཆད་དང་འཕེལ་བ་ལས། །ཞེས་སོ། །དེ་ལྔ་བྱེད་རྒྱུའི་བྱེ་བྲག་ཡིན་པས། འབྱུང་བས་འབྱུང་འགྱུར་ལ་བྱེད་ན་རྒྱུ་བྱེད་ཀྱི་གཞན་མིན་ཏེ། སྐལ་བ་མི་མཉམ་པ་དང་། ལྷན་ཅིག་འབྱུང་ཡང་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་འབྲས་མིན་པ་དང་། ཀུན་འགྲོ་མིན་པ་དང་། མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པ་དང་། འབྱུང་བ་དག་དགེ་མི་དགེར་འགྱུར་མི་སྲིད་པས་སོ། །འབྱུང་འགྱུར་གྱི་གཟུགས་ཀྱིས་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་གཟུགས་སྐྱེ་ན། ལྷན། སྐལ། རྣམ་སྨིན་རྣམ༷་གསུམ༷་ཅི་རིགས་ཏེ། དེ་ཡང་ཕན༷་ཚུན༷་དུ༷་སྐྱེ་ནའོ། །ལྷན་འབྱུང་འབྱུང་བཞི་ཚོགས་པ་གཅིག་ལས་སྐྱེ་བས་བསམ་གཏན་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པའི་སྤོང་བདུན་པོ་དག་ཕན་ཚུན་ཡིན་གྱི་ཚོགས་པ་ཐ་དད་ཀྱིས་སྐྱེ་ནས་མིག་སོགས་དང་། དེའི་ཡུལ་ལྔ་དང་པོར་སྡོམ་སོགས་ནི་མིན་ནོ། །སྐལ་མཉམ་དགེ་སོགས་རིགས་མཐུན་སྔ་མས་ཕྱི་མ་སྐྱེ་ནའོ། །རྣམ་སྨིན་ནི། རིག་བྱེད་དང་རིག་བྱེད་མིན་པ་དགེ་བ་ཟག་བཅས།མི་དགེའི་ལུས་ངག་གི་ལས་དག་གིས་མཐོ་རིས་དང་ངན་སོང་གི་དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་ལུས་སྐྱེད་པ་ལྟ་བུའོ། །འབྱུང༷་བ༷་རྣམ༷ས་ཀྱི༷་རྒྱུ་འབྱུང༷་འགྱུར་དེ༷་ཡིན་པ་ལ། རྣམ༷་སྨིན་གྱི་རྒྱུ་གཅི༷ག་པུ་སྟེ། དེ་ཡང་ལུས་ངག་གི་རིག་རིག་
3-58b
མིན་དགེ་བ་ཟག་བཅས་དང་། མི་དགེ་བ་དག་གིས་དབང་པོའི་ཚོགས་པ་ན་ཡོད་པའི་འབྱུང་བ་སྐྱེས་པ་ཡིན་ནོ། །བྱེད་རྒྱུའང་ཡོད་མོད་ཀྱི་དེ་དག་ནི་བྱེ་བྲག་མེད་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རྟག་ཏུ་མི་བགྲང་ངོ་། །ཞེས་འགྲེལ་པ་ལས་འབྱུང་ངོ་། །གཟུགས་ཅན་ལ་གཉིས་ཀ་ལས་སྐྱེ་བ་ཡོད། བྱེད་རྒྱུ་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེ་བའང་ཡོད། འབྱུང་བས་འབྱུང་བ་བཞི་སྐྱེ་ན་རྒྱུ་རྐྱེན་ཁོ་ན་ལས་མིན་ཏེ། དེ་ལའང་བྱེད་རྒྱུས་ཁྱབ་པས་སོ་ཞེས་རང་གིས་བསམ་མོ། །
等无间缘个别说
གཉིས་པ་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལ། རྐྱེན་དང་རྐྱེན་ཅན་རྣམ་འཇོག་གི་གཞི་ཁམས་གསུམ་གྱི་སེམས་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་སུ་དབྱེ་བ། དེ་ལྟར་དབྱེ་བའི་སེམས་གང་ཞིག་གང་གི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་ཚུལ་དཔྱད་པ། སླར་ཡང་ཉི་ཤུར་དབྱེས་ནས་རྙེད་གཏོང་དཔྱད་པ་གསུམ། དང་པོ། འདོ༷ད་ཁམས་ཀྱི་ཡི༷ད་དགེ༷་དང༷་མི༷་དགེ༷་དང༷་། སྒྲིབ༷་ལུང་མ་བསྟན་པ༷་དང༷་ནི༷་མ༷་སྒྲིབ༷་པ༷་ལུང་མ་བསྟན་དང་བཞི། གཟུགས༷་དང༷་གཟུགས༷་མེ༷ད་པ༷་དག༷་ན༷་མི༷་དགེ༷་ལ༷ས་གཞན༷་གསུམ་གསུམ་དྲུག་ཟག༷་མེ༷ད་སློབ་མི་སློབ་གཉི༷ས་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་འཁོར་འདས་ཀྱི་སེམས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་སུ་འདུས་སོ། །དེ་གང་གི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་གང་འབྱུང་བའི་མཐའ་དཔྱད་པ་ལ། རང་ས་དང་། གཞན་ས་འབྱུང་བ་གཉིས། དང་པོ་ལ་རྒྱུན་གྱི་ཚེ། ས་མཚུངས་འབྱུང་བ་གཉིས། ཕྱི་མ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ། སྙོམས་འཇུག་ལས་ལྡང་བ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ། སྙོམས་འཇུག་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་གཟིར་བ་དང་གནས་སྐབས་དྲུག་ཡོད་ལ།
3-59a
སྙོམས་འཇུག་ལ་འཇུག་ལྡང་གི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ། སྤྲུལ་སེམས་ལ་འཇུག་ལྡང་གཉིས་ལོགས་སུ་བརྩིས་ན་བརྒྱད་དེ། སྤྲུལ་ལ་འཇུག་པ་སྙོམས་འཇུག་ལས་ལྡང་བ་དང་། སྤྲུལ་ལས་ལྡང་བ་སྙོམས་འཇུག་ལ་འཇུག་པ་ཡིན་པས་སོ། །དེ་ལ་རྒྱུན་ཞེས་པ་རིས་འདྲ་རྒྱུན་ཆགས་པ་དགེ་བ་ལས་དགེ་སོགས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
དེ་གང་ཞེ་ན། འབྲས་གཟུགས་སྔར་མ་གྲུབ་པ་གསར་དུ་སྐྱེད་པ་དང་། སློབ་དཔོན་ལས་སློབ་མ་ལྟར་སྐྱེས་པའི་རྒྱུན་རྣམས་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བྱེད་པ་དང་།
那是什么呢？新生前未成的果色，以及如从师生徒那样使已生相续随顺，
རི་མོའི་རྩིག་པ་བཞིན་རྒྱུན་གནས་པའི་གཞི་བྱེད་པ་དང་། ལུས་ལ་ཁ་ཟས་ལྟར་རྒྱུན་མི་འཆད་པའི་རྒྱུ་བྱེད་པ་དང་། གོང་ནས་གོང་དུ་འཕེལ་བར་བྱེད་པ་སྟེ།
及如绘画之墙作相续住基，如身饮食作相续不断因，以及使递增增长。
དེ་བསྡུས་ན་སྐྱེ་གནས་འཕེལ་གསུམ་དུའོ། །སྐྱེ་དང་རྗེས་མཐུན་རྟེན་དང་ནི། །རྒྱུན་མི་འཆད་དང་འཕེལ་བ་ལས། །ཞེས་སོ།
摄之则为生、住、长三种。如云："从生、随顺、依，相续不断、增长"。
དེ་ལྔ་བྱེད་རྒྱུའི་བྱེ་བྲག་ཡིན་པས། འབྱུང་བས་འབྱུང་འགྱུར་ལ་བྱེད་ན་རྒྱུ་བྱེད་ཀྱི་གཞན་མིན་ཏེ།
那五种是能作因的差别，故大种对所造色作用时是能作因而非其他，
སྐལ་བ་མི་མཉམ་པ་དང་། ལྷན་ཅིག་འབྱུང་ཡང་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་འབྲས་མིན་པ་དང་། ཀུན་འགྲོ་མིན་པ་དང་། མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པ་དང་། འབྱུང་བ་དག་དགེ་མི་དགེར་འགྱུར་མི་སྲིད་པས་སོ།
因为同类不相等，虽俱生但非互为因果，非遍行，非相应，大种不可能成为善不善故。
འབྱུང་འགྱུར་གྱི་གཟུགས་ཀྱིས་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་གཟུགས་སྐྱེ་ན། ལྷན། སྐལ། རྣམ་སྨིན་རྣམ༷་གསུམ༷་ཅི་རིགས་ཏེ། དེ་ཡང་ཕན༷་ཚུན༷་དུ༷་སྐྱེ་ནའོ།
若所造色生所造色，则俱生、同类、异熟三种随类，此复，是互相生起。
ལྷན་འབྱུང་འབྱུང་བཞི་ཚོགས་པ་གཅིག་ལས་སྐྱེ་བས་བསམ་གཏན་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པའི་སྤོང་བདུན་པོ་དག་ཕན་ཚུན་ཡིན་གྱི་ཚོགས་པ་ཐ་དད་ཀྱིས་སྐྱེ་ནས་མིག་སོགས་དང་། དེའི་ཡུལ་ལྔ་དང་པོར་སྡོམ་སོགས་ནི་མིན་ནོ།
俱生是指从四大种一聚生起，禅定无漏律仪的七断互为俱生，而从不同聚生的眼等和五境以及最初律仪等则不是。
སྐལ་མཉམ་དགེ་སོགས་རིགས་མཐུན་སྔ་མས་ཕྱི་མ་སྐྱེ་ནའོ།
同类因是指前善等同类生后者。
རྣམ་སྨིན་ནི། རིག་བྱེད་དང་རིག་བྱེད་མིན་པ་དགེ་བ་ཟག་བཅས།མི་དགེའི་ལུས་ངག་གི་ལས་དག་གིས་མཐོ་རིས་དང་ངན་སོང་གི་དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་ལུས་སྐྱེད་པ་ལྟ་བུའོ།
异熟是指表色和无表色善有漏，不善身语业生善趣和恶趣具根身等。
འབྱུང༷་བ༷་རྣམ༷ས་ཀྱི༷་རྒྱུ་འབྱུང༷་འགྱུར་དེ༷་ཡིན་པ་ལ། རྣམ༷་སྨིན་གྱི་རྒྱུ་གཅི༷ག་པུ་སྟེ། དེ་ཡང་ལུས་ངག་གི་རིག་རིག་མིན་དགེ་བ་ཟག་བཅས་དང་། མི་དགེ་བ་དག་གིས་དབང་པོའི་ཚོགས་པ་ན་ཡོད་པའི་འབྱུང་བ་སྐྱེས་པ་ཡིན་ནོ།
若所造色是大种的因，唯是异熟因，即由身语表无表善有漏和不善生根聚中的大种。
བྱེད་རྒྱུའང་ཡོད་མོད་ཀྱི་དེ་དག་ནི་བྱེ་བྲག་མེད་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རྟག་ཏུ་མི་བགྲང་ངོ་། །ཞེས་འགྲེལ་པ་ལས་འབྱུང་ངོ་།
注释中说：虽有能作因，但因它们无差别趣入，故常不计数。
གཟུགས་ཅན་ལ་གཉིས་ཀ་ལས་སྐྱེ་བ་ཡོད། བྱེད་རྒྱུ་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེ་བའང་ཡོད།
色法有从二者生的，也有唯从能作因生的。
འབྱུང་བས་འབྱུང་བ་བཞི་སྐྱེ་ན་རྒྱུ་རྐྱེན་ཁོ་ན་ལས་མིན་ཏེ། དེ་ལའང་བྱེད་རྒྱུས་ཁྱབ་པས་སོ་ཞེས་རང་གིས་བསམ་མོ།
若大种生四大种，不仅从因缘，因为那也遍于能作因，我如是思。
གཉིས་པ་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལ། རྐྱེན་དང་རྐྱེན་ཅན་རྣམ་འཇོག་གི་གཞི་ཁམས་གསུམ་གྱི་སེམས་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་སུ་དབྱེ་བ། དེ་ལྟར་དབྱེ་བའི་སེམས་གང་ཞིག་གང་གི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་ཚུལ་དཔྱད་པ། སླར་ཡང་ཉི་ཤུར་དབྱེས་ནས་རྙེད་གཏོང་དཔྱད་པ་གསུམ།
第二，别说等无间缘分：缘与有缘安立基础的三界心分为十二类，考察如是分类的心何者作何缘的方式，再分二十种后考察得舍三部分。
དང་པོ། འདོ༷ད་ཁམས་ཀྱི་ཡི༷ད་དགེ༷་དང༷་མི༷་དགེ༷་དང༷་། སྒྲིབ༷་ལུང་མ་བསྟན་པ༷་དང༷་ནི༷་མ༷་སྒྲིབ༷་པ༷་ལུང་མ་བསྟན་དང་བཞི།
初，欲界意善和不善，有覆无记和无覆无记四种，
གཟུགས༷་དང༷་གཟུགས༷་མེ༷ད་པ༷་དག༷་ན༷་མི༷་དགེ༷་ལ༷ས་གཞན༷་གསུམ་གསུམ་དྲུག་ཟག༷་མེ༷ད་སློབ་མི་སློབ་གཉི༷ས་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་འཁོར་འདས་ཀྱི་སེམས་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་སུ་འདུས་སོ།
色界和无色界中除不善外余三三共六，无漏有学无学二，如是轮涅一切心摄为十二类。
དེ་གང་གི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་གང་འབྱུང་བའི་མཐའ་དཔྱད་པ་ལ། རང་ས་དང་། གཞན་ས་འབྱུང་བ་གཉིས། དང་པོ་ལ་རྒྱུན་གྱི་ཚེ། ས་མཚུངས་འབྱུང་བ་གཉིས།
考察何者等无间生何者的边际，分自地生和他地生二。第一中，相续时同地生二，
ཕྱི་མ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ། སྙོམས་འཇུག་ལས་ལྡང་བ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ། སྙོམས་འཇུག་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་གཟིར་བ་དང་གནས་སྐབས་དྲུག་ཡོད་ལ།
后者中，入定、出定、结生相续、烦恼性定逼恼等六种情形，
སྙོམས་འཇུག་ལ་འཇུག་ལྡང་གི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པ། སྤྲུལ་སེམས་ལ་འཇུག་ལྡང་གཉིས་ལོགས་སུ་བརྩིས་ན་བརྒྱད་དེ། སྤྲུལ་ལ་འཇུག་པ་སྙོམས་འཇུག་ལས་ལྡང་བ་དང་། སྤྲུལ་ལས་ལྡང་བ་སྙོམས་འཇུག་ལ་འཇུག་པ་ཡིན་པས་སོ།
入出定所摄的变化心入出二种若另外计数则八，因为入变化即出定，出变化即入定故。
དེ་ལ་རྒྱུན་ཞེས་པ་རིས་འདྲ་རྒྱུན་ཆགས་པ་དགེ་བ་ལས་དགེ་སོགས་སོ།
其中"相续"是指品类相同相续不断，如善后生善等。


 །ས་མཚུངས་རིས་མི་མཐུན་ཀྱང་འདོད་པ་སོགས་ས་འདྲ་ན། དེ་ནི་རང་སའི་དེ་མ་ཐག་པར་རང་སའི་འདོད་པའི་སྤྲུལ་སེམས་མ་གཏོགས་པ་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་ངོ་། །སྙོམས་འཇུག་ཚེ་འོག་མའི་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་ལས་གོང་མའི་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་དང་ཟག་མེད་གཉིས་འབྱུང་བའོ། །སྙོམས་འཇུག་ལས་ལྡང་བ་ན། གོང་མའི་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་དང་ཟག་མེད་གཉིས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འོག་མའི་དགེ་བ་འབྱུང་བ་ནི། འདོད་པའི་དགེ་བ་གཉིས་ཀ་དང་། ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་སྦྱོར་བྱུང་ཁོ་ན་འབྱུང་བ་ཉིད་དུ་ངེས་སོ། །སྤྲུལ་པ་ལ་འཇུག་ཚེ། དག་དང་རང་ལས་དེ་ལས་གཉིས། ཞེས་པ་ལྟར། གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་གི་རྗེས་སུ་འདོད་པའི་སྤྲུལ་སེམས་དང་། གཟུགས་ཀྱི་སྤྲུལ་སེམས་ལུང་མ་བསྟན་གཉིས་ཁོ་ནའོ། །སྤྲུལ་པ་ལས་ལྡང་ཚེ། སེམས་གཉིས་པོ་དེའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་འབྱུང་སྟེ། སྤྲུལ་པ་ལས་ལངས་ནས་ཀྱང་བསམ་གཏན་གྱི་སེམས་མངོན་དུ་བྱེད་པས་སོ། །ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ་འཆི་སྲིད་ནས་བར་སྲིད་དང་། སྐྱེ་སྲིད་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་སྟེ། དེ་ཡང་
3-59b
འཆི་སེམས་ནི་ཟག་མེད་གཉིས་དང་། དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་། བཟོ་གནས་སྤྲུལ་སེམས་མ་གཏོགས་པ་རང་སའི་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དང་། རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་དང་། སྤྱོད་ལམ་པ་རྣམས་ཅི་རིགས་ཡིན་ལ། སྐྱེས་སེམས་སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་ཉོན་མོངས་ཅན། ཞེས་དང་། འཆི་འཕོ་དག་ལས་ཉོན་མོངས་ཀུན། ཞེས་འབྱུང་བས། གང་དུ་སྐྱེས་པའི་ས་པ་དེའི་ཉོན་མོངས་ཅན་སེམས་ཡིན་ཕྱིར། སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དང་། མི་དགེ་བ་གཉིས་སོ། །འོག་ནས་གོང་མར་སྐྱེ་ཚེ་འཆི་སེམས་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན། རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་དང་། སྤྱོད་ལམ་པ་ཡིན་ལ། སྐྱེ་སེམས་གོང་ན་མི་དགེ་མེད་ཕྱིར་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཁོ་ནའོ། །གོང་ནས་འོག་སྐྱེ་ན། འཆི་སེམས་གོང་དང་འདྲ། སྐྱེ་སེམས་འདོད་པར་སྐྱེ་ན་སྒྲིབ་མི་དགེ་ཅི་རིགས་གོང་མར་སྒྲིབ་པ་ཁོ་ནའོ། །རང་སའི་རང་ས་ན་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་སྤྲུལ་བཟོ་མ་གཏོགས་པའི་རང་ས་ན་གང་ཡོད་ཀྱི་སེམས་འཆི་སེམས་དང་། སྐྱེ་སེམས་འདོད་ན་གཉིས། གོང་ན་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཁོ་ནའོ། །ཟག་མེད་གཉིས་སྐྱེ་འཆིའི་སེམས་གཉིས་ཀར་མི་གཏོགས་ཏེ། དེ་སྲིད་པའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་སོ། །སྙོམས་འཇུག་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་གཟིར་ཚེ། གོང་མའི་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ལས་འོག་མའི་དགེ་བ་སྟེ། དེ་ཡང་གཟུགས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་ཅན་ལས་འདོད་དགེ་གཉིས་ཀ་དང་། གཟུགས་མེད་ཀྱི་དེ་ལས་གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ཁོ་ནའོ། །དོན་དེ་དག་བློ་ལ་
3-60a
བཞག་ནས་ངེས་པར་བྱའོ། །གཉིས་པ། འདོ༷ད་སེམ༷ས་དགེ༷་བ༷་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་བྱས་པ་ལ༷ས་སེམ༷ས་བཅུ་གཉིས་ལས་དགུ༷་འབྱུང་སྲིད་དེ། འདི་ལྟར་རྒྱུན་གྱི་ཚེ་འདོད་དགེ་རང་ས་མཚུངས་ཚེ་འདོད་པའི་མི་དགེ་སོགས་གཞན་གསུམ། སྙོམས་འཇུག་གི་ཚེ་འདོད་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ལས། གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ཟག་མེད་གཉིས། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ། འདོད་དགེ་སྐྱེས་ཐོབ་ལས་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
ས་མཚུངས་རིས་མི་མཐུན་ཀྱང་འདོད་པ་སོགས་ས་འདྲ་ན། དེ་ནི་རང་སའི་དེ་མ་ཐག་པར་རང་སའི་འདོད་པའི་སྤྲུལ་སེམས་མ་གཏོགས་པ་དགེ་བ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་ངོ་།
地相同品类不同时，若欲界等地相同，则自地等无间生自地欲界变化心以外的一切善等。
སྙོམས་འཇུག་ཚེ་འོག་མའི་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་ལས་གོང་མའི་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་དང་ཟག་མེད་གཉིས་འབྱུང་བའོ།
入定时，从下地加行善生上地加行善和无漏二种。
སྙོམས་འཇུག་ལས་ལྡང་བ་ན། གོང་མའི་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་དང་ཟག་མེད་གཉིས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འོག་མའི་དགེ་བ་འབྱུང་བ་ནི།
出定时，上地加行善和无漏二者之后生下地善法，
འདོད་པའི་དགེ་བ་གཉིས་ཀ་དང་། ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་སྦྱོར་བྱུང་ཁོ་ན་འབྱུང་བ་ཉིད་དུ་ངེས་སོ།
必定生起欲界二种善和上二界唯加行善。
སྤྲུལ་པ་ལ་འཇུག་ཚེ། དག་དང་རང་ལས་དེ་ལས་གཉིས། ཞེས་པ་ལྟར། གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་གི་རྗེས་སུ་འདོད་པའི་སྤྲུལ་སེམས་དང་། གཟུགས་ཀྱི་སྤྲུལ་སེམས་ལུང་མ་བསྟན་གཉིས་ཁོ་ནའོ།
入变化时，如说"净和自地从彼二"，色界加行善之后唯欲界变化心和色界无记变化心二者。
སྤྲུལ་པ་ལས་ལྡང་ཚེ། སེམས་གཉིས་པོ་དེའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་འབྱུང་སྟེ། སྤྲུལ་པ་ལས་ལངས་ནས་ཀྱང་བསམ་གཏན་གྱི་སེམས་མངོན་དུ་བྱེད་པས་སོ།
出变化时，彼二心之后生色界加行善，因为从变化出后也现前禅定心故。
ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ་འཆི་སྲིད་ནས་བར་སྲིད་དང་། སྐྱེ་སྲིད་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་སྟེ། དེ་ཡང་འཆི་སེམས་ནི་ཟག་མེད་གཉིས་དང་། དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་། བཟོ་གནས་སྤྲུལ་སེམས་མ་གཏོགས་པ་རང་སའི་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་དང་། མི་དགེ་བ་དང་། སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དང་། རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་དང་། སྤྱོད་ལམ་པ་རྣམས་ཅི་རིགས་ཡིན་ལ།
结生时，从死有结生中有和生有，其中死心除无漏二种、加行善、工巧处变化心外，是自地生得善、不善、有覆无记、异熟生、威仪随类，
སྐྱེས་སེམས་སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་ཉོན་མོངས་ཅན། ཞེས་དང་། འཆི་འཕོ་དག་ལས་ཉོན་མོངས་ཀུན། ཞེས་འབྱུང་བས། གང་དུ་སྐྱེས་པའི་ས་པ་དེའི་ཉོན་མོངས་ཅན་སེམས་ཡིན་ཕྱིར། སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དང་། མི་དགེ་བ་གཉིས་སོ།
如说："生有烦恼性"及"从死亡处一切烦恼"故，因为是所生地的烦恼性心，故是有覆无记和不善二种。
འོག་ནས་གོང་མར་སྐྱེ་ཚེ་འཆི་སེམས་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན། རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་དང་། སྤྱོད་ལམ་པ་ཡིན་ལ། སྐྱེ་སེམས་གོང་ན་མི་དགེ་མེད་ཕྱིར་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཁོ་ནའོ།
从下地生上地时，死心是生得善、无覆无记、异熟生和威仪，生心因上地无不善故唯是有覆无记。
གོང་ནས་འོག་སྐྱེ་ན། འཆི་སེམས་གོང་དང་འདྲ། སྐྱེ་སེམས་འདོད་པར་སྐྱེ་ན་སྒྲིབ་མི་དགེ་ཅི་རིགས་གོང་མར་སྒྲིབ་པ་ཁོ་ནའོ།
从上地生下地时，死心与上同，生心若生欲界则有覆不善随类，生上地则唯有覆。
རང་སའི་རང་ས་ན་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་སྤྲུལ་བཟོ་མ་གཏོགས་པའི་རང་ས་ན་གང་ཡོད་ཀྱི་སེམས་འཆི་སེམས་དང་། སྐྱེ་སེམས་འདོད་ན་གཉིས། གོང་ན་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཁོ་ནའོ།
自地生自地时，死心是除加行善、变化、工巧外自地所有心，生心欲界则二种，上地则唯有覆无记。
ཟག་མེད་གཉིས་སྐྱེ་འཆིའི་སེམས་གཉིས་ཀར་མི་གཏོགས་ཏེ། དེ་སྲིད་པའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་སོ།
二无漏不属于生死二心，因为它是有的对治故。
སྙོམས་འཇུག་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་གཟིར་ཚེ། གོང་མའི་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ལས་འོག་མའི་དགེ་བ་སྟེ། དེ་ཡང་གཟུགས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་ཅན་ལས་འདོད་དགེ་གཉིས་ཀ་དང་། གཟུགས་མེད་ཀྱི་དེ་ལས་གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ཁོ་ནའོ།
烦恼性定逼恼时，上地有覆无记生下地善，其中色界烦恼性生欲界二种善，无色界的生色界唯加行善。
དོན་དེ་དག་བློ་ལ་བཞག་ནས་ངེས་པར་བྱའོ།
应将这些义置于心中确定。
གཉིས་པ། འདོ༷ད་སེམ༷ས་དགེ༷་བ༷་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་བྱས་པ་ལ༷ས་སེམ༷ས་བཅུ་གཉིས་ལས་དགུ༷་འབྱུང་སྲིད་དེ།
第二，欲界善心作等无间缘可能生十二心中的九种，
འདི་ལྟར་རྒྱུན་གྱི་ཚེ་འདོད་དགེ་རང་ས་མཚུངས་ཚེ་འདོད་པའི་མི་དགེ་སོགས་གཞན་གསུམ།
如相续时欲界善同自地时欲界不善等其余三种，
སྙོམས་འཇུག་གི་ཚེ་འདོད་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ལས། གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ཟག་མེད་གཉིས།
入定时从欲界加行善生色界加行善及无漏二种，
ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ། འདོད་དགེ་སྐྱེས་ཐོབ་ལས་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་སོ།
结生时，从欲界生得善生上二界有覆二种。


 །འདོད་དགེ་ལས་གཟུགས་མེད་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་སོགས་མི་འབྱུང་བ་ནི་གཟུགས་མེད་ཀྱི་རྟེན་གྱིས་འདོད་པའི་སྤྲུལ་སེམས་མངོན་དུ་མི་བྱེད་པས། དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་མིན་པས་རྟེན་རིང་བ། རྣམ་པ་ནི། འདོད་པ་རགས་པ་དང་།དེ་ལ་ཞི་བར་མི་ལྟ་བས་དང་། དམིགས་པ་དེས་འདོད་ལ་མི་དམིགས། གཉེན་པོས་རིང་བ་དེས་འདོད་གཉེན་མི་བྱེད་པས་ཏེ། འདོད་སེམས་དགེ་བས་ཀུན་ནས་སློང་ནས་གཟུགས་མེད་ལ་འཇུག་ནའང་བར་དུ་བསམ་གཏན་གྱི་སེམས་ཀྱིས་ཆོད་པས་སོ་ཟེར། འདོད་སེམས་དགེ་བ་རང་དེ༷་ནི༷་བརྒྱ༷ད་པོ༷་ཁོ༷་ན༷་ལ༷ས་ཏེ། རྒྱུན་དང་། ས་མཚུངས་ཀྱི་ཚེ་རང་སའི་བཞི་དང་། སྙོམས་འཇུག་ལས་ལྡང་བ་ན་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་མི་སྲིད་པས་གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་གི་རྗེས་དང་། ཟག་མེད་གཉིས་དང་། སྙོམས་འཇུག་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་གཟིར་ཚེ། གཟུགས་ཀྱི་སྒྲིབ་སེམས་ལས་སོ། །དེ་ཡང་འདོད་པའི་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་གསལ་བས། དེ་བཞིའི་རྗེས་སུ་སྲིད་
3-60b
པའི་ཡིན་གྱི་སྐྱེས་སྦྱོར་གཉིས་ཀ་འབྱུང་བའང་ཡོད་དོ། །འདིར་ས་མཚུངས་ལ། འདོད་དགེ་ལས་མ་སྒྲིབ་འབྱུང་བར་བཤད་པ་ནི་སྤྲུལ་སེམས་ལས་གཞན་རྣམས་ཡིན་གྱི། སྤྲུལ་སེམས་ནི་རང་དང་གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ཁོ་ན་ལས་འབྱུང་གི་འདོད་དགེ་སོགས་ལས་མི་འབྱུང་ངོ་། །དེ་བཞིན་འོག་མ་རྣམས་སུ་རྒྱུན་དང་ས་མཚུངས་ཀྱི་ཚེའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །གཞན་དག་མི་འབྱུང་བ་ནི་ཚེ་དྲུག་གི་རྣམ་པར་བཞག་པ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདོད་པའི་མི༷་དགེ༷་བ༷འི་སེམས་ནི༷། ཟག་མེད་གཉིས་མ་གཏོགས་བཅུ༷་པོ་དག༷་ལ༷ས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱུན་དང་ས་མཚུངས་ཀྱི་སྤྲུལ་སེམས་མ་གཏོགས་རང་སའི་བཞི། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ་ཁམས་གོང་འོག་གཉིས་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འདོད་པར་སྐྱེ་ན། གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་དང་། སྤྲུལ་སེམས། གཟུགས་མེད་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་མ་གཏོགས་པ་ལ་འཆི་སེམས་སྲིད་པས། དེ་དག་གི་སེམས་གསུམ་གྱི་རྗེས་སུ་འབྱུང་བས་སོ། །འདོད་པའི་མི་དགེ་བའི་སེམས་དེ༷་ལ༷ས་བཞི༷་འབྱུང༷་སྟེ། རྒྱུན་དང་ས་མཚུངས་ཀྱི་ཚེ་སྤྲུལ་སེམས་མ་གཏོགས་པ་བཞི་ཁོ་ན་སྟེ། གོང་མའི་སེམས་དྲུག་དང་ཟག་མེད་གཉིས་ནི་མིན་ཏེ། མི་དགེ་བ་སྙོམས་པར་འཇུག་སེམས་མིན་པ་དང་། མི་དགེ་ལས་གོང་མར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་མི་སྲིད་ཅིང་། ནམ་ཡང་རྒྱུན་དང་ས་མི་གཅིག་པས་སོ། །འདོད་པའི་སྒྲིབ༷་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་སེམས་ཀྱང་ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་མི་དགེ་བའི་སེམས་བཅུའི་རྗེས་སུ་འབྱུང་
3-61a
ཞིང་། དེ་ལས་བཞི་འབྱུང་བར་བཤད་པ་དེ༷་བཞིན༷་ཁྱད་མེད་པར་བརྩི་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདོད་པའི་མ༷་སྒྲིབ༷་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི༷་སེམས་ནི༷་སེམས་ལྔ༷་དག༷་ལ༷ས་འབྱུང་སྟེ། རྒྱུན་དང་། ས་མཚུངས་རང་ས་བཞི། སྤྲུལ་པར་འཇུག་ཚེ། འདོད་པའི་སྤྲུལ་སེམས་གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ལས་འབྱུང་བས་སོ། །མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དེ༷་ལ༷ས་མཇུག༷་ཐོག༷ས་སེམ༷ས་བདུན༷་ཏེ། རྒྱུན་དང་། ས་མཚུངས་ཀྱི་རང་སའི་བཞི། སྤྲུལ་པ་ལས་ལྡང་ཚེ། གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ན། རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་དང་སྤྱོད་ལམ་གཉིས་ཀྱིས་འཆི་སེམས་བྱས་ན། ཁམས་གོང་མའི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ༷། །གཟུགས༷་ན༷་སྤྱོད་པའི་སེམས་དགེ༷་བ་ལ༷ས་ནི་གཟུགས་མེད་ཀྱི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་མ་གཏོགས་པ་སེམས་བཅུ༷་གཅིག་གོ་འབྱུང་སྟེ། རྒྱུན་དང་ས་མཚུངས་ན་རང་སའི་གསུམ་སྟེ། སྦྱོར་བྱུང་ལས་མ་སྒྲིབ་པ་གསུམ་ཀ་དང། སྐྱེས་ཐོབ་ལས། སྤྲུལ་སེམས་ལས་གཞན་གཉིས་དང་། སྒྲིབ་པ་ནི་དགེ་བ་གཉིས་ཀ་ལས་འབྱུང་བས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
འདོད་དགེ་ལས་གཟུགས་མེད་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་སོགས་མི་འབྱུང་བ་ནི་གཟུགས་མེད་ཀྱི་རྟེན་གྱིས་འདོད་པའི་སྤྲུལ་སེམས་མངོན་དུ་མི་བྱེད་པས། དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་མིན་པས་རྟེན་རིང་བ།
从欲界善不生无色界加行善等，是因无色界所依不现前欲界变化心，故非等无间缘因所依远离，
རྣམ་པ་ནི། འདོད་པ་རགས་པ་དང་།དེ་ལ་ཞི་བར་མི་ལྟ་བས་དང་། དམིགས་པ་དེས་འདོད་ལ་མི་དམིགས།
行相是欲界粗大且不视之为寂静，所缘者不缘欲界，
གཉེན་པོས་རིང་བ་དེས་འདོད་གཉེན་མི་བྱེད་པས་ཏེ། འདོད་སེམས་དགེ་བས་ཀུན་ནས་སློང་ནས་གཟུགས་མེད་ལ་འཇུག་ནའང་བར་དུ་བསམ་གཏན་གྱི་སེམས་ཀྱིས་ཆོད་པས་སོ་ཟེར།
对治远离故不对治欲界，虽由欲界善心发起而入无色定，但中间被禅定心间隔故，如是说。
འདོད་སེམས་དགེ་བ་རང་དེ༷་ནི༷་བརྒྱ༷ད་པོ༷་ཁོ༷་ན༷་ལ༷ས་ཏེ།
欲界善心唯从八种生，
རྒྱུན་དང་། ས་མཚུངས་ཀྱི་ཚེ་རང་སའི་བཞི་དང་། སྙོམས་འཇུག་ལས་ལྡང་བ་ན་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་མི་སྲིད་པས་གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་གི་རྗེས་དང་། ཟག་མེད་གཉིས་དང་། སྙོམས་འཇུག་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་གཟིར་ཚེ། གཟུགས་ཀྱི་སྒྲིབ་སེམས་ལས་སོ།
相续和同地时自地四种，出定时因生得善不可能入定故，从色界加行善之后和二无漏后，烦恼性定逼恼时从色界有覆心后。
དེ་ཡང་འདོད་པའི་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་གསལ་བས། དེ་བཞིའི་རྗེས་སུ་སྲིད་པའི་ཡིན་གྱི་སྐྱེས་སྦྱོར་གཉིས་ཀ་འབྱུང་བའང་ཡོད་དོ།
此复，因欲界生得善明显，故有可能从彼四后生，也有生得加行二者皆生的情况。
འདིར་ས་མཚུངས་ལ། འདོད་དགེ་ལས་མ་སྒྲིབ་འབྱུང་བར་བཤད་པ་ནི་སྤྲུལ་སེམས་ལས་གཞན་རྣམས་ཡིན་གྱི། སྤྲུལ་སེམས་ནི་རང་དང་གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ཁོ་ན་ལས་འབྱུང་གི་འདོད་དགེ་སོགས་ལས་མི་འབྱུང་ངོ་།
此处同地时，所说欲界善生无覆是指除变化心外其余诸法，变化心唯从自身和色界加行善生，而不从欲界善等生。
དེ་བཞིན་འོག་མ་རྣམས་སུ་རྒྱུན་དང་ས་མཚུངས་ཀྱི་ཚེའང་ཤེས་པར་བྱའོ།
同样，对下面诸项相续和同地时也应了知。
གཞན་དག་མི་འབྱུང་བ་ནི་ཚེ་དྲུག་གི་རྣམ་པར་བཞག་པ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ།
其他不生是因为六时的安立不合理故。
འདོད་པའི་མི༷་དགེ༷་བ༷འི་སེམས་ནི༷། ཟག་མེད་གཉིས་མ་གཏོགས་བཅུ༷་པོ་དག༷་ལ༷ས་འབྱུང་སྟེ།
欲界不善心从除二无漏外的十种生，
རྒྱུན་དང་ས་མཚུངས་ཀྱི་སྤྲུལ་སེམས་མ་གཏོགས་རང་སའི་བཞི། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ་ཁམས་གོང་འོག་གཉིས་ནས་ཤི་འཕོས་ནས་འདོད་པར་སྐྱེ་ན། གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་དང་། སྤྲུལ་སེམས། གཟུགས་མེད་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་མ་གཏོགས་པ་ལ་འཆི་སེམས་སྲིད་པས།
相续和同地时除变化心外自地四种，结生时若从上下二界死亡后生欲界，则除色界加行善、变化心、无色界加行善外可能作死心，
དེ་དག་གི་སེམས་གསུམ་གྱི་རྗེས་སུ་འབྱུང་བས་སོ།
故从彼等三心后生。
འདོད་པའི་མི་དགེ་བའི་སེམས་དེ༷་ལ༷ས་བཞི༷་འབྱུང༷་སྟེ།
欲界不善心后生四种，
རྒྱུན་དང་ས་མཚུངས་ཀྱི་ཚེ་སྤྲུལ་སེམས་མ་གཏོགས་པ་བཞི་ཁོ་ན་སྟེ། གོང་མའི་སེམས་དྲུག་དང་ཟག་མེད་གཉིས་ནི་མིན་ཏེ། མི་དགེ་བ་སྙོམས་པར་འཇུག་སེམས་མིན་པ་དང་། མི་དགེ་ལས་གོང་མར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་མི་སྲིད་ཅིང་། ནམ་ཡང་རྒྱུན་དང་ས་མི་གཅིག་པས་སོ།
相续和同地时，唯除变化心外的四种，上地六心和二无漏非是，因不善非入定心，从不善不可能结生上地，且从不会是相续和同地故。
འདོད་པའི་སྒྲིབ༷་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་སེམས་ཀྱང་ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་མི་དགེ་བའི་སེམས་བཅུའི་རྗེས་སུ་འབྱུང་ཞིང་། དེ་ལས་བཞི་འབྱུང་བར་བཤད་པ་དེ༷་བཞིན༷་ཁྱད་མེད་པར་བརྩི་ཤེས་པར་བྱའོ།
欲界有覆无记心也如欲界不善心从十种后生，后生四种所说那样，应知无差别计算。
འདོད་པའི་མ༷་སྒྲིབ༷་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པའི༷་སེམས་ནི༷་སེམས་ལྔ༷་དག༷་ལ༷ས་འབྱུང་སྟེ།
欲界无覆无记心从五种心生，
རྒྱུན་དང་། ས་མཚུངས་རང་ས་བཞི། སྤྲུལ་པར་འཇུག་ཚེ། འདོད་པའི་སྤྲུལ་སེམས་གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ལས་འབྱུང་བས་སོ།
相续和同地自地四种，入变化时，欲界变化心从色界加行善生故。
མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དེ༷་ལ༷ས་མཇུག༷་ཐོག༷ས་སེམ༷ས་བདུན༷་ཏེ།
无覆无记心后生七种心，
རྒྱུན་དང་། ས་མཚུངས་ཀྱི་རང་སའི་བཞི། སྤྲུལ་པ་ལས་ལྡང་ཚེ། གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ན། རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་དང་སྤྱོད་ལམ་གཉིས་ཀྱིས་འཆི་སེམས་བྱས་ན། ཁམས་གོང་མའི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ༷།
相续和同地自地四种，出变化时，色界加行善，结生时若异熟生和威仪二者作死心，则生上界二有覆。
གཟུགས༷་ན༷་སྤྱོད་པའི་སེམས་དགེ༷་བ་ལ༷ས་ནི་གཟུགས་མེད་ཀྱི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་མ་གཏོགས་པ་སེམས་བཅུ༷་གཅིག་གོ་འབྱུང་སྟེ།
色界善心后生除无色界无覆无记外的十一种心，
རྒྱུན་དང་ས་མཚུངས་ན་རང་སའི་གསུམ་སྟེ། སྦྱོར་བྱུང་ལས་མ་སྒྲིབ་པ་གསུམ་ཀ་དང། སྐྱེས་ཐོབ་ལས། སྤྲུལ་སེམས་ལས་གཞན་གཉིས་དང་། སྒྲིབ་པ་ནི་དགེ་བ་གཉིས་ཀ་ལས་འབྱུང་བས་སོ།
相续和同地时自地三种，从加行生三种无覆，从生得生除变化心外的两种，有覆则从二种善生故。


 །སྙོམས་འཇུག་ལས་ལྡང་བ་ན། གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ལས། འདོད་དགེ་གཉིས། སྤྲུལ་པར་འཇུག་པ་ན་གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ལས། འདོད་པའི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་སྤྲུལ་སེམས་ཁོ་ན་དང་། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ན། གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེས་ཐོབ་ལས་འདོད་པའི་མི་དགེ་སྒྲིབ་གཉིས་དང་། གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེས་ཐོབ་ལས་གཟུགས་མེད་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ན་གཟུགས་ཀྱི་སྦྱོར་བྱུང་ཁོ་ན་ལས། 
3-61b
གཟུགས་མེད་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་དང་ཟག་མེད་དག་འབྱུང་བས་སོ། །གཟུགས་མེད་ཀྱི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གཅིག་པུ་འབྱུང་བ་མེད་དེ། དེ་དང་ཚེ་དྲུག་གི་རྣམ་པར་བཞག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་ཀྱི་དགེ་སེམས་དེ་ནི་དགུ་ཡི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་སྟེ། རྒྱུན་དང་ས་མཚུངས་ན་རང་སའི་གསུམ་སྟེ། དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་སྤྲུལ་སེམས་ཁོ་ན་ལས་དང་། སྐྱེས་ཐོབ་རྣམ་སྨིན་སྤྱོད་ལམ་པ་གཞན་གཉིས་ལས་ཀྱང་འབྱུང་བས་སོ། །སྙོམས་པར་འཇུག་ན་འདོད་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ལས་གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ཁོ་ན་དང་། གཟུགས་མེད་ཀྱི་སྙོམས་འཇུག་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་གཟིར་ཚེ། གཟུགས་མེད་སྒྲིབ་རྗེས་གཟུགས་ཀྱི་སྦྱོར་བྱུང་ཁོ་ན་དང་། སྤྲུལ་པ་ལས་ལྡང་ཚེ། འདོད་པའི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་སྤྲུལ་སེམས་ལས་སྦྱོར་བྱུང་དང་། སྙོམས་འཇུག་ལས་ལྡང་ན་གཟུགས་མེད་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་དང་། ཟག་མེད་གཉིས་ལས་གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ངོ་། །འདོད་པའི་མི་དགེ་བ་དང་སྒྲིབ་དང་། གཟུགས་མེད་ཀྱི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་ལས་མི་འབྱུང་སྟེ། དེ་དག་དང་ཚེ་དྲུག་ཏུ་བཞག་པ་མི་འཐད་པས་སོ། །གཟུགས་ཀྱི་སྒྲིབ༷་ལུང་མ་བསྟན་པའི༷་སེམས་ནི་བརྒྱ༷ད་ལ༷ས་འབྱུང་སྟེ། འདོད་པའི་ཉོན་མོངས་ཅན་གཉིས་ཟག་མེད་གཉིས་མ་གཏོགས་པའོ། །རྒྱུན་དང་ས་མཚུངས་ན་སྤྲུལ་སེམས་མ་གཏོགས་པའི་རང་སའི་གསུམ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ན། འདོད་པའི་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་དང་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་རྣམ་སྨིན་སྤྱོད་ལམ་པ་གཉིས། གཟུགས་མེད་ཀྱི་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་མ་གཏོགས་པ་གསུམ་གྱི་རྗེས་སུའོ། །དེ༷་ལ༷ས་དྲུག༷་སྟེ། རྒྱུན་དང་
3-62a
ས་མཚུངས་ན་སྤྲུལ་སེམས་མ་གཏོགས་རང་ས་གསུམ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ། འདོད་པའི་མི་དགེ་སྒྲིབ་གཉིས། ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་གཟིར་ཚེ། འདོད་དགེ་གཉིས་ཀའོ། །གཟུགས་ཀྱི་མ༷་སྒྲིབ༷་པ༷་ལུང་མ་བསྟན་ནི༷། རྒྱུན་ཚེ་སྤྲུལ་སེམས་རང་ཉིད་ལས་དང་། སྤྱོད་ལམ་པ་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་གཉིས་སྤྲུལ་སེམས་མ་གཏོགས་པ་ཕན་ཚུན་དང་། ས་མཚུངས་པ་ན་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་ལས་མ་སྒྲུབ་པ་གསུམ་ག་དང་། སྐྱེས་ཐོབ་དང་། སྒྲིབ་པ་ལས་སྤྲུལ་སེམས་ལས་གཞན་གཉིས་པོ་སྟེ། རང་སའི་གསུམ༷་ལ༷ས་གཞན་མི་འབྱུང་བ་ནི་ཚེ་དྲུག་གམ་བརྒྱད་དུ་བཞག་པ་མི་འཐད་པས་སོ༷། །དེ༷་ལ༷ས་དྲུག༷་སྟེ༷། རྒྱུན་ཚེ་སྤྲུལ་སེམས་རང་ཉིད་ལས་དང་། སྤྱོད་ལམ་པ་དང་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་ཕན་ཚུན་དུ་འབྱུང་བ་དང་། ས་མཚུངས་ན་རང་ས་གསུམ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ན་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་དང་སྤྱོད་ལམ་པ་གཉིས་ལས། འདོད་པའི་མི་དགེ་དང་སྒྲིབ་པ། གཟུགས་མེད་པའི་སྒྲིབ་པའོ། །གཟུགས༷་མེ༷ད་ཀྱི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་པ༷འང༷་། ཇི་ལྟར་གཟུགས་ཀྱི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་ལས་འབྱུང་ཞིང་། དེ་ལས་དྲུག་འབྱུང་བ་དེ༷་ཡི༷་ཚུལ༷་ལོ༷་སྟེ། རང་ཉིད་རྒྱུན་དང་ས་མཚུངས་ཀྱི་རང་སའི་གསུམ་ཁོ་ན་ལས་འབྱུང་བ་དང་། རང་ལས་ནི། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ན། རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་ལས་འདོད་པའི་ཉོན་མོངས་ཅན་གཉིས། གཟུགས་སྒྲིབ། རྒྱུན་ཚེ། རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་རང་། ས་མཚུངས་ན་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་ཁོ་ན་དང་། སྒྲིབ་པ་འབྱུང་བས་རང་སའི་གསུམ་སྟེ་དྲུག་ཁོ་ནའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
སྙོམས་འཇུག་ལས་ལྡང་བ་ན། གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ལས། འདོད་དགེ་གཉིས།
出定时，从色界加行善生欲界二种善。
སྤྲུལ་པར་འཇུག་པ་ན་གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ལས། འདོད་པའི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་སྤྲུལ་སེམས་ཁོ་ན་དང་།
入变化时，从色界加行善唯生欲界无覆无记变化心，
ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ན། གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེས་ཐོབ་ལས་འདོད་པའི་མི་དགེ་སྒྲིབ་གཉིས་དང་། གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེས་ཐོབ་ལས་གཟུགས་མེད་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་དང་།
结生时，从色界生得善生欲界不善有覆二种，及从色界生得善生无色界有覆，
སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ན་གཟུགས་ཀྱི་སྦྱོར་བྱུང་ཁོ་ན་ལས། གཟུགས་མེད་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་དང་ཟག་མེད་དག་འབྱུང་བས་སོ།
入定时唯从色界加行善生无色界加行善和无漏等故。
གཟུགས་མེད་ཀྱི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གཅིག་པུ་འབྱུང་བ་མེད་དེ། དེ་དང་ཚེ་དྲུག་གི་རྣམ་པར་བཞག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།
不单独生无色界无覆无记，因为它与六时安立不存在故。
གཟུགས་ཀྱི་དགེ་སེམས་དེ་ནི་དགུ་ཡི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འབྱུང་སྟེ།
色界善心在九种之后生起，
རྒྱུན་དང་ས་མཚུངས་ན་རང་སའི་གསུམ་སྟེ། དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་སྤྲུལ་སེམས་ཁོ་ན་ལས་དང་། སྐྱེས་ཐོབ་རྣམ་སྨིན་སྤྱོད་ལམ་པ་གཞན་གཉིས་ལས་ཀྱང་འབྱུང་བས་སོ།
相续和同地时自地三种，加行善唯从变化心后生，生得善也从异熟生威仪等其他二者后生故。
སྙོམས་པར་འཇུག་ན་འདོད་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ལས་གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ཁོ་ན་དང་།
入定时从欲界加行善唯生色界加行善，
གཟུགས་མེད་ཀྱི་སྙོམས་འཇུག་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་གཟིར་ཚེ། གཟུགས་མེད་སྒྲིབ་རྗེས་གཟུགས་ཀྱི་སྦྱོར་བྱུང་ཁོ་ན་དང་།
无色定烦恼性逼恼时，无色有覆之后唯色界加行善，
སྤྲུལ་པ་ལས་ལྡང་ཚེ། འདོད་པའི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་སྤྲུལ་སེམས་ལས་སྦྱོར་བྱུང་དང་།
出变化时，从欲界无覆无记变化心后生加行善，
སྙོམས་འཇུག་ལས་ལྡང་ན་གཟུགས་མེད་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་དང་། ཟག་མེད་གཉིས་ལས་གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ངོ་།
出定时从无色界加行善和二无漏后生色界加行善。
འདོད་པའི་མི་དགེ་བ་དང་སྒྲིབ་དང་། གཟུགས་མེད་ཀྱི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་ལས་མི་འབྱུང་སྟེ། དེ་དག་དང་ཚེ་དྲུག་ཏུ་བཞག་པ་མི་འཐད་པས་སོ།
不从欲界不善、有覆及无色界无覆无记三种后生，因与彼等安立为六时不合理故。
གཟུགས་ཀྱི་སྒྲིབ༷་ལུང་མ་བསྟན་པའི༷་སེམས་ནི་བརྒྱ༷ད་ལ༷ས་འབྱུང་སྟེ།
色界有覆无记心从八种后生，
འདོད་པའི་ཉོན་མོངས་ཅན་གཉིས་ཟག་མེད་གཉིས་མ་གཏོགས་པའོ།
除欲界二烦恼性及二无漏外。
རྒྱུན་དང་ས་མཚུངས་ན་སྤྲུལ་སེམས་མ་གཏོགས་པའི་རང་སའི་གསུམ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ན།
相续和同地时除变化心外自地三种，结生时，
འདོད་པའི་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་དང་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་རྣམ་སྨིན་སྤྱོད་ལམ་པ་གཉིས། གཟུགས་མེད་ཀྱི་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་མ་གཏོགས་པ་གསུམ་གྱི་རྗེས་སུའོ།
欲界生得善及无覆无记异熟生威仪二种，除无色加行善外三种之后。
དེ༷་ལ༷ས་དྲུག༷་སྟེ།
彼后生六种，
རྒྱུན་དང་ས་མཚུངས་ན་སྤྲུལ་སེམས་མ་གཏོགས་རང་ས་གསུམ།
相续和同地时除变化心外自地三种，
ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ། འདོད་པའི་མི་དགེ་སྒྲིབ་གཉིས། ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་གཟིར་ཚེ། འདོད་དགེ་གཉིས་ཀའོ།
结生时欲界不善有覆二种，烦恼性逼恼时欲界二善。
གཟུགས་ཀྱི་མ༷་སྒྲིབ༷་པ༷་ལུང་མ་བསྟན་ནི༷།
色界无覆无记，
རྒྱུན་ཚེ་སྤྲུལ་སེམས་རང་ཉིད་ལས་དང་། སྤྱོད་ལམ་པ་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་གཉིས་སྤྲུལ་སེམས་མ་གཏོགས་པ་ཕན་ཚུན་དང་།
相续时变化心从自身后生，威仪异熟生二者除变化心外互相生，
ས་མཚུངས་པ་ན་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་ལས་མ་སྒྲུབ་པ་གསུམ་ག་དང་། སྐྱེས་ཐོབ་དང་། སྒྲིབ་པ་ལས་སྤྲུལ་སེམས་ལས་གཞན་གཉིས་པོ་སྟེ།
同地时加行善后生三种无覆，从生得善及有覆生除变化心外的两种，
རང་སའི་གསུམ༷་ལ༷ས་གཞན་མི་འབྱུང་བ་ནི་ཚེ་དྲུག་གམ་བརྒྱད་དུ་བཞག་པ་མི་འཐད་པས་སོ༷།
不从自地三种以外生，因安立为六时或八时不合理故。
དེ༷་ལ༷ས་དྲུག༷་སྟེ༷།
彼后生六种，
རྒྱུན་ཚེ་སྤྲུལ་སེམས་རང་ཉིད་ལས་དང་། སྤྱོད་ལམ་པ་དང་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་ཕན་ཚུན་དུ་འབྱུང་བ་དང་། ས་མཚུངས་ན་རང་ས་གསུམ།
相续时变化心从自身后生，威仪和异熟生互相生，同地时自地三种，
ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ན་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་དང་སྤྱོད་ལམ་པ་གཉིས་ལས། འདོད་པའི་མི་དགེ་དང་སྒྲིབ་པ། གཟུགས་མེད་པའི་སྒྲིབ་པའོ།
结生时从色界异熟生和威仪二者后生欲界不善和有覆，以及无色界有覆。
གཟུགས༷་མེ༷ད་ཀྱི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་པ༷འང༷། ཇི་ལྟར་གཟུགས་ཀྱི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་ལས་འབྱུང་ཞིང་། དེ་ལས་དྲུག་འབྱུང་བ་དེ༷་ཡི༷་ཚུལ༷་ལོ༷་སྟེ།
无色界无覆无记亦如色界无覆无记从三种生，彼后生六种的方式，
རང་ཉིད་རྒྱུན་དང་ས་མཚུངས་ཀྱི་རང་སའི་གསུམ་ཁོ་ན་ལས་འབྱུང་བ་དང་། རང་ལས་ནི།
即自身唯从相续和同地的自地三种后生，从自后则，
ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ན། རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་ལས་འདོད་པའི་ཉོན་མོངས་ཅན་གཉིས། གཟུགས་སྒྲིབ།
结生时，从异熟生后生欲界二烦恼性及色界有覆，
རྒྱུན་ཚེ། རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་རང་། ས་མཚུངས་ན་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་ཁོ་ན་དང་། སྒྲིབ་པ་འབྱུང་བས་རང་སའི་གསུམ་སྟེ་དྲུག་ཁོ་ནའོ།
相续时从异熟生自身，同地时唯从生得善及有覆生自地三种，故唯六种。


 །གཟུགས་མེད་དགེ༷་བའི༷་སེམས་ལ༷ས་སེམ༷ས་དགུ༷་དག༷་
3-62b
འབྱུང་སྟེ། རྒྱུན་ཚེ་དགེ་བ་གཉིས་ཀ་ཕན་ཚུན་དང་། ས་མཚུངས་ན་དགེ་གཉིས་ལས་སྒྲིབ་མ་སྒྲིབ་གཉིས་ཀ་འབྱུང་བས་རང་སའི་གསུམ་དང་། སྙོམས་འཇུག་ཚེ་སྦྱོར་བྱུང་ཁོ་ན་ལས་ཟག་མེད་གཉིས། སྙོམས་འཇུག་ལས་ལྡང་ཚེ་གཟུགས་མེད་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་ལས། གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ་གཟུགས་མེད་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་ལས། འདོད་པའི་ཉོན་མོངས་ཅན་གཉིས་དང་། གཟུགས་སྒྲིབ་དག་གོ༷། དེ༷་ནི༷་དྲུག༷་གི༷་རྗེས་སུ་སྟེ། རྒྱུན་ཚེ་དགེ་གཉིས་ཕན་ཚུན་དང་། ས་མཚུངས་ན། སྒྲིབ་ལས་དགེ་བ་གཉིས། མ་སྒྲིབ་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་ལས། དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་ཁོ་ན་སྟེ། རང་སའི་གསུམ། སྙོམས་པར་འཇུག་ཚེ་གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ལས་གཟུགས་མེད་ཀྱིའང་སྦྱོར་བྱུང་། སྙོམས་འཇུག་ལྡང་ཚེ་ཟག་མེད་གཉིས་ཀྱི་རྗེས་ལས་སོ། །གཟུགས་མེད་སྒྲིབ༷་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ༷་ལ༷ས་སེམས་བདུན་འབྱུང་སྟེ། རྒྱུན་དང་ས་མཚུངས་ན། རང་སའི་གསུམ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ། གཟུགས་སྒྲིབ། འདོད་པའི་ཉོན་མོངས་ཅན་གཉིས། སྙོམས་འཇུག་ཉོན་མོངས་པས་གཟིར་ཚེ། གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ངོ་། །དེ་ལས་བདུན་འབྱུང་བ་ལྟར། དེ༷་ཡང་དེ༷་བཞིན༷་དུ་བདུན་ལས་འབྱུང་སྟེ། རང་སའི་གསུམ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ། འདོད་གཟུགས་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་གཉིས། འདོད་གཟུགས་ཀྱི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན། རྣམ་སྨིན་སྤྱོད་ལམ་པའི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བྱུང་བས་སོ། །སློབ༷་པའི༷་སེམས་ནི་བཞི༷་ལ༷ས་ཏེ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཚེ། ཁམས་གསུམ་
3-63a
གྱི་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་གསུམ་དང་། རྒྱུན་ཚེ་སློབ་པ་རང་ལས་སོ། །དེ༷་ལ༷ས་ལྔ༷་སྟེ། སྙོམས་འཇུག་ལས་ལྡང་ན་འདོད་པའི་སྐྱེས་ཐོབ་གསལ་བས་དེ་དང་སྦྱོར་བྱུང་གཉིས་ཀ །ཁམས་གོང་གཉིས་ཀྱི་སྐྱེས་ཐོབ་མི་གསལ་བས་ལྡང་སེམས་མིན་པས་སྦྱོར་བྱུང་གཉིས་འབྱུང་བས་ཁམས་གསུམ་གྱི་དགེ་བ་གསུམ་དང་། རྒྱུན་གྱི་ཚེ་རང་དང་། སྙོམས་འཇུག་ཚེ་སློབ་པའི་རྡོར་ཏིང་ལས་མི་སློབ་ཟད་ཤེས་སོ། །མི༷་སློབ༷་པའི༷་སེམས་ནི༷་ལྔ༷་ལ༷ས་འབྱུང་སྟེ། སྙོམས་པར་འཇུག་ཚེ་ཁམས་གསུམ་གྱི་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་གསུམ་དང་། སློབ་པ་རྡོར་ཏིང་གི་རྗེས་དང་། རྒྱུན་གྱི་ཚེ་རང་ཉིད་ལས་འབྱུང་བས་སོ༷། །དེ༷་ལ༷ས་སེམ༷ས་ནི༷་བཞི༷་དག༷་གོ༷་འབྱུང་སྟེ། སྙོམས་འཇུག་ལྡང་ན་ཁམས་གསུམ་དགེ་བ་འདོད་པའི་གཉིས་དང་། གོང་མའི་སྦྱོར་བྱུང་གཉིས་ཏེ་གསུམ། རྒྱུན་ཚེ་མི་སློབ་རང་འབྱུང་བས་སོ། །ཉམས་ཚེ་སློབ་པ་མིན་ཏེ་ཉོན་མོངས་པས་བར་ཆོད་ཟེར་ཀྱང་། དེ་ལྟར་ན་ཁམས་གསུམ་གྱི་སྒྲིབ་གསུམ་དང་བདུན་འབྱུང་བར་ཐལ་ལོ་ཞེ་ན། སློབ་པ་དང་། ཉོན་མོངས་ཅན་དེའི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་མི་འབྱུང་སྟེ། མི་སློབ་ལས་མ་ལྡང་ན་མི་ཉམས་ལ། ལངས་ན་དགེ་སེམས་ཀྱིས་ལངས་དགོས་པས་བར་དགེ་བས་ཆོད་པས་སོ། །གསུམ་པ། བཅུ༷་གཉི༷ས་དེ༷་དག༷་ཉི༷་ཤུར༷་ཡང༷་དབྱེར་ཡོད་དེ། ཁམས་གསུམ༷་དུ༷་དགེ་བ་སྐྱེས༷་ནས༷་ཐོབ༷་པ༷་དང༷་། སྦྱོར༷་བྱུང༷་དགེ༷་བ་རྣམ༷་པ་གཉིས་གཉི༷ས་སུ་ཕྱེ༷་ནས༷་བཤད་པའི་ཕྱིར། དེ་ཡང་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་ནི་སྦྱོར་བ་ལ་མི་ལྟོས་པར་བར་སྲིད་དམ།
3-63b
གཟུགས་མེད་ཀྱི་སྐྱེ་སྲིད་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ་ཐོབ། སྦྱོར་བྱུང་ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་ཅི་རིགས་ཏེ་སྦྱོར་བ་གོམས་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
གཟུགས་མེད་དགེ༷་བའི༷་སེམས་ལ༷ས་སེམ༷ས་དགུ༷་དག༷་འབྱུང་སྟེ།
无色善心后生九种心，
རྒྱུན་ཚེ་དགེ་བ་གཉིས་ཀ་ཕན་ཚུན་དང་། ས་མཚུངས་ན་དགེ་གཉིས་ལས་སྒྲིབ་མ་སྒྲིབ་གཉིས་ཀ་འབྱུང་བས་རང་སའི་གསུམ་དང་།
相续时二种善互相生，同地时从二种善生有覆无覆二种，故自地三种，
སྙོམས་འཇུག་ཚེ་སྦྱོར་བྱུང་ཁོ་ན་ལས་ཟག་མེད་གཉིས།
入定时唯从加行善生二无漏，
སྙོམས་འཇུག་ལས་ལྡང་ཚེ་གཟུགས་མེད་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་ལས། གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་།
出定时从无色加行善生色界加行善，
ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ་གཟུགས་མེད་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་ལས། འདོད་པའི་ཉོན་མོངས་ཅན་གཉིས་དང་། གཟུགས་སྒྲིབ་དག་གོ༷།
结生时从无色生得善生欲界二烦恼性及色界有覆。
དེ༷་ནི༷་དྲུག༷་གི༷་རྗེས་སུ་སྟེ།
彼从六种后生，
རྒྱུན་ཚེ་དགེ་གཉིས་ཕན་ཚུན་དང་། ས་མཚུངས་ན། སྒྲིབ་ལས་དགེ་བ་གཉིས། མ་སྒྲིབ་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་ལས། དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་ཁོ་ན་སྟེ། རང་སའི་གསུམ།
相续时二善互相，同地时从有覆生二善，从无覆异熟生唯生得善，故自地三种，
སྙོམས་པར་འཇུག་ཚེ་གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ལས་གཟུགས་མེད་ཀྱིའང་སྦྱོར་བྱུང་།
入定时从色界加行善生无色界加行善，
སྙོམས་འཇུག་ལྡང་ཚེ་ཟག་མེད་གཉིས་ཀྱི་རྗེས་ལས་སོ།
出定时从二无漏后生。
གཟུགས་མེད་སྒྲིབ༷་པའི་ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ༷་ལ༷ས་སེམས་བདུན་འབྱུང་སྟེ།
从无色有覆无记后生七种心，
རྒྱུན་དང་ས་མཚུངས་ན། རང་སའི་གསུམ། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ། གཟུགས་སྒྲིབ། འདོད་པའི་ཉོན་མོངས་ཅན་གཉིས།
相续和同地时自地三种，结生时色界有覆，欲界二烦恼性，
སྙོམས་འཇུག་ཉོན་མོངས་པས་གཟིར་ཚེ། གཟུགས་དགེ་སྦྱོར་བྱུང་ངོ་།
烦恼性定逼恼时，色界加行善。
དེ་ལས་བདུན་འབྱུང་བ་ལྟར། དེ༷་ཡང་དེ༷་བཞིན༷་དུ་བདུན་ལས་འབྱུང་སྟེ། རང་སའི་གསུམ།
如彼后生七种，彼亦如是从七种生，自地三种，
ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ། འདོད་གཟུགས་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་གཉིས། འདོད་གཟུགས་ཀྱི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན། རྣམ་སྨིན་སྤྱོད་ལམ་པའི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བྱུང་བས་སོ།
结生时，从欲色二生得善，欲色无覆无记异熟威仪心后生故。
སློབ༷་པའི༷་སེམས་ནི་བཞི༷་ལ༷ས་ཏེ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཚེ། ཁམས་གསུམ་གྱི་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་གསུམ་དང་། རྒྱུན་ཚེ་སློབ་པ་རང་ལས་སོ།
有学心从四种生，即入定时三界加行善三种，相续时有学自身后生。
དེ༷་ལ༷ས་ལྔ༷་སྟེ།
彼后生五种，
སྙོམས་འཇུག་ལས་ལྡང་ན་འདོད་པའི་སྐྱེས་ཐོབ་གསལ་བས་དེ་དང་སྦྱོར་བྱུང་གཉིས་ཀ། ཁམས་གོང་གཉིས་ཀྱི་སྐྱེས་ཐོབ་མི་གསལ་བས་ལྡང་སེམས་མིན་པས་སྦྱོར་བྱུང་གཉིས་འབྱུང་བས་ཁམས་གསུམ་གྱི་དགེ་བ་གསུམ་དང་།
出定时因欲界生得善明显故彼与加行善二者皆生，上二界生得善不明显故非出心，故二加行生，因此三界三善及，
རྒྱུན་གྱི་ཚེ་རང་དང་། སྙོམས་འཇུག་ཚེ་སློབ་པའི་རྡོར་ཏིང་ལས་མི་སློབ་ཟད་ཤེས་སོ།
相续时自身，入定时从有学金刚定生无学尽智。
མི༷་སློབ༷་པའི༷་སེམས་ནི༷་ལྔ༷་ལ༷ས་འབྱུང་སྟེ།
无学心从五种生，
སྙོམས་པར་འཇུག་ཚེ་ཁམས་གསུམ་གྱི་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་གསུམ་དང་། སློབ་པ་རྡོར་ཏིང་གི་རྗེས་དང་། རྒྱུན་གྱི་ཚེ་རང་ཉིད་ལས་འབྱུང་བས་སོ༷།
入定时从三界加行善三种，及有学金刚定之后，相续时从自身生故。
དེ༷་ལ༷ས་སེམ༷ས་ནི༷་བཞི༷་དག༷་གོ༷་འབྱུང་སྟེ།
彼后生四种心，
སྙོམས་འཇུག་ལྡང་ན་ཁམས་གསུམ་དགེ་བ་འདོད་པའི་གཉིས་དང་། གོང་མའི་སྦྱོར་བྱུང་གཉིས་ཏེ་གསུམ། རྒྱུན་ཚེ་མི་སློབ་རང་འབྱུང་བས་སོ།
出定时三界善欲界二种，上界二加行，共三种，相续时无学自身生故。
ཉམས་ཚེ་སློབ་པ་མིན་ཏེ་ཉོན་མོངས་པས་བར་ཆོད་ཟེར་ཀྱང་། དེ་ལྟར་ན་ཁམས་གསུམ་གྱི་སྒྲིབ་གསུམ་དང་བདུན་འབྱུང་བར་ཐལ་ལོ་ཞེ་ན།
若说退时不生有学因为被烦恼隔断，若如此则应生三界三有覆共七种，
སློབ་པ་དང་། ཉོན་མོངས་ཅན་དེའི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་མི་འབྱུང་སྟེ། མི་སློབ་ལས་མ་ལྡང་ན་མི་ཉམས་ལ། ལངས་ན་དགེ་སེམས་ཀྱིས་ལངས་དགོས་པས་བར་དགེ་བས་ཆོད་པས་སོ།
有学和烦恼性不在彼等无间生，因为不从无学出则不退，若出则必由善心出，故为善间隔。
གསུམ་པ། བཅུ༷་གཉི༷ས་དེ༷་དག༷་ཉི༷་ཤུར༷་ཡང༷་དབྱེར་ཡོད་དེ། ཁམས་གསུམ༷་དུ༷་དགེ་བ་སྐྱེས༷་ནས༷་ཐོབ༷་པ༷་དང༷་། སྦྱོར༷་བྱུང༷་དགེ༷་བ་རྣམ༷་པ་གཉིས་གཉི༷ས་སུ་ཕྱེ༷་ནས༷་བཤད་པའི་ཕྱིར།
第三，彼十二种亦可分为二十种，因为三界中善分为生得善和加行善二二种说故。
དེ་ཡང་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་ནི་སྦྱོར་བ་ལ་མི་ལྟོས་པར་བར་སྲིད་དམ། གཟུགས་མེད་ཀྱི་སྐྱེ་སྲིད་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཚེ་ཐོབ། སྦྱོར་བྱུང་ཐོས་བསམ་སྒོམ་གསུམ་ཅི་རིགས་ཏེ་སྦྱོར་བ་གོམས་པས་སོ།
此复，生得善是不待加行，中有或无色生有结生时所得，加行善是闻思修三随类，由修习加行故。


 །དེ་ལྟར་སྔར་གྱི་བཅུ་གཉིས་སྟེང་དུ་དགེ་བ་ལ་གཉིས་གཉིས་སུ་ཕྱེས་པས་བཅོ་ལྔ་དེའི་སྟེང་རྣམ༷་སྨིན༷་སྐྱེས༷་དང༷་སྤྱོ༷ད་ལམ༷་པ༷། བཟོ༷་ཡི༷་གན༷ས་དང༷་། སྤྲུལ༷་པ༷་དང༷་སྟེ། འདོ༷ད་ཁམས་ན༷་ལུང༷་བསྟན༷་མིན༷་པ་རྣམ༷་པ་བཞིར༷་དབྱེ་བས་བཅོ་བརྒྱད། གཟུགས༷་ན༷་བཟོ༷་མ༷་གཏོགས༷་པའི༷་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་ཡོད་པས་ཉི་ཤུའོ༷། །དེ་ཡང་རྣམ་སྨིན་ནི་ལས་ཀྱི་མཐུས་རང་གི་ངང་གིས་འབྱུང་བས་སྦྱོར་བ་མེད་ལ། སྤྱོད་ལམ་པ་དང་བཟོའི་སྤྱོར་བ་ནི་དབང་ཤེས་ལྔ་སྟེ་མཐོང་ཐོས་སོགས་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་སྨིན་པ་ཡུལ་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་ཤེས་པ་ཚོགས་དྲུག་ལ་ཡོད། ཕྱི་མ་གསུམ་ནི་སྤྱོད་པ་སོགས་གཟུགས་རོ་དྲི་རེག་བཞི་དང་། བཟོའི་གནས་པའི་སྒྲ་དང་ལྔ་ལ་ཅི་རིགས་དམིགས་སོ། །རྟོག་པས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་དགོས་པས་ཡིད་ཤེས་ཁོ་ན་ལ་འབྱུང་། སྤྲུལ་སེམས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ནི་བསམ་གཏན་དངོས་གཞིའོ། །སེམས་དེ་བཞིར་མ་འདུས་པའི་ལུང་མ་བསྟན་གཞན་ཡོད་དེ་གཉིས་པ་སོགས་ན་ལུས་མིག་དང་ཞེས་སོགས་དང་། དགྲ་བཅོམ་ལྷག་མེད་དུ་འཇུག་པའི་སྤྱོད་ལམ་པའི་སེམས་ཀྱང་སྤྱོད་ལམ་པ་འདྲ་བ་ཞིག་ཡིན་ཏེ་སོགས་ཀྱིས་བཅུ་གཉིས་ཁྱབ་ཆེ། ཉི་ཤུར་ཕྱེ་བའི་དགོས་པ། ཁམས་གསུམ་གྱི་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་དང་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་དང་། སྤྱོད་ལམ་པ་ལ་འཆི་སེམས་ཡོད་ཀྱི་སྦྱོར་བྱུང་དང་། ལུང་མ་བསྟན་གཞན་
3-64a
གཉིས་ལ་མེད་པ་སོགས་ཤེས་ཆེད་ཡིན་ཏེ། ཁམས་གསུམ་གྱི་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་ཁོ་ན་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་སེམས་ཡོད་ཀྱི་གཞན་ལ་མེད། འདོད་གཟུགས་ཀྱི་སྤྲུལ་སེམས་གཉིས། རང་དང་གཟུགས་ཀྱི་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་གཉིས་ལས་གཞན་ལས་མི་འབྱུང་། སྙོམས་འཇུག་ལས་ལྡང་སེམས་ལ་འདོད་པའི་དགེ་གཉིས། གོང་མའི་སྦྱོར་དགེ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་ཤེས་ཆེད་དོ། །སེམས་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་རྙེད་པ་ལ་དཔྱད་ན། ཁ༷མས་གསུམ༷་པ༷་ཡི༷་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་ནི། འདོད་པར་མི་དགེ་བ་དང་། སྒྲིབ་པ་གཉིས། གོང་མ་གཉིས་ན་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཏེ་བཞི་ལས། འདོད་པའི་དེ་ལས་དྲུག༷་རྙེད་པ་དང༷་། གཟུགས་ཀྱི་དེ་ལས་དྲུག༷་དང༷་། གཟུགས་མེད་དེ་ལས་གཉི༷ས་རྙེད༷་དོ༷། །དེ་ཡང་གོང་ནས་འོག་མར་སྐྱེ་དང་། འོག་ནས་གོང་མ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། ས་ལས་ཆགས་བྲལ་དང་། ཁམས་གསུམ་གྱི་ཉོན་མོངས་མངོན་གྱུར་གྱིས་དགྲ་བཅོམ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་དང་། དགེ་རྩ་སྦྱོར་བ་དང་ལྔ་ནི་སྔར་མི་ལྡན་ལས་གསར་དུ་རྙེད་པ་ལ། འདོད་པར་སླར་ལྡོག་ནས་སྐྱེས་ཚེ། མི་དགེ་སྒྲིབ་གཉིས་གང་རུང་མངོན་དུ་གྱུར་ན། དེ་གཉིས་ཀྱི་ཐོབ་པ་དང་། འདོད་དགེ་སྐྱེས་ཐོབ་ཀྱི་ཐོབ་པ་འབྱུང་། འདོད་ཁམས་སུ་དགེ་རྩ་ཆད་པ་ཐེ་ཚོམ་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ན་སྐྱེས་དགེའི་ཐོབ་པ་དང་། འདོད་པའི་མི་དགེས་དགྲ་བཅོམ་ལས་ཉམས་ན། ཁམས་གོང་གཉིས་ཀྱི་སྒྲིབ་གཉིས་དང་། སློབ་པའི་ཐོབ་པ་གསུམ་སྟེ་དྲུག་འབྱུང་། དེ་དྲུག་གཅིག་ཅར་
3-64b
རྙེད་པ་མིན་ཏེ། འདོད་ཉོན་གྱི་སེམས་ལས་སེམས་དྲུག་གི་ཐོབ་པ་འཕེན་རུང་གི་མང་མཐའ་ཡིན་གྱི་ཚེ་སོ་སོར་དཔྱད་ན་མང་ཉུང་ཅི་རིགས་སོ། །གཟུགས་མེད་ནས་གཟུགས་ཁམས་སུ་སྐྱེ་ནས་གཟུགས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་མངོན་དུ་གྱུར་ན། དེ་ཉིད་དང་། དེའི་དགེ་སྐྱེས་དང་། ཐོབ་པ་སྔར་སྐྱེས་ཡོད་པས་འདོད་གཟུགས་ཀྱི་སྤྲུལ་སེམས་དང་བཞིའི་ཐོབ་པ་དང་། གཟུགས་སྒྲིབ་ཀྱིས་དགྲ་བཅོམ་ཉམས་ན། གཟུགས་མེད་སྒྲིབ་དང་། སློབ་པའི་ཐོབ་པ་དང་དྲུག་འབྱུང་། གཟུགས་མེད་ཉོན་མོངས་པས་དགྲ་བཅོམ་ཉམས་ན། གཟུགས་མེད་ཉོན་མོངས་ཅན་དང་སློབ་པ་སྟེ་གཉིས་རྙེད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
དེ་ལྟར་སྔར་གྱི་བཅུ་གཉིས་སྟེང་དུ་དགེ་བ་ལ་གཉིས་གཉིས་སུ་ཕྱེས་པས་བཅོ་ལྔ་དེའི་སྟེང་རྣམ༷་སྨིན༷་སྐྱེས༷་དང༷་སྤྱོ༷ད་ལམ༷་པ༷། བཟོ༷་ཡི༷་གན༷ས་དང༷་། སྤྲུལ༷་པ༷་དང༷་སྟེ།
如是，在先前的十二上，将善分为两两类，得十五，在此之上，异熟生和威仪，工巧处和变化，即：
འདོ༷ད་ཁམས་ན༷་ལུང༷་བསྟན༷་མིན༷་པ་རྣམ༷་པ་བཞིར༷་དབྱེ་བས་བཅོ་བརྒྱད། གཟུགས༷་ན༷་བཟོ༷་མ༷་གཏོགས༷་པའི༷་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་ཡོད་པས་ཉི་ཤུའོ༷།
欲界中无记分四种，故十八；色界中除工巧外有三种无记，故二十。
དེ་ཡང་རྣམ་སྨིན་ནི་ལས་ཀྱི་མཐུས་རང་གི་ངང་གིས་འབྱུང་བས་སྦྱོར་བ་མེད་ལ། སྤྱོད་ལམ་པ་དང་བཟོའི་སྤྱོར་བ་ནི་དབང་ཤེས་ལྔ་སྟེ་མཐོང་ཐོས་སོགས་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ།
此复，异熟因业力自然而生故无加行，威仪和工巧的加行是从五根识即见闻等生起故。
རྣམ་སྨིན་པ་ཡུལ་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་ཤེས་པ་ཚོགས་དྲུག་ལ་ཡོད། ཕྱི་མ་གསུམ་ནི་སྤྱོད་པ་སོགས་གཟུགས་རོ་དྲི་རེག་བཞི་དང་། བཟོའི་གནས་པའི་སྒྲ་དང་ལྔ་ལ་ཅི་རིགས་དམིགས་སོ།
异熟能缘一切境，六识聚中有，后三种缘行为等色味香触四种，及工巧处的声，共五种随类而缘。
རྟོག་པས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་དགོས་པས་ཡིད་ཤེས་ཁོ་ན་ལ་འབྱུང་། སྤྲུལ་སེམས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ནི་བསམ་གཏན་དངོས་གཞིའོ།
因需由分别心造作，故唯生于意识，变化心的加行是根本禅定。
སེམས་དེ་བཞིར་མ་འདུས་པའི་ལུང་མ་བསྟན་གཞན་ཡོད་དེ་གཉིས་པ་སོགས་ན་ལུས་མིག་དང་ཞེས་སོགས་དང་། དགྲ་བཅོམ་ལྷག་མེད་དུ་འཇུག་པའི་སྤྱོད་ལམ་པའི་སེམས་ཀྱང་སྤྱོད་ལམ་པ་འདྲ་བ་ཞིག་ཡིན་ཏེ་སོགས་ཀྱིས་བཅུ་གཉིས་ཁྱབ་ཆེ།
有未摄于彼四种的其他无记，如第二等中所说"身眼"等，以及阿罗汉入无余涅槃的威仪心亦似威仪等，故十二种广泛。
ཉི་ཤུར་ཕྱེ་བའི་དགོས་པ། ཁམས་གསུམ་གྱི་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་དང་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་དང་། སྤྱོད་ལམ་པ་ལ་འཆི་སེམས་ཡོད་ཀྱི་སྦྱོར་བྱུང་དང་། ལུང་མ་བསྟན་གཞན་གཉིས་ལ་མེད་པ་སོགས་ཤེས་ཆེད་ཡིན་ཏེ།
分为二十的必要性，为了了知三界的生得善、异熟生、威仪可作死心，而加行善和其他二种无记不可等，
ཁམས་གསུམ་གྱི་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་ཁོ་ན་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་སེམས་ཡོད་ཀྱི་གཞན་ལ་མེད།
唯三界加行善有入定心，其他则无。
འདོད་གཟུགས་ཀྱི་སྤྲུལ་སེམས་གཉིས། རང་དང་གཟུགས་ཀྱི་དགེ་བ་སྦྱོར་བྱུང་གཉིས་ལས་གཞན་ལས་མི་འབྱུང་།
欲色二变化心，唯从自身及色界加行善二者生，不从他生。
སྙོམས་འཇུག་ལས་ལྡང་སེམས་ལ་འདོད་པའི་དགེ་གཉིས། གོང་མའི་སྦྱོར་དགེ་ཁོ་ན་ཡིན་པར་ཤེས་ཆེད་དོ།
为知出定心是欲界二善及上界唯加行善故。
སེམས་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་རྙེད་པ་ལ་དཔྱད་ན། ཁ༷མས་གསུམ༷་པ༷་ཡི༷་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་ནི། འདོད་པར་མི་དགེ་བ་དང་། སྒྲིབ་པ་གཉིས། གོང་མ་གཉིས་ན་སྒྲིབ་པ་གཉིས་ཏེ་བཞི་ལས།
考察十二心的获得：三界烦恼性心，即欲界不善和有覆二种，上二界有覆二种共四种，
འདོད་པའི་དེ་ལས་དྲུག༷་རྙེད་པ་དང༷་། གཟུགས་ཀྱི་དེ་ལས་དྲུག༷་དང༷་། གཟུགས་མེད་དེ་ལས་གཉི༷ས་རྙེད༷་དོ༷།
从欲界彼获六种，从色界彼获六种，从无色彼获二种。
དེ་ཡང་གོང་ནས་འོག་མར་སྐྱེ་དང་། འོག་ནས་གོང་མ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། ས་ལས་ཆགས་བྲལ་དང་། ཁམས་གསུམ་གྱི་ཉོན་མོངས་མངོན་གྱུར་གྱིས་དགྲ་བཅོམ་ལས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་དང་། དགེ་རྩ་སྦྱོར་བ་དང་ལྔ་ནི་སྔར་མི་ལྡན་ལས་གསར་དུ་རྙེད་པ་ལ།
此复，从上生下、从下入上定、离地贪欲、三界烦恼现行退失阿罗汉果、连接善根五种是从先前不具新获得，
འདོད་པར་སླར་ལྡོག་ནས་སྐྱེས་ཚེ། མི་དགེ་སྒྲིབ་གཉིས་གང་རུང་མངོན་དུ་གྱུར་ན། དེ་གཉིས་ཀྱི་ཐོབ་པ་དང་། འདོད་དགེ་སྐྱེས་ཐོབ་ཀྱི་ཐོབ་པ་འབྱུང་།
返回欲界再生时，不善有覆二者任一现前，则生彼二得及欲界生得善得。
འདོད་ཁམས་སུ་དགེ་རྩ་ཆད་པ་ཐེ་ཚོམ་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ན་སྐྱེས་དགེའི་ཐོབ་པ་དང་། འདོད་པའི་མི་དགེས་དགྲ་བཅོམ་ལས་ཉམས་ན། ཁམས་གོང་གཉིས་ཀྱི་སྒྲིབ་གཉིས་དང་། སློབ་པའི་ཐོབ་པ་གསུམ་སྟེ་དྲུག་འབྱུང་།
欲界中断善根者若由疑烦恼结生，则生生得善得；若由欲界不善退失阿罗汉，则生上二界二有覆及有学得，共六种。
དེ་དྲུག་གཅིག་ཅར་རྙེད་པ་མིན་ཏེ། འདོད་ཉོན་གྱི་སེམས་ལས་སེམས་དྲུག་གི་ཐོབ་པ་འཕེན་རུང་གི་མང་མཐའ་ཡིན་གྱི་ཚེ་སོ་སོར་དཔྱད་ན་མང་ཉུང་ཅི་རིགས་སོ།
彼六非一时获得，欲界烦恼心可牵引六心得是多边际，各别时考察则多少随类。
གཟུགས་མེད་ནས་གཟུགས་ཁམས་སུ་སྐྱེ་ནས་གཟུགས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་མངོན་དུ་གྱུར་ན། དེ་ཉིད་དང་། དེའི་དགེ་སྐྱེས་དང་། ཐོབ་པ་སྔར་སྐྱེས་ཡོད་པས་འདོད་གཟུགས་ཀྱི་སྤྲུལ་སེམས་དང་བཞིའི་ཐོབ་པ་དང་།
从无色生色界后若色界有覆现前，则生彼自身、彼生得善、欲色二变化心等四得，
གཟུགས་སྒྲིབ་ཀྱིས་དགྲ་བཅོམ་ཉམས་ན། གཟུགས་མེད་སྒྲིབ་དང་། སློབ་པའི་ཐོབ་པ་དང་དྲུག་འབྱུང་།
色界有覆退失阿罗汉果时，生无色有覆及有学得，共六种。
གཟུགས་མེད་ཉོན་མོངས་པས་དགྲ་བཅོམ་ཉམས་ན། གཟུགས་མེད་ཉོན་མོངས་ཅན་དང་སློབ་པ་སྟེ་གཉིས་རྙེད་དོ།
无色烦恼退失阿罗汉时，获无色烦恼性心及有学，共二种。


 །གཟུགས༷་ཁམས་སུ་སྐྱེས༷་པ་བསམ་གཏན་དངོས་གཞིའི་དགེ༷་བ་དང་པོར་མངོན་དུ་བྱས་པ་ལ༷་གསུམ༷་འཐོབ་སྟེ། གཟུགས་དགེ་འདོད་གཟུགས་ཀྱི་སྤྲུལ་སེམས་གཉིས་ཀྱི་ཐོབ་པ་འབྱུང་བ་དག༷་གོ༷། སློབ༷་པའི༷་སེམས་མངོན་གྱུར་ལ༷། ཟག་མེད་སྐད་ཅིག་དང་པོ་ལ་འཇུག་པས་ན་སློབ་པ་དེ་ཉིད་དང་། འཕགས་ལམ་གྱིས་འདོད་ལ་མི་ལྕོགས་མེད་ཀྱིས་ཆགས་པ་བྲལ་ཚེ། རྣམ་གྲོལ་དགུ་པར། འདོད་གཟུགས་ཀྱི་སྤྲུལ་སེམས་གཉིས། ས་དྲུག་གང་རུང་ལ་བརྟེན་པའི་འཕགས་ལམ་གྱིས་གཟུགས་ལས་ཆགས་པ་བྲལ་ན་གཟུགས་མེད་ཀྱི་དགེ་བའི་ཐོབ་པ་འབྱུང་བས་བཞི༷འོ། །གཟུགས་དགེ་རིགས་ཙམ་སྔར་དྲོད་ཐོབ་པ་ནས་ཡོད་ཅིང་། སློབ་སྟོབས་ཀྱིས་གསར་ཐོབ་མིན་པས་མི་བགྲང་ངོ་། །དྲུག་པོ་དེའི་ལྷག༷་མ་འདོད་དང་
3-65a
གཟུགས་མེད་ཀྱི་དགེ་བ་དང་མི་སློབ་པ་དང་ཁམས་གསུམ་གྱི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་སྟེ་སེམས་དྲུག་ལ༷། དེ༷་ཉིད་ཀྱི་ཐོབ་པ་འབྱུང་གི་གཞན་གྱི་ཐོབ་པ་མི་འབྱུང་སྟེ། ལ་ལ་སྔ་ནས་ཐོབ་ལ། ལ་ལ་དེ་ཚེ་མི་འཐོབ་པས་སོ། །ཞར་ལ་ཉི་ཤུའི་རྙེད་ཚུལ་ཡང་དཔྱད་དོ། །
品义总结
གཉིས་པ་སྐབས་བསྡུ་བ། ཆོས༷་མངོ༷ན་པའི༷་མཛོད༷་ཀྱི༷་ཚིག༷་ལེ༷འུ༷ར་བྱས༷་པ༷་ལ༷ས་དབ༷ང་པོ༷་བསྟན༷་པ༷་ཞེས༷་བྱ༷་བ༷་སྟེ༷་གན༷ས་གཉི༷ས་པ༷འི་འགྲེལ་པ༷འོ།། ༈ །།
取舍各别说
གཉིས་པ་སྤང་བླང་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལ་གཉིས། སྤང་བྱ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་བཤད་པ་དང་། བླང་བྱ་རྣམ་བྱང་ཕྱོགས་བཤད་པའོ། །
说所舍杂染品
དང་པོ་ལ་གཉིས། ཀུན་ཉོན་ཕྱོགས་ཀྱི་འབྲས་བུ་སྡུག་བདེན་གྱི་གཞི་སྣོད་བཅུད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་བཤད་པ་དང་། དེ་ཀུན་ནས་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཀུན་འབྱུང་བདེན་པ་བཤད་པའོ། །
说杂染果苦谛所依器世间
དང་པོ་ལ། གང་སྐྱེ་བ་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་དང་། གང་དུ་སྐྱེ་བ་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གཉིས།
所生情世间
དང་པོ་ལ། དབྱེ་བ། ཆོས་ཀྱི་ཁྱད་པར། རང་བཞིན་རྒྱས་པར་བཤད་པ་གསུམ།
类别
དང་པོ་ལ། ཁམས་གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་དང་། འགྲོ་བ་ལྔར་དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ། དམྱ༷ལ་བ༷་ཡི༷་དྭག༷ས་དུད༷་འགྲོ༷་དང༷་། མི༷་རྣམ༷ས་དང་ནི༷་ལྷ༷་རིས་དྲུག་པོ་དག༷་སྣོད་དང༷་བཅས་པ་ནི་འདོ༷ད་པའི༷་ཁ༷མས་ཡི༷ན་ལ། དམྱལ༷་བ༷་ཚ་དམྱལ་བརྒྱད་དང༷་། གླིང༷་བཞིར་དབྱེ༷་བ༷་ལ༷ས་ཏེ། གྲང་དམྱལ་དང་ཉེ་འཁོར་ནི་ཚ་དམྱལ་གྱི་
3-65b
འཁོར་དང་། ཉི་ཚེ་ལ་ངེས་པ་མེད་པ་དང་། གླིང་ཕྲན་རྣམས་གླིང་གི་འཁོར་ཡིན་པས་མ་བརྩིས་སོ། །ལྷ་མ་ཡིན་སོགས་འདོད་ཁམས་ཡིན་མོད་དེ་ནི་འདོད་པའི་འགྲོ་བ་ལྔར་འདུས་པས་སོ། །དེ་ལྟར་ངན་སོང་གི་གནས་བཅུ་དང་། མཐོ་རིས་བཅུ་སྟེ་འདོད་ཁམས་ལ་དེ༷་རིས་ཉི༷་ཤུ༷འོ། །དེའང་སའི་དངོས་གཞི་ལས། གྲང་དམྱལ། ལྷ་མིན། གླིང་བརྒྱད་ཕྱེ་བས་སོ་དྲུག་དུད་འགྲོ་ནི་ལྷ་མི་དང་ལྷན་ཅིག་རྒྱུ་བས་དེ་དག་གི་གནས་ལོགས་སུ་མི་བཞག་གོ། ཞེས་དང་། གཞན་དག་དམྱལ་བ་བཅོ་བརྒྱད། ཡི་དྭགས་དུད་འགྲོ་ལ་བྱིང་གནས་ཁ་འཐོར་གཉིས་གཉིས་ཕྱེ་བས་བཞི། མི་བཅུ་གཉིས། ལྷ་མིན་སྒྲ་གཅན་སོགས་བཞི། ལྷ་དྲུག་བརྩིས་པས་ཞེ་བཞི་ཟེར། འདོད་པ་ལས་ཡོན་ཏན་དང་། གནས་གཞན་གྱིས་གོང༷་མའི༷་གན༷ས་དག༷་བཅུ༷་བདུན༷་ནི༷་གཟུགས༷་ཁ༷མས་ཡི༷ན་ལ། ཁམས་དེར༷་སོ༷་སོ༷་ཡི༷་བས༷མ་གཏན༷་དང་པོ་གསུམ། སོ་སོའི་ས༷་སྟེ་རྒྱུ་སྙོམས་འཇུག་ནི༷་ཆུང་འབྲིང་ཆེན་པོར་བསྒོམ་པ་ལས་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བའི་གནས་ཚངས་རིས། ཚངས་པ་མདུན་འདོན། ཚངས་ཆེན་གསུམ། འོད་ཆུང་ཚད་མེད་འོད། འོད་གསལ། དགེའམ་དགེ་ཆུང་། ཚད་མེད་དགེ་ཡིད་བདེ་ལ་དགེ་བར་བཏགས་པས་དགེ་རྒྱས་ཏེ། བསམ་གཏན་དང་པོ་གསུམ་རེ་རེ་ལའང་གསུམ་གསུམ༷་པ༷་ཡི༷ན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
གཟུགས༷་ཁམས་སུ་སྐྱེས༷་པ་བསམ་གཏན་དངོས་གཞིའི་དགེ༷་བ་དང་པོར་མངོན་དུ་བྱས་པ་ལ༷་གསུམ༷་འཐོབ་སྟེ། གཟུགས་དགེ་འདོད་གཟུགས་ཀྱི་སྤྲུལ་སེམས་གཉིས་ཀྱི་ཐོབ་པ་འབྱུང་བ་དག༷་གོ༷།
生色界后首次现前根本禅定善法者获三种，即生起色界善及欲色二变化心之得。
སློབ༷་པའི༷་སེམས་མངོན་གྱུར་ལ༷། ཟག་མེད་སྐད་ཅིག་དང་པོ་ལ་འཇུག་པས་ན་སློབ་པ་དེ་ཉིད་དང་། འཕགས་ལམ་གྱིས་འདོད་ལ་མི་ལྕོགས་མེད་ཀྱིས་ཆགས་པ་བྲལ་ཚེ། རྣམ་གྲོལ་དགུ་པར། འདོད་གཟུགས་ཀྱི་སྤྲུལ་སེམས་གཉིས།
有学心现起时，由入无漏初刹那故是有学自身，当圣道与未至定离欲贪时，于第九解脱时，欲色二变化心，
ས་དྲུག་གང་རུང་ལ་བརྟེན་པའི་འཕགས་ལམ་གྱིས་གཟུགས་ལས་ཆགས་པ་བྲལ་ན་གཟུགས་མེད་ཀྱི་དགེ་བའི་ཐོབ་པ་འབྱུང་བས་བཞི༷འོ། །
当依六地任一的圣道离色贪时，生无色善得，故共四种。
གཟུགས་དགེ་རིགས་ཙམ་སྔར་དྲོད་ཐོབ་པ་ནས་ཡོད་ཅིང་། སློབ་སྟོབས་ཀྱིས་གསར་ཐོབ་མིན་པས་མི་བགྲང་ངོ་།
色善种类从先前获得暖位时即有，非由有学力新得故不计数。
དྲུག་པོ་དེའི་ལྷག༷་མ་འདོད་དང་གཟུགས་མེད་ཀྱི་དགེ་བ་དང་མི་སློབ་པ་དང་ཁམས་གསུམ་གྱི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་སྟེ་སེམས་དྲུག་ལ༷། ད这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
གཟུགས༷་ཁམས་སུ་སྐྱེས༷་པ་བསམ་གཏན་དངོས་གཞིའི་དགེ༷་བ་དང་པོར་མངོན་དུ་བྱས་པ་ལ༷་གསུམ༷་འཐོབ་སྟེ། གཟུགས་དགེ་འདོད་གཟུགས་ཀྱི་སྤྲུལ་སེམས་གཉིས་ཀྱི་ཐོབ་པ་འབྱུང་བ་དག༷་གོ༷།
生色界者初现前根本禅定善时获得三种，即生色界善、欲界及色界变化心二种得。
སློབ༷་པའི༷་སེམས་མངོན་གྱུར་ལ༷། ཟག་མེད་སྐད་ཅིག་དང་པོ་ལ་འཇུག་པས་ན་སློབ་པ་དེ་ཉིད་དང་། འཕགས་ལམ་གྱིས་འདོད་ལ་མི་ལྕོགས་མེད་ཀྱིས་ཆགས་པ་བྲལ་ཚེ། རྣམ་གྲོལ་དགུ་པར། འདོད་གཟུགས་ཀྱི་སྤྲུལ་སེམས་གཉིས། ས་དྲུག་གང་རུང་ལ་བརྟེན་པའི་འཕགས་ལམ་གྱིས་གཟུགས་ལས་ཆགས་པ་བྲལ་ན་གཟུགས་མེད་ཀྱི་དགེ་བའི་ཐོབ་པ་འབྱུང་བས་བཞི༷འོ།
有学心现前时，由入无漏初刹那故即有学自身，由圣道以未至定离欲贪时，于第九解脱，得欲色二变化心，依六地任一的圣道离色贪时，生无色善得，故为四种。
གཟུགས་དགེ་རིགས་ཙམ་སྔར་དྲོད་ཐོབ་པ་ནས་ཡོད་ཅིང་། སློབ་སྟོབས་ཀྱིས་གསར་ཐོབ་མིན་པས་མི་བགྲང་ངོ་། །དྲུག་པོ་དེའི་ལྷག༷་མ་འདོད་དང་གཟུགས་མེད་ཀྱི་དགེ་བ་དང་མི་སློབ་པ་དང་ཁམས་གསུམ་གྱི་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་སྟེ་སེམས་དྲུག་ལ༷།
色善类从先前得暖相时起即有，由有学力并非新得故不计。彼六余，欲界和无色善及无学和三界无覆无记三种等六心，
དེ༷་ཉིད་ཀྱི་ཐོབ་པ་འབྱུང་གི་གཞན་གྱི་ཐོབ་པ་མི་འབྱུང་སྟེ། ལ་ལ་སྔ་ནས་ཐོབ་ལ། ལ་ལ་དེ་ཚེ་མི་འཐོབ་པས་སོ། །ཞར་ལ་ཉི་ཤུའི་རྙེད་ཚུལ་ཡང་དཔྱད་དོ།
生彼自身得，不生其他得，因有些先前已得，有些彼时不得故。附带也考察二十种获得方式。
གཉིས་པ་སྐབས་བསྡུ་བ། ཆོས༷་མངོ༷ན་པའི༷་མཛོད༷་ཀྱི༷་ཚིག༷་ལེ༷འུ༷ར་བྱས༷་པ༷་ལ༷ས་དབ༷ང་པོ༷་བསྟན༷་པ༷་ཞེས༷་བྱ༷་བ༷་སྟེ༷་གན༷ས་གཉི༷ས་པ༷འི་འགྲེལ་པ༷འོ།། ༈ །།
第二总结：出自《阿毗达磨俱舍论颂》所说根品，即第二处注释。
གཉིས་པ་སྤང་བླང་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལ་གཉིས། སྤང་བྱ་ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་བཤད་པ་དང་། བླང་བྱ་རྣམ་བྱང་ཕྱོགས་བཤད་པའོ།
第二，别说取舍分二：说所舍杂染品和所取清净品。
དང་པོ་ལ་གཉིས། ཀུན་ཉོན་ཕྱོགས་ཀྱི་འབྲས་བུ་སྡུག་བདེན་གྱི་གཞི་སྣོད་བཅུད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་བཤད་པ་དང་། དེ་ཀུན་ནས་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ཀུན་འབྱུང་བདེན་པ་བཤད་པའོ།
初分二：说杂染品果苦谛所依器情世界，和说彼生起之因集谛。
དང་པོ་ལ། གང་སྐྱེ་བ་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་དང་། གང་དུ་སྐྱེ་བ་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གཉིས།
初分二：所生情世间和所生处器世间。
དང་པོ་ལ། དབྱེ་བ། ཆོས་ཀྱི་ཁྱད་པར། རང་བཞིན་རྒྱས་པར་བཤད་པ་གསུམ།
初分三：类别、法的差别、广说自性。
དང་པོ་ལ། ཁམས་གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་དང་། འགྲོ་བ་ལྔར་དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ། དམྱ༷ལ་བ༷་ཡི༷་དྭག༷ས་དུད༷་འགྲོ༷་དང༷་། མི༷་རྣམ༷ས་དང་ནི༷་ལྷ༷་རིས་དྲུག་པོ་དག༷་སྣོད་དང༷་བཅས་པ་ནི་འདོ༷ད་པའི༷་ཁ༷མས་ཡི༷ན་ལ།
初分二：分为三界和分为五趣。初，地狱、饿鬼、旁生，人众以及六欲天等连同器世间，是欲界。
དམྱལ༷་བ༷་ཚ་དམྱལ་བརྒྱད་དང༷་། གླིང༷་བཞིར་དབྱེ༷་བ༷་ལ༷ས་ཏེ། གྲང་དམྱལ་དང་ཉེ་འཁོར་ནི་ཚ་དམྱལ་གྱི་འཁོར་དང་། ཉི་ཚེ་ལ་ངེས་པ་མེད་པ་དང་། གླིང་ཕྲན་རྣམས་གླིང་གི་འཁོར་ཡིན་པས་མ་བརྩིས་སོ།
地狱为八热地狱，洲分为四，冷地狱与近边是热地狱之眷属，孤独地狱无定处，小洲为洲之眷属，故未计数。
ལྷ་མ་ཡིན་སོགས་འདོད་ཁམས་ཡིན་མོད་དེ་ནི་འདོད་པའི་འགྲོ་བ་ལྔར་འདུས་པས་སོ། །དེ་ལྟར་ངན་སོང་གི་གནས་བཅུ་དང་། མཐོ་རིས་བཅུ་སྟེ་འདོད་ཁམས་ལ་དེ༷་རིས་ཉི༷་ཤུ༷འོ།
阿修罗等虽是欲界，但已摄于欲界五趣中。如是恶趣处十种，善趣十种，欲界有二十处。
དེའང་སའི་དངོས་གཞི་ལས། གྲང་དམྱལ། ལྷ་མིན། གླིང་བརྒྱད་ཕྱེ་བས་སོ་དྲུག་དུད་འགྲོ་ནི་ལྷ་མི་དང་ལྷན་ཅིག་རྒྱུ་བས་དེ་དག་གི་གནས་ལོགས་སུ་མི་བཞག་གོ། ཞེས་དང་། གཞན་དག་དམྱལ་བ་བཅོ་བརྒྱད། ཡི་དྭགས་དུད་འགྲོ་ལ་བྱིང་གནས་ཁ་འཐོར་གཉིས་གཉིས་ཕྱེ་བས་བཞི། མི་བཅུ་གཉིས། ལྷ་མིན་སྒྲ་གཅན་སོགས་བཞི། ལྷ་དྲུག་བརྩིས་པས་ཞེ་བཞི་ཟེར།
此复《地实修》中说：冷地狱、阿修罗、八洲分出三十六种，旁生与天人同行，故不别立彼等处所。其他说法：地狱十八，饿鬼旁生各分深处散居二种为四，人十二，阿修罗罗睺等四，天六，共计四十四。
འདོད་པ་ལས་ཡོན་ཏན་དང་། གནས་གཞན་གྱིས་གོང༷་མའི༷་གན༷ས་དག༷་བཅུ༷་བདུན༷་ནི༷་གཟུགས༷་ཁ༷མས་ཡི༷ན་ལ། ཁམས་དེར༷་སོ༷་སོ༷་ཡི༷་བས༷མ་གཏན༷་དང་པོ་གསུམ། སོ་སོའི་ས༷་སྟེ་རྒྱུ་སྙོམས་འཇུག་ནི༷་ཆུང་འབྲིང་ཆེན་པོར་བསྒོམ་པ་ལས་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བའི་གནས་ཚངས་རིས། ཚངས་པ་མདུན་འདོན། ཚངས་ཆེན་གསུམ། འོད་ཆུང་ཚད་མེད་འོད། འོད་གསལ། དགེའམ་དགེ་ཆུང་། ཚད་མེད་དགེ་ཡིད་བདེ་ལ་དགེ་བར་བཏགས་པས་དགེ་རྒྱས་ཏེ། བསམ་གཏན་དང་པོ་གསུམ་རེ་རེ་ལའང་གསུམ་གསུམ༷་པ༷་ཡི༷ན་ནོ།
因功德与处所胜过欲界，上界十七处是色界，彼界各自禅定前三，各自之地：因等持小中大修习，生果所处：梵众、梵辅、大梵三处，少光、无量光、光明，少净或净小、无量净、由意喜称净故遍净，初三禅各有三处。


 །བསམ་གཏན་བཞི༷་པ༷་ས༷་ནི༷་སྟེ་རྒྱུ་ཟག་བཅས་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཆུང་འབྲིང་ཆེ་གསུམ་དང་། དེ་ཟག་མེད་སྤེལ་བ་ཆུང་འབྲིང་ཆེ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་དང་། ཆེས་ཆེ་དང་
3-66a
ལྔ་སྟེ་བརྒྱ༷ད་བསྒོམ་པ༷་ཡིས་རིམ་པ་ལྟར། འབྲས་བུ་གནས། སྤྲིན་མེད་འོད། བསོད་ནམས་སྐྱེས། འབྲས་བུ་ཆེ། མི་ཆེ། མི་གདུང་། གྱ་ནོམ་སྣང་། ཤིན་ཏུ་མཐོ། འོག་མིན་ནོ། །ཁ་ཆེ་བས། ཚངས་ཆེན་གཙོ་བོ་གཅིག་པུ་སྟེ་གནས་མདུན་འདོད་ལས་ཐ་དད་མེད་པས་བཅུ་དྲུག་འདོད་ལ། ཉི་འོག་པ་དང་། མདོ་སྡེ་པས་གཞན་ཡིན་པས་བཅུ་བདུན་ཟེར། ཐེག་ཆེན་པ་རྣམས་གནས་གཙང་འདས་པ་ན་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོའི་གནས་ཡོད་པར་འདོད་དེ། ས་བཅུ་པ་རྣམས་ཀྱི་ལོངས་སྐུའི་ཞིང་འོད་ཟེར་དབང་བསྒྱུར་བའི་འོག་མིན་ཆེན་པོ་དང་། དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོའི་གནས་ཡི༷ན་ནོ་ཞེས་བཞེད་དོ། །མདོ་ལས་བསམ་གཏན་གྱི་གནས་བཞི་པོ་རེ་རེ་ལ་གནས་བཞི་བཞི་བཤད་པའི་དང་པོ་སྤྱི་མིང་དུ་མངོན་ནོ། །གཟུགས༷་མེ༷ད་ཁ༷མས་ན༷་གན༷ས་གཞན་ཐ་དད་པ་མེ༷ད་དོ༷། །འོ་ན་རྣམ་པ་བཞི་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ན། རྒྱུ་སྙོམས་འཇུག་གིས་འབྲས་བུའི་ཁྱད་པར་མི་འདྲ་བར་སྐྱེ༷་བ༷་ལ༷ས་ནི༷་རིས་རྣམ༷་པ༷་བཞི༷ར་དབྱེའོ། །གོས་དམར་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡེ་པ་ཁ་ཅིག་གཟུགས་མེད་ན་གཟུགས་ཕྲ་བ་ཡོད་ཀྱང་དམན་པ་ལ་དགག་སྒྲ་ཡིན་ཟེར། གནས་ཀྱང་འོག་མིན་གྱི་སྟེང་དུ་བརྩེགས་པར་འདོད་དོ། །གཟུགས་མེད་དེ༷ར་ནི༷་རིས༷་མཐུན་པ་དང༷་། སྲོག༷་ལ༷་ཡང༷་། སེམ༷ས་ཀྱི༷་རྒྱུ༷ད་ནི༷་བརྟེན༷་པ༷་ཡི༷ན་ལ། ཡང་ཞེས་ལས་ལ་ཡང་བརྟེན་པ་བསྡུའོ། །གཉིས་པ། ཁམས་གསུམ་བཤད་པ་དེར༷་ནི༷་དམྱལ༷་བ་དང་སོ༷གས་པས་ཡི་དྭགས་དུད་འགྲོ། མི་ལྷ་སྟེ་འགྲོ༷་བ༷་ལྔ༷་ཡིན་པར། སྲིད་པ་བདུན་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། རང༷་གི༷་མིང༷་གིས༷་བསྟན༷་པ་དེ༷་དག༷། རང་གི་ངོ་བོ་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་
3-66b
སྒྲིབ་པའང་མིན༷་ལ། ལུང༷་བསྟན༷་དགེ་མི་དགེའང་མིན༷་ཏེ། གལ་ཏེ་ཡིན་ན་འཕགས་པ་དང་དགེ་རྩ་ཆད་པ་འགྲོ་བས་མ་བསྡུས་པར་འགྱུར་རོ། །འགྲོ་བ་དེ་དག་སེམ༷ས་ཅ༷ན་ཞེས༷་བྱ༷་བ་ཡིན་ཀྱང་། བར༷་སྲི༷ད་ནི་མིན༷་ཏེ། སྲིད་པ་བདུན་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་སྲིད་པ་ནི་བདུན་ཏེ། དམྱལ་བའི་སྲིད་པ་དང་། དུད་འགྲོའི་སྲིད་པ་དང་། ཡི་དྭགས་ཀྱི་སྲིད་པ་དང་། ལྷའི་སྲིད་པ་དང་། མིའི་སྲིད་པ་དང་། ལས་ཀྱི་སྲིད་པ་དང་། སྲིད་པ་བར་མའོ་ཞེས་ཐ་དད་དུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། གདགས་པ་ལས། སྐྱེ་གནས་བཞིས་འགྲོ་བ་ལྔ་བསྡུས་ལ། འགྲོ་བ་ལྔས་དེ་བཞི་མ་བསྡུས་ཏེ། གང་ཞེ་ན། སྲིད་པ་བར་མའོ། །ཞེས་དང་། དེ་ལྔ་སྔོན་དུས་ཀྱི་སྲིད་པ་ཡིན་ལ། དེ་དག་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་ལས་ནི། ལས་ཀྱི་སྲིད་པའོ། །དེས་ན་འགྲོ་བ་མ་བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དུ་གྲུབ་བོ། །གཞན་ཡང་ལྷ་མིན་ནི། དྲན་ཉེར་ལས། ཡི་དྭགས་དང་དུད་འགྲོར་གཏོགས་པ་སྟེ། དང་པོ་བདུད་ཀྱི་རིས་དང་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེ་བའི་ཡི་དྭགས་རྣམས་སོ། །གཉིས་པ་ནི་མཚོ་གཏིང་གི་ས་གཞི་རི་རབ་ལ་གནས་སོ། །ཞེས་དང་། ཐོགས་མེད་ཀྱིས་ལྷའི་ནང་དུ་བསྡུས་པ་དང་། ཡོན་ཏན་འོད་ཀྱིས་ལྷ་དང་ཡི་དྭགས་སུའོ། །ལ་ལར་རིགས་དྲུག་ཏུའང་བཞེད། དྲི་ཟ་ནི་བར་སྲིད་དང་། ལྷའི་རོལ་མོ་བྱེད་པ་གཉིས། དང་པོ་འགྲོ་བས་མ་བསྡུས་ལ། ཕྱི་མ་ནི་ལྷའོ། །གྲུལ་བུམ་དང་ལུས་སྲུལ་པོ་ཡི་དྭགས་ཤས་ཆེ་ལ་ལྷར་གཏོགས་པའང་ཡོད། ཀླུ་མཁའ་ལྡིང་མིའམ་ཅི་ལྟོ་འཕྱེ་ཆེན་པོ་དུད་འགྲོར་གཏོགས། ཤ་ཟ་སྨྱོ་བྱེད་བརྗེད་བྱེད་མ་མོ་དུར་ཁྲོད་ཀྱི་ཤ་ཟ་རྣམས་ནི་ཡི་དྭགས་སུ་གཏོགས།
3-67a
སྲིན་པོ་མིའི་བྱེ་བྲག །གནོད་སྦྱིན་ཕྱོགས་སྐྱོང་འཇིག་རྟེན་སྐྱོང་བདུད་རྣམས་ཕལ་ཆེར་ལྷ་ཀླུ་དང་ཡི་དྭགས་སུ་གཏོགས་པའང་ཡོད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
བསམ་གཏན་བཞི༷་པ༷་ས༷་ནི༷་སྟེ་རྒྱུ་ཟག་བཅས་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཆུང་འབྲིང་ཆེ་གསུམ་དང་། དེ་ཟག་མེད་སྤེལ་བ་ཆུང་འབྲིང་ཆེ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་དང་། ཆེས་ཆེ་དང་ལྔ་སྟེ་བརྒྱ༷ད་བསྒོམ་པ༷་ཡིས་རིམ་པ་ལྟར།
第四禅地即因有漏第四禅小中大三种，及彼无漏交错小中大极大及最大五种，共八种修习，依次，
འབྲས་བུ་གནས། སྤྲིན་མེད་འོད། བསོད་ནམས་སྐྱེས། འབྲས་བུ་ཆེ། མི་ཆེ། མི་གདུང་། གྱ་ནོམ་སྣང་། ཤིན་ཏུ་མཐོ། འོག་མིན་ནོ།
果处：少云、福生、广果、无想、无热、善现、善见、色究竟。
ཁ་ཆེ་བས། ཚངས་ཆེན་གཙོ་བོ་གཅིག་པུ་སྟེ་གནས་མདུན་འདོད་ལས་ཐ་དད་མེད་པས་བཅུ་དྲུག་འདོད་ལ། ཉི་འོག་པ་དང་། མདོ་སྡེ་པས་གཞན་ཡིན་པས་བཅུ་བདུན་ཟེར།
迦湿弥罗人认为大梵是唯一主尊，其处与辅臣无别故主张十六处，而说一切有部和经部认为是别处，故说十七处。
ཐེག་ཆེན་པ་རྣམས་གནས་གཙང་འདས་པ་ན་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོའི་གནས་ཡོད་པར་འདོད་དེ། ས་བཅུ་པ་རྣམས་ཀྱི་ལོངས་སྐུའི་ཞིང་འོད་ཟེར་དབང་བསྒྱུར་བའི་འོག་མིན་ཆེན་པོ་དང་། དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོའི་གནས་ཡི༷ན་ནོ་ཞེས་བཞེད་དོ།
大乘诸论师主张净居天之上有大自在天处，即十地菩萨受用身土光明所支配的大色究竟，和大自在天处，如是所说。
མདོ་ལས་བསམ་གཏན་གྱི་གནས་བཞི་པོ་རེ་རེ་ལ་གནས་བཞི་བཞི་བཤད་པའི་དང་པོ་སྤྱི་མིང་དུ་མངོན་ནོ།
经中四禅各说四处，其中第一似为通名。
གཟུགས༷་མེ༷ད་ཁ༷མས་ན༷་གན༷ས་གཞན་ཐ་དད་པ་མེ༷ད་དོ༷།
无色界中无别异处所。
འོ་ན་རྣམ་པ་བཞི་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ན། རྒྱུ་སྙོམས་འཇུག་གིས་འབྲས་བུའི་ཁྱད་པར་མི་འདྲ་བར་སྐྱེ༷་བ༷་ལ༷ས་ནི༷་རིས་རྣམ༷་པ༷་བཞི༷ར་དབྱེའོ།
若问四类如何成立，则因等持生果差别不同而分为四类。
གོས་དམར་བ་ལ་སོགས་པའི་སྡེ་པ་ཁ་ཅིག་གཟུགས་མེད་ན་གཟུགས་ཕྲ་བ་ཡོད་ཀྱང་དམན་པ་ལ་དགག་སྒྲ་ཡིན་ཟེར། གནས་ཀྱང་འོག་མིན་གྱི་སྟེང་དུ་བརྩེགས་པར་འདོད་དོ།
化地部等某些部派主张无色界有微细色法，只是"无"字为贬义的否定词；也认为其处所层叠于色究竟之上。
གཟུགས་མེད་དེ༷ར་ནི༷་རིས༷་མཐུན་པ་དང༷་། སྲོག༷་ལ༷་ཡང༷་། སེམ༷ས་ཀྱི༷་རྒྱུ༷ད་ནི༷་བརྟེན༷་པ༷་ཡི༷ན་ལ། ཡང་ཞེས་ལས་ལ་ཡང་བརྟེན་པ་བསྡུའོ།
彼无色界中，同类及命也依心相续，"也"字包含依业。
གཉིས་པ། ཁམས་གསུམ་བཤད་པ་དེར༷་ནི༷་དམྱལ༷་བ་དང་སོ༷གས་པས་ཡི་དྭགས་དུད་འགྲོ། མི་ལྷ་སྟེ་འགྲོ༷་བ༷་ལྔ༷་ཡིན་པར། སྲིད་པ་བདུན་བསྟན་པའི་མདོ་ལས། རང༷་གི༷་མིང༷་གིས༷་བསྟན༷་པ་དེ༷་དག༷།
第二，所说三界中有地狱等饿鬼旁生人天五趣，如《七有经》中以自名所说彼等。
རང་གི་ངོ་བོ་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་སྒྲིབ་པའང་མིན༷་ལ། ལུང༷་བསྟན༷་དགེ་མི་དགེའང་མིན༷་ཏེ། གལ་ཏེ་ཡིན་ན་འཕགས་པ་དང་དགེ་རྩ་ཆད་པ་འགྲོ་བས་མ་བསྡུས་པར་འགྱུར་རོ།
自性非烦恼性有覆，亦非无记善不善，若是则圣者和断善根者将不摄于趣中。
འགྲོ་བ་དེ་དག་སེམ༷ས་ཅ༷ན་ཞེས༷་བྱ༷་བ་ཡིན་ཀྱང་། བར༷་སྲི༷ད་ནི་མིན༷་ཏེ།
彼等趣虽称有情，然非中有，
སྲིད་པ་བདུན་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་སྲིད་པ་ནི་བདུན་ཏེ། དམྱལ་བའི་སྲིད་པ་དང་། དུད་འགྲོའི་སྲིད་པ་དང་། ཡི་དྭགས་ཀྱི་སྲིད་པ་དང་། ལྷའི་སྲིད་པ་དང་། མིའི་སྲིད་པ་དང་། ལས་ཀྱི་སྲིད་པ་དང་། སྲིད་པ་བར་མའོ་ཞེས་ཐ་དད་དུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དང་།
因《七有经》说："有有七种：地狱有、旁生有、饿鬼有、天有、人有、业有及中有"，如是别说故，
གདགས་པ་ལས། སྐྱེ་གནས་བཞིས་འགྲོ་བ་ལྔ་བསྡུས་ལ། འགྲོ་བ་ལྔས་དེ་བཞི་མ་བསྡུས་ཏེ། གང་ཞེ་ན། སྲིད་པ་བར་མའོ། །ཞེས་དང་།
且《施设论》说："四生摄五趣，五趣不摄彼四，何者？中有。"
དེ་ལྔ་སྔོན་དུས་ཀྱི་སྲིད་པ་ཡིན་ལ། དེ་དག་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་ལས་ནི། ལས་ཀྱི་སྲིད་པའོ། །དེས་ན་འགྲོ་བ་མ་བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དུ་གྲུབ་བོ།
彼五为前际有，彼等形成之因业是业有，由此成立趣是无覆无记。
གཞན་ཡང་ལྷ་མིན་ནི། དྲན་ཉེར་ལས། ཡི་དྭགས་དང་དུད་འགྲོར་གཏོགས་པ་སྟེ། དང་པོ་བདུད་ཀྱི་རིས་དང་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེ་བའི་ཡི་དྭགས་རྣམས་སོ། །གཉིས་པ་ནི་མཚོ་གཏིང་གི་ས་གཞི་རི་རབ་ལ་གནས་སོ། །ཞེས་དང་།
其次阿修罗，《正念经》说："属饿鬼与旁生，第一为魔众及神通大的饿鬼，第二是住于海底地基与须弥山者。"
ཐོགས་མེད་ཀྱིས་ལྷའི་ནང་དུ་བསྡུས་པ་དང་། ཡོན་ཏན་འོད་ཀྱིས་ལྷ་དང་ཡི་དྭགས་སུའོ། །ལ་ལར་རིགས་དྲུག་ཏུའང་བཞེད།
无著将其摄于天中，功德光则归为天与饿鬼。某些论师也主张六趣。
དྲི་ཟ་ནི་བར་སྲིད་དང་། ལྷའི་རོལ་མོ་བྱེད་པ་གཉིས། དང་པོ་འགྲོ་བས་མ་བསྡུས་ལ། ཕྱི་མ་ནི་ལྷའོ། །གྲུལ་བུམ་དང་ལུས་སྲུལ་པོ་ཡི་དྭགས་ཤས་ཆེ་ལ་ལྷར་གཏོགས་པའང་ཡོད།
香神分为中有和天之乐师二种，第一不摄于趣，后者是天。鸠槃荼和臭鬼虽多属饿鬼，但也有属天者。
ཀླུ་མཁའ་ལྡིང་མིའམ་ཅི་ལྟོ་འཕྱེ་ཆེན་པོ་དུད་འགྲོར་གཏོགས།
龙、金翅鸟、紧那罗、大腹行属于旁生。
ཤ་ཟ་སྨྱོ་བྱེད་བརྗེད་བྱེད་མ་མོ་དུར་ཁྲོད་ཀྱི་ཤ་ཟ་རྣམས་ནི་ཡི་དྭགས་སུ་གཏོགས། སྲིན་པོ་མིའི་བྱེ་བྲག །གནོད་སྦྱིན་ཕྱོགས་སྐྱོང་འཇིག་རྟེན་སྐྱོང་བདུད་རྣམས་ཕལ་ཆེར་ལྷ་ཀླུ་དང་ཡི་དྭགས་སུ་གཏོགས་པའང་ཡོད་དོ།
食肉鬼、迷乱鬼、令忘鬼、母鬼、墓地食肉鬼等属于饿鬼。罗刹是人的一种。夜叉、方守、世间护、魔等大多属天、龙及饿鬼。


 །
法差别
གཉིས་པ་ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་ལ། རྣམ་ཤེས་གནས་པ་བདུན་གྱི་ཁྱད་པར། སེམས་ཅན་གྱི་གནས་དགུའི་ཁྱད་པར། རྣམ་ཤེས་གནས་པ་བཞིའི་ཁྱད་པར། བཞི་དང་བདུན་ཡིན་མིན་གྱི་མུ་དཔྱད་པ་བཞི་ལས། དང་པོ། འགྲོ་བ་ལྔའི་ཁམས་གསུམ་པོ་འདིར་རྣམ་ཤེས་གནས་པ་བདུན་བཤད་དེ། དང་པོ་ལུས༷་དང༷་འདུ༷་ཤེས༷་ཐ༷་ད༷ད་ནི། མི། འདོད་ལྷ། བསམ་གཏན་དང་པོ་ཕྱིས་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཏེ། ལུས་ཀྱང་ཁ་དོག་དང་རྟགས་དབྱིབས་དང༷་། འདུ་ཤེས་བདེ་སྡུག་བཏང་སྙོམས་ཐ་དད་པས་སོ། །གཉིས་པ། ལུས༷་ཐ༷་ད༷ད་ཅིང༷་འདུ༷་ཤེས༷་གཅི༷ག་པ་ཚངས་རིས་ན་དང་པོར་སྐྱེས་པ་སྟེ། ལུས་ཆེ་ཆུང་ཁ་དོག་སོགས་ཐ་དད་ཅིང་བདག་ཅག་ཚངས་པས་སྐྱེད་དོ་འདི་དག་ནི་བདག་གི་འདོད་པ་ལས་བྱུང་ངོ་ཞེས་འདུ་ཤེས་གཅིག་པས་སོ། །དེ་དག་གོང་ས་མི་དམིགས་ཟེར་ན་རང་སའི་སྐྱེས་ཐོབ་སྔོན་གནས་དྲན་པས་སོ། །གསུམ་པ། ཟློག༷་པ་ལུས་གཅིག་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་ནི་འོད་གསལ་ལྷ་སྟེ། ལུས་འོད་ལ་རྟགས་དབྱིབས་སོགས་འདྲ་བ་ད༷ང་། བསམ་པ་ཡིད་བདེ་དང་ཉེར་བསྡོགས་གཉིས་གཅིག་གིས་སྐྱོ་ཚེ་གཅིག་ཤོས་མངོན་དུ་བྱེད་པས་སོ། །གསུམ་པར་མི་མཚུངས་ཏེ། བདེ་བ་ཞི་བས་མི་གཡོའོ། །མདོ་སྡེ་པས་ཆགས་འཇིག་ལ་མཁས་མི་མཁས་དག་སྣོད་འཇིག་ཚེ་སྐྲག་མི་སྐྲག་གིས་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པར་འདོད། །བཞི་པ། ལུས་དང་འདུ༷་ཤེས༷་གཅི༷ག་པ་དགེ་རྒྱས་ལྷ་སྟེ། ལུས་
3-67b
གཅིག་པ་སྔ་མ་ལྟར་དང་། འདུ་ཤེས་ནི། དང་པོར་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་འདུ་ཤེས་གཅིག་ཅིང་། གཉིས་པར་དགེ་བའི་འདུ་ཤེས་སུ་ཐ་དད་ལ། འདིར་རྣམ་སྨིན་ལས་སྐྱེས་པའི་བདེ་བ་དང་མཚུངས་ལྡན་དུ་འདུ་ཤེས་གཅིག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་གཉིས་གོང་མ་སྨོས་པས་འོག་མ་གཉིས་ཀྱང་མཚོན་ནོ། །གཟུགས༷་ཅ༷ན་མ༷་ཡི༷ན་པ་གཟུགས་མེད་སྔ་མ་གསུམ༷་པོ༷་དག༷་དང་བཅས་པ་ནི་རྣམ༷་ཤེས༷་གན༷ས་པ༷་ཡིན་ཏེ། དེ་བདུན༷་དུ་རྣམ་ཤེས་སྲེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་བརྟེན་ཅིང་རྒྱས་པས་སོ། །དེའི་ལྷག༷་མ༷་ངན་སོང་གསུམ་བསམ་གཏན་བཞི་པ་སྲིད་རྩེ་རྣམས་རྣམ་ཤེས་དེ༷་འཇོམས༷་པར་བྱེ༷ད་པ་དང་ལྡན༷་ཏེ། ངན་སོང་དུ་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་འཇོམས་པ་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་པར་འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་དང་། དེའི་སྙོམས་འཇུག་དང་། སྲིད་རྩེ་ན་འགོག་སྙོམས་ཀྱིས་རྣམ་ཤེས་འཇོམས་པས་སོ། །གཞན་ཡང་ངན་སོང་དུ་གནས་པར་མི་འདོད་པར་གོང་དུ་བསྐྱོད་འདོད་པ་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་པར་སོ་སྐྱེས་རྣམས་འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། འཕགས་པ་རྣམས་གནས་གཙང་མར་དང་། གནས་གཙང་རྣམས་མྱང་འདས་སུ་བསྐྱོད་འདོད་པས་དེ་རྣམས་མིན་ཏེ། གནས་པ་གཞན་དེར་ཚོལ་འདོད་དང་དེར་གནས་གཞན་དུ་འགྲོ་མི་འདོད་པའོ། །ཟེར། སྲིད་རྩེ་སེམས་ཀྱི་རྒྱུ་བ་མི་གསལ་བས་སོ་ཟེར། གཉིས་པ། ཡང་དེ་བདུན་དང་སྲི༷ད་རྩེ༷་དང༷་། འདུ༷་ཤེས༷་མེ༷ད་པའི༷་སེམ༷ས་ཅ༷ན་རྣམ༷ས་ཏེ་དགུ་པོ་དེ་ནི་སེམ༷ས་ཅ༷ན་གྱི༷་ནི༷་གན༷ས་དགུར༷་བཤ༷ད་དོ། །འདུ་ཤེས་མེད་པའང་སེམས་ཅན་གྱི་
3-68a
གནས་ཡིན་ན་གཞན་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཞེས་བསམ་གཏན་བཞི་པའང་བཟུང་ཟེར། འདུན་བཟང་འདུ་ཤེས་མེད་མ་གཏོགས་བཞི་པ་གཞན་གནས་པ་མིན་ཏེ་གོང་དུ་བསྐྱོད་པར་འདོད་པས་སོ་ཟེར། ངན་སོང་རྣམས་ནི་ལས་ཀྱིས་མི༷་འདོ༷ད་བཞི༷ན་དུ་བཟུང་ནས་གན༷ས་པའི་ཕྱིར༷་སྔར་གྱི་གནས་དགུ་ལས་གཞན༷་ངན་སོང་བ་རྣམས་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་གནས་མིན༷་ནོ། །ཞེས་སོ། །རང་གིས་བསམ་གཏན་བཞི་པ་གནས་ཡིན་ཏེ། སེམས་གནས་པའི་གནས་སུ་རུང་བས་སོ། །ངན་སོང་ནི་རང་རང་ལས་དབང་གིས་དེ་ལ་མི་འདོད་བཞིན་གནས་པས་གནས་མིན་ཀྱང་ལས་ཀྱིས་བཟུང་བས་སོ། །ཞེས་བཤད་དོ་སྙམ་མོ། །གསུམ་པ། གན༷ས་པ༷་དག༷་ནི༷་གཞན་ཡང༷་བཞི༷་སྟེ༷། ཟག༷་དང༷་བཅ༷ས་པའི༷་གཟུགས་ཚོར། འདུ་ཤེས། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང༷་པོ༷་བཞི༷་སྟེ། མདོ་ལས། རྣམ་ཤེས་གནས་པ་གཟུགས་སུ་ཉེར་འགྲོ་དང་སོགས་གསུངས་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
法差别
གཉིས་པ་ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་ལ། རྣམ་ཤེས་གནས་པ་བདུན་གྱི་ཁྱད་པར། སེམས་ཅན་གྱི་གནས་དགུའི་ཁྱད་པར། རྣམ་ཤེས་གནས་པ་བཞིའི་ཁྱད་པར། བཞི་དང་བདུན་ཡིན་མིན་གྱི་མུ་དཔྱད་པ་བཞི་ལས།
第二，法的差别分：七识住的差别、九有情居的差别、四识住的差别、四与七是非四句分别。
དང་པོ། འགྲོ་བ་ལྔའི་ཁམས་གསུམ་པོ་འདིར་རྣམ་ཤེས་གནས་པ་བདུན་བཤད་དེ། དང་པོ་ལུས༷་དང༷་འདུ༷་ཤེས༷་ཐ༷་ད༷ད་ནི། མི། འདོད་ལྷ། བསམ་གཏན་དང་པོ་ཕྱིས་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཏེ།
初，于五趣三界中说七识住：第一，身与想异，即人、欲天及后生初禅者，
ལུས་ཀྱང་ཁ་དོག་དང་རྟགས་དབྱིབས་དང༷་། འདུ་ཤེས་བདེ་སྡུག་བཏང་སྙོམས་ཐ་དད་པས་སོ། །
身体也因颜色、相状、形状，和想有乐、苦、舍的差别故。
གཉིས་པ། ལུས༷་ཐ༷་ད༷ད་ཅིང༷་འདུ༷་ཤེས༷་གཅི༷ག་པ་ཚངས་རིས་ན་དང་པོར་སྐྱེས་པ་སྟེ། ལུས་ཆེ་ཆུང་ཁ་དོག་སོགས་ཐ་དད་ཅིང་བདག་ཅག་ཚངས་པས་སྐྱེད་དོ་འདི་དག་ནི་བདག་གི་འདོད་པ་ལས་བྱུང་ངོ་ཞེས་འདུ་ཤེས་གཅིག་པས་སོ། །
第二，身异而想一，即首生于梵众天者，身体大小颜色等不同，而同有"我等由梵天所生，这些是从我的欲望中生起"的相同想故。
དེ་དག་གོང་ས་མི་དམིགས་ཟེར་ན་རང་སའི་སྐྱེས་ཐོབ་སྔོན་གནས་དྲན་པས་སོ། །
若问彼等不缘上地，则因自地生得忆念宿住故。
གསུམ་པ། ཟློག༷་པ་ལུས་གཅིག་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་ནི་འོད་གསལ་ལྷ་སྟེ། ལུས་འོད་ལ་རྟགས་དབྱིབས་སོགས་འདྲ་བ་ད༷ང་། བསམ་པ་ཡིད་བདེ་དང་ཉེར་བསྡོགས་གཉིས་གཅིག་གིས་སྐྱོ་ཚེ་གཅིག་ཤོས་མངོན་དུ་བྱེད་པས་སོ། །
第三，相反，身一而想异，即光明天，身体光明及相状形状等相似，而当厌倦二种意喜及近分定之一时现前另一种故。
གསུམ་པར་མི་མཚུངས་ཏེ། བདེ་བ་ཞི་བས་མི་གཡོའོ། །མདོ་སྡེ་པས་ཆགས་འཇིག་ལ་མཁས་མི་མཁས་དག་སྣོད་འཇིག་ཚེ་སྐྲག་མི་སྐྲག་གིས་འདུ་ཤེས་ཐ་དད་པར་འདོད། །
不同于第三，因安乐寂静而不动。经部师认为于成坏世界通达与否、器世间毁坏时恐惧与否，想有差别。
བཞི་པ། ལུས་དང་འདུ༷་ཤེས༷་གཅི༷ག་པ་དགེ་རྒྱས་ལྷ་སྟེ། ལུས་གཅིག་པ་སྔ་མ་ལྟར་དང་། འདུ་ཤེས་ནི། དང་པོར་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་འདུ་ཤེས་གཅིག་ཅིང་། གཉིས་པར་དགེ་བའི་འདུ་ཤེས་སུ་ཐ་དད་ལ། འདིར་རྣམ་སྨིན་ལས་སྐྱེས་པའི་བདེ་བ་དང་མཚུངས་ལྡན་དུ་འདུ་ཤེས་གཅིག་པའི་ཕྱིར་རོ། །
第四，身与想一，即遍净天，身如前相同，想则第一有相同烦恼想，第二有不同善想，此处因与异熟所生乐相应，想是一种故。
དེ་གཉིས་གོང་མ་སྨོས་པས་འོག་མ་གཉིས་ཀྱང་མཚོན་ནོ། །
说彼二上界，也表示下面二种。
གཟུགས༷་ཅ༷ན་མ༷་ཡི༷ན་པ་གཟུགས་མེད་སྔ་མ་གསུམ༷་པོ༷་དག༷་དང་བཅས་པ་ནི་རྣམ༷་ཤེས༷་གན༷ས་པ༷་ཡིན་ཏེ། དེ་བདུན༷་དུ་རྣམ་ཤེས་སྲེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་བརྟེན་ཅིང་རྒྱས་པས་སོ། །
无色的前三种，连同前面所说都是识住，因为此七处以爱著方式安住并增长识故。
དེའི་ལྷག༷་མ༷་ངན་སོང་གསུམ་བསམ་གཏན་བཞི་པ་སྲིད་རྩེ་རྣམས་རྣམ་ཤེས་དེ༷་འཇོམས༷་པར་བྱེ༷ད་པ་དང་ལྡན༷་ཏེ། ངན་སོང་དུ་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་འཇོམས་པ་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་པར་འདུ་ཤེས་མེད་པ་པ་དང་། དེའི་སྙོམས་འཇུག་དང་། སྲིད་རྩེ་ན་འགོག་སྙོམས་ཀྱིས་རྣམ་ཤེས་འཇོམས་པས་སོ། །
彼余，三恶趣、第四禅、有顶等，具有摧伏彼识，因恶趣以苦摧伏，第四禅有无想有情及其等至，有顶有灭尽定摧伏识故。
གཞན་ཡང་ངན་སོང་དུ་གནས་པར་མི་འདོད་པར་གོང་དུ་བསྐྱོད་འདོད་པ་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་པར་སོ་སྐྱེས་རྣམས་འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། འཕགས་པ་རྣམས་གནས་གཙང་མར་དང་། གནས་གཙང་རྣམས་མྱང་འདས་སུ་བསྐྱོད་འདོད་པས་དེ་རྣམས་མིན་ཏེ། གནས་པ་གཞན་དེར་ཚོལ་འདོད་དང་དེར་གནས་གཞན་དུ་འགྲོ་མི་འདོད་པའོ། །ཟེར།
其余，恶趣不欲安住而欲往上升，第四禅凡夫无想，圣者欲往净居，净居欲往涅槃，故彼等非识住，因识住应有"欲寻求彼处"和"住于彼处不欲往他处"，如是说。
སྲིད་རྩེ་སེམས་ཀྱི་རྒྱུ་བ་མི་གསལ་བས་སོ་ཟེར།
有顶心行不明显故，如是说。
གཉིས་པ། ཡང་དེ་བདུན་དང་སྲི༷ད་རྩེ༷་དང༷་། འདུ༷་ཤེས༷་མེ༷ད་པའི༷་སེམ༷ས་ཅ༷ན་རྣམ༷ས་ཏེ་དགུ་པོ་དེ་ནི་སེམ༷ས་ཅ༷ན་གྱི༷་ནི༷་གན༷ས་དགུར༷་བཤ༷ད་དོ། །
第二，又，彼七及有顶和无想有情，彼九说为九有情居。
འདུ་ཤེས་མེད་པའང་སེམས་ཅན་གྱི་གནས་ཡིན་ན་གཞན་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཞེས་བསམ་གཏན་བཞི་པའང་བཟུང་ཟེར། འདུན་བཟང་འདུ་ཤེས་མེད་མ་གཏོགས་བཞི་པ་གཞན་གནས་པ་མིན་ཏེ་གོང་དུ་བསྐྱོད་པར་འདོད་པས་སོ་ཟེར།
若无想也是有情居，何况其他，如是说第四禅也包括在内。善欲师认为除无想外，其余第四禅非所住，因欲往上行故。
ངན་སོང་རྣམས་ནི་ལས་ཀྱིས་མི༷་འདོ༷ད་བཞི༷ན་དུ་བཟུང་ནས་གན༷ས་པའི་ཕྱིར༷་སྔར་གྱི་གནས་དགུ་ལས་གཞན༷་ངན་སོང་བ་རྣམས་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་གནས་མིན༷་ནོ། །ཞེས་སོ། །
诸恶趣由业不欲而住处故，异于前九有情居，故恶趣非有情居，如是说。
རང་གིས་བསམ་གཏན་བཞི་པ་གནས་ཡིན་ཏེ། སེམས་གནས་པའི་གནས་སུ་རུང་བས་སོ། །ངན་སོང་ནི་རང་རང་ལས་དབང་གིས་དེ་ལ་མི་འདོད་བཞིན་གནས་པས་གནས་མིན་ཀྱང་ལས་ཀྱིས་བཟུང་བས་སོ། །ཞེས་བཤད་དོ་སྙམ་མོ། །
我认为第四禅是所住，因适合心安住故。恶趣虽由各自业力不欲而住，非所居而由业所摄，如是所说，我想。
གསུམ་པ། གན༷ས་པ༷་དག༷་ནི༷་གཞན་ཡང༷་བཞི༷་སྟེ༷། ཟག༷་དང༷་བཅ༷ས་པའི༷་གཟུགས་ཚོར། འདུ་ཤེས། འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང༷་པོ༷་བཞི༷་སྟེ། མདོ་ལས། རྣམ་ཤེས་གནས་པ་གཟུགས་སུ་ཉེར་འགྲོ་དང་སོགས་གསུངས་པས་སོ།
第三，所住又有四，即有漏色、受、想、行四蕴，如经中说："识住色近行"等故。


 །དེ་ཡང་ར༷ང་གི༷་ས༷་པ༷་ཉི༷ད་ཡིན་གྱི་ས་གཞན་དང་ཟག་མེད་ནི་མིན་ཏེ། ས་གཞན་ནི་ས་གཞན་གྱི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་རྟེན་དུ་མི་འཐད་པ་དང་། ཟག་མེད་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་སོ། །རྣམ༷་ཤེས༷་རང་འབའ༷་ཞིག༷་གནས་པ་པོ་ཡིན་པས་གན༷ས་པར༷་མ༷་བཤ༷ད་དོ༷། །བཞི་པ། བསྡུ༷་ན༷་མུ༷་ནི༷་བཞི༷་སྟེ། བདུན་གྱིས་བསྡུས་ལ་བཞིས་མ་བསྡུས་པ་ནི་གནས་པ་བདུན་དུ་གཏོགས་པའི་རྣམ་ཤེས་སོ། །བཞིས་བསྡུས་ལ་བདུན་གྱིས་མ་བསྡུས་པ་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཟག་བཅས་དང་། སྲིད་རྩེའི་རྣམ་ཤེས་ལས་གཞན་པའི་ཕུང་པོའོ། །གཉིས་ཀ་
3-68b
ཡིན་པ། རྣམ་ཤེས་གནས་པ་བདུན་དུ་གཏོགས་པའི་ཕུང་པོ་བཞིའོ། །གཉིས་ཀ་མིན་པ་ངན་སོང་གསུམ། བསམ་གཏན་བཞི་པ་སྲིད་རྩེའི་རྣམ་ཤེས་དང་ཟག་མེད་རྣམས་ཡི༷ན་ནོ༷། །
广说本质
གསུམ་པ་རང་བཞིན་རྒྱས་བཤད་ལ། དང་པོར་འཇུག་ཚུལ། བར་དུ་གནས་ཚུལ། མཐར་འཕོ་ཚུལ་གསུམ།
先说趣入
དང་པོ་ལ། གང་དུ་འཇུག་པའི་སྐྱེ་གནས། གང་གིས་འཇུག་པའི་བར་སྲིད་གཉིས།
所趣入生处
དང་པོ་ལ། དངོས་དང་། འགྲོ་བ་གང་ན་སྐྱེ་གནས་གང་ཡོད་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ། སེམས་ཅན་གྱི་སྐྱེ་གནས་འཆི་གསུམ་ལས། དང་པོ་གང་དུ་འཇུག་པའི་གནས་ནི། ཁམས་གསུམ་པོའི་གནས་དེར༷་ནི༷་སྒོ༷་ང༷་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པ་སོ༷གས་སེམ༷ས་ཅ༷ན་རྣམས་ནི་སྐྱེ༷་གན༷ས་བཞི༷་དག༷་ཏུ༷་འཇུག་གོ། དེ་བཞི་ཀ་ལ་འཕགས་ཆོས་སྐྱེ་བའི་གོ་སྐབས་ཡོད་ཀྱང་འཕགས་པ་ཉན་རང་སྒོ་ང་དང་དྲོད་གཤེར་དུ་མི་སྐྱེ་ཟེར། རྫུས་དྲོད་མངལ་སྒོང་རིམ་པས་དམན། རྫུས་སྐྱེས་ཕུང་པོ་བཞི་ལྔ་ཅི་རིགས་ཡོད་ལ། གཞན་གསུམ་ཕུང་ལྔ་ཅན་ནོ། །གཉིས་པ། མི༷་དང༷་དུ༷ད་འགྲོ༷་ལ་སྐྱེ་གནས་རྣམ༷་པ༷་བཞི༷། དམྱལ༷་བ༷་རྣམ༷ས་དང༷་འདོད་གཟུགས་ཀྱི་ལྷ༷་རྣམ༷ས་དང༷་། སྲི༷ད་པ༷་བར༷་མ༷་རྣམས་རྫུས༷་ཏེ༷་སྐྱེ༷། རྫུས་སྐྱེས་སུ་མ་ཟད་ཡི༷་དྭགས༷་མ༷ངལ་ནས་སྐྱེ༷་བ༷འང་ཡི༷ན་ཏེ་འདི་ལྟར་མི་སྒོང་སྐྱེས་གནས་བརྟན་བྲག་དང་ཉེ་བའི་བྲག་དང་། རི་དྭགས་འཛིན་གྱི་མ་ས་གའི་བུ་སོ་གཉིས། རྒྱལ་པོ་ལྔ་ལེན་གྱི་བཙུན་མོ་ལྷ་ཆེན་ལ་སྒོ་ང་ལྔ་བརྒྱ་སྐྱེས་པའི་བུ་ལྔ་བརྒྱ་བྱུང་བ་རྣམས་སོ། །མངལ་སྐྱེས་ད་ལྟའི་མི་
3-69a
རྣམས་དང་། དྲོད་གཤེར་སྐྱེས། རྒྱལ་པོ་བསྙེན་གནས་པའི་སྤྱི་བོ་ལས་སྐྱེས་པ་ང་ལས་ནུ་ལྟ་བུ་དང་། དེའི་ཕྲག་པ་གཡས་ལས་སྐྱེས་པ་མཛེས་པ། གཡོན་ལས་ཉེ་མཛེས། བརླ་གཡས་མཛེས་ལྡན། གཡོན་མཛེས་ཅན། བྲང་ལས་བུ་མོ་ཐི་བའི་ཕྲེང་བ་ཅན། ཨ་མྲའི་སྡོང་པོ་ལས་སྐྱེས་པ་ཨ་མྲ་སྐྱོང་མ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །རྫུས་སྐྱེས་བསྐལ་པ་དང་པོའི་མི་དང་། འཕགས་པ་ལྷ་དང་། མཚོ་སྐྱེས་ལྟ་བུའོ། །དུད་འགྲོ་རྫུས་སྐྱེས་ཀླུ་དང་མཁའ་ལྡིང་ལ་ཡོད་པར་གདགས་པ་ལས་བཤད། ཡི་དྭགས་མངལ་སྐྱེས་ནི། ཡི་དྭགས་མོས་ཉིན་མོ་བུ་ལྔ། མཚན་བུ་ལྔ་སྐྱེས་ནས་ཟོས་ཀྱང་མ་ཚིམ་ཞེས་མཽའུ་གལ་བུ་ལ་སྨྲས་པས་སོ། །སྲིད་མཐའི་བྱང་སེམས་སྐྱེ་བ་ལ་དབང་ཐོབ་ཀྱང་མངལ་ནས་སྐྱེ་བ། ཉེ་དུ་ཆོས་ལ་གཟུད་པ་དང་། འཁོར་བསྒྱུར་སོགས་ཀྱི་རིགས་སུ་ཤེས་ནས་གཞན་གྱིས་དེ་ལ་བཀུར་བ་དང་མི་དང་རྗེས་མཐུན་མཛད་པའམ་ཡང་ན་མིས་ཀྱང་གྲུབ་པ་འདི་ཐོབ་ཅེས་དང་། མུ་སྟེགས་པས་ཁ་ཟེར་བའི་སྒྱུ་མར་རྟོག་པ་སྤངས་པ་དང་། སྐུ་གདུང་དང་རིང་བསྲེལ་བཞག་པའི་ཕྱིར་རོ། །
能趣入中有
གཉིས་པ་ལ། ངོ་བོ། སྒྲུབ་བྱེད། ཁྱད་པར། སྐྱེ་གནས་སུ་འཇུག་ཚུལ་བཞི་ལས། དང་པོ་ལ། དངོས་དང་། སྐྱེ་སྲིད་དང་། མི་འདྲ་བའི་ཚུལ་གཉིས་ལས། དང་པོ། གང་གིས་འཇུག་པའི་བར་སྲིད་ནི་འདས་འོངས་ཀྱི་བར་འདིར༷་ཕུང་པོ་གང༷་ཞིག་འཆི༷་སྲིད་དང༷་། སྐྱེ༷་བ༷་ཡི༷་སྲི༷ད་པའི༷་བར༷་དུ༷་འབྱུང༷་བ༷་དེ་ནི་སྲིད་པ་བར་མའོ༷། །འདིར་ཞེས་དང་། གང་ཞེས་པ་འོག་གི་
3-69b
བར་དུ་དང་། འབྱུང་བར་སྦྱར་རོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
དེ་ཡང་ར༷ང་གི༷་ས༷་པ༷་ཉི༷ད་ཡིན་གྱི་ས་གཞན་དང་ཟག་མེད་ནི་མིན་ཏེ། ས་གཞན་ནི་ས་གཞན་གྱི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་རྟེན་དུ་མི་འཐད་པ་དང་། ཟག་མེད་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་སོ། །
此复是自地，非他地和无漏，因为他地不能作为他地识的依处，且无漏是识的对治故。
རྣམ༷་ཤེས༷་རང་འབའ༷་ཞིག༷་གནས་པ་པོ་ཡིན་པས་གན༷ས་པར༷་མ༷་བཤ༷ད་དོ༷།
唯识自身是能住者，故未说为所住。
བཞི་པ། བསྡུ༷་ན༷་མུ༷་ནི༷་བཞི༷་སྟེ། བདུན་གྱིས་བསྡུས་ལ་བཞིས་མ་བསྡུས་པ་ནི་གནས་པ་བདུན་དུ་གཏོགས་པའི་རྣམ་ཤེས་སོ། །བཞིས་བསྡུས་ལ་བདུན་གྱིས་མ་བསྡུས་པ་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཟག་བཅས་དང་། སྲིད་རྩེའི་རྣམ་ཤེས་ལས་གཞན་པའི་ཕུང་པོའོ། །གཉིས་ཀ་ཡིན་པ། རྣམ་ཤེས་གནས་པ་བདུན་དུ་གཏོགས་པའི་ཕུང་པོ་བཞིའོ། །གཉིས་ཀ་མིན་པ་ངན་སོང་གསུམ། བསམ་གཏན་བཞི་པ་སྲིད་རྩེའི་རྣམ་ཤེས་དང་ཟག་མེད་རྣམས་ཡི༷ན་ནོ༷།
第四，摄类有四句：为七所摄而非四所摄，是七识住所摄之识；为四所摄而非七所摄，是第四禅有漏及有顶识之外的蕴；二者皆是，是七识住所摄之四蕴；二者皆非，是三恶趣、第四禅有顶识及诸无漏。
广说本质
གསུམ་པ་རང་བཞིན་རྒྱས་བཤད་ལ། དང་པོར་འཇུག་ཚུལ། བར་དུ་གནས་ཚུལ། མཐར་འཕོ་ཚུལ་གསུམ།
第三，广说自性分三：初趣入方式、中安住方式、最后转移方式。
先说趣入
དང་པོ་ལ། གང་དུ་འཇུག་པའི་སྐྱེ་གནས། གང་གིས་འཇུག་པའི་བར་སྲིད་གཉིས།
初分二：所趣入生处、能趣入中有。
所趣入生处
དང་པོ་ལ། དངོས་དང་། འགྲོ་བ་གང་ན་སྐྱེ་གནས་གང་ཡོད་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ། སེམས་ཅན་གྱི་སྐྱེ་གནས་འཆི་གསུམ་ལས། དང་པོ་གང་དུ་འཇུག་པའི་གནས་ནི། ཁམས་གསུམ་པོའི་གནས་དེར༷་ནི༷་སྒོ༷་ང༷་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པ་སོ༷གས་སེམ༷ས་ཅ༷ན་རྣམས་ནི་སྐྱེ༷་གན༷ས་བཞི༷་དག༷་ཏུ༷་འཇུག་གོ།
初分二：直接说和显示各趣中有何种生处。初，有情生处死亡三者中，初，所趣入处：彼三界处中，从卵生等有情入于四生处。
དེ་བཞི་ཀ་ལ་འཕགས་ཆོས་སྐྱེ་བའི་གོ་སྐབས་ཡོད་ཀྱང་འཕགས་པ་ཉན་རང་སྒོ་ང་དང་དྲོད་གཤེར་དུ་མི་སྐྱེ་ཟེར། རྫུས་དྲོད་མངལ་སྒོང་རིམ་པས་དམན། རྫུས་སྐྱེས་ཕུང་པོ་བཞི་ལྔ་ཅི་རིགས་ཡོད་ལ། གཞན་གསུམ་ཕུང་ལྔ་ཅན་ནོ། །
虽四生皆有生起圣法的机会，但据说圣者声闻和缘觉不生于卵生和湿生。化生、湿生、胎生、卵生依次低劣。化生有四蕴或五蕴随类，其余三种皆有五蕴。
གཉིས་པ། མི༷་དང༷་དུ༷ད་འགྲོ༷་ལ་སྐྱེ་གནས་རྣམ༷་པ༷་བཞི༷། དམྱལ༷་བ༷་རྣམ༷ས་དང༷་འདོད་གཟུགས་ཀྱི་ལྷ༷་རྣམ༷ས་དང༷་། སྲི༷ད་པ༷་བར༷་མ༷་རྣམས་རྫུས༷་ཏེ༷་སྐྱེ༷།
第二，人与旁生有四种生处，诸地狱与欲界**诸天及中有皆化生。
རྫུས་སྐྱེས་སུ་མ་ཟད་ཡི༷་དྭགས༷་མ༷ངལ་ནས་སྐྱེ༷་བ༷འང་ཡི༷ན་ཏེ་འདི་ལྟར་མི་སྒོང་སྐྱེས་གནས་བརྟན་བྲག་དང་ཉེ་བའི་བྲག་དང་། རི་དྭགས་འཛིན་གྱི་མ་ས་གའི་བུ་སོ་གཉིས། རྒྱལ་པོ་ལྔ་ལེན་གྱི་བཙུན་མོ་ལྷ་ཆེན་ལ་སྒོ་ང་ལྔ་བརྒྱ་སྐྱེས་པའི་བུ་ལྔ་བརྒྱ་བྱུང་བ་རྣམས་སོ། །
不仅化生，饿鬼也有胎生，如人卵生长老跋提、近跋提，鹿母沙加的三十二子，频婆娑罗王后摩诃提婆生五百卵，生出五百子等。
མངལ་སྐྱེས་ད་ལྟའི་མི་རྣམས་དང་། དྲོད་གཤེར་སྐྱེས། རྒྱལ་པོ་བསྙེན་གནས་པའི་སྤྱི་བོ་ལས་སྐྱེས་པ་ང་ལས་ནུ་ལྟ་བུ་དང་། དེའི་ཕྲག་པ་གཡས་ལས་སྐྱེས་པ་མཛེས་པ། གཡོན་ལས་ཉེ་མཛེས། བརླ་གཡས་མཛེས་ལྡན། གཡོན་མཛེས་ཅན། བྲང་ལས་བུ་མོ་ཐི་བའི་ཕྲེང་བ་ཅན། ཨ་མྲའི་སྡོང་པོ་ལས་སྐྱེས་པ་ཨ་མྲ་སྐྱོང་མ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །
胎生如现在人众，湿生如持戒王顶上生的骄陵如意子，从他右肩生的妙色，左肩生的近妙，右大腿生的妙严，左大腿生的妙相，胸部生女铁鬘发，从菴罗树干生的菴罗守护女等。
རྫུས་སྐྱེས་བསྐལ་པ་དང་པོའི་མི་དང་། འཕགས་པ་ལྷ་དང་། མཚོ་སྐྱེས་ལྟ་བུའོ། །དུད་འགྲོ་རྫུས་སྐྱེས་ཀླུ་དང་མཁའ་ལྡིང་ལ་ཡོད་པར་གདགས་པ་ལས་བཤད། ཡི་དྭགས་མངལ་སྐྱེས་ནི། ཡི་དྭགས་མོས་ཉིན་མོ་བུ་ལྔ། མཚན་བུ་ལྔ་སྐྱེས་ནས་ཟོས་ཀྱང་མ་ཚིམ་ཞེས་མཽའུ་གལ་བུ་ལ་སྨྲས་པས་སོ། །
化生如初劫人、圣天和湖生等。旁生中龙和金翅鸟有化生，如《施设论》所说。饿鬼胎生是指饿鬼女对目犍连说白天生五子，夜间生五子后吃掉仍不满足。
སྲིད་མཐའི་བྱང་སེམས་སྐྱེ་བ་ལ་དབང་ཐོབ་ཀྱང་མངལ་ནས་སྐྱེ་བ། ཉེ་དུ་ཆོས་ལ་གཟུད་པ་དང་། འཁོར་བསྒྱུར་སོགས་ཀྱི་རིགས་སུ་ཤེས་ནས་གཞན་གྱིས་དེ་ལ་བཀུར་བ་དང་མི་དང་རྗེས་མཐུན་མཛད་པའམ་ཡང་ན་མིས་ཀྱང་གྲུབ་པ་འདི་ཐོབ་ཅེས་དང་། མུ་སྟེགས་པས་ཁ་ཟེར་བའི་སྒྱུ་མར་རྟོག་པ་སྤངས་པ་དང་། སྐུ་གདུང་དང་རིང་བསྲེལ་བཞག་པའི་ཕྱིར་རོ། །
最后生菩萨虽获生自在，但从胎生：为引导亲属入法，知是转轮王等种姓以令他敬仰，做与人相顺行为或使人认为"连人也能获此成就"，为断除外道所说幻化之见，及为留下舍利与遗体故。
能趣入中有
གཉིས་པ་ལ། ངོ་བོ། སྒྲུབ་བྱེད། ཁྱད་པར། སྐྱེ་གནས་སུ་འཇུག་ཚུལ་བཞི་ལས། དང་པོ་ལ། དངོས་དང་། སྐྱེ་སྲིད་དང་། མི་འདྲ་བའི་ཚུལ་གཉིས་ལས། དང་པོ། གང་གིས་འཇུག་པའི་བར་སྲིད་ནི་འདས་འོངས་ཀྱི་བར་འདིར༷་ཕུང་པོ་གང༷་ཞིག་འཆི༷་སྲིད་དང༷་། སྐྱེ༷་བ༷་ཡི༷་སྲི༷ད་པའི༷་བར༷་དུ༷་འབྱུང༷་བ༷་དེ་ནི་སྲིད་པ་བར་མའོ༷། །
第二分四：本质、成立、特点、入生处方式。初又分：直接说、与生有不同的方式。初，能趣入的中有是在此过去未来之间，有蕴于死有与生有之间生起者，即是中有。
འདིར་ཞེས་དང་། གང་ཞེས་པ་འོག་གི་བར་དུ་དང་། འབྱུང་བར་སྦྱར་རོ།
"此"与"何"应连于下文的"之间"与"生起"。


 །གཉིས་པ། གང་དུ་ལས་ཀྱིས་བགྲོད༷་པར་བྱ་བའི༷་ཡུལ༷་རྣམ་སྨིན་གྱི་ཕུང་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ༷་མ༷་ཕྱིན༷་པའི་ཕྱིར༷་སྲི༷ད་པ༷་བར༷་མ༷་ལས་བྱུང༷་བའི༷་སྲིད་པ་ཞེས་བྱ་བ་མིན༷་ཏེ་བྱུང་བ་ནི་རྣམ་སྨིན་གྱི་ཕུང་པོ་གྲུབ་ཟིན་སྔོན་དུས་སྲིད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དབྱེ་ན་ཁམས་ཀྱི་ས་གཉིས། སས་ལྔ། གནས་གཞན་གྱི་སོ་བདུན། རབ་འབྲིང་གིས། སངས་རྒྱས་རང་རྒྱལ་འཁོར་སྒྱུར། དེ་ལས་གཞན་དང་བཞིའོ། །གཉིས་པ་ལ་རིགས་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་དང་། ལུང་གི་སྒྲུབ་བྱེད་གཉིས་ལས། དང་པོ། ཕལ་ཆེན་སྡེ་པས་སྐྱེ་འཆིའི་བར་ན་སྲིད་པ་མེད་དེ། བར་ཆད་པ་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེ་སྲིད་དུ་འཇུག་པས་སོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་རྒན་པོའི་དབང་དུ་མཛད་ནས། བྲམ་ཟེ་ན་ཚོད་ཁྱེར་ཟིན་རྒ་བ་དང་། །ན་བ་ཡིན་ཏེ་གཤིན་རྗེའི་དྲུང་དུ་ཕྱིན། །བར་ན་ཁྱོད་ཀྱི་གནས་ཀྱང་ཡོད་མིན་ཞིང་། །ཁྱོད་ཀྱི་ལམ་རྒྱགས་ཀྱང་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། །ཞེས་སྲང་མདའི་མཐོ་དམན་བཞིན་དུ་སྲིད་པ་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་གནས་མེད་པར་བཤད་པ་དང་། བདུད་སུན་འབྱིན་བྱེད་བྱ་བས་སངས་རྒྱས་འོད་སྲུང་གི་ཉན་ཐོས་མཁས་མགུ་ཞེས་བྱ་བའི་ཀླད་དུ་ཁུ་ཚུར་བསྣུན་པ་ལས། དེས་མ་རངས་པའི་སྐད་ཕྱུང་བ་དང་། སྐད་ཅིག་དེ་ཉིད་ལ་རང་ལུས་ཁོ་ནས་མནར་མེད་དུ་ལྟུང་བར་བཤད་པས་དང་། མདོ་ལས་མཚམས་མེད་ཀྱིས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་དམྱལ་བར་སྐྱེ་བར་གསུངས་པས་སོ་ཟེར། དེ་མི་འཐད་དེ། ས་བོན་ལས་མྱུ་གུ་སོགས་འབྲུ༷་ཡི༷་རྒྱུན༷་སྐྱེ་བ་ད༷ང་ཆོས༷་མཐུན༷་པའི་ཕྱིར༷།
3-70a
སྐྱེ་འཆིའི་སྲི༷ད་པ༷་གཉིས་པོ་བར་ཆ༷ད་པ་ལ༷ས་སྐྱེ་སྲིད་བྱུང༷་བ༷་མི༷ན་ལ། དེ་ཡང་། སྐྱེ་སྲིད་ཀྱི་རྒྱུ་དེའི་བར་གྱི་སྲིད་པ་ཡིན་ལ། དེ་བར་ཆད་ན་རྒྱུ་དང་རྒྱུ་མིན་མཚུངས་པས་སོ། །དེ་ལྟ་ནའང་བར་སྲིད་མི་འགྲུབ་སྟེ། འཆི་བ་དང་སྐྱེ་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་སྐད་ཅིག་མ་གཞན་གྱིས་བར་མ་ཆོད་དོ་ཟེར་ན། དམྱལ་བ་དང་ལྷ་སོགས་ཡུལ་སོ་སོ་ཐག་རིང་པོ་ན་ཡོད་པ་དེར་བགྲོད་པ་ལ་སྐད་ཅིག་ཙམ་མེད་ན་མི་རུང་ལ། འདི་ནས་དེ་གྲུབ་ན་ཡུལ་འཆོལ་བར་ཐལ་བས་སོ། །གལ་ཏེ་ཡུལ་དུས་ཀྱིས་བར་ཆོད་པ་ལས་ཀྱང་འབྲས་བུ་འབྱུང་བ་ཡོད་དེ། བྱད་ལས་མེ་ལོང་སོགས་སུ་གཟུགས་བརྙན་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ་ཟེར་ན། དཔེ་གཟུགས༷་བརྙན༷་ནི་འཁྲུལ་པ་མ༷་གྲུབ༷་པ་ཡིན་པས་སྒྲུབ་བྱེད་མི་རུང་བའི་ཕྱིར༷་ན༷་མི་འཐད་པ་དང༷་། བསྒྲུབ་བྱ་དང་མི་མཚུངས་པའམ་མི༷་འདྲའི༷་ཕྱིར༷་ན༷་བར་ཆོད་པའི་བར་སྲིད་མེད་པའི་དཔེ༷་མ༷་ཡི༷ན་པ་གཉིས་སོ། །དང་པོ་ཡིན་ཏེ་གོ་ས་གཅི༷ག་ན༷་དུས་ལྷན༷་ཅི༷ག་གཟུགས་ཐོགས་བཅས་གཉི༷ས་འབྱུང་བ་མེ༷ད་པའི་ཕྱིར༷་ནའོ། །དེ་ཡིན་ཏེ། དེ་གཉིས་གོ་ས་གཅིག་ན་ཐོགས་བཅས་མིན་པར་ཐལ་ལ་མེ་ལོང་གི་ཡུལ་ལས་གཟུགས་བརྙན་ཐ་དད་དུ་མ་དམིགས་པས་སོ། །མེ་ལོང་ཉིད་བྱད་བཞིན་གྱི་རྣམ་པར་སྐྱེ་བའང་མིན་ཏེ། ཟུར་ན་གནས་པས་མཐོང་བར་ཐལ་བས་སོ། །དེས་ན་གཟུགས་བརྙན་ནི་སུའི་འང་ཉེར་ལེན་གྱི་འབྲས་བུ་མིན་ཏེ། རྐྱེན་སྟོབས་ཀྱིས་མེད་བཞིན་སྣང་བ་སྒྲ་བརྙན་བཞིན་ནོ། །རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་ན་ཡོད་དུ་ཆུག་ཀྱང་མི་འདྲ་སྟེ། གཟུགས་བརྙན་གཟུགས་ཀྱི་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ༷ན་མི༷ན་པའི་ཕྱིར༷་དང་། གཟུགས་
3-70b
བརྙན་ལས་གཞན་བྱད་དང་མེ་ལོང་གཉི༷ས་མ་འགག་བཞིན་པ་ལ༷ས་བྱུང༷་བས་ཕུང་གསུམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱི༷ར་དང་། སྐྱེ་སྲིད་ནི་རྒྱུན་དང་། འཆི་སྲིད་དང་། གཞན་ཞིག་གཉིས་ལས་ལོགས་སུ་བྱུང་སྟེ། གསུམ་ཀ་མཉམ་དུ་ཡོད་པར་མི་སྲིད་པས་སོ། །གཉིས་པ་ལུང་ནི། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མགུར༷་ནས༷་སྲིད་པ་བདུན་བསྟན་པ་ལས། སྲིད་པ་བདུན་གསུ༷ངས་ཕྱིར༷་བར་སྲིད་ཡོ༷ད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
གཉིས་པ། གང་དུ་ལས་ཀྱིས་བགྲོད༷་པར་བྱ་བའི༷་ཡུལ༷་རྣམ་སྨིན་གྱི་ཕུང་པོའི་ངོ་བོ་ཉིད་དུ༷་མ༷་ཕྱིན༷་པའི་ཕྱིར༷་སྲི༷ད་པ༷་བར༷་མ༷་ལས་བྱུང༷་བའི༷་སྲིད་པ་ཞེས་བྱ་བ་མིན༷་ཏེ་བྱུང་བ་ནི་རྣམ་སྨིན་གྱི་ཕུང་པོ་གྲུབ་ཟིན་སྔོན་དུས་སྲིད་པ་ཞེས་བྱའོ། །
第二，由业将趣之境未成异熟蕴自性故，不称从中有生起之有，生起是指异熟蕴已成就的前际有。
དབྱེ་ན་ཁམས་ཀྱི་ས་གཉིས། སས་ལྔ། གནས་གཞན་གྱི་སོ་བདུན། རབ་འབྲིང་གིས། སངས་རྒྱས་རང་རྒྱལ་འཁོར་སྒྱུར། དེ་ལས་གཞན་དང་བཞིའོ། །
若分类：界地二种、地五种、异处三十七种、胜中等、佛与独觉转轮王、彼外四种。
གཉིས་པ་ལ་རིགས་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་དང་། ལུང་གི་སྒྲུབ་བྱེད་གཉིས་ལས། དང་པོ། ཕལ་ཆེན་སྡེ་པས་སྐྱེ་འཆིའི་བར་ན་སྲིད་པ་མེད་དེ། བར་ཆད་པ་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེ་སྲིད་དུ་འཇུག་པས་སོ། །
第二分理由成立和经证成立二者。初，大众部认为生死间无有，因唯从间断入生有故。
བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་རྒན་པོའི་དབང་དུ་མཛད་ནས། བྲམ་ཟེ་ན་ཚོད་ཁྱེར་ཟིན་རྒ་བ་དང་། །ན་བ་ཡིན་ཏེ་གཤིན་རྗེའི་དྲུང་དུ་ཕྱིན། །བར་ན་ཁྱོད་ཀྱི་གནས་ཀྱང་ཡོད་མིན་ཞིང་། །ཁྱོད་ཀྱི་ལམ་རྒྱགས་ཀྱང་ནི་ཡོད་མ་ཡིན། །
世尊针对老婆罗门说："婆罗门年龄已过成老者，成病者近至阎王前，中间汝处亦无有，汝之资粮亦无有。"
ཞེས་སྲང་མདའི་མཐོ་དམན་བཞིན་དུ་སྲིད་པ་གཉིས་ཀྱི་བར་ན་གནས་མེད་པར་བཤད་པ་དང་། བདུད་སུན་འབྱིན་བྱེད་བྱ་བས་སངས་རྒྱས་འོད་སྲུང་གི་ཉན་ཐོས་མཁས་མགུ་ཞེས་བྱ་བའི་ཀླད་དུ་ཁུ་ཚུར་བསྣུན་པ་ལས། དེས་མ་རངས་པའི་སྐད་ཕྱུང་བ་དང་། སྐད་ཅིག་དེ་ཉིད་ལ་རང་ལུས་ཁོ་ནས་མནར་མེད་དུ་ལྟུང་བར་བཤད་པས་དང་།
如是说两有之间无处所，犹如秤杆高低般，又如恶魔损恼作者以拳击打佛陀迦叶之声闻智称头顶，彼发出不悦之声，当下即以自身堕入无间狱；
མདོ་ལས་མཚམས་མེད་ཀྱིས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་དམྱལ་བར་སྐྱེ་བར་གསུངས་པས་སོ་ཟེར། དེ་མི་འཐད་དེ། ས་བོན་ལས་མྱུ་གུ་སོགས་འབྲུ༷་ཡི༷་རྒྱུན༷་སྐྱེ་བ་ད༷ང་ཆོས༷་མཐུན༷་པའི་ཕྱིར༷།
经中亦说造无间罪者无间隔即生地狱。此不应理，因与从种子生芽等谷物相续生起相符故，
སྐྱེ་འཆིའི་སྲི༷ད་པ༷་གཉིས་པོ་བར་ཆ༷ད་པ་ལ༷ས་སྐྱེ་སྲིད་བྱུང༷་བ༷་མི༷ན་ལ། དེ་ཡང་། སྐྱེ་སྲིད་ཀྱི་རྒྱུ་དེའི་བར་གྱི་སྲིད་པ་ཡིན་ལ། དེ་བར་ཆད་ན་རྒྱུ་དང་རྒྱུ་མིན་མཚུངས་པས་སོ། །
生死二有非从间断而生有生起，又，生有之因即是彼间之有，若彼间断则因与非因相等故。
དེ་ལྟ་ནའང་བར་སྲིད་མི་འགྲུབ་སྟེ། འཆི་བ་དང་སྐྱེ་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་སྐད་ཅིག་མ་གཞན་གྱིས་བར་མ་ཆོད་དོ་ཟེར་ན། དམྱལ་བ་དང་ལྷ་སོགས་ཡུལ་སོ་སོ་ཐག་རིང་པོ་ན་ཡོད་པ་དེར་བགྲོད་པ་ལ་སྐད་ཅིག་ཙམ་མེད་ན་མི་རུང་ལ། འདི་ནས་དེ་གྲུབ་ན་ཡུལ་འཆོལ་བར་ཐལ་བས་སོ། །
若仍认为中有不成立，说死亡与生有二者之间无他刹那间隔，则地狱与天等各处所在遥远地方，若前往彼处无有片刻则不合理，从此至彼成就则成杂乱境界过失。
གལ་ཏེ་ཡུལ་དུས་ཀྱིས་བར་ཆོད་པ་ལས་ཀྱང་འབྲས་བུ་འབྱུང་བ་ཡོད་དེ། བྱད་ལས་མེ་ལོང་སོགས་སུ་གཟུགས་བརྙན་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ་ཟེར་ན། དཔེ་གཟུགས༷་བརྙན༷་ནི་འཁྲུལ་པ་མ༷་གྲུབ༷་པ་ཡིན་པས་སྒྲུབ་བྱེད་མི་རུང་བའི་ཕྱིར༷་ན༷་མི་འཐད་པ་དང༷་།
若说由境与时隔绝亦有果生起，如从面容于镜中等生影像，则喻影像是错乱未成立者，故不能作为能立因故不应理，
བསྒྲུབ་བྱ་དང་མི་མཚུངས་པའམ་མི༷་འདྲའི༷་ཕྱིར༷་ན༷་བར་ཆོད་པའི་བར་སྲིད་མེད་པའི་དཔེ༷་མ༷་ཡི༷ན་པ་གཉིས་སོ། །
及与所立不同或不似故，非无间隔中有的喻例，二者也。
དང་པོ་ཡིན་ཏེ་གོ་ས་གཅི༷ག་ན༷་དུས་ལྷན༷་ཅི༷ག་གཟུགས་ཐོགས་བཅས་གཉི༷ས་འབྱུང་བ་མེ༷ད་པའི་ཕྱིར༷་ནའོ། །
初者，因同一处所同一时间二有碍色生起无有故。
དེ་ཡིན་ཏེ། དེ་གཉིས་གོ་ས་གཅིག་ན་ཐོགས་བཅས་མིན་པར་ཐལ་ལ་མེ་ལོང་གི་ཡུལ་ལས་གཟུགས་བརྙན་ཐ་དད་དུ་མ་དམིགས་པས་སོ། །
此是，因若二者处于同一处则应成无碍，而镜中对境与影像未见别异故。
མེ་ལོང་ཉིད་བྱད་བཞིན་གྱི་རྣམ་པར་སྐྱེ་བའང་མིན་ཏེ། ཟུར་ན་གནས་པས་མཐོང་བར་ཐལ་བས་སོ། །
镜子自身也不生起面容的形象，因处在一旁也应能见故。
དེས་ན་གཟུགས་བརྙན་ནི་སུའི་འང་ཉེར་ལེན་གྱི་འབྲས་བུ་མིན་ཏེ། རྐྱེན་སྟོབས་ཀྱིས་མེད་བཞིན་སྣང་བ་སྒྲ་བརྙན་བཞིན་ནོ། །
因此影像不是任何亲因之果，因缘力使无而现，如响声。
རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་ན་ཡོད་དུ་ཆུག་ཀྱང་མི་འདྲ་སྟེ། གཟུགས་བརྙན་གཟུགས་ཀྱི་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ༷ན་མི༷ན་པའི་ཕྱིར༷་དང་།
若就某方面说，即使承认有，也不相似，因影像非色亲因相续故，
གཟུགས་བརྙན་ལས་གཞན་བྱད་དང་མེ་ལོང་གཉི༷ས་མ་འགག་བཞིན་པ་ལ༷ས་བྱུང༷་བས་ཕུང་གསུམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱི༷ར་དང་།
及影像异于面容与镜二者未灭而生起，故是第三蕴故，
སྐྱེ་སྲིད་ནི་རྒྱུན་དང་། འཆི་སྲིད་དང་། གཞན་ཞིག་གཉིས་ལས་ལོགས་སུ་བྱུང་སྟེ། གསུམ་ཀ་མཉམ་དུ་ཡོད་པར་མི་སྲིད་པས་སོ། །
及生有是从相续、死有、他二者别异生起，三者同时存在不可能故。
གཉིས་པ་ལུང་ནི། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མགུར༷་ནས༷་སྲིད་པ་བདུན་བསྟན་པ་ལས། སྲིད་པ་བདུན་གསུ༷ངས་ཕྱིར༷་བར་སྲིད་ཡོ༷ད་དོ།
第二经证：从如来喉中所说七有经，因说七有故中有存在。


 །མདོ་དེ་མི་འདོན་ཞེ་ན། འོ་ན་མངལ་འཇུག་གི་མདོ་ལས། གནས་གསུམ་མངོན་དུ་གྱུར་པས་མའི་མངལ་དུ་བུ་ཆགས་པར་འགྱུར་ཏེ། མ་རུང་ཞིང་ཟླ་མཚན་དང་ལྡན་པ་དང་། ཕ་མ་ཆགས་ཤིང་ཕྲད་པ་དང་། དྲི༷་ཟ༷་ཡང་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ནའོ་ཞེས་གསུངས་པས་བར་སྲིད་ལས་གཞན་པའི་དྲི་ཟ་མེད་དོ། །དྲི་ཟ་ཞེས་མི་འདོན་གྱི་ཕུང་པོ་ཞིག་པ་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ན་ཞེས་འདོན་ཞེ་ན། བྲམ་ཟེ་རྟ་ལེན་གྱི་བུ་ལ་ཁྱོད་ཀྱི་མཆིས་བྲང་ལ་དྲི་ཟ་ཉེ་བར་གནས་པ་དེ་རྒྱལ་རིགས་སམ། ཤར་ལྷོ་སོགས་ནས་འོངས་པ་ཤེས་སམ་གསུངས་པས་ཕུང་པོ་ཞིག་པ་མེད་དགག་ལ་རིགས་སོགས་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལུང་ཕྲན་ཚེགས་ལས། དགའ་བོ་དྲི་ཟ་ཞེས་བྱ་བ་སྲིད་པ་བར་མའི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ་ཞེས་དང་། བར་མ་དོ་དང་། སྐྱེས་ནས་འདའ་བ་སོགས་ཕྱིར་མི་འོང་ལྔ༷་གསུ༷ངས་ན་བར་སྲིད་མེད་ན་ཇི་ལྟར་དྲངས། སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་འགྲོ༷་བ་བདུན་གསུངས་པའི་མདོ༷་ལ༷ས། མེ་སྟག་གི་དཔེས་བར་མ་དོར་མྱང་འདས་ལ་མྱུར་བུལ་གསུམ་གསུངས་པས་ཀྱང༷་གྲུབ༷་བོ། །ཀྱང་ཞེས་གཞན་ཡང་ངོ་། །བྲམ་ཟེ་ལ་བར་ན་གནས་མེད་པར་བཤད་པ་ནི་འདི་དང་། ངན་སོང་གི་བར་ན་མཐོ་རིས་ཀྱི་གནས་མེད་པ་
3-71a
དང་། མཐོང་ཆོས་མེ་འབར་ཤི་ནས་དམྱལ་བར་སྐྱེ་བར་དགོངས་ལ། མཚམས་མེད་ནི་སྐྱེ་གཞན་བར་མ་ཆོད་པ་རྣམས་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པས་སོ། །གསུམ་པ་ཁྱད་པར་ནི། བར་སྲིད་དེ༷་ནི༷་འཕེན༷་པ༷་ཡི་ལས་གཅི༷ག་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་པའི༷་ཕྱིར༷། དེ་ཡང་སྔོན་དུ༷ས་ཀྱི་སྲི༷ད་པ་མ་འོངས་འབྱུང༷་འགྱུར་དེའི༷་ཤ༷་ཚུགས༷་ཅ༷ན་ཡིན་ནོ། །སྔོན་དུས་སྲིད་པ་ཞེས་པ་དེ༷་ནི༷་འཆི༷་བའི༷་སྐད་ཅིག་ཐ་མའི་སྲིད་པའི་སྔོ༷ན་རོལ༷་ཏེ༷། སྐྱེ༷་བ༷འི་སྐ༷ད་ཅི༷ག་དང་པོ་ཕན༷་ཆ༷ད་ཀྱི་བར་དེ་ཉིད་དོ༷། །སྐྱེ་འཆི་བར་དོ། །སྔོན་དུས་ཀྱི་སྲིད་པ་དང་བཞི་ལས། གཉིས་ནི་སྐད་ཅིག་མ་དང་། གཉིས་ནི་རྒྱུན་ནོ། །དེ་ཡང་འདས་པ་ནི་བྱུང་བའམ་སྔོན་དུས་ཏེ་བྱུང་ཟིན་པའོ། །འོ་ན་ཁྱི་མོ་སོགས་ཀྱི་མངལ་གནས་ཤི་ནས་དམྱལ་བར་སྐྱེ་ན་འབྱུང་འགྱུར་གྲུབ་པས་མངལ་སོགས་འཚིག་གམ་ཞེ་ན། རང་རང་གི་ལས་ཀྱིས་མཚམས་བཅད་པ་དང་། བར་སྲིད་དྭངས་པས་རེག་དུའང་མི་རུང་ངོ་། །འཛམ་གླིང་ནས་འོག་མིན་དུ་སྐྱེ་བའི་བར་སྲིད། འཛམ་གླིང་དུ་གྲུབ་པའི་སྐབས་མེད་པར་གསལ། བར་སྲིད་གང་དུ་ཤི་བ་དེར་གྲུབ་པ་ལ། འོག་མིན་པའི་ལུས་དཔག་ཚད་ཁྲི་དྲུག་སྟོང་ཡིན་ཞིང་། གཟུགས་ཁམས་པའི་བར་སྲིད་ལུས་རྫོགས་པར་གྲུབ་པ་ཡིན་ལ། འཛམ་གླིང་དཔག་ཚད་དྲུག་སྟོང་དང་ཕྱེད་དང་བཞི་ལས་མེད་པས་སོ། །ཞེ་ན། ནམ་མཁའ་ཡངས་ཤིང་རྟེན་འོད་ལྟར་དྭངས་པས་འགར་ཡང་ཐོགས་པ་མེད་པས་སྐྱོན་མེད་ཅེས་གསུངས། དེའི་ཁ་དོག་ནི་དམྱལ་བ་སྡོང་དུམ་ཚིག་པ། དུད་འགྲོ་དུ་བ། ཡི་དྭགས་ཆུ། མི་དང་ལྷ་གསེར། གཟུགས་ཁམས་པའི་དཀར་པོའོ་ཟེར། བྱང་སེམས་
3-71b
གླང་པོའི་རྣམ་པར་ཞུགས་པ་ནི་ཡུམ་གྱི་རྨི་ལམ་སྟེ། དངོས་སུ་གཞོན་ནུའི་རྣམ་པའོ་ཟེར། བར་སྲིད་དེ་ཡང་ལྷའི་བར་སྲིད་སོགས་རིགས༷་མཐུན༷་གཅིག་གིས་གཅིག་དང་། སྒོམ་བྱུང་གི་ལྷ༷་མིག༷་སྐྱོན་བཅུ་གཅིག་གིས་དག༷་པས༷་མཐོང༷་གི་སྐྱེས་ཐོབ་ཀྱིས་མིན་ནོ། །དེ་ལ་ལྷའི་མིག་རྣམ་དག་ནི་ཐེ་ཚོམ་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པ་དང་། ལུས་ཀྱི་གནས་ངན་ལེན། རྨུགས། གཉིད་རྒོད། བརྩོན་དྲགས་པ། སེམས་ཡ་ཡོ་པོ་དང་། བག་ཚ་བ་དང་། འདུ་ཤེས་སྣ་ཚོགས། སྨྲ་བ་མང་བ། ཧ་ཅང་སྒོམ་དྲགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྐྱོན་བཅུ་གཅིག་བྲལ་བའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
མདོ་དེ་མི་འདོན་ཞེ་ན། འོ་ན་མངལ་འཇུག་གི་མདོ་ལས། གནས་གསུམ་མངོན་དུ་གྱུར་པས་མའི་མངལ་དུ་བུ་ཆགས་པར་འགྱུར་ཏེ། མ་རུང་ཞིང་ཟླ་མཚན་དང་ལྡན་པ་དང་། ཕ་མ་ཆགས་ཤིང་ཕྲད་པ་དང་། དྲི༷་ཟ༷་ཡང་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ནའོ་ཞེས་གསུངས་པས་བར་སྲིད་ལས་གཞན་པའི་དྲི་ཟ་མེད་དོ། །
若说不诵彼经，则《入胎经》中说："三缘具现则于母胎成胎，即母适宜且有月经，父母贪爱交合，香神亦近住时。"由此说明，除中有外无其他香神。
དྲི་ཟ་ཞེས་མི་འདོན་གྱི་ཕུང་པོ་ཞིག་པ་ཉེ་བར་གནས་པར་གྱུར་ན་ཞེས་འདོན་ཞེ་ན། བྲམ་ཟེ་རྟ་ལེན་གྱི་བུ་ལ་ཁྱོད་ཀྱི་མཆིས་བྲང་ལ་དྲི་ཟ་ཉེ་བར་གནས་པ་དེ་རྒྱལ་རིགས་སམ། ཤར་ལྷོ་སོགས་ནས་འོངས་པ་ཤེས་སམ་གསུངས་པས་ཕུང་པོ་ཞིག་པ་མེད་དགག་ལ་རིགས་སོགས་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ། །
若说不诵"香神"而诵"若蕴灭近住"，则对婆罗门取马之子说："你知道近住你胸中之香神是王族，或从东南等方来？"因对蕴灭无遮而言种姓等不应理故。
ལུང་ཕྲན་ཚེགས་ལས། དགའ་བོ་དྲི་ཟ་ཞེས་བྱ་བ་སྲིད་པ་བར་མའི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ་ཞེས་དང་། བར་མ་དོ་དང་། སྐྱེས་ནས་འདའ་བ་སོགས་ཕྱིར་མི་འོང་ལྔ༷་གསུ༷ངས་ན་བར་སྲིད་མེད་ན་ཇི་ལྟར་དྲངས།
《杂事》中说："难陀，香神是中有之异名。"又说中有和生般涅槃等五种不还，若无中有何以解释？
སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་འགྲོ༷་བ་བདུན་གསུངས་པའི་མདོ༷་ལ༷ས། མེ་སྟག་གི་དཔེས་བར་མ་དོར་མྱང་འདས་ལ་མྱུར་བུལ་གསུམ་གསུངས་པས་ཀྱང༷་གྲུབ༷་བོ། །ཀྱང་ཞེས་གཞན་ཡང་ངོ་། །
由说圣者七趣之经中，以火星喻说中有涅槃速迟三种也成立。"也"表其他亦然。
བྲམ་ཟེ་ལ་བར་ན་གནས་མེད་པར་བཤད་པ་ནི་འདི་དང་། ངན་སོང་གི་བར་ན་མཐོ་རིས་ཀྱི་གནས་མེད་པ་དང་། མཐོང་ཆོས་མེ་འབར་ཤི་ནས་དམྱལ་བར་སྐྱེ་བར་དགོངས་ལ། མཚམས་མེད་ནི་སྐྱེ་གཞན་བར་མ་ཆོད་པ་རྣམས་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་པས་སོ། །
对婆罗门说中间无处所，是指此及恶趣间无善趣处所，以及现见燃火死后生地狱之意，无间罪是针对无他生间隔者而说故。
གསུམ་པ་ཁྱད་པར་ནི། བར་སྲིད་དེ༷་ནི༷་འཕེན༷་པ༷་ཡི་ལས་གཅི༷ག་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་པའི༷་ཕྱིར༷། དེ་ཡང་སྔོན་དུ༷ས་ཀྱི་སྲི༷ད་པ་མ་འོངས་འབྱུང༷་འགྱུར་དེའི༷་ཤ༷་ཚུགས༷་ཅ༷ན་ཡིན་ནོ། །
第三特点：中有由引业一种所生故，是前际有未来所生之形状者。
སྔོན་དུས་སྲིད་པ་ཞེས་པ་དེ༷་ནི༷་འཆི༷་བའི༷་སྐད་ཅིག་ཐ་མའི་སྲིད་པའི་སྔོ༷ན་རོལ༷་ཏེ༷། སྐྱེ༷་བ༷འི་སྐ༷ད་ཅི༷ག་དང་པོ་ཕན༷་ཆ༷ད་ཀྱི་བར་དེ་ཉིད་དོ༷། །
所谓前际有，是指死亡刹那最后有之前，乃至生刹那初始以来之间。
སྐྱེ་འཆི་བར་དོ། །སྔོན་དུས་ཀྱི་སྲིད་པ་དང་བཞི་ལས། གཉིས་ནི་སྐད་ཅིག་མ་དང་། གཉིས་ནི་རྒྱུན་ནོ། །དེ་ཡང་འདས་པ་ནི་བྱུང་བའམ་སྔོན་དུས་ཏེ་བྱུང་ཟིན་པའོ། །
生、死、中有、前际有共四，其中二为刹那，二为相续。过去即已生或前际，即已生起。
འོ་ན་ཁྱི་མོ་སོགས་ཀྱི་མངལ་གནས་ཤི་ནས་དམྱལ་བར་སྐྱེ་ན་འབྱུང་འགྱུར་གྲུབ་པས་མངལ་སོགས་འཚིག་གམ་ཞེ་ན། རང་རང་གི་ལས་ཀྱིས་མཚམས་བཅད་པ་དང་། བར་སྲིད་དྭངས་པས་རེག་དུའང་མི་རུང་ངོ་། །
问：若母犬等胎中者死后生地狱，未来成就，胎等会燃烧吗？答：由各自业划界限，且中有清澈故亦不可触。
འཛམ་གླིང་ནས་འོག་མིན་དུ་སྐྱེ་བའི་བར་སྲིད། འཛམ་གླིང་དུ་གྲུབ་པའི་སྐབས་མེད་པར་གསལ། བར་སྲིད་གང་དུ་ཤི་བ་དེར་གྲུབ་པ་ལ། འོག་མིན་པའི་ལུས་དཔག་ཚད་ཁྲི་དྲུག་སྟོང་ཡིན་ཞིང་། གཟུགས་ཁམས་པའི་བར་སྲིད་ལུས་རྫོགས་པར་གྲུབ་པ་ཡིན་ལ། འཛམ་གླིང་དཔག་ཚད་དྲུག་སྟོང་དང་ཕྱེད་དང་བཞི་ལས་མེད་པས་སོ། །ཞེ་ན།
从瞻部洲生色究竟的中有，明显无法在瞻部洲成就。若中有在何处死则于彼处成就，而色究竟身长一万六千由旬，色界中有身为圆满成就，瞻部洲仅六千四百五十由旬，如何安立？
ནམ་མཁའ་ཡངས་ཤིང་རྟེན་འོད་ལྟར་དྭངས་པས་འགར་ཡང་ཐོགས་པ་མེད་པས་སྐྱོན་མེད་ཅེས་གསུངས། དེའི་ཁ་དོག་ནི་དམྱལ་བ་སྡོང་དུམ་ཚིག་པ། དུད་འགྲོ་དུ་བ། ཡི་དྭགས་ཆུ། མི་དང་ལྷ་གསེར། གཟུགས་ཁམས་པའི་དཀར་པོའོ་ཟེར།
答：虚空广阔且依于光明清澈，故无阻碍，无过失。中有之颜色：地狱如烧木桩，旁生如烟，饿鬼如水，人与天如金，色界为白色。
བྱང་སེམས་གླང་པོའི་རྣམ་པར་ཞུགས་པ་ནི་ཡུམ་གྱི་རྨི་ལམ་སྟེ། དངོས་སུ་གཞོན་ནུའི་རྣམ་པའོ་ཟེར། བར་སྲིད་དེ་ཡང་ལྷའི་བར་སྲིད་སོགས་རིགས༷་མཐུན༷་གཅིག་གིས་གཅིག་དང་།
菩萨以象形入胎是母亲的梦境，实际是童子形相。此中有，天中有等同类互见，
སྒོམ་བྱུང་གི་ལྷ༷་མིག༷་སྐྱོན་བཅུ་གཅིག་གིས་དག༷་པས༷་མཐོང༷་གི་སྐྱེས་ཐོབ་ཀྱིས་མིན་ནོ། །
由修所得离十一过之清净天眼可见，非生得天眼所见。
དེ་ལ་ལྷའི་མིག་རྣམ་དག་ནི་ཐེ་ཚོམ་ཡིད་ལ་མི་བྱེད་པ་དང་། ལུས་ཀྱི་གནས་ངན་ལེན། རྨུགས། གཉིད་རྒོད། བརྩོན་དྲགས་པ། སེམས་ཡ་ཡོ་པོ་དང་། བག་ཚ་བ་དང་། འདུ་ཤེས་སྣ་ཚོགས། སྨྲ་བ་མང་བ། ཧ་ཅང་སྒོམ་དྲགས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྐྱོན་བཅུ་གཅིག་བྲལ་བའོ།
此中，清净天眼是离疑不作意、身恶行、昏沉、睡眠掉举、过勤、散乱心、怯弱、种种想、多言、过度修习等十一种过失。


 །དེའང་ལྷའི་བར་སྲིད་ཀྱིས་འགྲོ་བ་ལྔའི་བར་སྲིད་མཐོང་བ་ནས། དམྱལ་བས་རང་ཁོ་ནའི་བར་སྲིད་མཐོང་བའི་བར་དང་། རིགས་མཐུན་དང་ལྷ་མིག་དག་པ་གསུམ་གྱིས་མཐོང་ཞེས་ཁ་ཅིག་འདོད།དེ་ནི་སྔོན་ལ༷ས་ཀྱིས༷་བསྐྱེད་པས་གང་བསམ་པར་ཕྱིན་པའི་རྫུ༷་འཕྲུལ༷་ཤིན་ཏུ་མགྱོགས་པའི་ཤུགས༷་དང༷་ལྡན༷་ལ། སྲིད་པ་ཚོལ་བས་དབ༷ང་པོ༷་ཀུན༷་ཚང༷་ཞིང་རི་བྲག་སོགས་ལ་ཐོགས༷་པ་མེ༷ད་པ་དང་ལྡན༷་ཏེ། མའི་མངལ་དང་། རྡོར་གདན་མ་གཏོགས་མི་ཐོགས་པར་འཆད། སྐྱེ་གནས་ཀྱང་མངལ་སྒོ་ནས་འཇུག་གི་ལྟོ་བ་བརྡོལ་ཏེ་འཇུག་པ་མིན་པས། མཚེ་མ་ལས་གང་ཕྱིས་བྱུང་བ་ཕུ་བོ་དང་སྔར་བྱུང་ནུ་བོ་ཞེས་བཤད་དོ། །གང་གྲུབ་པ་དེ་ལས་སྲིད་པ་གཞན་དུ་མི༷་ཟློག༷་སྟེ། དགེ་མི་དགེས་འཕངས་པའི་རྣམ་སྨིན་གྲུབ་ཟིན་པའི་ཕྱིར་དེའི་དོན་དུ་དགེ་རྩ་རྣམས་ནི་དམྱལ་སོགས་སྐྱེས་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་ཆུང་བ་དང་། དེ་ལས་ཐར་ཕྱིར་ཡིན་ཟེར། ཀུན་བཏུས་ལས་ཅི་སྟེ་ན་ལྡོག་གོ། དེ་ན་གནས་པ་ཡང་ལས་སོགས་སོ་ཞེས་གསུངས། 
3-72a
འདོད་པའི་བར་སྲིད་དེ༷་ནི༷་སྐལ་བ་བཟང་ངན་གྱིས་དྲི༷་ཞིམ་མི་ཞིམ་ཟ༷་བའོ༷། །གཟུགས་ཀྱི་དེ་ཁམས་ཟས་ལ་ཆགས་པ་བྲལ་ཕྱིར་དྲི་ཟ་བ་མིན་ནོ། །གནས་ཡུན་ཞག་བདུན་དང་། ངེས་མེད་དང་ཐུང་ངུར་འདོད་པ་སོགས་སོ། །བཞི་པ་ལ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས་ལས། དང་པོ། ལས་ལས་བྱུང་བའི་མིག་གིས་ཐག་རིང་ན་གནས་པའི་རང་སྐྱེ་བའི་གནས་མཐོང་སྟེ། ཐོག་མེད་ནས་གོམས་པའི་བློ༷་ནི༷་ཕོར་སྐྱེ་ན་མོ་ལ་ཆགས་ཕོ་ལ་སྡང་། ཅིག་ཤོས་དེ་ལས་ལྡོག་པའི་ཕྱིན༷་ཅི༷་ལོག༷་ཏུ་གྱུར༷་པས༷་སྐྱེ་གནས་དང་པོ་གཉིས་མའི་མངལ་ལ་རྩེ༷་དགས༷་འགྲོ༷་བའི༷་ཡུལ༷་མངལ་དུ༷་འགྲོ༷་ཞིང༷་། མ་ནིང་ཀྱང་དང་པོ་ཕོ་མོ་གང་རུང་དུ་ཡོད་དེ། དབང་པོ་ཀུན་ཚོང་ཡིན་ཕྱིར། དེ་ཞུགས་ནས་ཕྱིས་མ་ནིང་གི་ལུས་འཛིན་ཟེར། གཙོ་ཆེ་བའི་དབང་ལས་གཞན་ཡང་མངལ་དུ་འཇུག་པ་ལ་རྨི་ལམ་བཞིན་སྣང་ཚུལ་ཡོད་པར་གསལ་ལོ། །གང་ལྟར་ཡང་སྲེད་པས་དྲངས་ཏེ་འཁོར་བར་འཁྱམས་པས་སོ། །དབང་པོ་ནི་ཁུ་ཁྲག་དེ་ཉིད་ཀྱིས་འབྱུང་བའམ་དེ་ལས་སྐྱེས་པའི་འབྱུང་བ་གཞན་གྱིས་སྐྱེས་པར་འདོད་པ་གཉིས་ཡོད་ཀྱང་། ཕ་མའི་ཁུ་ཁྲག་ཉེར་ལེན་རང་གི་བར་སྲིད་ཀྱི་རྐྱེན་རྒྱུ་བྱས་ནས་སོ། །དྲོད་གཤེར་སྐྱེས་ནི་དྲི༷་དང༷་རྫུས་སྐྱེས་ནི་གན༷ས་ལ༷་མངོ༷ན་པར་འདོ༷ད་པས་འགྲོ་བ་དེ་ནི་སྐྱེ་གནས་གཞ༷ན་གཉིས་ཀྱིས་འཇུག་ཚུལ་ལོ། །དབྱིབས་ནི་དམྱལ༷་བ༷་ཡི༷་བར་སྲིད་ནི༷་མི་འདོད་བཞིན་སྤྱི༷འུ༷་ཚུགས༷་སུ་ལྷུང་བའམ་གཤིན་རྗེའི་ཞགས་པས་བཏབ་སྟེ་འཁྲིད་པ་ཡི༷ན་ལ། ཡི་དྭགས་དུད་འགྲོ་སྐས་ལས་འབབ་པ་ལྟ་བུ་
3-72b
དང་། མི་ཡི་ནི་ཐང་ལ་འགྲོ་བ་ལྟ་བུ། ཡི་དྭགས་ཀྱི་ནི་རྒྱབ་ཀྱིས་འགྲོ་བར་བཤད་དོ། །ལྷ་ཡི་ནི་སྟན་ལས་སྡང་བ་ལྟ་བུ་གྱེན་དུའོ་ཟེར། གཉིས་པ། བར་སྲིད་མངལ་དུ་འཇུག་པ་ལ་གསུམ་ལས། གཅི༷ག་ནི༷་དང་པོ་ཤེས༷་བཞིན༷་དུ༷་འཇུག༷་གོ༷། གཞན༷་ནི༷་འཇུག་པར་མ་ཟད་གན༷ས་པ༷་ཡང༷་ཤེས་ལ་། གཞན་ནི་འཇུག་པར་མ་ཟད་གནས་པ་ཡང་ཤེས་ལ་གཞན་ནི་འབྱུང་བའང་སྟེ་གསུམ་ཀ་ཤེས་སོ། །གཞན༷་ནི༷་གསུམ་པོ་ཐ༷མས་ཅ༷ད་ལ་རྨོངས༷་ཤིང་། དེ་ཡང་སྒོ༷་ང༷་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པ་ནི་གསུམ་ཀ་ལ་རྟག༷་ཏུ༷་རྨོངས་པའོ༷། །དེ་ལ་སྐྱེས་ཞེས་པ་ནི་མ་འོངས་པའི་མིང་གིས་བསྟན་པ་སྟེ་ཕྱེ་འཐག་ཅེས་པ་བཞིན་ནོ། །འཇུག་སོགས་མི་ཤེས་པ་སྐལ་དམན་ཆར་རླུང་སོགས་ཀྱིས་བདས་ནས་རྩྭའི་སྤྱིལ་པོ་སོགས་སུ་ཞུགས་པ་དང་། གནས་པ་དང་། འབྱིན་པའི་སྣང་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་། སྐལ་བཟང་དག་ཁང་བཟང་སོགས་ལ་ཞུགས་གནས་འབྱིན་པའི་སྣང་བ་དང་། ཤེས་བཞིན་ནི་མའི་མངལ་ཡིན་པར་ཤེས་ནས་འཇུག་གནས་འབྱུང་བར་ཤེས་པས་དེ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་འདུ་ཤེས་དང་མོས་པ་མེད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
དེའང་ལྷའི་བར་སྲིད་ཀྱིས་འགྲོ་བ་ལྔའི་བར་སྲིད་མཐོང་བ་ནས། དམྱལ་བས་རང་ཁོ་ནའི་བར་སྲིད་མཐོང་བའི་བར་དང་། རིགས་མཐུན་དང་ལྷ་མིག་དག་པ་གསུམ་གྱིས་མཐོང་ཞེས་ཁ་ཅིག་འདོད།
此复，从天之中有见五趣中有，至地狱见唯自中有为止，有些主张由同类和清净天眼三者所见。
དེ་ནི་སྔོན་ལ༷ས་ཀྱིས༷་བསྐྱེད་པས་གང་བསམ་པར་ཕྱིན་པའི་རྫུ༷་འཕྲུལ༷་ཤིན་ཏུ་མགྱོགས་པའི་ཤུགས༷་དང༷་ལྡན༷་ལ། སྲིད་པ་ཚོལ་བས་དབ༷ང་པོ༷་ཀུན༷་ཚང༷་ཞིང་རི་བྲག་སོགས་ལ་ཐོགས༷་པ་མེ༷ད་པ་དང་ལྡན༷་ཏེ།
彼由宿业所生故，具能至所思的神通极快速力，寻求有故诸根具足，且具不被山岩等所阻碍。
མའི་མངལ་དང་། རྡོར་གདན་མ་གཏོགས་མི་ཐོགས་པར་འཆད། སྐྱེ་གནས་ཀྱང་མངལ་སྒོ་ནས་འཇུག་གི་ལྟོ་བ་བརྡོལ་ཏེ་འཇུག་པ་མིན་པས། མཚེ་མ་ལས་གང་ཕྱིས་བྱུང་བ་ཕུ་བོ་དང་སྔར་བྱུང་ནུ་བོ་ཞེས་བཤད་དོ། །
说除母胎与金刚座外不被障碍。生处亦从胎门入，非穿破腹部而入，故说双胞胎中后出者为兄长，先出者为弟弟。
གང་གྲུབ་པ་དེ་ལས་སྲིད་པ་གཞན་དུ་མི༷་ཟློག༷་སྟེ། དགེ་མི་དགེས་འཕངས་པའི་རྣམ་སྨིན་གྲུབ་ཟིན་པའི་ཕྱིར་དེའི་དོན་དུ་དགེ་རྩ་རྣམས་ནི་དམྱལ་སོགས་སྐྱེས་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་ཆུང་བ་དང་། དེ་ལས་ཐར་ཕྱིར་ཡིན་ཟེར།
不从所成之有转向他有，因善不善所引异熟已成就故，为此善根虽生地狱等，是为苦少及从中解脱，如是说。
ཀུན་བཏུས་ལས་ཅི་སྟེ་ན་ལྡོག་གོ། དེ་ན་གནས་པ་ཡང་ལས་སོགས་སོ་ཞེས་གསུངས།
《集论》说："何故则转？于彼住也业等。"
འདོད་པའི་བར་སྲིད་དེ༷་ནི༷་སྐལ་བ་བཟང་ངན་གྱིས་དྲི༷་ཞིམ་མི་ཞིམ་ཟ༷་བའོ༷། །
欲界中有因福德好坏而食香美不美。
གཟུགས་ཀྱི་དེ་ཁམས་ཟས་ལ་ཆགས་པ་བྲལ་ཕྱིར་དྲི་ཟ་བ་མིན་ནོ། །
色界中有因离食贪故非食香。
གནས་ཡུན་ཞག་བདུན་དང་། ངེས་མེད་དང་ཐུང་ངུར་འདོད་པ་སོགས་སོ། །
住期七日、不定和短暂等主张。
བཞི་པ་ལ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས་ལས། དང་པོ། ལས་ལས་བྱུང་བའི་མིག་གིས་ཐག་རིང་ན་གནས་པའི་རང་སྐྱེ་བའི་གནས་མཐོང་སྟེ།
第四分总别二者。初，以业所生眼见远处自生处。
ཐོག་མེད་ནས་གོམས་པའི་བློ༷་ནི༷་ཕོར་སྐྱེ་ན་མོ་ལ་ཆགས་ཕོ་ལ་སྡང་། ཅིག་ཤོས་དེ་ལས་ལྡོག་པའི་ཕྱིན༷་ཅི༷་ལོག༷་ཏུ་གྱུར༷་པས༷་སྐྱེ་གནས་དང་པོ་གཉིས་མའི་མངལ་ལ་རྩེ༷་དགས༷་འགྲོ༷་བའི༷་ཡུལ༷་མངལ་དུ༷་འགྲོ༷་ཞིང༷་།
无始以来串习的心，若生为男则贪女厌男，另一方则相反，因颠倒故，初两种生处以喜乐趋入母胎境。
མ་ནིང་ཀྱང་དང་པོ་ཕོ་མོ་གང་རུང་དུ་ཡོད་དེ། དབང་པོ་ཀུན་ཚོང་ཡིན་ཕྱིར། དེ་ཞུགས་ནས་ཕྱིས་མ་ནིང་གི་ལུས་འཛིན་ཟེར།
中性者最初也是男女之一，因诸根具足故，入后才持中性身，如是说。
གཙོ་ཆེ་བའི་དབང་ལས་གཞན་ཡང་མངལ་དུ་འཇུག་པ་ལ་རྨི་ལམ་བཞིན་སྣང་ཚུལ་ཡོད་པར་གསལ་ལོ། །གང་ལྟར་ཡང་སྲེད་པས་དྲངས་ཏེ་འཁོར་བར་འཁྱམས་པས་སོ། །
从主要情况外，入胎时也有如梦般的显现方式，明显因为无论如何都是由渴爱牵引而漂泊轮回。
དབང་པོ་ནི་ཁུ་ཁྲག་དེ་ཉིད་ཀྱིས་འབྱུང་བའམ་དེ་ལས་སྐྱེས་པའི་འབྱུང་བ་གཞན་གྱིས་སྐྱེས་པར་འདོད་པ་གཉིས་ཡོད་ཀྱང་། ཕ་མའི་ཁུ་ཁྲག་ཉེར་ལེན་རང་གི་བར་སྲིད་ཀྱི་རྐྱེན་རྒྱུ་བྱས་ནས་སོ། །
诸根有主张由精血本身所生或由彼生的其他大种所生两种见解，然是以父母精血为亲因，自己中有为缘而作因。
དྲོད་གཤེར་སྐྱེས་ནི་དྲི༷་དང༷་རྫུས་སྐྱེས་ནི་གན༷ས་ལ༷་མངོ༷ན་པར་འདོ༷ད་པས་འགྲོ་བ་དེ་ནི་སྐྱེ་གནས་གཞ༷ན་གཉིས་ཀྱིས་འཇུག་ཚུལ་ལོ། །
湿生由香，化生由明显欲求处所而行，此乃其他二种生处的趣入方式。
དབྱིབས་ནི་དམྱལ༷་བ༷་ཡི༷་བར་སྲིད་ནི༷་མི་འདོད་བཞིན་སྤྱི༷འུ༷་ཚུགས༷་སུ་ལྷུང་བའམ་གཤིན་རྗེའི་ཞགས་པས་བཏབ་སྟེ་འཁྲིད་པ་ཡི༷ན་ལ། ཡི་དྭགས་དུད་འགྲོ་སྐས་ལས་འབབ་པ་ལྟ་བུ་དང་།
形状是，地狱中有不欲倒栽而堕或被阎罗索套牵引，饿鬼旁生如从梯下降，
མི་ཡི་ནི་ཐང་ལ་འགྲོ་བ་ལྟ་བུ། ཡི་དྭགས་ཀྱི་ནི་རྒྱབ་ཀྱིས་འགྲོ་བར་བཤད་དོ། །ལྷ་ཡི་ནི་སྟན་ལས་སྡང་བ་ལྟ་བུ་གྱེན་དུའོ་ཟེར།
人如平地行走，饿鬼说是以背部行走，天则如从座位起向上行，如是说。
གཉིས་པ། བར་སྲིད་མངལ་དུ་འཇུག་པ་ལ་གསུམ་ལས། གཅི༷ག་ནི༷་དང་པོ་ཤེས༷་བཞིན༷་དུ༷་འཇུག༷་གོ༷། གཞན༷་ནི༷་འཇུག་པར་མ་ཟད་གན༷ས་པ༷་ཡང༷་ཤེས་ལ་། གཞན་ནི་འཇུག་པར་མ་ཟད་གནས་པ་ཡང་ཤེས་ལ་གཞན་ནི་འབྱུང་བའང་སྟེ་གསུམ་ཀ་ཤེས་སོ། །
第二，中有入胎分三：一类初唯知入，另一类不仅入且知住，另一类不仅入且知住，另一类连出也即三者都知。
གཞན༷་ནི༷་གསུམ་པོ་ཐ༷མས་ཅ༷ད་ལ་རྨོངས༷་ཤིང་། དེ་ཡང་སྒོ༷་ང༷་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པ་ནི་གསུམ་ཀ་ལ་རྟག༷་ཏུ༷་རྨོངས་པའོ༷། །
另一类对三者皆愚昧，又卵生者常愚昧于三者。
དེ་ལ་སྐྱེས་ཞེས་པ་ནི་མ་འོངས་པའི་མིང་གིས་བསྟན་པ་སྟེ་ཕྱེ་འཐག་ཅེས་པ་བཞིན་ནོ། །
其中"生"是以未来名词表示，如磨面般。
འཇུག་སོགས་མི་ཤེས་པ་སྐལ་དམན་ཆར་རླུང་སོགས་ཀྱིས་བདས་ནས་རྩྭའི་སྤྱིལ་པོ་སོགས་སུ་ཞུགས་པ་དང་། གནས་པ་དང་། འབྱིན་པའི་སྣང་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་།
不知入等者，福薄被雨风等驱赶，进入草棚等，住及出有颠倒显现，
སྐལ་བཟང་དག་ཁང་བཟང་སོགས་ལ་ཞུགས་གནས་འབྱིན་པའི་སྣང་བ་དང་། ཤེས་བཞིན་ནི་མའི་མངལ་ཡིན་པར་ཤེས་ནས་འཇུག་གནས་འབྱུང་བར་ཤེས་པས་དེ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་འདུ་ཤེས་དང་མོས་པ་མེད་དོ།
福善者入住好宅等显现，知明即知是母胎而知入住出，故无颠倒想与信解。


 །རྩཱའི་གསེབ་ཏུ་ཞུགས་པ་སོགས་ལ་ཆགས་སྡང་མེད་ཀྱང་དེར་འདུ་ཤེས་པས་ན། རང་སའི་ཉོན་མོངས་ཀུན་ཞེས་བཤད་པར་འཆད་ལ། གཞན་དག་རང་དང་རིང་བའི་སྐབས་ཆགས་སྡང་དང་། རང་དང་ཉེ་བའི་སྐབས་ནགས་ཐིབ་པོ་སོགས་ཟེར་ཀྱང་ཕྱོགས་གཅིག་གི་ངེས་པ་མེད་ལ། ཉོན་མོངས་ཅན་ཡིན་པར་གྲུབ་བོ། །ཡང་འཇུག་པ་ཤེས་ལ་ཕྱི་མ་གཉིས་མི་ཤེས་པ་དང་། དང་པོ་གཉིས་ཤེས་
3-73a
ལ་འབྱུང་བ་མི་ཤེས་པ། གསུམ་ཀ་ཤེས་པ་དང་། མངལ༷་དུ༷་འཇུག༷་པ༷་ནི་གསུམ༷་དག༷་སྟེ༷་དེ་ལ་འཁོར༷་ལོས༷་སྒྱུར༷་ནི་དང་པོ་དང༷་རང༷་བྱུང༷་རང་རྒྱལ་སངས་རྒྱས་གཉི༷ས་ནི་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འཁོར་སྒྱུར་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ལ༷ས་སམ༷། རང་རྒྱལ་ལ་བསྐལ་པ་བརྒྱར་དངོས་པོ་དྲུག་ཤེས་པའི་ཡེ༷་ཤེས༷་སམ༷། སངས་རྒྱས་ནི། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་གཉི༷ས་ཀ༷་རྒྱ༷་ཆེ༷་བའི་ཕྱིར༷་ན༷་གོ༷་རིམ༷་བཞིན༷་དུ་སྦྱར་རོ། །འཁོར་སྒྱུར་སོགས་ཀྱང་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་མིང་ངོ་། །འོ་ན་རང་རྒྱལ་སྒོང་སྐྱེས་རྣམས་ཅི་ཞེ་ན། འདི་མངལ་སྐྱེས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པའམ། ཡང་ན་འཇུག་གནས་ཤེས་པ་དེ་བསེ་རུ་ལྟ་བུའི་དབང་དུ་བྱས་ལ་སྒོང་སྐྱེས་དེ་དག་ནི་ཚོགས་སྤྱོད་ཡིན་པས་ཉེས་པ་མེད་དོ་ཟེར་རོ། །
再说住法
གཉིས་པ་ལ། གང་གནས་པ་སེམས་ཅན་གྱི་རྟེན་འབྲེལ་དང་། གང་གིས་གནས་པ་ཟས་ཀྱི་རྟེན་འབྲེལ་གཉིས།
所住有情缘起
དང་པོ་ལ། མདོར་བསྟན། རྒྱས་བཤད། དེ་དག་གི་དོན་སྲིད་པ་བཞིར་བསྡུས་ནས་དེ་དག་ཉོན་མོངས་ཡིན་མིན་དང་ཁམས་གང་ན་ཡོད་དཔྱད་པ་དང་གསུམ་ལས།
略说
དང་པོ། ཕྱི་རོལ་པ་རྣམས་འཆི་སྲིད་ནས་སྐྱེ་སྲིད་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་བར་སྲིད་མིན། བདག་རྟག་པ་གཞན་དུ་འཕོ་བ་ཡིན་ནོ་ཟེར། སྲིད་པ་གཞན་དུ་འགྲོ་བའི་བདག༷་རྟག་པ་ནི་མེད་དེ། སྐྱེ་སྲིད་སོགས་ལས་གཞན་དུ་བདག་མ་དམིགས་ལ་དེ་དང་གཅིག་ན་མི་རྟག་པ་དུ་མ་ཡིན་པས་སོ། །འོ་ན་འཆི་སྲིད་ནས་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་དེ་གང་ཞེ་ན། ཕུང༷་པོ༷་ཡི་རྒྱུན་ཙམ༷་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་
3-73b
བ་ཉི༷ད་དོ༷། །དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་ན་སྔ་མའི་ཉོ༷ན་མོང༷ས་དང་ལ༷ས་ཀྱི༷་རྒྱུས་མངོ༷ན་པར་འདུས༷་བྱས༷་པའི་སྲི༷ད་པ༷་བ༷ར་མའི༷ རྒྱུན༷་གྱིས༷་ནི༷་སྐྱེ་སྲིད་ཀྱི་གནས་མངལ་དུ་འགྲོ་སྟེ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར། མངལ་དུ་འགྲོ་ཞེས་པས་སྐྱེ་གནས་གཞན་ཡང་མཚོན། བར་སྲིད་སྐྱེ་སྲིད་དུ་འཕོ་བ་མིན་ཏེ། དཔེར་ན། མར༷་མེ༷་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་ཡང་རྒྱུན་གྱིས་ཡུལ་གཞན་དུ་འགྲོ་བ་བཞིན༷་དུ༷་སྐྱེ་སྲིད་ཀྱི་གནས་མང༷ལ་དུ༷་འགྲོ༷་བའི་དཔེ་འདིས་ཁ་ཐོན་མེ་ལོང་སོགས་གཞན་ཡང་མཚོན་ནོ། །དེ་ནས་སྔོན་གྱི་ལས་ཉོན་གྱིས་ཇི༷་ལྟར༷་འཕངས༷་པ་བཞིན༷་དུ་ནུར་ནུར། མེར་མེར། ལྟར་ལྟར། གོར་གོར། མཁྲང་འགྱུར་སོགས་རིམ༷་གྱིས༷་རྒྱུན༷་རྒས་པའི་བར་དུ་སྐྱེ༷ས་ན༷ས་ཡང་ལ༷ས་དང༷་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཀྱིས༷་འཇིག༷་རྟེན༷་ཕ༷་རོལ༷་དག༷་ཏུ༷་འགྲོ༷་བའོ། །དེ་ལྟར་ཡང་ཡང་འཁོར་བའི་སྲི༷ད་པའི༷་འཁོར༷་ལོ༷་ཐོག༷་མ༷་མེ༷ད་པ་གང་དེ༷་ནི༷་རྟེན༷་ཅིང༷་འབྲེལ༷་བར་འབྱུང༷་བའི༷་ཡན༷་ལག༷་བཅུ༷་གཉི༷ས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་འཁོར་ལ་དེ་ཡང་ཆ༷་གསུམ༷་མོ༷། །ཇི་ལྟར་ན་ཚེ་སྔོ༷ན་མ་རིག་པ་དང་འདུ་བྱེད་གཉིས་དང༷་ཕྱི༷་མཐར༷་སྐྱེ་རྒ་སྟེ་གཉི༷ས་གཉི༷ས་དང༷་། བར༷་དུ༷་བརྒྱ༷ད་དོ། །དེ་ལ་སྐྱེ་གནས་དང་པོ་གཉིས་ཚེ་ཡོངས༷་སུ་རྫོགས༷་པ་དང་ལྡན༷་པ་ལ༷འོ། །རྫུས་སྐྱེས་དང་བར་མ་དོར་འཆི་བ་དང་། ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ལ་དེ་ལྟར་མ་ངེས་པས་སོ། །རྣམ་ཤེས་སྐྱེ་བ་གཉིས་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་གཞན་རྣམས་རྒྱུན་ཆགས་པའོ། །མིང་ནི་མིང་ལྟར་ཐོགས་མེད་བཞི། གཟུགས་མེར་མེར་པོ་ལ་སོགས་པའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
རྩཱའི་གསེབ་ཏུ་ཞུགས་པ་སོགས་ལ་ཆགས་སྡང་མེད་ཀྱང་དེར་འདུ་ཤེས་པས་ན། རང་སའི་ཉོན་མོངས་ཀུན་ཞེས་བཤད་པར་འཆད་ལ། གཞན་དག་རང་དང་རིང་བའི་སྐབས་ཆགས་སྡང་དང་། རང་དང་ཉེ་བའི་སྐབས་ནགས་ཐིབ་པོ་སོགས་ཟེར་ཀྱང་ཕྱོགས་གཅིག་གི་ངེས་པ་མེད་ལ། ཉོན་མོངས་ཅན་ཡིན་པར་གྲུབ་བོ། །
虽于进入草丛等无贪嗔，但由于认识为彼处，故说为自地诸烦恼。其他论师说远离自己时为贪嗔，接近自己时为密林等，虽说如此但无一方决定，已成立为有烦恼性。
ཡང་འཇུག་པ་ཤེས་ལ་ཕྱི་མ་གཉིས་མི་ཤེས་པ་དང་། དང་པོ་གཉིས་ཤེས་ལ་འབྱུང་བ་མི་ཤེས་པ། གསུམ་ཀ་ཤེས་པ་དང་། མངལ༷་དུ༷་འཇུག༷་པ༷་ནི་གསུམ༷་དག༷་སྟེ༷་དེ་ལ་འཁོར༷་ལོས༷་སྒྱུར༷་ནི་དང་པོ་དང༷་རང༷་བྱུང༷་རང་རྒྱལ་སངས་རྒྱས་གཉི༷ས་ནི་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་ཡིན་ནོ། །
另有知入而不知后二者，知前二者而不知出，知三者，入胎有三类，其中转轮王为第一，自生独觉佛陀二者为第二和第三。
ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འཁོར་སྒྱུར་ནི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ལ༷ས་སམ༷། རང་རྒྱལ་ལ་བསྐལ་པ་བརྒྱར་དངོས་པོ་དྲུག་ཤེས་པའི་ཡེ༷་ཤེས༷་སམ༷། སངས་རྒྱས་ནི། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་གཉི༷ས་ཀ༷་རྒྱ༷་ཆེ༷་བའི་ཕྱིར༷་ན༷་གོ༷་རིམ༷་བཞིན༷་དུ་སྦྱར་རོ། །
为何如此？由于转轮王有福德业，独觉有百劫了知六事的智慧，佛陀福德与智慧二者广大故，依次配对。
འཁོར་སྒྱུར་སོགས་ཀྱང་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་མིང་ངོ་། །འོ་ན་རང་རྒྱལ་སྒོང་སྐྱེས་རྣམས་ཅི་ཞེ་ན། འདི་མངལ་སྐྱེས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པའམ། ཡང་ན་འཇུག་གནས་ཤེས་པ་དེ་བསེ་རུ་ལྟ་བུའི་དབང་དུ་བྱས་ལ་སྒོང་སྐྱེས་དེ་དག་ནི་ཚོགས་སྤྱོད་ཡིན་པས་ཉེས་པ་མེད་དོ་ཟེར་རོ། །
转轮王等也是未来之名。若问，独觉卵生者如何？此是就胎生而言，或说知入住是就犀角喻独觉而言，卵生者为部行，故无过失，如是说。
再说住法
གཉིས་པ་ལ། གང་གནས་པ་སེམས་ཅན་གྱི་རྟེན་འབྲེལ་དང་། གང་གིས་གནས་པ་ཟས་ཀྱི་རྟེན་འབྲེལ་གཉིས།
第二分为所住有情缘起和能住食缘起两种。
所住有情缘起
དང་པོ་ལ། མདོར་བསྟན། རྒྱས་བཤད། དེ་དག་གི་དོན་སྲིད་པ་བཞིར་བསྡུས་ནས་དེ་དག་ཉོན་མོངས་ཡིན་མིན་དང་ཁམས་གང་ན་ཡོད་དཔྱད་པ་དང་གསུམ་ལས།
初分三：略说、广说、将彼等义摄为四有后观察彼等是否烦恼及于何界有。
略说
དང་པོ། ཕྱི་རོལ་པ་རྣམས་འཆི་སྲིད་ནས་སྐྱེ་སྲིད་དུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་བར་སྲིད་མིན། བདག་རྟག་པ་གཞན་དུ་འཕོ་བ་ཡིན་ནོ་ཟེར། སྲིད་པ་གཞན་དུ་འགྲོ་བའི་བདག༷་རྟག་པ་ནི་མེད་དེ། སྐྱེ་སྲིད་སོགས་ལས་གཞན་དུ་བདག་མ་དམིགས་ལ་དེ་དང་གཅིག་ན་མི་རྟག་པ་དུ་མ་ཡིན་པས་སོ། །
初，外道诸师认为从死有至生有结生非中有，而是常我迁移他处。往他有之常我是无，因除生有等外未见有我，若与彼同则成无常多体故。
འོ་ན་འཆི་སྲིད་ནས་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་དེ་གང་ཞེ་ན། ཕུང༷་པོ༷་ཡི་རྒྱུན་ཙམ༷་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བ་ཉི༷ད་དོ༷། །
那么从死有至结生是什么？唯蕴相续即缘起性。
དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་ན་སྔ་མའི་ཉོ༷ན་མོང༷ས་དང་ལ༷ས་ཀྱི༷་རྒྱུས་མངོ༷ན་པར་འདུས༷་བྱས༷་པའི་སྲི༷ད་པ༷་བ༷ར་མའི༷ རྒྱུན༷་གྱིས༷་ནི༷་སྐྱེ་སྲིད་ཀྱི་གནས་མངལ་དུ་འགྲོ་སྟེ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར། མངལ་དུ་འགྲོ་ཞེས་པས་སྐྱེ་གནས་གཞན་ཡང་མཚོན།
如何呢？由前烦恼与业因所显现造作的中有之相续往生有处胎而结生。"往胎"也表示其他生处。
བར་སྲིད་སྐྱེ་སྲིད་དུ་འཕོ་བ་མིན་ཏེ། དཔེར་ན། མར༷་མེ༷་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་ཡང་རྒྱུན་གྱིས་ཡུལ་གཞན་དུ་འགྲོ་བ་བཞིན༷་དུ༷་སྐྱེ་སྲིད་ཀྱི་གནས་མང༷ལ་དུ༷་འགྲོ༷་བའི་དཔེ་འདིས་ཁ་ཐོན་མེ་ལོང་སོགས་གཞན་ཡང་མཚོན་ནོ། །
中有非转为生有，如灯虽为刹那相续却往他处一般，往生有处胎，此例也表示口气镜等其他情况。
དེ་ནས་སྔོན་གྱི་ལས་ཉོན་གྱིས་ཇི༷་ལྟར༷་འཕངས༷་པ་བཞིན༷་དུ་ནུར་ནུར། མེར་མེར། ལྟར་ལྟར། གོར་གོར། མཁྲང་འགྱུར་སོགས་རིམ༷་གྱིས༷་རྒྱུན༷་རྒས་པའི་བར་དུ་སྐྱེ༷ས་ན༷ས་ཡང་ལ༷ས་དང༷་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཀྱིས༷་འཇིག༷་རྟེན༷་ཕ༷་རོལ༷་དག༷་ཏུ༷་འགྲོ༷་བའོ། །
然后如前业惑所引，成为凝酪、膜疱、软肉、坚肉、肢节等，次第相续直至老，生后再由业与烦恼往他世界而行。
དེ་ལྟར་ཡང་ཡང་འཁོར་བའི་སྲི༷ད་པའི༷་འཁོར༷་ལོ༷་ཐོག༷་མ༷་མེ༷ད་པ་གང་དེ༷་ནི༷་རྟེན༷་ཅིང༷་འབྲེལ༷་བར་འབྱུང༷་བའི༷་ཡན༷་ལག༷་བཅུ༷་གཉི༷ས་ཀྱི་ཚུལ་དུ་འཁོར་ལ་དེ་ཡང་ཆ༷་གསུམ༷་མོ༷། །
如是反复流转之轮回无始有轮，即是以十二缘起支方式流转，彼复三分。
ཇི་ལྟར་ན་ཚེ་སྔོ༷ན་མ་རིག་པ་དང་འདུ་བྱེད་གཉིས་དང༷་ཕྱི༷་མཐར༷་སྐྱེ་རྒ་སྟེ་གཉི༷ས་གཉི༷ས་དང༷་། བར༷་དུ༷་བརྒྱ༷ད་དོ། །
如何？前世无明与行二者，后际生与老二二，中间八。
དེ་ལ་སྐྱེ་གནས་དང་པོ་གཉིས་ཚེ་ཡོངས༷་སུ་རྫོགས༷་པ་དང་ལྡན༷་པ་ལ༷འོ། །
其中前两种生处于寿命圆满者。
རྫུས་སྐྱེས་དང་བར་མ་དོར་འཆི་བ་དང་། ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ལ་དེ་ལྟར་མ་ངེས་པས་སོ། །
化生和中有死亡及上二界不如是决定故。
རྣམ་ཤེས་སྐྱེ་བ་གཉིས་སྐད་ཅིག་རེ་རེ་ལ་གཞན་རྣམས་རྒྱུན་ཆགས་པའོ། །
识与生二者于一一刹那，其余连续。
མིང་ནི་མིང་ལྟར་ཐོགས་མེད་བཞི། གཟུགས་མེར་མེར་པོ་ལ་སོགས་པའོ།
名即如名无碍四，色为膜疱等。


 །
广说
གཉིས་པ་ལ། གནས་སྐབས་པའི་
3-74a
རྟེན་འབྲེལ་ངོ་བོ་ཡན་ལག་གསུམ་དཔེ་དང་སྦྱར་བ་གསུམ་ལས།
住时缘起
དང་པོ་ལ། གནས་སྐབས་ཀྱི་རྟེན་འབྲེལ་བཤད་པ་དང་། རྟེན་འབྲེལ་གྱི་དགོས་པ་སོགས་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། དངོས་དང་། དོགས་སྤང་གཉིས་ཀྱི་། དང་པོ། མ༷་རིག༷་པ་ནི་ཉོ༷ན་མོང༷ས་སྤྱོད་པ་སྐྱེ་བ་སྔོ༷ན་མའི་གན༷ས་སྐབས༷་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལྔའོ། །འདུ༷་བྱེ༷ད་དག༷་ནི༷་སྐྱེ་བ་སྔོ༷ན་མར་དགེ་སོགས་ལ༷ས་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི༷་ཕུང་པོ་ལྔའོ། །རྣམ༷་ཤེས༷་ནི་སྐྱེ་བ་འདིར་མངལ་དུ་ཉིང་མཚ༷མས་སྦྱོར༷་བའི་སྐད་ཅིག་གི་ཕུང༷་པོ༷་ལྔ་པོ་ཡི༷ན་ཞིང་། མིང༷་དང༷་གཟུ༷གས་ནི༷་མཚམས་སྦྱར་བའི་སྐད་ཅིག་དེ༷་ཕན༷་ཆ༷ད་དང་། སྐྱེ༷་མཆེ༷ད་དྲུག༷་དོད་ཀྱི་བར་མངལ་གྱི་གནས་སྐབས་དང་པོ་བཞི་ཚུན༷་ཆ༷ད་དོ༷། །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་དེ༷་ནི༷་ཡུལ་དབང་ཤེས་གསུམ༷་འདུས༷་ནས་ཡུལ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་ཚུན༷་ཆ༷ད་དོ༷། །གསུམ་འདུས་ནས་རེག༷་པ༷་འཇོག་སྟེ། གསུམ་འདུས་ནས་ཡུལ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་ནས་ཚོར་བ་བདེ༷་སྡུག༷་ལ༷་སོ༷གས་ཀྱི༷་རྒྱུ༷་ཡིད་འོང་མི་འོངས་སོགས་ཡོངས་སུ་གཅོད་ནས་ཤེས༷་ནུས༷་པ༷་ཚུན༷་ཆ༷ད་དོ༷། །ཡུལ་ལོངས་སྤྱོད་ནུས་ནས་ཚོར༷་བ་འཇོག་སྟེ། དེ་ཡང་གསུམ་གྱི་རྒྱུ་གཅོད་ནུས་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་འཁྲི༷ག་པ་ལ་སྤྱོད་མི་ནུས་པ་ཚུན༷་ཆ༷ད་དོ། །ཞེས་དངོས་སུ་མི་སྤྱོད་པའི་བར་གྱི་ཕུང་པོ་ལྔའོ། །སྲེ༷ད་པ༷་ནི༷་ལོངས༷་སྤྱོ༷ད་དང་འཁྲིག༷་པ༷་ལ་སྤྱོད་ནུས་ཤིང་དངོས་སུ་མ་སྤྱོད་པར་ཆགས༷་པ་ཅ༷ན་གྱི༷་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལྔའོ། །ཉེ༷་བར༷་ལེན༷་པ༷་ནི་ཡུལ་འདོད་པའི་ལོངས༷་སྤྱོ༷ད་རྣམ༷ས་ཐོབ༷་པར༷་བྱ༷་ཕྱིར༷་ཡོངས༷་སུ་རྒྱུག༷་ཅིང་སྤྱད་
3-74b
པའི༷་ཕུང་ལྔའོ། །དེ༷་ཡིས་ཡང་སྲི༷ད་ཀྱི་བདེ་སོགས་འབྲས༷་བུ༷་འབྱུང༷་བར་འགྱུར༷་བའི༷་ལ༷ས་བྱེ༷ད་པའི་ཕུང་ལྔ་དེ༷་ནི༷་སྲི༷ད་པ༷་ཞེས་བྱ་བ་ཡི༷ན་ནོ། །འདི་ནས་འཕོས་ནས་ཕྱི་མར་ཉིང༷་མཚ༷མས་སྦྱོར༷་བའི༷་ཕུང་པོ་དེ་ནི་སྐྱེ༷་བ༷་ཡི༷ན་ལ། དེའི་མིང་གཟུགས་ནས་ཚོར༷་བའི༷་བར༷་བཞི་ཡི་ཕུང་པོ་ནི༷་རྒ༷་ཤི༷་ཡི༷ན་ནོ། །དེ་ལྟ་བུའི་རྟེན་འབྲེལ་དེ་ཡང་སྐད་ཅིག་མ་དང་། རྒྱུན་ཆགས་པ། འབྲེལ་བ་ཅན་དང་། གནས་སྐབས་པ་དང་བཞི་གསུངས་པ་ལས། འདི༷་ནི༷་ཕྱི་མ་གན༷ས་སྐབས༷་པའི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བར༷་འདོ༷ད་དོ། །ལོ༷་ཞེས་བྱེ་སྨྲའི་འདོད་པའོ། །གཉིས་པ། ཐམས་ཅད་དུ་ཕུང་པོ་ལྔ་པར་ངེས་ན་ཅིའི་ཕྱིར་མ་རིག་པ་སོགས་སུ་བསྟན་ཅེ་ན། སྐབས་དེ་ནི་གཙོ༷་བོ༷འི༷་ཕྱིར༷་ན༷། དེའི་མིང་གིས་ཡན༷་ལག༷་ལ་ཡང་བཏགས་པའམ་བསྒྲགས༷་པ་སྟེ་དཔུང་ཚོགས་ཡན་ལག་བཞི་ལྡན་ལ་རྒྱལ་པོ་བྱུང་ངོ་ཞེས་བརྗོད་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ནི་འབྲེལ་བ་ཅན་དང་། རྒྱུན་ཆགས་པའི་རྟེན་འབྲེལ་ཡང་ཡིན་ཏེ་རྒྱུ་འབྲས་སུ་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཚེ་གསུམ་བར་ཆད་མེད་པར་རྒྱུན་ཆགས་སུ་འབྱུང་བས་སོ། །སྐད་ཅིག་མའི་རྟེན་འབྲེལ་ནི་སྲོག་གཅོད་སོགས་ཚེ་ཀུན་སློང་རྨོངས་པ་མ་རིག་པ། སེམས་པ་ལས་འདུ་བྱེད། ཡུལ་རིག་པ་རྣམ་ཤེས། དེ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་ཕུང་པོ་མིང་གཟུགས། མིག་དབང་སོགས་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག །གསུམ་འདུས་རེག་པ། རེག་པ་ཉམས་མྱོང་ཚོར་བ། ཤ་སོགས་ལ་ཆགས་པ་སྲེད་པ། དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་ངོ་ཚ་མེད་སོགས་ཀུན་དཀྲིས་རྣམས་ལེན་པ། དེས་ཀུན་སློང་ལུས་ངག་གི་ལས་སྲིད་པ། སྔར་མེད་པ་འབྱུང་བ་
3-75a
སྐྱེ་བ། ཡོངས་སྨིན་རྒ་བ། དེ་ཞིག་ཤི་བ་སྟེ། དེ་རྣམས་བྱ་རྫོགས་སྐད་ཅིག་ལ་འབྱུང་བས་སོ།

 །
广说
གཉིས་པ་ལ། གནས་སྐབས་པའི་
3-74a
རྟེན་འབྲེལ་ངོ་བོ་ཡན་ལག་གསུམ་དཔེ་དང་སྦྱར་བ་གསུམ་ལས།
住时缘起
དང་པོ་ལ། གནས་སྐབས་ཀྱི་རྟེན་འབྲེལ་བཤད་པ་དང་། རྟེན་འབྲེལ་གྱི་དགོས་པ་སོགས་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། དངོས་དང་། དོགས་སྤང་གཉིས་ཀྱི་། དང་པོ། མ༷་རིག༷་པ་ནི་ཉོ༷ན་མོང༷ས་སྤྱོད་པ་སྐྱེ་བ་སྔོ༷ན་མའི་གན༷ས་སྐབས༷་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལྔའོ། །འདུ༷་བྱེ༷ད་དག༷་ནི༷་སྐྱེ་བ་སྔོ༷ན་མར་དགེ་སོགས་ལ༷ས་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི༷་ཕུང་པོ་ལྔའོ། །རྣམ༷་ཤེས༷་ནི་སྐྱེ་བ་འདིར་མངལ་དུ་ཉིང་མཚ༷མས་སྦྱོར༷་བའི་སྐད་ཅིག་གི་ཕུང༷་པོ༷་ལྔ་པོ་ཡི༷ན་ཞིང་། མིང༷་དང༷་གཟུ༷གས་ནི༷་མཚམས་སྦྱར་བའི་སྐད་ཅིག་དེ༷་ཕན༷་ཆ༷ད་དང་། སྐྱེ༷་མཆེ༷ད་དྲུག༷་དོད་ཀྱི་བར་མངལ་གྱི་གནས་སྐབས་དང་པོ་བཞི་ཚུན༷་ཆ༷ད་དོ༷། །སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་པོ་དེ༷་ནི༷་ཡུལ་དབང་ཤེས་གསུམ༷་འདུས༷་ནས་ཡུལ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་ཚུན༷་ཆ༷ད་དོ༷། །གསུམ་འདུས་ནས་རེག༷་པ༷་འཇོག་སྟེ། གསུམ་འདུས་ནས་ཡུལ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་ནས་ཚོར་བ་བདེ༷་སྡུག༷་ལ༷་སོ༷གས་ཀྱི༷་རྒྱུ༷་ཡིད་འོང་མི་འོངས་སོགས་ཡོངས་སུ་གཅོད་ནས་ཤེས༷་ནུས༷་པ༷་ཚུན༷་ཆ༷ད་དོ༷། །ཡུལ་ལོངས་སྤྱོད་ནུས་ནས་ཚོར༷་བ་འཇོག་སྟེ། དེ་ཡང་གསུམ་གྱི་རྒྱུ་གཅོད་ནུས་པ་ནས་བཟུང་སྟེ་འཁྲི༷ག་པ་ལ་སྤྱོད་མི་ནུས་པ་ཚུན༷་ཆ༷ད་དོ། །ཞེས་དངོས་སུ་མི་སྤྱོད་པའི་བར་གྱི་ཕུང་པོ་ལྔའོ། །སྲེ༷ད་པ༷་ནི༷་ལོངས༷་སྤྱོ༷ད་དང་འཁྲིག༷་པ༷་ལ་སྤྱོད་ནུས་ཤིང་དངོས་སུ་མ་སྤྱོད་པར་ཆགས༷་པ་ཅ༷ན་གྱི༷་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ལྔའོ། །ཉེ༷་བར༷་ལེན༷་པ༷་ནི་ཡུལ་འདོད་པའི་ལོངས༷་སྤྱོ༷ད་རྣམ༷ས་ཐོབ༷་པར༷་བྱ༷་ཕྱིར༷་ཡོངས༷་སུ་རྒྱུག༷་ཅིང་སྤྱད་
3-74b
པའི༷་ཕུང་ལྔའོ། །དེ༷་ཡིས་ཡང་སྲི༷ད་ཀྱི་བདེ་སོགས་འབྲས༷་བུ༷་འབྱུང༷་བར་འགྱུར༷་བའི༷་ལ༷ས་བྱེ༷ད་པའི་ཕུང་ལྔ་དེ༷་ནི༷་སྲི༷ད་པ༷་ཞེས་བྱ་བ་ཡི༷ན་ནོ། །འདི་ནས་འཕོས་ནས་ཕྱི་མར་ཉིང༷་མཚ༷མས་སྦྱོར༷་བའི༷་ཕུང་པོ་དེ་ནི་སྐྱེ༷་བ༷་ཡི༷ན་ལ། དེའི་མིང་གཟུགས་ནས་ཚོར༷་བའི༷་བར༷་བཞི་ཡི་ཕུང་པོ་ནི༷་རྒ༷་ཤི༷་ཡི༷ན་ནོ། །དེ་ལྟ་བུའི་རྟེན་འབྲེལ་དེ་ཡང་སྐད་ཅིག་མ་དང་། རྒྱུན་ཆགས་པ། འབྲེལ་བ་ཅན་དང་། གནས་སྐབས་པ་དང་བཞི་གསུངས་པ་ལས། འདི༷་ནི༷་ཕྱི་མ་གན༷ས་སྐབས༷་པའི་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བར༷་འདོ༷ད་དོ། །ལོ༷་ཞེས་བྱེ་སྨྲའི་འདོད་པའོ། །གཉིས་པ། ཐམས་ཅད་དུ་ཕུང་པོ་ལྔ་པར་ངེས་ན་ཅིའི་ཕྱིར་མ་རིག་པ་སོགས་སུ་བསྟན་ཅེ་ན། སྐབས་དེ་ནི་གཙོ༷་བོ༷འི༷་ཕྱིར༷་ན༷། དེའི་མིང་གིས་ཡན༷་ལག༷་ལ་ཡང་བཏགས་པའམ་བསྒྲགས༷་པ་སྟེ་དཔུང་ཚོགས་ཡན་ལག་བཞི་ལྡན་ལ་རྒྱལ་པོ་བྱུང་ངོ་ཞེས་བརྗོད་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ནི་འབྲེལ་བ་ཅན་དང་། རྒྱུན་ཆགས་པའི་རྟེན་འབྲེལ་ཡང་ཡིན་ཏེ་རྒྱུ་འབྲས་སུ་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཚེ་གསུམ་བར་ཆད་མེད་པར་རྒྱུན་ཆགས་སུ་འབྱུང་བས་སོ། །སྐད་ཅིག་མའི་རྟེན་འབྲེལ་ནི་སྲོག་གཅོད་སོགས་ཚེ་ཀུན་སློང་རྨོངས་པ་མ་རིག་པ། སེམས་པ་ལས་འདུ་བྱེད། ཡུལ་རིག་པ་རྣམ་ཤེས། དེ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་ཕུང་པོ་མིང་གཟུགས། མིག་དབང་སོགས་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག །གསུམ་འདུས་རེག་པ། རེག་པ་ཉམས་མྱོང་ཚོར་བ། ཤ་སོགས་ལ་ཆགས་པ་སྲེད་པ། དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་ངོ་ཚ་མེད་སོགས་ཀུན་དཀྲིས་རྣམས་ལེན་པ། དེས་ཀུན་སློང་ལུས་ངག་གི་ལས་སྲིད་པ། སྔར་མེད་པ་འབྱུང་བ་
3-75a
སྐྱེ་བ། ཡོངས་སྨིན་རྒ་བ། དེ་ཞིག་ཤི་བ་སྟེ། དེ་རྣམས་བྱ་རྫོགས་སྐད་ཅིག་ལ་འབྱུང་བས་སོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
广说
住时缘起
第二部分有三点：暂时性的缘起的本质、支分、及与譬喻结合。
首先，关于暂时性的缘起，分为两部分：解释暂时性缘起和解释缘起的必要性等。第一部分又分为实际内容和疑问解答两部分。
关于实际内容：无明是烦恼行为，是前世时的五蕴。诸行是前世行善等业的苦蕴五蕴。识是今生入胎结生刹那的五蕴。名色是从结生刹那之后直至六处形成前的四种胎内阶段。六处是从境界、根、识三者和合到全面领受境界为止。三者和合后便形成触，从三者和合全面领受境界起，到能够了知乐苦等感受的因——可意、不可意等境界为止。从能享用境界开始便立受，这也是从能辨别三者因起直到不能行淫为止，即在未实际享用期间的五蕴。爱是能够享用欲乐和行淫但实际未享用时的有贪著的五蕴状态。取是为获得所欲境界的享用而四处奔走并已享用的五蕴。因此而生起未来乐等果报的造业五蕴，称为有。从此转生后世结生的五蕴是生，其名色乃至受的四种蕴是老死。
这样的缘起分为四种：刹那缘起、相续缘起、相关缘起和暂时性缘起。这里所说的是第四种，即暂时性缘起。"据说"表示这是有部的观点。
第二，若一切都确定为五蕴，为何说为无明等？因为是以主要部分为名，故以其名称假立或宣称支分，如同说"国王出现"实际指的是拥有四支部队的军队一样。这也是相关缘起和相续缘起，因为是因果相关，且在三世中无间断相续出现。
刹那缘起是指：杀生等行为中，迷妄的发心是无明，思是行，了知对境是识，与识同时的诸蕴是名色，眼根等是六处，三者和合是触，体验触是受，对肉等的贪著是爱，与之相应的无惭等烦恼是取，由此发起身语业是有，新的产生是生，完全成熟是老，破坏是死。这些在一个行为完成的刹那中生起，所以称为刹那缘起。


 །གཉིས་པ་ལ། དགོས་པ། བསྡུ་བ། དབྱེ་བ། བརྒྱུད་མར་འབྱུང་ཚུལ། ཞར་ལ་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་རྟེན་འབྲེལ་བྱུང་བ་དང་འབྱུང་བའི་ཁྱད་པར་ལྔ་ལས། དང་པོ། གལ་ཏེ་ཕྱིའི་ས་བོན་ལས་མྱུ་གུ་སོགས་འབྱུང་བའང་རྟེན་འབྲེལ་ཡིན་ན། སེམས་ཅན་གྱི་མ་རིག་སོགས་ལ་རྟེན་འབྲེལ་ཞེས་ཁྱད་པར་དུ་ཅི་ལ་སྟོན་ཞེ་ན། བདག་སྔོ༷ན་མ་བྱུང་དང༷་། ཕྱི༷་མཐའ༷་འབྱུང་མི་འབྱུང་དང་། ད་ལྟའི་བར༷་དག༷་ལ༷་བདག་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེས་འདུ་ཤེས་སྣ་ཚོགས་ལོག་པར་བཏགས་པའི་བློ་དང་། དེའི་རྒྱུ་བདག་ཏུ་རྨོངས༷་པ༷་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་ཟློག༷་པའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །གཉིས་པ། གསུམ་དུ་བསྡུ་ན། ཉོ༷ན་མོང༷ས་པ་ནི་མ་རིག་སྲེད་པ་ལེན་པ་གསུམ༷་མོ༷། །ལས་འདུ་བྱེད་སྲིད་པ་གཉི༷ས་སོ༷། །ལས་ཉོན་གྱི་རྟེན་ནམ་གཞི༷་རྣམ་ཤེས་སོགས་བདུན༷་ནོ། །བདུན་པོ་གཞི་ཡིན་པ་དེ༷་བཞིན༷་འབྲས་བུ༷འང༷་ཡི༷ན་ཞིང་། ཡང་ན་གཞི་བདུན་པོ་ནི་ལས་ཉོན་ཡང་ཡིན་ལ། མདོར་ན་ཕན་ཚུན་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ། །དེས་ན་མ་རིག་ལ་རྒྱུ་དང་རྒ་ཤི་ལ་འབྲས་བུ་ཡོད་ན་བཅུ་གཉིས་སུ་མ་ངེས་ལ། མེད་ན་སྲིད་པ་རང་བཞིན་གྱི་ཐོག་མཐའ་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན་མི་འགྱུར་ཏེ། མ་རིག་པའི་རྒྱུ་རྒ་ཤི་ཡིན་ལ། རྒ་ཤིའི་འབྲས་བུ་མ་རིག་པ་ཡིན་པས་སོ། །གསུམ་པ། སྔོན་ཕྱི་གཉི༷ས་ཀྱི༷་རྒྱུ༷་འབྲས༷་ཕྲུག་གཉིས་པོ་མདོར༷་བསྡུས༷་པ༷་ནི། སྔོན་མཐའ་དང་ཕྱི་མཐའ་གཉིས་ལ་མ་རིག་པ་དང་འདུ་བྱེད་སྔོན་མཐའི་རྒྱུ་རྣམ་ཤེས་ནས་ཚོར་བའི་བར་དེའི་འབྲས་བུ། སྲེད་ལེན་སྲིད་གསུམ་ཕྱི་མཐའི་རྒྱུ། སྐྱེ་རྒ་དེའི་འབྲས་བུའོ། །ཀུན་བཏུས་ལས།
3-75b
ཀུན་གཞིའི་རྣམ་ཤེས་ལ་བག་ཆགས་འཛིན་པའི་ཆ་ནས་ལས་སུ་བསྡུས་ཏེ། ལས་གསུམ་དུ་བཤད་དོ། །སྔ་ཕྱིར་རྒྱུ་འབྲས་འབྲེལ་བ་ལ་ཁྱད་མེད་བཞིན། སྔ་མའི་རྒྱུ་གཉིས་སུ་བསྡུས་ལ། ཕྱི་མའི་འབྲས་བུ་གཉིས་སུ་བསྡུས་པ་ཅི་ཞེ་ན། དེ་ནི་དེ་ལྟར་བསྡུས་ཀྱང་ད་ལྟའི་སྐྱེ་བ་བར༷་མ༷འི་འབྲས་བུ་ལྔ་དང་རྒྱུ་གསུམ་ཡོད་པ་དེ་བཞིན། སྔ་མའི་རྒྱུ་ལའང་གསུམ་དང་། ཕྱི་མའི་འབྲས་བུ་ལའང་ལྔ་ཡོད་པར་རྗེས༷་སུ༷་དཔག༷་པ༷་ལ༷ས་ཤེས་ནུས་པ་ཡིན་ལ། སྔ་མའི་རྒྱུ་འབྲས་བཞིན་དུ་བར་མའི་རྒྱུ་འབྲས་བསྡུ་བར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དགོས་པའི་དབྱེ་བསྡུ་ཡིན་གྱི་དོན་གཅིག་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །རྒ་ཤི་ནི་ཚོར་བའི་བར་ཡིན་པས་དེ་ལས་མ་རིག་པ་སྐྱེ་ལ་བར་མ་ཆད་པ་རྐྱེན་ཡོད་པ་སྲིད་དུ་མཐའ་མེད་པར་འཁོར་རོ། །བཞི་པ། མ་རིག་པ་ལ་རྒྱུ་དང་རྒ་ཤི་ལ་འབྲས་བུ་ཡོད་ན་བཅུ་གཉིས་སུ་མི་ངེས་ལ། མེད་ན་རང་བཞིན་གྱིས་ཐོག་མཐའ་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། ཉོ༷ན་མོ༷ངས་པ༷་སྲེད་པ་ལ༷ས་ཉོ༷ན་མོང༷ས་པ་ལེན་པ་འབྱུང་བ་དང༷་། མ་རིག་པ་དང་ལེན་པ་ལས་བྱ༷་བ༷་སྟེ་འདུ་བྱེད་དང་སྲིད་པ་འབྱུང་བ་ཉི༷ད་དོ༷། །དེ༷་ལ༷ས་གཞི༷་རྣམས་སྐྱེ་སྟེ་འདུ་བྱེད་ལས་རྣམ་ཤེས་དང་། སྲིད་པ་ལས་སྐྱེ་བ་འབྱུང་བས་སོ། །གཞི་དེ་ལས་མིང་གཟུགས་རྒ་ཤི་སོགས་གཞི༷་འབྱུང་སྟེ་རྣམ་ཤེས་ལས་མིང་གཟུགས་སོགས་དང་། སྐྱེ་བ་ལས་རྒ་ཤི་འབྱུང་བ་དང༷་། གཞི་དེ་ལས་ཚོར་བ་ལས་སྲེད་པ་དང་། ཚོར་བའི་བར་ནི་རྒ་ཤི་ཡིན་ལ་སྲེད་པ་མ་རིག་པ་ཡིན་པས་རྒ་ཤི་ལས་མ་རིག་པའི་ཉོ༷ན་མོང༷ས་སྐྱེ༷་བ་སྟེ་བར་མེད་པ་འདི༷་ནི༷་སྲི༷ད་པའི༷་ཡན༷་ལ༷ག་འཁོར་བའི་ལུགས༷་སམ་ཚུལ་ཡིན་པས་རང་བཞིན་གྱི་ཐོག་མཐའ་མེད་པ་བཅུ་གཉིས་སུ་ངེས་པས་
3-76a
སྐྱོན་གཉིས་ཀ་ལས་གྲོལ་ཏེ། མ་རིག་པའི་རྒྱུ་ནི་རྒ་ཤི་ཡིན་ལ་རྒ་ཤིའི་འབྲས་བུའང་མ་རིག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལྔ་པ། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་འབྱུང་བའི་ཆོས་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་བར་བྱུང་བའི་ཆོས་ཞེས་གསུངས་པ་ཅི་ཞེ་ན། བསྟན་བཅོས་ལས་གཉིས་ཀ་འདུས་བྱས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་སུ་བཤད་ཀྱང་། འདི༷་ནི༷་འབྱུང༷་བ༷་ཞེས་པ་རྒྱུ༷་ཡིན་པ་རྣམས་ཡི༷ན་ཏེ༷་འདི་ལས་འབྲས་བུ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།

第二部分包括：必要性、归纳、分类、相续生起方式，以及附带讨论经中所说的缘起与所生起的五种差别。
首先，关于必要性：
若问：如果外部种子生长苗芽等也是缘起，为什么特别将众生的无明等称为缘起？
这是为了遣除三种错误：关于"我过去是否存在"、"我未来是否会存在"以及"现在我是什么样的"等种种错误分别的心识，以及其因——三种我执迷妄。
第二，归纳：
若归为三类：烦恼是无明、爱、取三种；业是行与有二种；业烦恼的所依或基础是识等七种。这七种既是基础，也是果报；或者说这七种基础也是业烦恼，总之是互为因果。
若有人质疑：无明有因而老死有果，则不仅限于十二支；若无因无果，则有为法将有自性的始终。这不成问题，因为无明的因是老死，老死的果是无明。
第三，分类：
前后两世的因果两对概括为：前际的无明和行是前际因，识到受是其果；爱、取、有三者是后际因，生老是其果。
根据《集论》，阿赖耶识从其持种习气方面归入业，故说有三种业。
若问：既然前后因果关系无差别，为何将前际因归为两种，后际果也归为两种？
这是因为：虽然如此归纳，但通过推理可知，正如中际有五果三因，前际的因也有三种，后际的果也有五种。应知中际因果归纳同前际因果，这是依需要而分合，实际意义是一样的。
老死即至受为止，从中生起无明，只要有缘，无间断地轮回无尽。
第四，相续生起方式：
若问：无明有因而老死有果，则不限于十二支；若无因无果，则有为法有自性的始终。
回答：烦恼爱生起烦恼取，无明和取生起业即行和有。由此生起基础，即行生识，有生生。从基础又生起名色老死等基础，即识生名色等，生生老死；从基础中受生爱，而受为老死，爱为无明，因此老死生无明烦恼，这无间断的是有支轮回的方式，所以有为法无自性的始终而确定为十二支，避免了两种过失，因为无明的因是老死，老死的果也是无明。
第五，关于缘起法与缘已生起法的差别：
若问：所说的缘起法与缘已生起法有何区别？
虽然论中将二者都解释为有为法的异名，但这里"生起"是指作为因的那些，因为从此生起果的缘故。




།བྱུང༷་བ༷་ཞེས་པ་དེས་སྐྱེད་པའི་འབྲས༷་བུ༷་རྣམས་ཡི༷ན་པར༷་འདོ༷ད་དེ། །རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །
定义
གཉིས་པ་ངོ་བོ་ལ། འདིར་སྐབས་སུ་བབས་པ་བཤད་པ། གཞན་འདིར་འཆད་མི་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གཉིས།
目前所说
དང་པོ་ལ། མ་རིག །མིང་། རེག །ཚོར་བཞི་ལས། དང་པོ་ལ། རང་ལུགས་བཞག་པ། གཞན་ལུགས་དགག་པ་གཉིས། དང་པོ། མདོ་སྡེ་པ་སོགས་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་ཕུང་པོ་ལྔ་པ་མིན་ཏེ། མ་རིག་པ་སྔོན་མཐའ་མི་ཤེས་པའོ། །ཞེས་སེམས་བྱུང་རྐྱང་པར་གསུངས་པ་དང་། འདུ་བྱེད་སེམས་པ་སོགས་ཁོ་ནར་གསུངས་པའི་ཕྱིར། གཙོ་ཆེ་བའང་མིན་ཏེ། དེ་ལྟ་ན་རྣམ་ཤེས་འབའ་ཞིག་སྟོན་པར་ཐལ་བས་སོ། །ཤས་ཆེ་ཆུང་ཡང་སྔོན་དུས་མ་རིག་པ་དང་། འདིར་སྲེད་པ་ཤས་ཆེ་བ་སོགས་མི་འཐད་པས་སོ། །རྣམ་ཤེས་དང་མིང་གཟུགས་ནི་འདོད་གཟུགས་ན་ཁྱད་མེད་པར་ཡོད་པས་སོ། །དེས་ན་དེ་ལྟར་བསྟན་པ་འདི་ནི་རྒྱུ་འབྲས་བྱེ་བྲག་པ་འབའ་ཞིག་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་འདུས་བྱས་རྟེན་འབྱུང་གི་སྤྱི་མིན་ཏེ། ཕྱིའི་དེ་མ་བསྡུས་པས་སོ། །དེས་ན་མ་རིག་སོགས་སྒྲ་ཇི་བཞིན་པ་ཡིན་པས་དེ་
3-76b
བཤད་ན་ཞེས་པ་རྒྱུན་ཆགས་པའི་རྟེན་འབྲེལ་བཤད་ན་ཞེས་སོ། །འདི་ལྟར་ཡང་དག་པའི་རིགས༷་པའི༷་མི༷་མཐུན༷་ཕྱོག༷ས་སུ་གྱུར་པའི་ཆོས༷་གཞན༷་བདེན་པ་ལས་འབྲས་སོགས་ལ་རྨོངས་པའི་སེམས་བྱུང་ནི་མ༷་རིག༷་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རིག་པ་མེད་ཙམ་དང་། རིག་པ་མིན་པ་ཙམ་དངོས་མེད་དང་བེམ་པོའང་ཡིན་པས། དེ་ལྟར་མིན་པ་ནི་དཔེར་ན་མི༷་མཛ༷འ་ཞེས་པ་མཛའ་བ་མེད་པ་དང་། མིན་པ་ཙམ་ལ་མི་གོ་བར་དགྲ་ལ་གོ་བ་དང་། དེ་བཞིན་མི་བདེན་པའང་རྫུ༷ན་ཁོ་ན་ལ་གོ་བ་དང་སོ༷གས་སྒྲས་ཆོས་མིན་པ་མི་དགེ་བ་དང་། བྱ་བ་མིན་པ་བྱ་བ་ངན་པ་དང་། དོན་མིན་པ་དོན་ལོག་པའི་དོན་ལ་གོ་བ་བཞིན༷་ནོ། །རིག་པ་མེད་ཙམ་མིན་པར་ཅིས་ཤེས་ན་མ་རིག་པ་ནི་ཀུན༷་སྦྱོར༷་འཆིང་བ་ཕྲ་རྒྱས་ཆུ་སྦྱོར་སོ༷གས་འཁོར་བའི་རྐྱེན་གྱི་དངོས་པོ་དང་འདུ་བྱེད་ཀྱི་རྐྱེན་དུ་བསྟན་པའི་ཚིག༷་གིས་བསྟན་དོན་ཡིན་དགོས་པས། མེད་པ་ཙམ་རྐྱེན་གྱི་དངོས་པོར་ནམ་ཡང་མི་འོས་པའི་ཕྱི༷ར་རོ། །གཉིས་པ། ཁ་ཅིག་ན་རེ། གལ༷་ཏེ༷་དེ་ལྟར་ཡིན་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་མ་རིག་པ་ཞེས་པའི་སེམས་བྱུང་ལོགས་སུ་བ་ནི་མེད་དེ། ཤེས༷་ར༷བ་ངན༷་པ༷་ལ་དམན་པར་དགག་སྒྲ་སྦྱར་ཏེ་བུ་ངན་པ་ལ་བུ་མེད་དོ། །བུ་མིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་པ་བཞིན་དུ་འོ༷་ཟེར་ན། དེ་ནི་མིན༷་ཏེ། ཤེས་རབ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ངན་པ་ནི་ལྟ༷་བ་ཡིན་ལ། ལྟ་བ་དང་མ་རིག་རྩ་ཉོན་དང་ཆུ་བོ་སོགས་སུ་ཐ་དད་པར་གསུངས་པའི་ཕྱིར༷། གལ་ཏེ་ལྟ་བ་མིན་པའི་ཤེས་རབ་མ་རིག་པའོ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་མིན་ཏེ། ལྟ༷་བ༷་དེ༷་དང༷་མ་རིག་པ་མཚུངས༷་ལྡན༷་དུ་བསྟན་པས་ན་ལྟ་བ་མ་རིག་གཉིས་ཀ་ཤེས་རབ་ཡིན་པས་ཤེས་
3-77a
རབ་ཀྱི་རྫས་གཉིས་མཚུངས་ལྡན་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར༷་དང་། མདོ་ལས་མ་རིག་པས་ཉེ་བར་ཉོན་མོངས་པ་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་ཤེས་རབ་ནི་རྣམ་པར་མི་འདག་གོ་ཞེས། ཤེས༷་རབ༷་མ་རིག་པས་ཉོ༷ན་མོང༷ས་པར་བྱ་བ་ཅན་དུ་བསྟན༷་ན། རང་ལ་རང་བྱེད་པར་འགལ་བའི་ཕྱི༷ར་རོ༷། །འདིས་ནི་དཔལ་ལེན་མ་རིག་པ་ཉོན་མོངས་སྤྱིའི་མིང་དང་། ཆོས་སྐྱོབ་ངའོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཅན་ལ་འཇུག་པ། ཆོས་གྲགས་འཇིག་ལྟ་མ་རིག་པར་བཞེད་པ་བསལ་ཟེར་ཀྱང་། འཇིག་ལྟ་མ་རིག་པར་བཤད་པ་ལ་དགོངས་པ་གཏིང་མཐུན་འདྲའོ། །གཉིས་པ། མི༷ང་ནི༷་མིང་ལྟར་ཐོགས་མེད་གཟུགས༷་ཅ༷ན་མི༷ན་པ་ཚོར་སོགས་ཀྱི་ཕུང༷་པོ༷་བཞིའོ། །གསུམ་པ་ལ་དངོས་དང་། དེའི་རྣམ་གྲངས་གཞན་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། རེ༷ག་པ་དྲུག༷་ནི་ཡུལ་དབང་ཤེས་གསུམ་འདུས༷་ཏེ༷་ཡུལ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་བྱུང༷་བ༷་ཡི༷ན་ཏེ། དེ་ལ་མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་པ་སོགས་དྲུག་གོ།

我将为您直译这段藏文文本:
"'产生'这个词所生的果实被认为是(结果)，因为它们是从因缘中产生的。"
定义
"第二，关于本质，(分为)解释此处所涉及的内容，和解释其他不需要在此处解释的两个理由。"
目前所说
"第一，(包括)无明、名色、触、受四种，其中第一(无明)分为确立自宗见解和破斥他宗见解两部分。首先，经部等认为并非一切都是五蕴，因为他们说无明是'不知前际'，仅是心所，以及说行仅是思等。也不是主要的，因为若是如此，将导致只讲识的错误。多少(的差别)也不合理，因为过去时的无明和此处爱多些等说法不合理。识和名色在欲界和色界中没有差别存在。因此，这样的教说只是特定的因果关系，并非有为缘起的总体，因为它不包括外在(缘起)。因此，'无明'等是按照字面意义的，解释它时，'解释'指的是连续不断的缘起。如此，在正确推理的相反方面的他法，对于真理、因果等产生迷惑的心所，称为'无明'。这不仅仅是没有明了，或者只是非明了——那样连无实物和无情物也会是(无明)。这就像'非友'一词不仅仅指没有友谊或不是友谊，而是指敌人；同样，'不真实'专指谎言，'等等'一词表示'非法'指不善法，'非行'指恶行，'非义'指错误的意义。为何知道无明不仅仅是无明了？因为无明被说为遍行结缚随眠暴流等轮回的条件事物和行的缘，其语言所表达的意义必定是实在的，因为仅仅是'无'永远不可能成为条件事物。"
"第二，有人说：虽然如此，但并没有单独的名为'无明'的心所，而是对劣慧加上否定词，就像称坏孩子为'无子'或'非子'那样。这是不对的，因为错误的智慧是见解，而见解与无明根本烦恼及暴流等被说为不同的，故(无明不是劣慧)。如果说无明是非见解的智慧，这也不对，因为见解与无明被说为相应俱起，如果见解和无明都是智慧，则智慧体不可能与自己相应；而且，经中说'被无明染污的智慧不清净'，若智慧被无明所染污，则自身对自身作用是矛盾的。这也否定了帕连认为无明是烦恼的总名，法救认为无明是对有情生起'我'的想法，法称认为我见是无明的观点，虽然(法称)解释我见为无明可能有深层次的相同意图。"
"第二，名是如其名称，无障碍且非色法的受等四蕴。"
"第三，分为本身和解释其他同义词两部分。首先，六触是境、根、识三者和合后辨别境界而产生的，包括眼触等六种。"


 ཁ་ཅིག་གིས། གསུམ་འདུས་ཙམ་ལ་བཏགས་ཟེར། ཁ་ཅིག་གསུམ་འདུས་ལས་བྱུང་བའི་ཡུལ་ཡོངས་གཅོད་ཀྱི་ཤེས་པ་ཞིག་སྟེ། དྲུག་ཚན་དྲུག་གི་མདོ་ལས། ཕྱི་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་དང་། རྣམ་ཤེས་དྲུག་ལས་ཐ་དད་དུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ། རེག་ཚུལ་མིག་སོགས་དང་པོ་ལྔ༷་ནི༷་ཐོག༷ས་པའི༷་རེག༷་པ༷་ཡི༷ན་ཏེ། ཐོགས་བཅས་ཀྱི་དབང་སོགས་ལ་བརྟེན་པས་སོ། །དྲུག༷་པ༷་ཡིད་རེག་ནི་བླ༷་དྭགས༷་མིང་ངམ་ཚིག༷་གི་རེག་པ་ཞེས༷་བྱ༷་སྟེ། བླ་དྭགས་ནི་མིང་སྟེ་ཡིད་ཀྱིས་གཙོ་བོར་མིང་ལ་དམིགས་པས་སོ། །མིག་གིས་སྔོན་པོར་ཤེས་ཀྱི་སྔོན་པོའོ་ཞེས་སུ་མི་ཤེས་ལ་ཡིད་
3-77b
ཀྱིས་དེ་གཉིས་ཀ་ཤེས་པར་གསུངས་པས་སོ། །ཁ་ཅིག་སྒོ་ལྔ་ཚིག་ལ་མ་ལྟོས་པར་དོན་འཛིན་ལ་ཡིད་ཤེས་ཚིག་གིས་དབང་དུ་བྱས་ནས་དོན་ལ་འཇུག་པས། དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་རེག་པའང་གྲོགས་ཀྱིས་ཕྱེ་བའོ། །ཞེས་ཟེར་ཀྱང་འདི་ནི་མིག་སོགས་ཡུལ་རྗེན་ཅེར་དང་། ཡིད་ཀྱིས་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཙམ་ཞིག་གི་སྒོ་ནས་ཡུལ་གཅོད་པས་དེ་གཟུགས་མིན་པ་ལ་མིང་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནམ་སྙམ། ཡང་དབྱེ་ན་རིག༷་པའི་རེག་པ་དང༷་མ༷་རིག༷་པའི་རེག་པ་དང༷་། དེ་གཉིས་ལས་གཞན༷་པའི་རེག༷་པ་ཞེས་གསུམ་ནི་ཟག་མེད་དམ་དྲི༷་མེ༷ད་ཀྱི་རེག་པ་དང་། ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་གྱི་རེག་པ་དང་། གཞན་ལྷག༷་མ༷་དགེ་དང་། མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་རེག་པའོ། །མ་རིག་པའི་རེག་པ་ལའང་གནོད་སེམ༷ས་ཀྱི་རེག་པ་དང་། རྗེས༷་སུ༷་ཆ༷གས་པ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི༷་རེ༷ག་པ་གཉིས་སོ། །ཡང་འབྲས་བུ་ལ་ལྟོས་ན་བདེ༷་བ༷་མྱོང༷་འགྱུར༷་གྱི་རེག་པ་དང་ལ༷་སོ༷གས་པས་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་འགྱུར་གྱི་རེག་པ་དང་། བཏང་སྙོམས་མྱོང་འགྱུར་གྱི་རེག་པ་གསུམ༷་མོ། །བཞི་པ་ལ། དངོས་དང་། དེའི་རྣམ་གྲངས་གཞན་གཉིས། དང་པོ། རེག་པ་དེ༷་ལ༷ས་བྱུང༷་བའི༷་ཚོར༷་བ༷་ལ་མིག་གི་འདུས་ཏེ་རེག་རྐྱེན་ཚོར་སོགས་དྲུག༷་གོ། གཉིས་པ་ལ་ཚོར་བ་གཉིས་སུ་དབྱེ་བ་དང་། བཅོ་བརྒྱད་དུ་དབྱེ་བའོ། །དང་པོ། ལྔ༷་ནི༷་དབང་པོ་གཟུགས་ཅན་ལ་བརྟེན་པས་ལུས༷་ཀྱི༷་ཚོར་བའོ༷། །སེམ༷ས་ཀྱི༷་ཚོར་བ་ནི་མིག་སོགས་ལས་གཞན༷་ཡིད་གཅིག་པུ་ལ་བརྟེན་པའོ། །ཡང་རེག་ཚོར་གཉིས་དུས་མཉམ་མམ་མི་མཉམ།
3-78a
མཉམ་ན་རྒྱུ་འབྲས་དུས་མཉམ་ལ། མི་མཉམ་ན་རེག་ལྡན་ལ་ཚོར་བ་མེད་ན་ཚོར་བ་སེམས་ཀྱི་ས་མང་པོ་མིན་པར་འགྱུར་ལ། མཉམ་ན་བསྐྱེད་བྱ་སྐྱེད་བྱེད་དུ་མི་འཐད་ཟེར། དེ་ལ་བྱེ་སྨྲས་དེ་དག་ལྷན་འབྱུང་གི་རྒྱུ་ཡིན་པས་དུས་མཉམ་སྟེ། མར་མེའི་འོད་དང་། མྱུ་གུའི་གྲིབ་མ་བཞིན་ནོ་ཟེར། མདོ་སྡེ་པས་རེག་རྗེས་ཚོར་བ་ཡིན་ཏེ་ཕན་ཚུན་རྒྱུ་འབྲས་ཡིན་པར་གསུངས་པ་དང་། ཚོར་བ་ས་མང་པོར་བཤད་པ་ནི། རྟོག་དཔྱོད་དང་བཅས་པའི་ས་སོགས་གསུམ་དང་། དགེ་སོགས་གསུམ་དང་། སློབ་མི་སློབ་གཉིས་ཀ་མིན་པའི་ས་ཐམས་ཅད་ན་ཚོར་བ་ཡོད་པའི་དོན་ཡིན་གྱི་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ་ཚོར་བས་ཁྱབ་པར་མི་འདོད་དོ། །བཙུན་པ་དཔལ་ལེན་ན་རེ། རེག་ལྡན་སེམས་ལ་རེག་པ་སྐད་ཅིག་སྔ་མ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཚོར་བ་ཡོད་པས་ན་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ་མ་ཁྱབ་པར་མི་འགྱུར་ཟེར་ཡང་། སེམས་མེད་ལས་ལངས་མ་ཐག་པའི་སེམས་ལ་དེ་མེད་པས་དང་། མིག་ཤེས་ཀྱི་རྗེས་ཐོག་ཉིད་དུ་རྣམ་ཤེས་གཞན་འབྱུང་བ་ལ་རེག་ཚོར་མེད་པར་ཐལ་བས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་འདི་སེམས་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་པར་སྨྲ་ན་དུས་མཉམ་པའི་རྒྱུ་འབྲས་ཁས་བླང་བར་བྱའོ།

我将为您完整直译这段藏文文本:
"有些人说：'(触)仅仅是对三者和合的施设。'有些人说是从三者和合而生的完全判别对境的一种意识，因为在六组六的经中，(触)被说为异于六内外处和六识。第二，触的方式中，前五种眼等(触)是有障碍的触，因为它们依赖于有障碍的根等。第六意触是标名或言词之触，因为标名是名称，意识主要缘取名称。如经中所说，眼识了知蓝色但不能了知'这是蓝色'，而意识二者皆能了知。有些人说：'五门(识)不依靠言词而取义，意识则由言词支配而趋入义境，所以与之相应的触也是由伴缘所分别的。'但我认为这是因为眼等直接(了知)对象，而意识仅通过心的影像方式判别对象，故将非色法称为名。"
"又可分为明触、无明触、及异于此二者的触三种，即无漏或无垢触、有染触和其余善(触)、无覆无记(触)与之相应的触。无明触又分为与害心相应的触和与贪著相应的触两种。又从果报来看，有乐受异熟触等，包括苦受异熟触和舍受异熟触三种。"
"第四，分为本身和其他同义词两部分。首先，由触所生的受有眼触为缘所生受等六种。第二，受分为两种和十八种。第一，五(受)是依靠有色根的身受；心受是依靠异于眼等的唯一意根。"
"又问，触与受是同时还是不同时？若同时，则因果同时；若不同时，当有触无受时，受将不是遍心所；若同时，则不合理作为能生所生。对此，有部说：'它们是俱生因，所以同时，如灯光和幼芽的影子。'经部说触后有受，因为经中说它们互为因果，而受被说为遍心所是指：有寻有伺地等三地、善等三性、非学非无学地等一切地都有受，并非认为受遍于一切心。尊者帕连说：'相应触的心有从前一刹那触所生的受，所以不会不遍一切心。'但(这有问题)，因为刚从无心(定)出的心无(前一刹那的触)，而且眼识后立即生起的其他识应该没有触受，这是不合理的。因此，若主张此(受)遍于一切心，就应当承认同时的因果。"


 །གཉིས་པ་ཡིད་ཉེར་རྒྱུའི་ཚོར་བ་བཅོ་བརྒྱད་བཤད་པ་དང་། ཁམས་གང་གི་ཚོར་བ་ལ་གང་གི་ཡིད་རྒྱུ་ཚུལ། ཞར་ལ་དེ་ཀུན་ཟག་བཅས་ཡིན་པར་བསྟན་པ་གསུམ། དང་པོ། སེམས་ཚོར་དེ༷་ལ་དབྱེ་ན། ཡུལ་ལ་ཡི༷ད་ཉེ༷་བར༷་རྒྱུ༷་བ༷་ཞེས་པ་ཡིད་དང་མཚུངས་ལྡན་ཡིན་ལ། དེའི་བྱེ་བྲག་ལས་རྣམ༷་པ༷་དག༷་ནི༷་དམིགས་པ་ཡུལ་
3-78b
དྲུག་ལ་ཉེ་བར་རྒྱུ་བ་སྟེ་དེ་རེ་རེ་ལ་ཡང༷་ཡིད་བདེ་སོགས་ངོ་བོ་གསུམ་རེ་སྦྱར་བས་བཅོ༷་བརྒྱ༷ད་དེ། ཡིད་བདེ་བའི་ཉེར་རྒྱུ་དྲུག་ལ་སོགས་པའོ། །ལུས་ཚོར་ཡིད་ཉེར་རྒྱུ་མིན་ཏེ། ཡིད་ཉེར་རྒྱུ་ནི་རྟོག་བཅས་ཡིད་ལ་བརྟེན་ལ། ཅིག་ཤོས་དབང་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་རྟོག་མེད་ཡིན་པས་སོ། །བཅོ་ལྔ་ཡུལ་སོ་སོར་ངེས་པ་མ་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་ལ། ཆོས་ཡིད་གསུམ་ནི་གཉིས་ཀ་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་ནོ། །བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་བདེ་བའང་ཡིད་ཉེར་རྒྱུ་མིན་ཏེ་བརྟན་པར་གནས་པས་སོ། །བྱེ་སྨྲས་ཡིད་ལ་བརྟེན་ནས་ཚོར་བ་ཡུལ་ལ་རྒྱུ་བར་འདོད་ལ། མདོ་སྡེ་པས་ཚོར་བའི་དབང་གིས་ཡིད་ཡུལ་ལ་རྒྱུ་བར་འདོད་དོ། །གཉིས་པ། འདོ༷ད་ན༷་བཅོ་བརྒྱད་པོ་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ཡོད་ལ། དེ་ཡང་རང༷་ས་ལ་དམི༷གས་པ་ཅ༷ན་གྱི་གོང་སར་དམིགས་ན་མི་ཚང་ངོ་། །འདོད་པའི་ཡིད་ཉེར་རྒྱུའི་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་གཟུགས༷་ཅ༷ན་གྱི་ཁམས་པ་ཡིན་ན། དྲི་རོ་མེད་པས་བཅུ༷་གཉི༷ས་སོ༷། །གོང༷་མ༷་གཟུགས་མེད་ལ་ཡུལ་ལྔ་མེད་པས་ཆོས་ལ་དམིགས་པ་ལ་འདོད་པའི་ཡིད་བདེ་མི་བདེ་བཏང་སྙོམས་གསུམ༷་གྱི༷་ཉེ་རྒྱུའོ། །བས༷མ་གཏན༷་ནི༷་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་གཉི༷ས་ན༷་ཡིད་མི་བདེ་དྲུག་མེད་པས་ཉེར་རྒྱུ་བཅུ༷་གཉི༷ས་ཡོད་པའང་འདོ༷ད་པར་ཡིད་རྒྱུ་ཞིང་། འགྲོ༷་བ་རྣམ༷ས་ཡིན་གྱི། གལ་ཏེ་རང༷་ས་ལ༷་དམི༷གས་ན་ནི་གཟུགས་སྒྲ་རེག་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཡིད་བདེ་དང་བཏང་སྙོམས་དག་ཡོད་པས་བརྒྱ༷ད། གཟུགས༷་མེ༷ད་པ༷་ནི་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་ཡིད་བདེ་བཏང་སྙོམས་གཉི༷ས་ཀྱི༷འོ༷། །བས༷མ་གཏན༷་ཕྱི་མ་གཉི༷ས་ན༷་ཡིད་བདེའང་མེད་ཅིང་སེམས་པ་དེ་ནི་ཡིད་ཉེར་རྒྱུར་མི་འགྱུར་
3-79a
བས་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དྲུག༷་གོ། དྲུག༷་གི༷་དམིགས་པའི་ཉེར་རྒྱུ་ཡོད་པ་དེ་ཡང་འདོ༷ད་པ༷་ལ་དམིགས་པའི་དབང་དུའོ༷། །རང༷་ས་ལ་ནི༷་གཟུགས་སྒྲ་རེག་ཆོས་བཞི༷་ལ་དམིགས་པའི་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཉེར་རྒྱུ་བཞིའོ། །གོང༷་མ༷་གཟུགས་མེད་ན་ཆོས་ལ་དམིགས་པའི་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཉེར་རྒྱུ་གཅི༷ག་གི༷་དམི༷གས་པ༷་ཡི༷ན་ནོ། །གཟུགས༷་མེ༷ད་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་ཀྱི་ཉེ༷་བར༷་བསྡོགས༷་ན༷་ནི་རགས་པར་ལྟ་བ་བསམ་གཏན་གྱི་ཡུལ་གཟུགས་སོགས་བཞི་ལ་དམིགས་པའི་བཏང་སྙོམས་བཞི༷།དེ་ཡང་གཟུགས༷་ཀྱི་དམིགས་པ་ལ་འགྲོ༷་བའོ། །གོང༷་མར༷་ཞི་བ་གཟུགས་མེད་ལ་རྒྱུ་བའམ་འགྲོ༷་བ༷་ན་ཉེར་བསྡོགས་ལའང་ཆོས་ལ་དམིགས་པ་གཅི༷ག་དང་། དངོ༷ས་གཞི༷་བཞི༷་ན༷་ཡང་གཅི༷ག་སྟེ། དེ་ནི་རང་སའི་ཡུལ་ཁོ་ན་ཅ༷ན་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ། བཅོ༷་བརྒྱ༷ད་པོ་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ནི་ཡིད་ཡུལ་ལ་ཞེན་ཅིང་སྲེད་པ་འཕེལ་བས་ཟག༷་པ་དང༷་བཅས༷་པ་ཡིན་ཞེས་བྱེ་སྨྲའི་ལུགས་ཡིན་ལ། འདི་ནི་སྲིད་པ་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་མ་ཕྱོགས་པའི་ཞེན་པ་ལ་བརྟེན་པའི་བདེ་སོགས་ལ་བཤད་ཀྱི་ཡིད་ཉེར་རྒྱུ་ཐམས་ཅད་ཟག་བཅས་ཡིན་མི་དགོས་སོ། །
此处不说别之由
གཉིས་པ་གཞན་འདིར་བཤད་མི་དགོས་ཚུལ། འདིར་མ་རིག་མིང་གཟུགས་རེག་པ་ཚོར་བ་རྣམས་ལས་རྟེན་འབྲེལ་གཞན་མི་སྟོན་པ་ཅི་ཞེ་ན། གཟུགས་རྣམ་ཤེས་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་ནི་ཁམས་བསྟན་པར་བཤ༷ད་ཟིན་པ་དང༷་། འདུ་བྱེད་དང་སྲིད་པ་གནས་བཞི་པ་དང་། སྲེད་ལེན་ལྔ་པར་འཆ༷ད་པར༷་འགྱུར༷་བ༷་ཡིས་གཞན༷་སྐབས་འདིར་བཤད་མི་དགོས་ཞེས་སོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"第二，解释十八种意近行受，以及各界的受中哪些有意行，附带说明它们都是有漏的，共三部分。第一，若分别心受，意近行是与意相应的，从它的差别而言，九种是缘取六境的近行，每一种又各配以意乐等三种自性，故有十八种，即意乐近行六种等。身受非意近行，因为意近行依靠有寻意，而身受依靠色根且无寻。十五种缘取确定不混杂的个别对境，而法意三种则缘取二者。第三禅的乐亦非意近行，因为它安住稳固。有部认为依靠意而受游行于境，经部认为由受的力量而意游行于境。"
"第二，欲界中十八种都有，而且它们是缘取自地的。若缘取上地，则不完全。欲界的意近行所缘的若是色界，则因无香味而有十二种。上界无色界因无五境，所以只有缘法的欲界意乐、意苦、舍三种近行。初二禅无意苦六种，故有十二种近行，且它们也是缘取欲界而行的众生，若缘取自地，则有缘取色、声、触、法的意乐和舍，共八种。无色界是缘法的意乐和舍二种。后二禅无意乐，且彼处的思不成为意近行，故有舍的六种。六种所缘的近行是就缘取欲界而言。对于自地，有缘取色、声、触、法四种的舍近行四种。上界无色界有缘法的舍近行一种所缘。"
"无色界空无边处的近行定中，有粗观禅定境界的色等四种所缘的舍四种，这也是行于色的所缘。向上寂静的无色界行时，近分定中也有缘法一种，在四根本定中也有一种，此唯缘自地境。"
"第三，十八种都是有漏的，因为意贪著境而增长爱，这是有部的观点。这是针对依靠背未向离有的贪著的乐等而言，并非所有意近行都必须是有漏。"
"此处不说别之由"
"第二，为什么此处不说明无明、名色、触、受之外的其他缘起？色、识、六处已在蕴界中说明，行和有将在第四品中，爱取将在第五品中解释，所以其他的在此处不需要解说。"


 །
支分三依喻
གསུམ་པ་དཔེ་དང་སྦྱར་བ། རྟེན་འབྲེལ། ཉོན་མོངས། ལས་དང་གཞི་གསུམ་དུ་བསྡུས་ནས་བསྟན་པའི་སྐབས་འདིར༷་ནི༷། 
3-79b
ས༷་བོ༷ན་ལས་སྡོང་བུ་འབྱུང་བ་ལ་སོགས་པ་བཞིན༷་དུ། ཉོ༷ན་མོ༷ངས་ལས་ཉོན་མོངས་དང་ལས་དང་སྡུག་བསྔལ་གསུམ་འབྱུང་བས་དང་། ཀླུ་གནས་པའི་མཚོ་མི་སྐམ་པ་བཞིན༷་དུ་ཉོན་མོངས་པའི་ཀླུ་གནས་པའི་སྐྱེ་བའི་མཚོ་མི་སྐམ་པའི་ཕྱིར་དང་། ནགས་སོགས་རྩ༷་བ་ནས་མ་ཕྱུང་ན་སླར་ཡང་སྐྱེ་བ་བཞིན༷་དུ་ཉོན་མོངས་པའི་རྩ་བ་མ་ཕྱུང་ན་འགྲོ་བའི་སྐྱེ་བ་སླར་སྐྱེ་བས་དང་། ལྗོན༷་ཤི༷ང་གིས་དུས་སུ་མེ་འབྲས་བསྐྱེད་པ་བཞི༷ན། ཉོན་མོངས་པས་ཀྱང་ལན་གཅིག་མིན་པར་ལས་ཉོན་གཞིའི་མེ་འབྲས་སྐྱེད་པས་སོ། །དེ༷་བཞི༷ན་འབྲས་ཀྱི་ཤུན༷་པ་བཞི༷ན་དུ༷་སྟེ། དཔེར་ན་ཤུན་པ་དང་བཅས་པའི་འབྲས་ཐུག་པོ་ཆེ་རྣམས་སྐྱེ་ནུས་ཀྱི་ཤུན་པ་དང་བྲལ་ན་སྐྱེ་མི་ནུས་པ་ལྟར་ཉོན་མོངས་པའི་ཐོབ་པའི་ཤུན་པ་དང་བཅས་པའི་ལས་ཀྱིས་སྲིད་པའི་མྱུ་གུ་སྐྱེ་བར་འདོ༷ད་པས་སོ། །ལ༷ས་ནི༷་ཤུན༷་བཅ༷ས་ཀྱི་འབྲས༷་ད༷ང་འདྲ༷་སྟེ་ཉོན་མོངས་པའི་ཤུན་པ་དང་བཅས་པའི་ལས་ནི་སྲིད་པའི་མྱུ་གུ་སྐྱེ་བའི་ཉེར་ལེན་ཡིན་པས་སོ། །དེ༷་བཞིན༷་དུ་ཡང་སྨན༷་གྱིས་ནད་གཅིག་བསལ་ནས་ནུས་པ་ཞི་བ་ལྟར། ལས་ཀྱིས་ཀྱང་རྣམ་སྨིན་གཅིག་བྱུང་ནས་གཉིས་པ་མི་འབྱིན་པས་ད༷ང་། དེ་ཡང་རང་འབྲས་ལས་གཉིས་པ་ཞེས་གོ་དགོས་སོ། །ཡང་མེ༷་ཏོག༷་བཞིན༷་སྟེ་མེ་ཏོག་འབྲས་བུའི་ཉེ་རྒྱུ་ཡིན་པ་བཞིན་ལས་ཀྱང་རྣམ་སྨིན་གྱི་ཉེ་རྒྱུའོ། །སྡུག་བསྔལ་གྱི་གཞི༷་བདུན་པོ་ནི༷། ལོངས་སྤྱོད་མ་རག་པའི་བཟ༷འ་བཏུང༷་གཡོས་ཟིན་པ་བཞིན་ཏེ། ལོངས་སྤྱད་བྱར་གྲུབ་ཟིན༷་པ༷་བཞིན༷་དང་། ལོངས་སྤྱད་ནས་སླར་ཡང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ས་བོན་དུ་མི་རུང་བས་སོ། །གསུམ་པ་སྲིད་པ་བཞི་པོར་དོན་བསྡུས་ནས་དེ་ལ་དཔྱད་པ། སྲི༷ད་པ༷་བཞི༷་པོ༷་དེ༷་དག༷་ལ༷ས་སྐྱེ༷་བའི༷་སྲི༷ད་པ༷་ནི་གཅིག་ཏུ་ཉོ༷ན་
3-80a
མོང༷ས་ཅ༷ན་ཁོ་ན་སྟེ་ལས་ཀྱིས་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་པ་ཉོན་མོངས་ལ་ལྟོས་པས་ས་དེའི་སྲེད་སོགས་ཀྱིས་དྲངས་པས་སོ། །དེ་ཡང་ཀུན་དཀྲིས་ཆིག་རྐྱ་ཐུབ་པ་མ་རིག་ཙམ་དང་མཚུངས་ལྡན། ཕྲག་དོག་སེར་སྣ་ཁྲོ་འཆབ་བཞི་དང་། གང་སྤེལ་གྱིས་འགྱོད་པ་དང་ལྔ་བཤད་དེ་དེ་རྣམས་མ་གཏོགས་པ་ཀུན་གྱིས་སོ། །དེ་བཞིན་བར་སྲིད་དུ་མཚམས་སྦྱོར་བའང་ཉོན་མོངས་ཅན་ཁོ་ནའོ། །དེ་ཡང་ས་གཞན་གྱི་ཉོན་མོངས་ཀྱིས་ས་གཞན་གྱི་མཚམས་མི་སྦྱོར་བས། རང༷་གི༷་ས༷་པའི༷་ཉོ༷ན་མོང༷ས་པ་ཀུན༷་གྱིས་སོ། །ས་དེར་སྲིད་པ་སྙིང་རྗེས་བཟུང་ན་ནི་ལམ་ཤེས་ཀྱི་རྟེན་བཞིན་ནོ། །སྲིད་པ་གཞ༷ན་གསུམ་ནི་དགེ་སོགས་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་པོ༷་ཡོད་ལ། ཐེག་ཆེན་པས་ས་ཡི་དངོས་གཞི་ལས་འཆི་སེམས་ལ་སེམས་རགས་པ་གསལ་ཚེ་སྔོན་བརྟེན་དགེ་བ་ཐམས་ཅད་དྲན་པར་བྱས་ཀྱང་རུང་ལ། འདུ་ཤེས་ཕྲ་བ་ནི་མི་ནུས་ཏེ། འཆི་སེམས་ལུང་མ་བསྟན་ཁོ་ནར་བཞེད་དོ། །གཟུགས༷་མེ༷ད་ལ་བར་སྲིད་མེད་པས་སྲིད་པ་གཞན་གསུ༷མ་མོ། །
能住食物缘起
གཉིས་པ་གང་གིས་གནས་པ་ཟས་ཀྱི་རྟེན་འབྲེལ་ལ། ཟས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་། ཟས་དེས་སྲིད་པ་གསོ་བའི་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ་ལ། མདོར་བསྟན། རྒྱས་བཤད། འཕྲོས་དོན་བར་སྲིད་ཀྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་བཤད་པ་གསུམ། དང་པོ། འགྲོ༷་བ༷་རྣམས་ནི་ཟས༷་ཀྱི༷ས་གན༷ས་པ༷་ཡི༷ན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ། ཁམ་ཟས་བཤད་པ། ལྷག་མ་གསུམ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ་དངོས་དང་། ལོག་རྟོག་དགག་པ་གཉིས། དང་པོ། ཕྲ་རགས་ཀྱི་ཁམ༷་གྱི༷་ཟ༷ས་ནི༷་འདོ༷ད་པ༷་ཁོ་ན༷་ལ་ཡོད་དོ། །དེ་ཡང་དྲི་རོ་རེག་བྱའི་སྐྱེ༷་མཆེ༷ད་
3-80b
གསུམ༷་གྱི༷་བདག༷་ཉི༷ད་ཅན་ཉིད་དོ༷། །དེ་ཡང་སྣ་ལྕེ་ལུས་གསུམ་གྱིས་ཁམ་དུ་བཅད་ནས་མིད་པས་སོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"支分三依喻
第三，以喻合说。在此处把缘起归纳为烦恼、业和事三种进行说明：
如同种子生长为茎干等，烦恼能产生烦恼、业和痛苦三者；又如龙所居住的湖不干涸，烦恼龙所居住的生命之湖也不会干涸；又如森林等若不从根部拔除则会再生，若不拔除烦恼之根，轮回生命也会再生；又如树木适时结出果实，烦恼也不止一次地产生业、烦恼和事的果实。
同样，如同稻谷的皮壳，例如带壳的稻谷堆能够生长，若失去皮壳则不能生长，同样认为带有烦恼得的皮壳的业能生出有的苗芽。业如带壳的稻谷，带有烦恼壳的业是有之苗芽生起的亲因。
同样，又如药物去除一种疾病后，药力消失，业也是产生一次异熟果后不再产生第二次果报，这里应理解为不产生第二个自果。又如花朵，花是果实的近因，业也是异熟果的近因。
七种苦的事基如不恒常的已煮熟的饮食，如已经成为受用的对象，受用后再连接为种子是不适合的。
第三，将四有摄为要义并予以观察：四有中的生有唯一是有烦恼的，因为业所生的异熟果依赖于烦恼，所以为彼地的爱等所引导。这包括能单独的随烦恼与无明相应，嫉妒、吝啬、忿怒、覆藏四种，以及刚巴杰所说的追悔五种，除此之外的一切烦恼皆可。同样，中有的连接也唯一是有烦恼的。又，其他地的烦恼不能连接其他地，只有自地的一切烦恼。若以悲心摄持有，则如道智之所依。
其余三有有善等三种，大乘说在地之根本定后临终时心粗显时，可忆念一切曾修善法，但细想则不能，主张临终心唯是无记。无色界无中有，故有其他三有。
能住食物缘起
第二，关于能住之食的缘起，分为食的自性和食维持有的方式两部分。第一分为略说、广说、附带解释中有名称的异名三部分。第一，诸众生由食而住。
第二分为解释段食和解释其余三食两部分。第一包括正说和破除邪解两部分。首先，粗细的段食仅存在于欲界。它是以香、味、触三处为自性。这是由鼻、舌、身三者切成段落后吞咽的。
;


 །ཁམ་ཟས་ཕྲ་བ་བར་སྲིད། འདོད་ལྷ། བསྐལ་པ་དང་པོའི་མི་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་ཏེ། དྲི་ཟ་བས་དང་། བྱེ་མ་ལ་ཏིལ་མར་བླུགས་པ་ལྟར་ཡན་ལག་གི་ནང་དུ་འཇུ་བས་རྒྱུ་མཐུན་མེད་པས་སོ། །ཡང་ན་བྱིས་པ་དང་དྲོད་གཤེར་སྐྱེས་སོགས་སེམས་ཅན་ཕྲ་མོ་རྣམས་ཀྱི་ཟས་ནི་ཕྲ་མོ་དང་། དེ་ལས་གཞན་ནི་རགས་པའོ། །ཁྲུས་བསྐུ་མཉེ་སོགས་ལུས་གནས་བྱེད་དག་ཀྱང་ཟས་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་གྲིབ་མ་ཉི་མ་སོགས་ལ་ཡོད་པའི་རེག་བྱ་ཇི་ལྟར་ཟས་ཡིན་ན། འདི་ཕལ་ཆེ་བའི་དབང་དུ་སྟེ། དེ་ནི་མིན་ནོ་ཞེས་ཁ་ཅིག་འདོད། འདིས་ནི་སྐྱེ་མཆེད་གསུམ་ཕལ་ཆེར་ཁམ་ཟས་ཡིན་གྱི་ཉི་གྲིབ་སོགས་ཕལ་ཆེར་ཁམ་དུ་བྱེད་པར་མི་སྟོན་ནོ། །གཉིས་པ། གལ་ཏེ་འབྲས་ཆན་སོགས་ཀྱི་གཟུགས༷་ཀྱི༷་སྐྱེ༷་མཆེ༷ད་ཀྱང་ཁམ་དུ་བྱས་ནས་མིད་པས་ཁམ་ཟས་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་ཁམ་ཟས་མ༷་ཡི༷ན་ཏེ། དེ་མིད་པའི་ཚེ་སྐྱེ་མཆེད་། དེས༷་རང༷་གི་དབ༷ང་པོ་མིག་ལ་དང་། དེའི་རྟེན་འབྱུང་བ་ལ་མི་ཕན་ན། གཞན་ལ་ལྟ་ཅི་སྨོས། བཀྲེས་པས་ཉེན་པ་ཟས་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་ཕན་པ་མིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་མཐོང་བས་ཡིད་བདེ་བ་མྱོང་འགྱུར་གྱི་རེག་པ་ཟས་སུ་བྱས་པ་ཡིན་གྱི་གཟུགས་མིན་པ་དང་། དེ་ཡིན་ན་འདོད་པ་ལས་ཆགས་བྲལ་གྱིས་ཟས་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་ཚིམ་པར་འགྱུར་ན། འདོད་ཉོན་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ༷་བ་རྣམས་ལ༷་མི༷་ཕན༷་པའི་ཕྱིར༷་དང་། ད་ལྟ་ཡང་རེ་བྲལ་གྱི་ཟས་མཐོང་བས་མི་ཕན་པས་སོ། །
3-81a
གང་སྤེལ་གྱིས་གཟུགས་ཁམས་ཟས་མིན་ཏེ་ཕྲད་ནས་འཛིན་པའི་དབང་པོའི་ཡུལ་མིན་པས་སྒྲ་བཞིན་ནོ་གསུངས། ཕན་པ་ནི་རེག་པའམ། སེམས་པ་ཟས་སུ་སོང་བ་ཡིན་ནོ། །གཞན་དབང་པོ་སོགས་ཟས་མིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ་དངོས་དང་། དེ་ཁམས་ཀུན་ན་ཡོད་པར་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ། བྱེ་སྨྲས་རེག༷་པ་དང༷་སེམ༷ས་པ༷་རྣ༷མ་ཤེས༷་ནི༷་ཟག༷་བཅས༷་ཁོ་ན་ཟས༷་ཡི༷ན་ལ། རེག་སེམས་ཤེས་གསུམ་ཟག་མེད་ནི་ཟས་མིན་ཏེ།ཟས་ཀྱི་དོན་སྲིད་པ་གསོ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ན། དེ་དག་གིས་སྲིད་པ་ཟད་པའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་སོ། །གཉིས་པ། དེ་གསུམ་ནི་ཁམས་གསུམ༷་པོ་དག༷་ན༷་ཡོད་དོ། །གསུམ་པ། ཡང་མདོ་ལས། ཟས་རྣམས་ནི། སེམས་ཅན་བྱུང་བ་རྣམས་གནས་པར་བྱེད་པ་དང་། འཚོ་བར་བྱེད་པ་དང་། སྲིད་པ་ཚོལ་བ་རྣམས་ལ་ཕན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །གསུངས་པའི་བྱུང་བ་ནི་སྐྱེས་པ་ཡིན་ན། སྲིད་པ་ཚོལ་བ་གང་ཞེ་ན། ཕ་མའི་མི་གཙང་བ་ལ་མི་ལྟོས་པར་ཡིད་ཀྱིས་རྫུས་ཏེ་སྐྱེ་ཕྱིར་ཡི༷ད་ལ༷ས་བྱུང་བ་ད༷ང་། སྔོན་དུས་སམ་སྐྱེ་སྲིད་ཚོལ་བའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ཡིན་པས་སྲི༷ད་པ་ཚོ༷ལ་བ་དང༷་། ཟས་སུ་དྲི་ཕྲ་བ་ཟ་བའི་ཕྱིར་དྲི༷་ཟ༷་དང་། འཆི་དང་སྐྱེ་བའི་བར་ན་གནས་ཕྱིར་སྲི༷ད་པ༷་བར༷་མ༷་དང༷་། སྐྱེ་བ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་མངོན་པར་འགྲུབ༷་པའི༷་སྲིད་པ་ཞེས་བྱའོ༷། །དེ་རྣམས་ནི་རྣམ་གྲངས་སོ། །དེས་ན་མདོ་ལས། མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་ཀུན་སྦྱོར་སྤངས་ལ། སྐྱེ་བའི་ཀུན་སྦྱོར་མ་སྤངས་བ་སོགས་མུ་བཞི་གསུངས་པའི་དང་པོ་
3-81b
ནི་ཕྱིར་མི་འོང་། འོག་མ་གཉིས་ལས་ཆགས་བྲལ་དང་། གཉིས་པ་བར་མ་དོར་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ། གསུམ་པ་དགྲ་བཅོམ་པ། བཞི་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པའོ། །ཡང་ན་བྱུང་བ་དགྲ་བཅོམ་དང་། སྲིད་པ་ཚོལ་བ་ནི། སྲིད་པ་དང་བཅས་པ་རྣམས་སོ། །གཉིས་པ་ཟས་ཡིན་ཚུལ། ཚེ་འདི༷་ལ༷་སེམས་སེམས་བྱུང་གི་རྟེན་ནམ་གན༷ས་དབང་པོ་བཅས་པའི་ལུས་རྒྱས་པའི་དོན་ཁམ་ཟས་དང༷་ནི༷། བརྟེན༷་པ༷་སེམས་སེམས་བྱུང་རྒྱས༷་པའི༷་དོན༷་དུ༷་རེག་པ་སྟེ། ཟས་དང་པོ་གཉི༷ས་ཚེ་འདིའི་སྲིད་པ་གསོ་བ་མ་མ་ལྟ་བུའོ། །སྲི༷ད་པ་གཞན༷་འཕེན༷་པ་སེམས་པའི་དང༷་སྲིད་པ་ཕྱི་མ་འགྲུབ་པ༷་ཡི༷་དོན༷་དུ༷་རྣམ་ཤེས་ཏེ། མ་ལྟ་བུའི་ཟས་གཉི༷ས་ཏེ༷་གོ༷་རིམ༷་བཞི༷ན་ནོ། །ཟས་ཀྱིས་སྲིད་པ་འདི་དང་ཕྱི་མ་གསོ་བ་ཡང་གཙོ་ཆེ་བའི་དོན་ཡིན་གྱི་ཁམ་རེག་གིས་ཀྱང་བརྒྱུད་ནས་ཕྱི་མའི་སྲིད་པར་འཕེན་ཏེ། དེ་ལས་ཉོན་མོངས་དང་དེས་ལས་སོགས་པས་སོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"细微的段食是中有、欲界天神和最初劫的人类所食用的，因为他们以香为食，且如同在沙中注入芝麻油般渗入肢体内部，没有粪便等物质。或者说，婴儿和湿生等微细众生的食物是微细的，而其它则是粗大的。沐浴、涂油、按摩等维持身体的活动也是食物。
那么，影子、阳光等所具有的触如何成为食物呢？这是就大多数情况而言，有些人认为那些并非食物。这表明三处大部分是段食，但并不表明日光、影子等大多数能被作为食段。
第二，若问：米饭等的色处也被作为食段吞咽，应该是段食吧？它不是段食，因为吞咽时，该处对自身的根——眼根及其所依的大种都无益处，更不用说对其他的（有益）了。有人说：被饥饿所逼迫的人，仅仅看见食物不就有益吗？那是因为看见食物而产生意乐受，以触作为食物，而非色处。若是色处，则已离欲贪者仅见食物就应满足，而（事实上）对于已从欲染完全解脱者并无益处，即使现在对无期望者，见到食物也无益。
刚巴杰说：色不是食物，因为不是接触而取境的根境，如声音。有益是指触或思作为食物，其他根等非食物。
第二分为本身和它存在于一切界的解释两部分。第一，有部认为触、思、识唯有漏者才是食物，而无漏的触、思、识非是食物，因为食物的含义是维持有，而这些是有的对治，能令有灭尽。第二，这三者存在于三界中。
第三，又经中说：'诸食能令已生众生安住，能令存活，能利益求有者。'其中的'已生'是指已出生的，那么'求有者'是什么？因为不依赖父母不净而由意念化生，故称'意生'；因为前世或正在寻求生有的状态，故称'求有者'；因为以微细香为食，故称'食香'；因为住于死亡与出生之间，故称'中有'；因为趋向出生，故称'正在成就的有'。这些都是同义词。
因此，经中说：'已断正成就的结而未断生的结'等四句，第一句是阿那含、已离下界欲贪者，第二句是中有般涅槃者，第三句是阿罗汉，第四句是除上述之外的人。或者，'已生'指阿罗汉，'求有者'指具有有的众生。
第二，食的作用方式：此生中，为了扩展心心所的所依或住处——具根身体之目的而有段食；为了增长所依（即心心所）之目的而有触，前二食如养母般维持今生的有。为了引发其他有而有思食，为了成就后有之目的而有识食，后二食如同生母，顺次对应。
食维持此有和后有主要是就其重要性而言，段食和触食也能间接引发后有，因为它们能引生烦恼，烦恼又生业等。"


 །མདོ་ལས་དགེ་སློང་ཟས་བཞི་པོ་འདི་དག་ནད་དང་། འབྲས་དང་། དེ་ལ་འབྲས་ནི་རྨ་འབྲས་སམ་སྙམ། ཟུག་རྔུའི་རྩ་བ་ཡིན་ནོ། །རྒ་ཤིའི་རྐྱེན་ཡིན་ནོ། །ཞེས་སོ། །ཕྱི་མ་གཉིས་ཀྱིས་ཀྱང་སེམས་ཅན་གནས་པར་བྱེད་དེ། ཐལ་རྐྱལ་རྩམ་པར་བསྒོམས་པས་མ་ཤི་བ་སེམས་པའི་དང་། རྣམ་ཤེས་ཀྱིས་ཟིན་ན་ལུས་དང་སེམས་བྱུང་ཡང་རྒྱས་པས་སོ། །སྒོ་ང་སོགས་ཕའམ་མས་རང་གི་བུ་དྲན་ན་འཚོ་གསུངས་པ་རྟེན་འབྲེལ་འདྲ་སྟེ་གཞན་དུ་གཞན་གྱི་ཟས་སུ་ཐལ་ལོ། །ཡང་ན་སྒོ་ང་རང་གིས་དྲན་པར་གསུངས། གཏན་དབབ་བསྡུ་བ་ལས། ལུས་ཚོར་སེམས་སེམས་བྱུང་རྒྱས་པའམ་དྲན་
3-82a
ཉེ་སོགས་ལ་འཇུག་པའི་གཞིར་ངེས་པར་འདོད། ཁམས་དང་ཟས་ལ་མུ་བརྩི་ན། ཐོ་ལུམ་འབར་བ་སོགས་ཟ་འཇུ་གཉིས་ཀའི་ཚེ་ཕན་མི་འདོགས་པ་དང་། གཉིས་པ་རེག་སོགས་གསུམ། གཉིས་ཡིན་རྟེན་བཅས་རྒྱས་པའི་ཁམ་ཟས་གང་ཡིན་པ་དང་། གཉིས་མིན་སྒྲ་དང་ཚོར་བ་སྡུག་བསྔལ་དང་མཚུངས་ལྡན་ཐམས་ཅད་དོ། །དེ་བཞིན་རེག་པ་དང་། ཟས་ལའང་མུ་བཞི་རིམ་པར། རེག་པ་ཟག་མེད། ཟས་གསུམ་རེག་པ་ཟག་བཅས།དེ་ལས་གཞན་པ་ཐམས་ཅད་དོ། །ཟས་གཞན་ལའང་དེ་འདྲའི་མུ་བརྩིའོ། །བྱེ་སྨྲས་ཟས་ཟ་འཇུ་གཉིས་ལས་ཐོ་ལུམ་སོགས་ཟ་ཚེ་བཀྲེས་སྐོམ་འཇོམས་ནུས་པས་ཟས་སུ་བཤད། བསྟན་བཅོས་ལས་རྒྱས་འགྱུར་གྱི་ཟས་ལ་དགོངས་ཏེ་གསུངས་སོ། །
后迁移法
གསུམ་པ་མཐར་འཕོ་ཚུལ་ལ། སེམས་གང་འགགས་པ་དང་། ལུས་ཀྱི་ཆ་གང་དུ་འགག་པ་དང་། གནད་གང་གིས་གཅོད་པ་དང་། འགགས་ནས་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཚུལ་བཞི། དང་པོ། དགེ་རྩ་འཆ༷ད་པ་དང༷་དེ་མཚ༷མས་སྦྱོར༷་བ་དང་། ཁམས་དང་ས་ལས་འདོ༷ད་ཆགས༷་བྲལ༷་བ་དང་། དེ་ལས་ཉམས་པ་དང་། འཆི༷་འཕོ༷་བ་དང་། བར་སྲིད་དང་སྐྱེ་སྲིད་དུ་སྐྱེ༷་བ༷་ལེན་པའི་སེམས་དྲུག་པོ་རྣམ༷ས་ནི་ཁ་ཅིག་རྟོག་བཅས་དང་། ཁ་ཅིག་མཉམ་གཞག་དང་། ཁ་ཅིག་མི་གསལ་བས་ཡི༷ད་ཀྱི༷་རྣམ༷་པར་ཤེ༷ས་པ་ཁོ༷་ནར༷་འདོ༷ད་དེ་གཞན་རྣམས་མ་ཡིན་ནོ། །རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པས་སྐྱེ་འཆིའི་སེམས་ཀུན་གཞི་ཡིན་པར་འདོད། འཆི༷་འཕོ༷་སྐྱེ༷་བ༷་ཚོར་བ་བཏང༷་སྙོམ༷ས་ལ༷་གནས་ནས་བྱེད། བཏང་
3-82b
སྙོམས་ལས་ཚོར་གཞན་གསལ་བས་མི་འོང་ངོ་། །དེའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་གསུམ་ན་ཉེར་བསྡོགས་ཁོ་ན་ལ་འཆི་སེམས་ཡོད་ཅེས་གང་སྤེལ་འཆད་དོ། །ཡིད་ཤེས་དེ་ཡང་རྩེ༷་གཅི༷ག་པའི་མཉམ་བཞག་ཏུ་གནས་བཞིན་དུ་འཆི་མི་སྲིད་དེ། མཉམ་གཞག་དང་རིས་མི་འདྲ་བའི་སེམས་མངོན་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཏིང་འཛིན་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་སྦྱོར་བྱུང་ཡིན་པས་གསལ་ཞིང་ལུས་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ན་འཆི་སེམས་དེ་ལས་ལྡོག་པས་སོ། །སེམ༷ས་མེ༷ད་གསུམ་ལ༷་གནས་པའི་ངང་ལ་འཆི་བ་དེ༷་མེ༷ད་དེ། དེ་དག་ལ་གནས་པ་ལ་གནོད་པ་བྱ་མི་ནུས་པས་དང་། འཆི་བ་ན་སེམས་འཕོ་ཞིང་། སྐྱེ་བ་ན་སེམས་གཞན་དུ་མཚམས་སྦྱར་བ་ཡིན་ན་དེ་དག་ལ་དེ་མེད་པས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་དག་སྐྱེ་དང་། འཆི་དུས་སེམས་འབྱུང་བར་བཤད་དོ། །ཡང་ཉོན་མོངས་མེད་པར་ཡང་མི་སྐྱེའོ། །ཡིད་ཤེས་དགེ་སོགས་གང་གིས་འཆི་འཕོ་ན། དགྲ་བཅོམ་པ་མྱ༷་ངན༷་ལས་འདའ༷་བ་ན། སྤྱོད་ལམ་པ་དང་། རྣམ་སྨིན་གྱི་ལུང༷་བསྟ༷ན་མིན༷་གཉི༷ས་གང་རུང་ལ་གནས་ནས་སོ། །དེ་ཡང་དགེ་སོགས་གསུམ་གྱི་དམིགས་བསལ་དགྲ་བཅོམ་པ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་ན། འདོད་ན་རྣམ་སྨིན་བཏང་སྙོམས་ཡོད་པར་འདོད་པ་ལྟར་ན་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་དང་། སྤྱོད་ལམ་པའི་ལུང་མ་བསྟན་གཉིས་གང་རུང་། མེད་པ་ལྟར་ན། སྤྱོད་ལམ་པའི་སེམས་ལུང་མ་བསྟན་ལ་གནས་ནས་སོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"经中说：'比丘们，这四种食是病、肿瘤（我想肿瘤是指疮疡）、刺根，是老死的缘。'后两种食也能令众生住留，因为以意念将食物观想为糌粑而未死亡，以及当识执持时，身体和心所也得以增长。经中说，卵等若被父或母忆念，其子便能存活，这与缘起相似，否则将导致成为他人之食的过失。或者说的是卵自身能忆念。《决定摄》中确定认为：（食是）身、受、心、心所增长或正念等生起之基础。若计算界与食之间的交集，食用和消化两者皆不能获益的是火球燃烧等，第二是触等三食，既是（食也是界）的是能增长有根身的段食，非二者的是声音和与痛苦受相应的一切。
同样，触和食也有四种交集情况：无漏触，三种食中的有漏触，除此之外的一切。对其他食也可以这样计算交集。有部解释：关于食的食用和消化两者，火球等在食用时能够消除饥渴，故说为食。论典中是考虑能增益的食而说的。
后迁移法
第三，关于最后迁移的方式，分为四部分：哪种心灭、在身体的哪部分灭、以什么要点断绝，以及灭后如何转变。
第一，断善根、相续、离欲界和界地贪、退失、死亡迁移以及在中有和生有中受生的六种心，有些是有寻的，有些是入定的，有些是不明显的，唯是意识，其他识则不是。瑜伽行派认为生死心是阿赖耶识。死亡迁移和出生住于舍受中进行，因为舍受比其他受更明显，所以不会在其他受中发生。因此，刚巴杰解释说，在第三禅只有近分定中才有死心。
那种意识不可能在一心专注的等持中死亡，因为那时已现起与等持不同种类的心，并且定是由加行所生，性质明晰且有益于身体，而死心与之相反。
住于三种无心状态中不会死亡，因为那些状态无法受到伤害，而且死亡时心迁移，出生时心在他处相续，而这些（无心状态）没有这些情况。因此说无想众生在生时和死时心才生起。而且也不会无烦恼而出生。
意识通过哪种善等（心）而死亡迁移呢？阿罗汉入涅槃时，住于威仪路和异熟无记二者之一。这是善等三性的特例：阿罗汉入涅槃时，若如有人主张欲界有异熟舍，则住于异熟生或威仪路无记二者之一；若如认为没有（异熟舍）者，则住于威仪路无记心。"


 །སེམས་དེ་གཉིས་སྟོབས་ཆུང་བས་སེམས་རྒྱུན་འཆད་པར་མཐུན་ལ་གཞན་གསལ་བས་མིན་ཟེར། གང་སྤེལ་གྱིས་ཟག་མེད་
3-83a
ཀྱིས་འཆི་སེམས་མི་བྱེད་ལ། མི་དགེ་ཉོན་མོངས་མེད་པ་དགེ་བ་ཟག་བཅས་རྣམ་སྨིན་དང་བཅས་པས་དེ་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པས་དགེ་བ་མེད་ཟེར། གཞན་དག་རིམ་གྱིས་འཁོར་བ་སྤངས་ཏེ་འདོད་ལ་ཆགས་པ་བྲལ་བས་མི་དགེ་དང་། སྲིད་རྩེ་ལ་ཆགས་པ་བྲལ་བས་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དང་། མྱང་འདས་སེམས་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་མངོན་དུ་གྱུར་པས་དགེ་བ། ལྷག་མེད་དུ་ཞུགས་པས་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་སྤང་བས་སོ། །གཉིས་པ་འཆི་དུས་ལུས་ཀྱི་ཕྱོགས་གང་དུ་རྣམ་ཤེས་འགགས་ཟེར་ན། འོ༷ག་ངན་སོང་གསུམ་དང་། མི༷་དང་ལྷར༷་འགྲོ༷་བའམ་སྐྱེ་བ་དང་། མི༷་སྐྱེ༷་བ་དགྲ་བཅོམ་མྱང་འདས་རྣམ༷ས་ནི་རྫུས་སྐྱེས་ལུས་དབང་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཆར་འགགས་པས་མ་ངེས་ཀྱང་། རིམ༷་གྱིས༷་འཆི༷་ན༷། ངན་སོང་རྐང༷་པ༷་དང༷་། མི་ལྟེ༷་བ༷། ལྷ་དགྲ་བཅོམ་གཉིས་སྙིང༷་ག༷་ནས་ཡི༷ད་འཆི༷་འཕོ༷འོ། །ཁ་ཅིག་དགྲ་བཅོམ་སྤྱི་བོ་ནས་འཕོ་ཟེར་རོ། །ཡིད་དབང་ཡུལ་ན་མི་གནས་ཀྱང་རྡོ་བསྲེགས་ལ་ཆུ་བཏབ་པ་ལྟར་ལུས་ཀྱི་རྐང་པ་ལ་སོགས་པར་ནུབ་པར་འགྱུར་བ་ལ་ཡིད་འཆི་འཕོ་ཞེས་སོ། །ལ་ལས་དྲོད་སྡུད་ཕྱོགས་མ་གཏོགས་མཐར་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྙིང་ག་ནས་ཀུན་གཞི་འཕོ་བར་འདོད་དོ། །གསུམ་པ། སྲོག་གི་གན༷ད་གཅོ༷ད་པ༷་ནི༷། ཆུ༷་དང་མེ་རླུང་སོ༷གས་ཀྱིས༷་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་། རླུང་མཁྲིས་བད་ཀན་གྱིས་སོ། །དེ་ཡང་གང་རུང་འཁྲུགས་པས་ཚོར་བ་མི་བཟད་པས་ལུས་ཀྱི་ཆ་ཉམས་པར་བྱས་པས་མཚོན་
3-83b
བཏབ་པ་འདྲ་བར་གཡོ་བ་མེད་པ་ལ་དེར་བཏགས་ཀྱི་ཤིང་བཅད་པ་ལྟ་བུ་ནི་མིན་ནོ། །སས་མི་གཅོད་པ་ནི། ཉེས་པ་གསུམ་ལས་གཞན་མེད་པ་དང་། ཁ་ཅིག་སྣོད་འཇིག་པ་དང་ཆོས་མཐུན་ཟེར། དགེ་བ་བྱེད་པ་རྣམས་དང་། གཞན་གནད་དུ་མི་བསྣུན་པ་དང་། ལྷ་སོགས་ཅིག་ཆར་འཆི་བ་ལ་གནད་གཅོད་མེད་དོ། །བཞི་པ། ཤི་ནས་ཅིར་འགྱུར་ན། འཕ༷གས་པ་དང༷་མཚ༷མས་མེ༷ད་པ་བྱེ༷ད་པ༷་དག༷་ནི་རིམ་པར་ཡ༷ང་དག༷་པ་མཐོ་རིས་སུ་སྐྱེས་ནས་ཐར་པར་ངེས་པ་དང་།ལོ༷ག་པ༷་ངན་སོང་ཉི༷ད་དུ༷་ངེ༷ས་ལ་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་མ་ངེས་སོ། །
所生器世间
གཉིས་པ་གང་དུ་སྐྱེ་བ་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལ། གཞལ་བྱ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་དང་། འཇལ་བྱེད་ཚད་གཉིས།
所量世间
དང་པོ་སྣོད་ཀྱི་རིམ་པ་དང་ཚད། ཞར་ལ་སེམས་ཅན་གྱི་རིམ་པ་དང་ཚད་བསྟན་པ་གཉིས།
器之次序与量
དང་པོ་ལ། རྟེན་ས་དཀྱིལ་སོགས་བཤད་པ་དང་། བརྟེན་པ་རི་མཚོ་གླིང་གསུམ་བཤད་པ། སེམས་ཅན་གྱི་གནས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གསུམ།
说所依地轮等
དང་པོ་ལ་ས་དཀྱིལ་སོགས་བཞི་པོ་རིམ་པར།འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཁ་ཅིག་སྤྱིའུ་ཚུགས་དང་། སྣྲེལ་ཞི། སྟེང་གཡོགས་མེད་པ། ཁ་ཅིག་ཉི་ཟླ་མེད་པ། ཁ་ཅིག་ཉི་ཟླ་གཅིག་གིས་འཁོར་བ་ཀུན་བཟང་གི་ཞིང་ལྟ་བུ། ཁ་ཅིག་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་ལའང་སྟོང་གསུམ་འདིའི་ཚད་ཙམ་ཡོད་པ་སོགས་མཐའ་ཡས་ཀྱང་། འདིར་མི་མཇེད་འདིའི་རྣམ་བཞག་ནི། དེ༷་ལ༷་སྣོ༷ད་ཀྱི༷་འཇིག༷་རྟེན༷་ཀུན་གྱི༷་གན༷ས་པར༷་གྱུར་པའི་གཞིར་འདོ༷ད་པའི༷་འོ༷ག་དག༷་གི༷་ང༷་གི༷་དཀྱིལ༷་འཁོར༷་དེ་དག་སྟེང་འོག་གི་རྔམས༷་སུ༷་ནི༷་དཔག་ཚད་ས༷་ཡ༷་དྲུག༷་འབུམ༷་ཡོད་
3-84a
ལ། རྒྱར་ནི་གྲངས༷་མེ༷ད་དོ༷། །དེ་ལ་གནས་པར་འདོད་པའི་ཞེས་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གནས་པ་ནི། ཁྱབ་འཇུག་པས་རུས་སྦལ་གྱི་སྟེང་ན་གནས་པ་དང་། དབང་ཕྱུག་པས་དབང་ཕྱུག་གི་འདོད་པ་ལས་འཇིག་རྟེན་གནས་པར་འདོད་པ་སེལ་ལོ། །མིང་འཇམ་པོ་ཟེར་དབྱིབས་ནི་ཟླུམ་པོའོ། །ཁ་དོག་སྣ་ཚོགས་སམ་སྔོ་སྐྱར་འདོད། ཡོན་ཏན་ནི་ཚན་པོ་ཆེ་ཆེན་པོའི་རྡོ་རྗེས་ཀྱང་གཞིག་པར་མི་ནུས་པས་བརྟེན་པ་རྣམས་འདེགས་པ་དང་། ངོ་བོ་ས་སོགས་བརྒྱད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ཀྱང་རླུང་ཤས་ཆེ་བས་དེ་སྐད་ཅེས་ཟེར་རོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"那两种心力弱，所以都同意能断心相续，而其他明显的心则不能，他们说。刚巴杰说无漏心不会成为死心，不善心、无烦恼心、有漏善心、具异熟心都背离涅槃，所以没有善心，他说。其他人说：逐渐舍离轮回，由于离欲界贪而无不善；由于离有顶贪而无有覆无记；涅槃时现起无覆无记，所以是善；入无余涅槃时舍弃无覆无记。
第二，死时识在身体哪个部分灭尽？下三恶趣和转生为人天者，以及不再出生的阿罗汉入涅槃者，若是化生，则一切根身同时灭尽，无法确定；若是逐渐死亡，则恶趣从脚部、人从脐部、天人和阿罗汉从心脏处意识死亡迁移。有些人说阿罗汉从头顶迁移。虽然意根不住于境，但如同在热石上浇水一样，意识在身体的脚部等处消失，这就称为意识死亡迁移。有些人认为除了热收缩的方向外，最后一切众生都从心脏处阿赖耶识迁移。
第三，断除命根要点是由水、火、风等造成的。这又是由风、胆、痰引起的。任一种紊乱都会产生难忍的感受，导致身体部分受损，如同被刺伤一样不能动弹，这是比喻性的说法，并非如砍断树木那样。
土不能断（命根）是因为除了三种病邪外别无他因，有些人说这与器世间毁灭的道理相符。行善者、不伤害他人要害者以及天神等同时死亡者无有要害被断。
第四，死后将成为什么？圣者和造作无间罪者分别确定出生于善趣后解脱和确定生于恶趣，其余则不确定。
所生器世间
第二，关于出生之处——器世间，分为所量的世界和能量的尺度两部分。
所量世间
第一，器世间的次序和尺度，附带说明众生的次序和尺度，共两部分。
器之次序与量
第一分为三部分：解释所依地轮等，解释所住山海洲，详细解释众生居处。
说所依地轮等
第一，地轮等四者依次：有些世界是倒置的、纵横交错的、无上覆的，有些无日月，有些如普贤刹土由一日月环绕，有些菩提树大小相当于此三千世界，等等无量无边。但此处阐述此娑婆世界的安立：在此，作为一切器世间所住基础的下方，风轮在高度上有六十万由旬，而宽度则无法计数。'作为所住基础'这一说法是为了排除毗湿奴派认为世界住于龟背上，以及湿婆派认为世界由湿婆的意愿而住的观点。
名称柔软，形状圆形。颜色各种各样，或认为是青白色。功德是即使大金刚杵也无法摧毁，能托举所住世界。本质虽然是地等八种的自性，但因风的成分大，所以如此称呼。"


 །དེ་འདྲའི་རླུང་དེ་ཡི་སྟེང་ནམ་མཁའ་ལ་སྤྲིན་གསེར་གྱི་སྙིང་པོ་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་འཁྲིགས་པ་ལས། ཆར་རྒྱུན་ལོ་མང་པོར་བབས་པས་ཆུ་དཀྱིལ་ཆགས། ཆུ༷་དཀྱིལ་དེའི་ཚད་ནི་རྔམས༷་སུ་འབུམ༷་ཕྲ༷ག་བཅུ༷་གཅི༷ག་དང༷་། སྟོང༷་ཕྲག༷་ད༷ག་ནི༷་ཉི༷་ཤུ༷་ཡོད་པའོ༷། །ཆུ་དེ་རླུང་གིས་དཀྲུགས་པས་ཕྱིས༷་ནི༷་རྔམས༷་སུ༷་འབུམ༷་ཕྲག༷་བརྒྱ༷ད་ཡོད་པའི་མཚོར་གྱུར་ལ། དེ་ཐད་ཀར་མི་འཕོ་བ་ལས་ཀྱིས་བཟུང་བ་སྟེ་ཟས་མ་ཞུ་བར་ལོང་ཀར་སྡོད་པ་བཞིན་ནོ། །ཡང་ན་གློ་ན་གནས་པའི་རླུང་གིས་སོ། །ལྷག༷་མ༷་འབུམ་གསུམ་སྟོང་ཉི་ཤུ་དག༷་ནི༷་མཚོ་སྟེང་གསེར༷་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ༷་གྱུར༷་ཏོ། །ཆུ༷་དང༷་གསེར༷་གྱི༷་དཀྱིལ༷་འཁོར༷་གཉིས་ཀྱི༷་ཐད༷་ཀར༷་ནི་དཔག་ཚད་འབུམ༷་ཕྲག༷་བཅུ༷་གཉི༷ས་དང༷་།སྟོང༷་ཕྲག༷་གསུམ༷་དང༷་བརྒྱ༷་ཕྲག༷་ནི༷་ཕྱེ༷ད་དང༷་ལྔ༷་རྣམ༷ས་ཁོ༷་ན༷འོ༷། །ཁོར༷་ཡུག་སྟེ་མཐའ་སྐོར་དུ༷་ནི༷་སུམ༷་འགྱུར༷་རོ༷། །དེས་ན་ཁོར་ཡུག་ཏུ་ས་ཡ་ཕྲག་གསུམ་དྲུག་འབུམ་ཁྲི་དང་སུམ་བརྒྱ་ལྔ་བཅུའོ། །ཆུ་དང་གསེར་ནི་གླིང་བཞིའི་འོག་གཞི་ལ། རླུང་
3-84b
སྟོང་གསུམ་འོག་གཞི་ཡིན་པས་ཚད་མེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་གླིང་བཞིའི་འོག་གི་རླུང་དཀྱིལ་ཚད་ས་ཆུ་དང་འདྲའོ། །སྟོང་གསུམ་གྱི་འོག་གཞིའི་ཆུ་ས་ལའང་ཚད་མེད་དོ། །ཁ་ཅིག་རླུང་སྟོང་གསུམ་གྱི་གཞི་འདབས་ཆགས་ལ། ཆུ་དང་གསེར་ནི་ཟིལ་པའི་ཐིགས་པ་ལྟར་དུམ་བུར་ཆགས་པས་ཚད་ཡོད་ཟེར། དེ་དག་གི་བར་ན་གླིང་བར་གྱི་མུན་པ་ཡོད་དོ། །
说能依山川,大海,洲等三
གཉིས་པ་ལ། རི། མཚོ། གླིང་གསུམ་ལས། དང་པོ། དེ་རྗེས་ནམ་མཁའ་ལ་ས་བོན་ནམ་ཁམས་སྣ་ཚོགས་ཅན་གྱི་སྤྲིན་འཁྲིགས་ནས་ཆར་ལོ་མང་དུ་བབས་པས་མཚོ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཆགས་ཏེ། ཚད་དཔག་ཚད་བརྒྱད་ཁྲི་ཙམ་ཞིག་གོ། དེ་ལ་ཁམས་རབ་སྡུད་ཅིང་འབྱེད་པའི་རླུང་གིས་གྲུ་བཞིར་དཀྲུགས་པ་ལས་གསེར་གྱི་ས་གཞི་དེ༷་ལ༷་ལྷུན༷་པོའི༷་རི་ཆགས་ཏེ། བརྗིད་ཆེ་བས་ལྷུན་པོ་སོགས་སུ་གྲགས་ལ། དེ་ནས་ཁམས་འབྲིང་སྡུད་འབྱེད་རླུང་གིས་གྲུ་བཞིར་རི་དེ་ལ་བསྐོར་ཏེ་དཀྲུགས་ཤིང་རི་གླིང་རང་དབྱིབས་འདྲ་བའི་རླུང་ལས། ལྷུན་པོ་དེའི་ཕྱི་རོལ་དུ་གཉའ་ཤིང་འཛིན་སོགས་རི་བདུན་ཆགས་ཏེ། སའི་དངོས་གཞི་ལས་གོ་རིམ་འདི་དང་མི་མཐུན་པར་བཤད་མོད། རིའི་རྩེ་མོར་ཉི་མའི་ཤིང་རྟའི་གཉའ༷་ཤིང༷་འཛིན༷་པའམ་དེའི་རྣམ་པ་ཅན་དང་། གཤོལ༷་མདའ༷་ཡི་རྣམ་པ་འཛིན༷་པ་དང༷་། སེང༷་ལྡེང༷་གི་མདོག་འདྲ་བ་ཅ༷ན་དང་དེ༷་བཞི༷ན་ཡིད་འོང་ལྟ༷་ན༷་སྡུག༷་རི༷་དང༷་། བྲག་རྟ༷་རྣ༷་འདྲ་བ་དང༷་ནི༷་དབུས་ཕྱོགས་སུ་རྣམ༷་པར་འདུད༷་པ་དང༷་། ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐའ་བསྐོར་བ་མུ༷་ཁྱུད༷་འཛིན༷་རི༷འོ༷། །དེ༷་ན༷ས་ནི༷་ཕྱོགས་བཞིར་ཁམས་ཐ་མ་སྡུད་ཅིང་འབྱེད་རླུང་གིས་ཁོལ་བུར་དཀྲུགས་པས་ལུས་འཕགས་སོགས་གླིང༷་རྣམ༷ས་དུས་མཉམ་དུ་ཆགས་པ་
3-85a
ཡི༷ན་ནོ༷། །དེ༷་ཀུན་དག༷་གི༷་ཕྱི༷་རོལ༷་ན༷་ནི༷་ཁོར༷་ཡུག༷་ལྕགས་ཀྱི་རི༷་སྟེ། དེའི་ཕྱི་སྐོར་དུ་དཔག་ཚད་ས་ཡ་ཕྲག་གསུམ་དང་དྲུག་འབུམ་ཉིས་སྟོང་དྲུག་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་ཡོད་དོ། །ནང་གི་རི༷་བདུན༷་ནི༷་གསེ༷ར་ཡི༷ན་ལ་ཁོར་ཡུག་དེ༷་ལྕག༷ས་སོ༷། །ལྷུན༷་པོ༷་ཤར་དངུལ། ལྷོར་བཻ་ཌཱུཪྱ། ནུབ་ཤེལ་དམར། བྱང་གསེར་ཏེ་རི༷ན་ཆེན༷་བཞིའི༷་རང༷་བཞིན༷་ཡིན་ནོ། །དེའི་ངོས་ཀྱི་འོད་ཀྱིས་ནམ་མཁའ་དང་རྒྱ་མཚོའི་འོད་ཀྱང་དེའི་མདོག་ཏུ་སྣང་ངོ་། །རི་གླིང་ཐམས་ཅད་གསེར་གྱི་ས་གཞི་ལ་བརྟེན་པས་ཆུ༷་ཡི༷་ནང༷་དུ༷་དཔག་ཚད་བརྒྱ༷ད་ཁྲི༷་ད༷ག་ནུབ༷་བོ༷། །དེ༷་བཞིན༷་རི་རབ་ནི་སྟེང༷་དུ༷་ཡང༷་དཔག༷་ཚད༷་དག༷་ནི༷་བརྒྱ༷ད་ཁྲི༷འོ༷། །རི་རབ་དཔག་ཚད་འབུམ་དྲུག་ཁྲི་བརྒྱད་སྟོང་དང་། རྒྱ་མཚོའང་དཔག་ཚད་བརྒྱད་ཁྲི་བཞི་སྟོང་དུ་ཡོད་ཅེས་ལ་ལར་བཤད་ཀྱང་། འདི་འདུལ་བ་ལུང་གཞི་དང་མཐུན་ནོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"在那种风之上的虚空中聚集了称为"金精华"的云，从中降下多年的雨水形成了水轮。水轮的规模在高度上有十一亿二百万由旬。水被风搅动后，形成了高度为八亿由旬的大海，它不会四散流动是因为业力所持，就像未消化的食物留在肠中一样。或者说是由胸中的风所持。剩余的三亿二万（由旬）变成了大海表面的金轮。水轮和金轮的径直宽度恰好为十二亿三十万五百五十由旬。周长则为三倍，即三百六十万三千五百五十由旬。水和金是四大洲的下层基础，而风是三千大千世界的下层基础，因此无法测量其大小。因此，四大洲下方的风轮大小与地水相同。三千大千世界基础的水和地也无法测量大小。有些人说风作为三千大千世界的底层基础连成一片，而水和金则如同露珠一样分散形成，所以有大小可言。这些之间存在着洲际的黑暗。
说能依山川,大海,洲等三
第二部分包括山、海、洲三者。第一，之后在空中集聚了具有各种元素种子的云，降下多年的雨水形成了一个大海，大约有八万由旬。通过收集和分离元素的风从四方搅动，在那金地上形成了须弥山。因其庄严伟大而闻名为须弥等。然后由收集分离中等元素的风从四方环绕须弥山搅动，从形状与山洲相似的风中，在须弥山外围形成了持轭等七山。虽然在《地正行》中所述的次序与此不同，但这些山峰分别像日车的轭形或具有其形态的、犁形的、如紫檀木色的、如是悦意可爱的山、如马耳岩石的、向中央低垂的，以及环绕一切的持边山。然后在四方，收集分离微细元素的风零散地搅动，同时形成了胜身等诸洲。
在所有这些之外是环绕的铁围山。它的外周长有三百六十万两千六百二十五由旬。内七山是金，而铁围山是铁。须弥山东面为银，南面为琉璃，西面为红水晶，北面为金，是由四种珍宝构成的。它各面的光芒使空中和海洋也显现出相应的颜色。所有山洲都依靠金地，沉入水中八万由旬。同样，须弥山向上也有八万由旬高。有些地方说须弥山高十六万八千由旬，大海深八万四千由旬，但这里遵循《律本事》的说法。"


 །རི་བརྒྱ༷ད་པོ༷་འཕང༷་དུ༷་དཔག་ཚད་ཕྱེ༷ད་ཕྱེ༷ད་དབྲི༷་སྟེ། གཉའ་ཤིང་འཛིན་བཞི་ཁྲི་ནས། ཁོར་ཡུག་སུམ་བརྒྱ་ཕྱེད་བཅུ་གསུམ་ཡིན་པའི་བར་དུའོ། །དེ༷་དག༷་རྔམས༷་སུ༷འང༷་སྟེ། ཞེང་ནི་ཆུ་ཡན་གྱི་རང་གི་འཕང༷་དང༷་མཉམ་སྟེ་རི་རབ་བརྒྱད་ཁྲི། གཉའ་ཤིང་བཞི་ཁྲི་སོགས་སོ། །གཉིས་པ། རི་རབ་ནས་ཁོར་ཡུག་དེ༷་དག༷་གི་བར༷་བདུན༷་ན་ཀླུ་རྒྱལ་རྣམས་རོ༷ལ་ཞིང་རྩེ་བའི་མཚོ༷་བདུན་ཡི༷ན་ཏེ། དེ་དག་ནི་བསིལ་བ་དང་། ཞིམ་པ་དང་། ཡང་བ་དང་། འཇམ་པ་དང་། དྭངས་པ་དང་། དྲི་ང་མེད་པ་དང་། འཐུང་ན་ལྟོ་བར་བྱམས་པ་དང་། མགྲིན་པར་མི་གནོད་པའི་ཡན་ལག་བརྒྱད་ལྡན་གྱི་ཆུས་གང་ངོ་། །ཀླུ་བརྒྱད་ནི། དགའ་བོ། ཉེར་དགའ། རྟས་རྒལ། བཏང་
3-85b
བཟུང་། གཟི་ཅན། ཡུལ་འཁོར་སྲུང་། ནག་པོ་ཆེ། ཨེ་ལའི་འདབ་བོ། །དེ་དག་གི་ཟབས་སུ་བརྒྱད་ཁྲི་བར་མཉམ་ལ། དང༷་པོ༷་རི་རབ་ནས་གཉའ་རིའི་བར་གྱི་མཚོའི་ཁ་ཞེང་དུ་དཔག་ཚད་སྟོང༷་ཕྲག༷་བརྒྱ༷ད་ཅུ༷འོ༷། །ཤར་ནུབ་ཏུ་ནི།ཉིས་འབུམ་བཞི་ཁྲིའི་དཔག་ཚད་ཡོད་དོ། །ནང་གི་མཚོ་ལ་གཟའ་སྐར་སོགས་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་འཆར་བ་དང་ཆུའི་གཏེར་ཡིན་ནོ། །རོལ་མཚོ་དང་པོ་ལ་སོགས་པ་བདུན་པོ་དེ༷་ནི༷་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང༷་གི༷་རྒྱ༷་མཚོ༷་ཡི༷ན་ལ། དེ༷་ཡི༷་ཕྱོགས་རེའི་ངོས༷་རེ་ལ༷་ཤར་ནུབ་ཏུ་གཞལ་ན་སུམ༷་འགྱུར༷་རོ༷་སྟེ་དཔག་ཚད་ཉིས་འབུམ་བཞི་ཁྲིའོ། །རོལ༷་མཚོ༷་གཞན༷་གྱི་ཁ་ཞེང་ནི༷་སྔ་མ་སྔ་མའི་ཕྱེ༷ད་ཕྱེ༷ད་དོ༷། །དེ་དག་གི་ངོས་ནི་སྔ་མ་སྔ་མ་བས་ཆེས་ཆེ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་བདུན་ལས་ལྷག༷་མ༷་མུ་ཁྱུད་འཛིན་དང་ཁོར་ཡུག་གི་བར་གྱི་ཆུ་རྣམས་ནི། ཕྱི༷འི༷་རྒྱ༷་མཚོ༷་ཆེན༷་པོ༷་ཡི༷ན་ཏེ། དེའི་ཚད་མུ་ཁྱུད་འཛིན་གྱི་ཐེལ་ནས་ཁོར་ཡུག་གི་ཐེལ་གྱི་བར་དུ་དཔག་ཚད་འབུམ༷་ཕྲག༷་གསུམ༷་དང༷་སྟོང༷་ཕྲག༷་ནི༷་ཉི༷་ཤུ༷་གཉི༷ས་སོ༷། །མཐའ་བསྐོར་དཔག་ཚད་ས་ཡ་ཕྲག་གསུམ་དང་དྲུག་འབུམ་བདུན་བརྒྱ་ལྔ་བཅུའོ། །དེ་ལྟར་བརྩིས་པས་ཁོར་ཡུག་ལྕགས་རིའི་མཐའ་བསྐོར་ས་ཡ་ཕྲག་གསུམ་དྲུག་འབུམ་ཉིས་སྟོང་དྲུག་བརྒྱ་ཉེར་ལྔའོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"八山在高度上依次递减一半，从持轭山的四万由旬到环山的三百一十二点五由旬之间。它们的宽度也与高度相同，即从水面起算，须弥山八万由旬，持轭山四万由旬，依此类推。
第二，须弥山至环山之间的七处有七海，是龙王游乐嬉戏之处。这些海水具有八功德：清凉、美味、轻盈、柔软、清澈、无臭、饮用时对腹部有益、不伤害喉咙。八龙王是：欢喜龙、近喜龙、难陀龙、放持龙、光明龙、护地龙、大黑龙、萨罗树叶龙。这些海洋深度都相同，为八万由旬。第一个须弥山与持轭山之间的海面宽度为八万由旬。东西长度则有二十四万由旬。内海中可以看到行星和星宿等的倒影，且是水的宝藏。
第一至第七个游乐海是所有内海，其每一侧面若沿东西测量则为三倍，即二十四万由旬。其他游乐海的宽度是前一个的一半。它们的侧面长度则比前一个更大。除了这七海外，持边山与环山之间的水域是外大海，其宽度从持边山底部到环山底部为三亿二万二千由旬。周长为三百六十七万七百五十由旬。按此计算，铁围山的外周长为三百六十万二千六百二十五由旬。"


 །ཕྱིའི་རྒྱ་མཚོ་བ་ཚྭ་ཅན་གྱི་ཆུས་གང་ངོ་། །ཕལ་ཆེན་ལས་ཕྱིའི་རྒྱ་མཚོ་དེར་གླིང་འདི་ནས་ཆུ་ཀླུང་སྟོང་ཕྲག་ཕྱེད་བཅུ་གསུམ་དང་། མྱང་འདས་ལས་ཆུ་བོ་ས་ཡ་དབུས་ནས་ཐིག་བཏབ་པ་བཞིན་འབབས། བྱང་ན་སྟོང་བཅུ། ནུབ་ན་སྟོང་ལྔ། ཤར་ན་སྟོང་ཕྱེད་བརྒྱད་བབས་ལ། དེ་བས་ཀྱང་ཀླུ་རྒྱལ་འོད་
3-86a
ཟེར་བཅུ་པའི་སྤྲིན་ལས་བྱུང་བའི་ཆུ་མང་ངོ་། །དེ་ཁྲག་ཁྲིག་བརྒྱད་ཅུར་བསྒྲེས་པའི་ཀླུའི་རྒྱལ་པོའི་སྤྲིན་ལས་བྱུང་བའི་ཆུ་ལས། ཀླུ་གངས་ཅན་མཚོའི་བུ་ཛམ་བུའི་རྒྱལ་མཚན་གྱི་སྤྲིན་ལས་བྱུང་བའི་ཆུ་མང་། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ལས་གངས་ཅན་མཚོ་ཉིད་ཀྱིས་སྤྲུལ་པའི་སྤྲིན་ལས་བྱུང་བའི་ཆུ་མང་། དེ་ཐམས་ཅད་ལས་གངས་ཅན་མཚོའི་གནས་ནས་འབབས་པའི་ཆུ་བོ་བཻ་ཌཱུཪྱ་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ཆེས་མང་ངོ་། །དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོའི་བྲེས་ལས་མི་འདའ་འོ་ཞེས་བཤད། གཞན་ཡང་རྦ་རླབས་ལས་ཡོལ་བ་མེད་པ་དང་། མི་རོ་དང་ཞག་གཅིག་ཏུ་མི་འགྲོགས་པ་དང་། འབྱུང་པོ་དང་རིན་པོ་ཆེ་ཟད་མི་ཤེས་པའི་འབྱུང་གནས་བལྟ་བས་ཆོག་མི་ཤེས་པ་སྟེ།ཚངས་པ་ཁྱད་པར་སེམས་ཀྱིས་ཞུས་པ་ལས་ཀྱང་། དེ་ན་རིན་པོ་ཆེ་ཐམས་ཅད་སྡུད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རིན་པོ་ཆེ་ཡོད་དེ། དེ་འཇིག་རྟེན་གཞན་དུ་མ་འཕོས་ན་བསྐལ་པ་འཇིག་པའི་མེས་ཀྱང་། རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་འབྲི་མི་ནུས་པར་བཤད། ཆུ་དང་གསེར་གྱི་ས་གཞིའི་ཐད་ཀའི་ཚད་ལས། ཁོར་ཡུག་གི་ཚད་ཆུང་བ་ཅི་ཟེར་ན། རྒྱལ་པོའི་སྲས་ཁོར་ཡུག་གི་ཕྱི་རོལ་དུ་ཆུ་དང་གསེར་ཚད་དེས་ལྷག་པར་འདོད་ལ། སློབ་དཔོན་གཞན་དག་རི་ཐམས་ཅད་འབྲུའི་ཕུང་པོ་ལྟར་གནས་ཀྱི་ཟང་ཡག་མིན་པས། རི་ཁོར་ཡུག་སོགས་ཀྱི་ཚད་དེ་དག་རྔམས་སུ་འཕང་དང་མཉམ་ཞེས་པ་ཆུ་མཚོ་ཡན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ལ། ཁོར་ཡུག་གི་རྩ་བས་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཆུ་གསེར་ཁྱབ་པར་གནས་ཟེར་རོ། །གསུམ་པ། 
3-86b
མཚོ་དེ༷་ཡི་བར་ལ༷་ནི༷། ཤིང་ཛམ༷་བུས༷་མཚན་པའི་གླིང༷་སྟེ༷། ངོས༷་གསུམ༷་ལ༷་དཔག་ཚད་སྟོང༷་ཕྲག༷་གཉི༷ས་སོ༷། །ཤིང༷་རྟའི༷་དབྱིབས༷་ལྟ་བུ་ཁོར་ཡུག་ལ་བསྟན་པའི་ངོས་གཅི༷ག་ལ༷་དཔག༷་ཚད༷་ཕྱེ༷ད་དང༷་བཞི༷་ཡོད་ལ། དེའི་མཐའ་བསྐོར་དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་དྲུག་དང་ཕྱེད་བཞིའོ། །དེའི་དབུས་སུ་རྡོ་རྗེའི་གདན་གྲུབ་བོ། །ཤར༷་གྱི༷་ལུས༷་འཕ༷གས་པོ་ནི་དབྱིབས་ཟླ༷་གམ༷་འདྲ༷་སྟེ། བཅད་ཁམ་ནི་རི་རབ་ལ་བསྟན་པའོ། །ངོས༷་གསུམ༷་འཛམ་གླིང་འདི༷་དང༷་འདྲ༷་བར་སྟོང་གཉིས་དང་ཆུང་ཤོས་ཁོར་ཡུག་ལ་བསྟན་པ་གཅི༷ག་ལ༷་དཔག༷་ཚད༷་སུམ༷་བརྒྱ༷་ལྔ༷་བཅུ༷འོ༷། །ནང་དུ་བསྟན་ཡང་ཟེར་རོ། །དེའི་མཐའ་བསྐོར་དྲུག་སྟོང་ཕྱེད་དང་བཞི་བརྒྱའོ། །གླིང་དེ་གཞན་བས་ཤིང་ཏ་ལ་བདུན་སྲིད་ཀྱིས་འཕགས་པའམ་དེར་སྐྱེས་པའི་མི་རྣམས་ལུས་ཆེ་བས་སོ། །བ༷་ལང༷་སྤྱོ༷ད་ཅེས་པའི་གླིང༷་དབྱིབས་ནི་ཟླུམ༷་པོ༷་སྟེ༷། མཐའ་བསྐོར་སྟོང༷་ཕྲག༷་ཕྱེ༷ད་དང༷་བརྒྱ༷ད་ཡི༷ན་ནོ༷། །དེའི༷་དབུས༷་དཔག༷་ཚད་སྟོང༷་ཕྲག༷་ཕྱེ༷ད་ད༷ང་གསུམ༷་ཡིན་ནོ། །གླིང་དེར་རིན་པོ་ཆེ་དང་གཙོ་བོ་བ་ལང་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པས་སོ། །སྒྲ༷་མི༷་སྙན༷་ངོས་རེ་ལ་དཔག་ཚད་ཉིས་སྟོང་དང་། མཐའ་བསྐོར་སྟོང་ཕྲག་བརྒྱ༷ད་འཁོར་ཏེ་གྲུ༷་བཞི༷ར་མཉམ༷་མོ། །དེར་སྐྱེས་པའི་མི་ཁྱོད་ཞག་བདུན་གོང་དུ་འཆིའོ་ཞེས་སྒྲ་མི་སྙན་པ་ནམ་མཁའ་ལས་ཐོས་པས་སམ། པི་ཤ་ཙི་ཏ་འདྲེའི་སྐད་དུ་སྨྲ་བས་སོ། །གླིང་གི་དབྱིབས་བཞིན་མི་རྣམས་ཀྱི་གདོང་དང་བུད་མེད་ཀྱི་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་དབྱིབས་ཀྱང་དེ་འདྲའོ། །སའི་དངོས་གཞི་ལས་ལྷོ་ཤར་
3-87a
གླིང་གཉིས་ལ་ཚད་མི་མཐུན་པ་གསུངས་སོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"外大海充满盐水。《方广经》中说，从此洲有五千六百五十条河流流入外大海；《涅槃经》中说，有如同从中心画线一般的百万河流流下：北方有一万条，西方有五千条，东方有七千五百条。比这更多的是从龙王十光明云中所生之水。比那八十亿龙王云所生之水更多的是从龙王雪山湖之子'瞻部幢'云所生之水。比所有这些更多的是从雪山湖本身所化现的云中所生之水。比所有这些更多的是从雪山湖处流下的名为'琉璃似'的河水。所有这些都不超过大海的容量，经中说。
此外，（大海）没有避免波浪的遮挡，不与尸体同处一日，是众生和珍宝的无尽源泉，看不尽其美。《殊胜梵天问经》中也说：'那里有能收集一切珍宝的珍宝，如果它不移至其他世界，即使是劫末之火也不能使大海减少丝毫。'
若问：为何环山周长比水轮和金地的直径小？王子认为环山外还有更多的水和金地，而其他论师则认为所有山像谷堆一样排列而非平铺，因此环山等的尺寸所谓'高度等于宽度'是指从海水面起算，环山的底部正如所说那样遍布水和金地。
第三，在那海中有以瞻部树为标志的洲，三边各有二千由旬。像车形，面向环山的一边有三千五百由旬，其周长为六千三百五十由旬。它的中央有金刚座。
东方胜身洲形状如半月，其切面朝向须弥山。三边与瞻部洲相同为二千由旬，最小的一边朝向环山，为三百五十由旬。也有说是朝内的。其周长为六千四百五十由旬。这个洲比其他洲高出七棵多罗树，或因那里出生的人身体高大。
西方牛货洲形状圆形，周长七千五百由旬。其直径为二千五百由旬。该洲以珍宝和主要以牛为财富而闻名。
北方俱卢洲每边二千由旬，周长八千由旬，呈正方形。那里出生的人在死前七天会听到来自空中的'你将在七天后死亡'的声音，或因他们说毗舍遮鬼语而得名。洲的形状如何，人们的面貌和女性生殖器的形状也是如此。《地正行》中对东南两洲的大小说法不一致。"


 །གླིང་དེ༷་ཡི༷་བར༷་གྱི༷་གླིང༷་ཕྲན་བརྒྱ༷ད་ནི༷། ཤར་གླིང་གི་ལྷོ་ན་ལུས༷་དང༷་། བྱང་ན་ལུས༷་འཕ༷གས། བྱང་གི་ཤར་ན་སྒྲ༷་མི༷་སྙན༷། ནུབ་ན་སྒྲ༷་མི༷་སྙན༷་གྱི༷་ཟླ༷་ད༷ང་ནི༷།འཇམ་གླིང་གི་ནུབ་ན་རྔ༷་ཡ༷བ་དང༷་ནི༷། ཤར་ན་རྔ༷་ཡབ༷་གཞ༷ན་དང་། བ་ལང་སྤྱོད་ཀྱི་བྱང་ན་གཡོ༷་ལྡན༷་དང༷་ནི༷། ལྷོ་ན་ལམ༷་མཆོ༷ག་འགྲོ༷་རྣམས་ནི་གླིང་གཡོག་ཡིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་རྔ་ཡབ་ན་སྲིན་པོ་གནས་སོ་ཟེར། དེ་ཡང་མི་ཡིན་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ན་མི་གནས་སོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱི་དབྱིབས་ནི་གླིང་གཙོ་བོ་དང་འདྲ་ལ། ཚད་མངོན་པ་ལས་མ་གསུངས། དུས་འཁོར་ལས་གླིང་གཙོ་བོའི་ཕྱེད་དུ་གསུངས་སོ། །
有情所处各别说
གསུམ་པ་སེམས་ཅན་གྱི་གནས་བཤད་པ་ལ། འདི་ལ་སྐབས་སུ་བབས་པའི་གནས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་དང་། སྟོང་གསུམ་གྱི་རྣམ་བཞག་སྤྱིར་བསྟན་པ་གཉིས།
当下处各别说
དང་པོ་ལ། འཛམ་གླིང་གི་ཁྱད་པར་བཤད་པ་དང་། ལྷ་གནས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གཉིས།
说瞻部洲差别
དང་པོ་ལ་གླིང་འདིར་གནས་པའི་ཁྱད་པར། འདིའི་འོག་ཏུ་གནས་གང་ཡོད་པ། འདིའི་སྟེང་དུ་ཡོད་པ་ཉི་ཟླའི་འཆར་ནུབ་བཤད་པ་དང་གསུམ།
所住此洲者差别
དང་པོ། ཡུལ་དབུས་མ་ག་དྷ་འདི༷་ནས༷་བྱང༷་དུ༷་རི༷་ནག༷་པོ༷་གསུམ་གསུམ་དགུ༷་འདས༷་པ་ན། གངས༷་རི༷་དཔལ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའོ༷། །དེ༷་འད༷ས་ནས༷་ནི༷་བྱང་ངོས་ནས་སྤོས༷་ངད༷་ལྡ༷ང་བའི༷་རི་ཡོད་ལ། དེའི་ཚུ༷་རོལ༷་གངས་རི་དང་། བར་ན༷་ཟབས་དང་ཆུ༷་ཞེང༷་དུ་ཡང་དཔག་ཚད་ལྔ༷་བཅུ༷་ཡོ༷ད་པའི༷་མཚོ༷་མ་དྲོས་པ་ཡོད་ལ། དེ་ཡང་། ཀླུ་རྒྱལ་མ་དྲོས་པ་གནས་པའི་མཚོ་མཐའ་སྐོར་དཔག་ཚད་གཉིས་
3-87b
བརྒྱས་འཁོར་བའི་གྲུ་བཞི་དབྱིབས་ལྟ་ན་སྡུག་པ། ཡན་ལག་བརྒྱད་ལྡན་ཆུས་གང་བ། ཨུཏྤལ་སོགས་ཀྱིས་གང་བ། དེའི་ནང་ནས་གངྒཱ་སོགས་ཆུ་ཕྲན་ལྔ་བརྒྱ་བཅས་མ་དྲོས་པ་ལས་གཡས་ཕྱོགས་སུ་བསྐོར་ནས་ཤར་ཕྱོགས་ནས་གླང་པོ། ལྷོར་ཁྱུ་མཆོག་ནུབ་རྟ། བྱང་སེང་གེའི་ཁ་ལྟ་བུའི་བྲག་ལས་བབས་ཏེ་རིམ་པས་ཤར་ལྷོ་ནུབ་བྱང་གི་རྒྱ་མཚོར་འབབ་པ། གངྒཱ། སིནྡྷུ། པཀྵུ། སི་ཏ་རྣམས་ཆུ་གསལ་ཞིང་བཟང་བ་ཡིན་ལ་རྫུ་འཕྲུལ་ཐོབ་པ་མིན་པས་བགྲོད་དཀའ་བར་གསུངས། ཕྱོགས་བཞིར་དངུལ། གསེར། བཻ་ཌཱུཪྱ། རྡོ་རྗེའི་ཁ་དོག་ཅན་གྱི་བྲག་གླང་ཆེན་སོགས་ཀྱི་ཁའི་སྒོ་དཔག་ཚད་ཙམ་ནས་བབས་ཏེ་རིམ་པར་གསེར་དངུལ་བཻ་ཌཱུཪྱ་རྡོ་རྗེའི་བྱེ་མ་འདྲེན་ཅིང་། དེ་དག་གི་བྱེ་མ་ལ་གནས་ནས་མ་དྲོས་ལ་ལན་བདུན་གཡས་བསྐོར་གྱིས་ཕྱོགས་བཞིའི་མཚོར་འགྲོའོ། །གཡས་སུ་བསྐོར་བའི་བར་གླིང་དེ་དག་ལྷ་རྫས་ཀྱི་མེ་ཏོག་གིས་མཛེས་པ་དང་། མ་དྲོས་པའི་ས་གཞི་ཡང་རིན་པོ་ཆེའི་གསེག་མ་བརྡལ་ཞིང་། ངོས་ཀྱང་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་རྩིག་པ་ལྟར་གནས་པར་གསུངས། མཚོ་དེའི་གཡས་ན་འཇིག་རྟེན་ཆགས་ཚེ་ཁམས་སྙིང་པོ་ཟུང་གི་མཆོག་ལས་རླུང་གིས་བསྡུས་པ་ལས་གྲུབ་པ་ཤིང་ཆེན་བཞིའི་ཡ་གྱལ། ཤིང་འཛམ་བུ་བྱ་བ། འབྲས་བུ་མངར་བོ་རྫ་མ་ཙམ་ལྡན་པ་སྨིན་པ་ཆུ་ནང་དུ་ལྷུང་བ་ལས་འཛམ་བུ་ཞེས་པའི་སྒྲ་འབྱུང་བ་ཡོད་དེ། དེ་ཀླུ་རྒྱལ་རྣམས་ཉ་རུ་སྤྲུལ་ནས་ཟ་བར་བྱེད་དོ། །མ་ཟོས་པ་ཆུ་ནང་དུ་ལྷུང་བ་མ་དྲོས་པའི་ཆུ་དང་ཕྲད་པས་འཛམ་བུའི་ཆུ་གསེར་དུ་འགྱུར་རོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"这些洲之间的八个小洲是：东洲的南边是身洲，北边是胜身洲，北洲的东边是俱卢洲，西边是俱卢洲辅，瞻部洲的西边是扇洲，东边是其他扇洲，牛货洲的北边是动摇洲，南边是胜道行洲，这些都是附属洲。有些人说在扇洲居住着罗刹，但由于都是人类居住地，所有洲都有人居住。所有（小洲）的形状都与主洲相似，《阿毗达磨》中未说明其大小。《时轮》中说它们的大小是主洲的一半。
有情所处各别说
第三，解释众生居处分为两部分：详细解释当前相关的处所，和总体阐明三千世界的安立。
当下处各别说
第一分为两部分：解释瞻部洲的特点和解释天界居处的特点。
说瞻部洲差别
第一部分又分为三：居住此洲者的特点，此洲下方有何处所，此洲上方日月升落的解释。
所住此洲者差别
第一，从此中印度摩揭陀向北越过九座黑山（每组三座），有一座名为具吉祥的雪山。越过它，从北面散发香气的山存在，在雪山的近边和香山之间有无热恼湖，其深度和宽度各有五十由旬。
这是龙王无热恼居住的湖泊，周长二百由旬，呈方形，外观美丽，充满八功德水，遍布乌特帕拉莲花等。从湖中有包括恒河在内的五百条支流，从无热恼湖右侧环绕，分别从东方如象口、南方如牛口、西方如马口、北方如狮子口形的岩石流出，依次流入东南西北大海的是恒河、信度河、博叉河和悉多河，水清且优，经中说除非获得神通否则难以通行。
四方有银、金、琉璃、金刚色的岩石，大象等口门约一由旬宽，依次带着金银琉璃金刚沙流下。这些水流栖息在这些沙上，右绕无热恼湖七周后流向四方大海。右绕的区域由天界花卉装饰美丽，无热恼湖的地面也铺满珍宝碎屑，湖岸如同各种珍宝砌成的墙壁，经中说。
在湖的右侧，世界形成时，由最胜的双精华元素被风聚集而成的四大树之一，名为瞻部树，具有甜美果实，大如瓶子，成熟后落入水中发出'瞻部'声音。龙王们变成鱼来吃这些果实。未被吃掉的落入水中，与无热恼湖水接触后变成瞻部河金。"
;


 །རི་སྤོས་ངད་ལྡང་གི་བྱང་དུ་དཔག་ཚད་ཉི་ཤུ་འདས་
3-88a
པ་ན། བྲག་གསེར་གྱི་བྱ་སྐྱིབས་ཅན་ལྷ་མ་ཡིན་གྱི་ངོས་ཞེས་བྱ་བ་ངོས་རེ་ལ་དཔག་ཚད་ལྔ་བཅུ་ཡོད་པ། མཐའ་སྐོར་ཉིས་བརྒྱས་འཁོར་བ། སྟེང་དུ་ཕྱེད་བཞི་འཕགས་པ། བྲག་གཡོག་བྱ་སྐྱིབས་བརྒྱ་སྟོང་དང་བཅས་པ། ལམ་སྲང་དུ་དཔག་ཚད་ཉི་ཤུ། ཞེང་དུ་བྱེད་གཉིས། བྲག་དེའི་བྱང་དུ་དཔག་ཚད་ཉི་ཤུ་འདས་པ་ན་ཤིང་སཱ་ལའི་རྒྱལ་པོ་རབ་བརྟན་ཞེས་པ། སཱ་ལའི་ཕྲེང་བ་རིམ་པ་བདུན་རིམ་གྱིས་བསྐོར་བ། རྩ་བ་འདོམ་བཞི་བཅུ་ཐུར་དུ་ཟུགས་པ། རིམ་པ་དང་པོའི་རྩ་བ་འདོམ་བཅུ་གསུམ་ནས་བདུན་པ་བདུན་ཐུར་དུ་ཟུགས་པར། སཱ་ལའི་རྒྱལ་པོའི་ཡལ་འདབ་ཀྱིས་སཱ་ལའི་དང་པོའི་ཕྲེང་བ་ལ་ཐུག་པ་ནས་བདུན་པའི་ཡལ་འདབ་ཀྱིས་ནམ་མཁའ་ཁྱབ་པའོ། །ཤིང་དེའི་ཤར་དུ་དཔག་ཚད་ཉི་ཤུ་འདས་པ་ན། རྫིང་བུ་དལ་འབབ་ཅེས་ཆུ་ཞེང་ལྔ་བཅུ་པ། མཐའ་སྐོར་ཉིས་བརྒྱ། རྫིང་གཡོག་བརྒྱ་སྟོང་བཅས་བརྒྱ་བྱིན་གྱི་གཡུལ་ངོར་སྤྱོད་པའི་གླང་པོ་རབ་བརྟན་གླང་གཡོག་བརྒྱ་སྟོང་བཅས་དགུན་ཟླ་བཞིར་བྲག་གསེར་གྱི་བྱ་སྐྱིབས་དང་། དཔྱིད་ཟླ་བཞིར་སཱ་ལའི་རྒྱལ་པོ་རབ་བརྟན་གྱི་དྲུང་དང་། དབྱར་ཟླ་བཞིར་རྫིང་བུ་དལ་འབབ་འགྲམ་དུ་གནས་སོ། །གླང་པོའི་ལུས་ཚད་སྲིད་དཔག་ཚད་ཕྱེད་གསུམ། ཞེང་དུ་གཅིག་མཐའ་བདུན་གྱིས་བསྐོར་བ། འཕང་དུ་ཕྱེད་གཉིས། ལུས་དཀར་མགོ་སྔོ་བ། མགོ་དབུས་དམར་བ།མཆེ་བ་དྲུག་ལྡན། གནས་གཞན་དུ་འགྲོ་ན་ཐ་མལ་པའམ། ལྷའི་རྫུ་འཕྲུལ་ཆེ་བ་གང་རུང་དུ་སྤྲུལ་ནས་གླང་པོ་དག་གི་མཆོག་ལ་ཞོན་ནས་སིལ་སྙན་སོགས་རྒྱ་ཆེར་བྱེད་ཅིང་འགྲོ། དེར་གནས་པ་ན་འཁོར་རྣམས་ཀྱིས་ཁ་ནང་དུ་བལྟས་སཱ་ལའི་ཕྲེང་བ་རིམ་
3-88b
བདུན་གྱི་ས་ལ་པདྨའི་རྩ་བ་ཟ་བའོ། །གླིང་འདིའི་ནུབ་ན། ཨོ་རྒྱན་རྡོ་རྗེ་ཆེན་པོའི་ཕོ་བྲང་ན་རིག་འཛིན་རྣམས་ཀྱི་གནས་དང་། ལྷོ་ཕྱོགས་རྒྱ་མཚོའི་གླིང་ན་གྲུ་འཛིན་ལ་རྩེ་མོར་སྤྱན་གཟིགས། རྩ་བར་སྒྲོལ་མའི་གནས་དང་། ཤར་རི་བོ་རྩེ་ལྔ་ན་འཇམ་དཔལ་བཞུགས་གནས་དང་། བྱང་ན་ཤམྦྷ་ལ་རིགས་ལྡན་སྤྲུལ་གནས་དང་། དབུས་ན་དུས་གསུམ་གྱི་སངས་རྒྱས་བཞུགས་གནས་རྡོ་རྗེ་གདན། མེ་ཆུ་རླུང་གིས་འཇིག་པར་མི་འགྱུར་བའོ། །གཞན་ཡང་གྲོང་ཁྱེར་ཆེན་པོ་དྲུག་དང་། འཛམ་གླིང་འདི་ན་མཐའ་འཁོབ་ན་ཐོ་ཀོར་དུ། རྒྱ་ཡུལ་དང་། ཧུ་ན་དང་། ཕུ་ན་དང་། ཀམ་པོ་ཙེ་དང་། ཤ་ཁ་དང་། སྦལ་ཁ་དང་། ཁྱི་གདོང་དང་། ཝ་གདོང་དང་། ཀྲི་བ་ཤིའི་གདོང་དང་། གནམ་གདོང་དང་། ཕྱིར་ཕྱོགས་གདོང་དང་།གཤོག་ཐོག་དང་། གཅེར་བུ་དང་། སྒྱུས་ཏེ་འགྲོ་བ་དང་། སྣ་མེད་དང་། གླག་ཀྲ་སོགས་ཡུལ་ཆེན་བཅུ་དྲུག་ཡུལ་ཕྲན་སྟོང་། མི་རིགས་མི་འདྲ་བ་སུམ་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ། སྐད་རིགས་མི་འདྲ་བ་བདུན་བརྒྱ་ཉི་ཤུ་ཡོད་ཅེས་གྲགས་སོ། །
此洲下方所有处
གཉིས་པ།འཛམ་གླིང་འདི༷་འོ༷ག་དཔག་ཚད་སྟོང༷་ཕྲག༷་ཉི༷་ཤུ༷་ན༷། མནར༷་མེ༷ད་པའི་གནས་ཀྱི་ཡ་ཐོག་ཡོད་པ༷འོ༷། །དེ་ཡི་ཚད་ཀྱང་ཕྱོགས་རེར་དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་ཉི་ཤུ་ཉི་ཤུར་གནས་པས་དེ༷་ཙམ༷་མོ༷་ཞེས་འདོད་ལ། མནར་མེད་པའི་འོག་གཞི་འདི་ནས་དཔག་ཚད་བཞི་ཁྲི་ན་ཡོད་དོ། །ཛྙཱ་ན་ཤྲཱིས་རི་རབ་ཀྱི་འོག་ཟེར། མནར་མེད་དེ༷་ཡི༷་སྟེང༷་ན༷་དམྱལ༷་བ༷་བདུན༷་ཏེ། རབ་ཏུ་ཚ་བ། ཚ་བ་དང་། ངུ་འབོད་ཆེན་པོ་དང་། ངུ་འབོད། བསྡུས་འཇོམས། ཐིག་ནག་ཡང་སོས་རྣམས་འོག་ནས་སྟེང་དུ་བརྩེགས་མར་
3-89a
གནས་སོ། །ཁ་ཅིག་དེ་དག་མནར་མེད་ཀྱི་གློ་ན་གནས་སོ་ཟེར། སའི་དངོས་གཞི་ལས། འདི་ནས་སུམ་ཁྲི་ཉིས་སྟོང་འོག་ན་ཡང་སོས་ནས་མར་བཞི་སྟོང་རེའི་བར་ཁྱད་ཀྱིས་གནས་ཟེར། དེ་ལྟར་ན་མནར་མེད་ཀྱི་འོག་གཞི་གསེར་གྱི་ས་གཞི་ལ་གནས་པར་མངོན་ལ། དེ་ཡང་། ཡང་སོས་ཕན་ཚུན་མཚོན་ཆས་བསད་ནས་ཡང་སོས་པས་འཐབ་བོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"在香山北方越过二十由旬处，有一座名为'阿修罗面'的金鸟翼岩，每边五十由旬，周长二百由旬，高度为三十五由旬，有数十万鸟翼形岩石遮覆，道路长二十由旬，宽十二由旬。在该岩北方越过二十由旬处，有一棵名为'坚固'的娑罗树王，被七层娑罗树排环绕，树根深入地下四十肘，第一排树根深十三肘，第七排树根深七肘，娑罗树王的枝我将为您完整直译这段藏文文本：
"在香山以北越过二十由旬处，有一个名为'金覆岩天下洲'的岩石，每边长五十由旬，周围二百由旬，高度三十五由旬，伴随着十万覆盖岩石，道路长二十由旬，宽十五由旬。在该岩石北方越过二十由旬处，有一棵名为'坚固'的娑罗王树，被七重娑罗树行环绕，根部深四十肘，第一层根深十三肘，第七层根深七肘。娑罗王树的枝叶触及第一层娑罗树，第七层的枝叶遍满虚空。
在该树东方越过二十由旬处，有一个名为'缓流'的水池，宽五十由旬，周围二百由旬，伴随十万小池。帝释的战象坚固与十万象群，在冬季四个月住在金覆岩，春季四个月住在坚固娑罗王树旁，夏季四个月住在缓流水池边。象身长二又半由旬，宽一由旬，周围七由旬，高二又半由旬，身白头蓝，头顶中央红色，具有六牙。去往其他处所时，变化为普通形态或具大神通的天形，骑在最胜大象上，广奏音乐而行。居住那里时，眷属们向内围绕，在七重娑罗树行地上食用莲根。
在此洲西方，有乌金大金刚宫殿，是持明者的住处；南方海岛上的持舟山顶有观世音菩萨住处，山下有度母住处；东方五顶山上是文殊菩萨住处；北方有香巴拉具缘幻化处；中央有三世诸佛住处金刚座，不为火水风所毁灭。
此外还有六大城市。在瞻部洲的边境地区有：汉地、呼那、富那、柬埔寨、沙卡、蛙面、狗面、狐面、公牛面、天面、背面、翼顶、裸体、倒行、无鼻、嘎嘎等十六大地区，千个小地区，三百六十种不同人种，七百二十种不同语言，据说。
此洲下方所有处
第二，在此瞻部洲下方二万由旬处，有无间地狱的顶部。其大小也是各方二万由旬，故认为就是这么大。无间地狱的底部在此下方四万由旬处。智光说它在须弥山下。在无间地狱上方有七地狱：极热、炙热、大号叫、号叫、众合、黑绳、等活，从下至上依次排列。
有些人说这些地狱在无间地狱的两侧。《地正行》中说：从此向下三万二千由旬处是等活地狱，之后每隔四千由旬依次排列。按此说法，无间地狱的底部似乎位于金地上，其中，等活地狱中彼此用兵器相杀后又再活过来。"


 །ཐིག་ནག་སྟོད་གཤགས་ཚེ་སྨད་སོས་པ་དང་། བསྡུས་འཇོམས་ལྕགས་ཀྱི་ཐོ་བས་བརྡུང་བ་དང་། ལྕགས་ཀྱི་རི་ལུག་གི་གདོང་པ་འདྲ་བས་འཇོམས་ཤིང་འཚིར་བ་ཕྱིར་བཀྱེད་ཚེ་སོས་པ་དང་། ངུ་འབོད་ལྕགས་འབར་གཞིར་འཇིགས་ཏེ་ནགས་ཐིབ་པོར་ཞུགས་པ་ན་ཡང་འབར་ལ། ལྕེར་རྨོས་པ་དང་། ངུ་འབོད་ཆེན་པོ་དེ་ལས་སྡུག་བསྔལ་ཉིས་འགྱུར་ཆེ་བ་དང་། ཚ་བ་ལྕགས་བུམ་སུམ་རིམ་གྱི་ནང་དུ་བསྲེགས་པ། རབ་ཚ་དེ་ལས་ཉིས་འགྱུར་ཆེ་བ། མནར་མེད་ལྕགས་ཁང་ནང་ལུས་མེ་ལྕེ་གཅིག་ཏུ་འབར་རོ། །དེ་བརྒྱད་པོར་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་རིམ་པར། མི་གསོད་ཁོན་འཛིན་ཞེ་སྡང་ལས། ༡ མཆོག་གསུམ་ཉན་རང་ཕ་མ་སྡང་། བྱ་བ་མིན་པ་ལ་བསྐུལ། རྫུན་ཕྲ་མ་གཡོ་སྒྱུ་བྱེད་པ། ༢ ལུག་རི་དྭགས་གསོད་པར་དགའ་བ། ལུས་མི་དགེ་གསུམ་ཤས་ཆེར་སྤྱོད་པ། ༣ སྲོག་བཅད་ཁྲག་འཐུང་དགའ་བ་དང་། གཞལ་ལ་སྒྱུ་བྱེད་པ། ༤ ལྟ་ངན་འཛིན། སྲེད་ཆེན་སྒྱུ་བྱེད་པ། ༥ དགེ་སྦྱོང་བྲམ་ཟེ་ཕ་མ་སེམས་ཅན་མང་པོ་ལ་གནོད་པ། ༦ མཆོད་འོས་གསོད་པ། ༧ ཆོས་ལ་ཆོས་མིན་དུ་སྨྲ། ཆོས་མིན་ཆོས་སུ་སྨྲ། སྐྱེས་བུ་དམ་པར་སྡང་བ་དང་མེད་པར་སྨྲ་བའོ། ༨། ཚ་དམྱལ་བརྒྱ༷ད་པོ༷་ཀུ༷ན་ལ༷འང་ལྷག༷་
3-89b
པའི་གནོད་པར་བྱེད་པའི་འཁོར་བཅུ༷་དྲུག༷་ཡོད་དེ། ཚ་དམྱལ་དེ༷་དག༷་གི༷་ནི༷་ངོས༷་བཞི༷་ན༷། མེ༷་མ༷་མུར༷་འོབས་པུས་ནུབ་ཙམ་དང༷་། རོ༷་མྱགས༷་མི་གཙང་འདམ་རྐེ་ནུབ་ཙམ་སྲིན་བུ་མཆུ་རྣོན་གྱིས་ཟ་བ་དང༷་། སྤུ༷་གྲི༷འི༷་གཏམས་པའི་ལ༷མ་དང་སོ༷གས་པས་རལ་གྲི་ལོ་མའི་ནགས་ཚལ། ཁྱི་སྲེ་བོ་ལྕགས་ཀྱི་མཆེ་བ་ཅན། ལྕགས་ཀྱི་ཤལ་མ་ལིའི་སྡོང་པོ་ཚེར་མ་རྣོ་བ། སྟེང་ན་བྱ་ཁྭ་ཏ་འདབ་འཇིག་ཅེས་པ་ལྕགས་མཆུ་ཅན། དེ་དག་མཚོན་ཆའི་སྐོར་ཞེས་གཅིག་ཏུ་བགྲང་ངོ་། །ཐལ་ཚན་གྱི་ཆུ༷་བོ༷་རབས་མེད་པ་ཡང་ཡི༷ན་ནོ། །ཆུ༷་བུར༷་ཅ༷ན་དང་སོ༷གས་ཀྱིས་ཆུ་བུར་རྡོལ་བ། སོ་འཐམ། ཨ་ཆུ། ཀྱི་ཧུད། ཨུཏྤལ། པདྨ། པདྨ་ལྟར་ཆེར་གས་པ་རྣམས་ཏེ་གྲང༷་བའི་དམྱལ་བ་བརྒྱ༷ད་ནི་ཚ་དམྱལ་ལས་གཞན༷་ཡིན་ནོ། །གནས་ནི། ཚ་དམྱལ་ཐད་ཀའི་བྱང་འཁྱག་རུམ་ནང་ན་གནས་སོ་ཟེར། གཞན་ཡང་གནས་ལ་འདོད་པ་མང་ངོ་། །ཡི་དྭགས་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་འོག་དཔག་ཚད་ལྔ་བརྒྱ་འདས་པ་ན་ཡི་དྭགས་ཀྱི་གྲོང་ཁྱེར་སེར་སྐྱ་ཞེས་པར་གཤིན་རྗེའི་རྒྱལ་པོ་འཁོར་བཅས་དང་། དེའི་འཁོར་ན་ལྟོ་གུག་སོགས་ཡི་དྭགས་རིས་སུམ་ཅུ་སོ་དྲུག་ཡོད་པ་དང་། ཁ་འཐོར་བ་མིའི་གནས་སོགས་ན་མང་། དེ་ལ་ཕྱིའི་སྒྲིབ་པ་ཅན་སོགས་རིགས་གསུམ་དུ་བསྡུ་བ་སོགས་གསུངས་སོ། །དུད་འགྲོ་བྱིང་གནས་རྒྱ་མཚོ་དང་། ཁ་འཐོར་གནས་མ་ངེས་པའོ། །ལྷ་མིན་རི་རབ་ཀྱི་ཆུ་མཚམས་མན་ལ་རིམ་པར་སྒྲ་གཅན་དང་། མགུལ་ཕྲེང་དང་། མེ་ཏོག་ཕྲེང་དང་། རབ་སྤྲོ་ཐགས་
3-90a
བཟང་རིས་རབ་དགོད་གསུམ་གནས་གཅིག་སྟེ། དེ་དག་འཁོར་དང་བཅས་པ་ལྷ་དང་འགྲན་པར་ཡོད་དོ། །
说此洲上方之日月升落
གསུམ་པ། ཉི༷་ཟླ༷་ལྷུན༷་པོ༷འི་ཕྱེ༷ད་གཉའ་ཤིང་རིའི་རྩེ་མོ་ན༷འོ༷། །ཟླ་བ་ཐད་ཀར་དཔག༷་ཚད༷་ལྔ༷་བཅུ༷་དང་ཉི་མ་ང་གཅི༷ག་དང༷་བཅས༷་མཐའ་སུམ་འགྱུར་རོ། །ཉི་ཟླའི་འོག་མེ་དང་ཆུའི་ཤེལ་ལས་གྲུབ་པའོ། །བྱང་དུ་ནམ༷་ཕྱེ༷ད་པ་དང་། ཤར་དུ་ཉི༷་མ༷་ནུབ༷་པ༷་དང༷་། ལྷོར་ཉི༷་མ༷་ཕྱེ༷ད་དང༷་། ནུབ་ཏུ་འཆར༷་བ་རྣམས་དུས༷་གཅི༷ག་ལ་དེ་ཡང་མཉམ་པའི་དབང་དུའོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"黑绳地狱上身被劈开后下身又复活；众合地狱被铁锤击打，被形如羊头的铁山撞击挤压，展开时又复活；号叫地狱在燃烧的铁地上恐惧，进入浓密森林时又被烧着，被利器耕犁；大号叫地狱比前者痛苦大两倍；炙热地狱在三重铁锅中被烧；极热地狱比前者痛苦大两倍；无间地狱在铁室内，全身化为一团火焰。
转生这八地狱的因依次是：杀人、怀恨和愤怒导致：1.对三宝、声闻、罗汉和父母生嗔，怂恿做不该做的事，说谎、挑拨、欺骗；2.喜爱宰杀羊和野兽，频繁作身三不善；3.杀生、饮血为乐，测量时欺骗；4.持邪见，贪欲大且行诡计；5.伤害沙门、婆罗门、父母和众多众生；6.杀应供养者；7.说法为非法，非法为法，憎恨圣者并说他们不存在；8.
这八热地狱皆有额外造成伤害的十六附属小地狱。这些热地狱的四周有：火烬坑深没膝盖；腐肉污秽泥深没颈，有利嘴虫啃食；布满剃刀的道路等，如剑叶林；有铁齿的野狗；铁刺利刺的铁棉树；树上有名为"毁翅"的铁嘴乌鸦；这些统称为兵器之围。还有无浪的灰烬河。
水泡地狱、水泡破裂地狱、齿紧地狱、啊啾地狱、哀号地狱、青莲地狱、红莲地狱和大裂如莲地狱，这八寒地狱与热地狱不同。据说它们位于热地狱北方的冰窟中。对于它们的位置还有许多不同说法。
饿鬼在瞻部洲王舍城下方五百由旬处，有名为"黄色"的饿鬼城，有阎罗王及眷属，其周围有腹凹等三十六种饿鬼类，散居者则多在人世间等处。经中说饿鬼可分为外障碍等三类。
畜生沉溺处主要在大海中，散居者则无确定处所。
阿修罗依次住在须弥山水线以下：罗睺、项链、花鬘、极喜、善织、善喜和极喜三处为一处，他们与眷属一起与天众竞争。
说此洲上方之日月升落
第三，日月在须弥山一半和持轭山顶。月亮直径五十由旬，日亮五十一由旬，周长为直径的三倍。日月下方是由火和水晶构成的。北方午夜、东方日落、南方正午、西方日出是同一时刻，这是就平均而言。"


 །དབྱར༷་གྱི༷་ཟླ༷་བ༷་གཉི༷ས་པ༷་ཡི༷་ཕྱོགས་ཕྱི་མའམ་ཐ༷་མའི༷་ཞེས་དཀར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཚེས༷་དགུ༷་ནས༷་མཚ༷ན་རིང༷་བའི་མགོ་བརྩམས་ལ། དགུན༷་རྣམ༷ས་ཀྱི༷་ནི༷་ཟླ་བ་བཞི༷་པ༷་ལ༷་ཐ་མའི་ཚེས་དགུ་ནས་མཚན་ཐུང༷་ངུར༷་འགྱུར༷་རོ༷། །ཉིན༷་མོ༷་དེ་ལས་ཟློག༷་སྟེ་རིང་ངོ་། །དེ་ཡང་དུས་ལ་བཞི་སྟེ། འདུལ་བ་ལས། དགུན་ར་ནས་བརྩམས་ཏེ་ཟླ་བ་བཞི་བཞི་དང་། གཅིག་དང་། ཞག་གཅིག་དང་། ཞག་གཅིག་ཆད་པའི་ཟླ་བ་གསུམ་ལ། རིམ་པར་དགུན། དཔྱིད། དབྱར། དབྱར་ཐུང་ངུ་།དབྱར་རིང་བོ་ལྔ་དང་། དགུན་དཔྱིད་དབྱར་གསུམ་དང་དེ་རེ་རེ་ལ་གཉིས་གཉིས་བྱས་པའི་དུས་ཚིགས་དྲུག་སོགས་གསུངས། དགུན་ནི་ཟླ་བ་དགུ་པའི་ཚེས་བཅུ་དྲུག་ནས་བརྩམས་ཏེ་ཞག་སུམ་ཅུ་ལ་ཟླ་བ་རེར་བརྩིའོ། །ཡང་ཟླ་བ་བཞི་བཞིར་དགུན་དཔྱིད་དབྱར་གསུམ་དུ་གྲགས་པ་དེ་བཞིན་འདིས་ནི་དེ་བརྩིའོ། །མཆིམས་ལས། བརྒྱད་པའི་བཅུ་དྲུག་ནས་དགུན་དང་པོ་རྩི་བར་གསུངས། དེའང་སྐར་མ་གང་གིས་ཉ་བའི་སྐར་མ་དེའི་བཅུ་དྲུག་ནས་རང་ཟླ་ཐོབ། དབྱར་ཟླ་གཉིས་པའི་ཚེས་
3-90b
བརྒྱད་ལ་ཉིན་རིང་བ་མཐར་ཐུག་ཡུད་ཙམ་བཅོ་བརྒྱད་དོ། །དེའི་ཕྱི་ཉིན་ནས་ཐང་ཙམ་རེས་ཉིན་ཚད་ལ་བྲིའོ། །འདི་དཔེ་བརྗོད་པ་ཙམ་སྟེ། དབྱར་བརྒྱད་ལ་ལོག་པ། དགུན་བཅུ་དྲུག་ལ་ལོག །དེ་བཞིན་ནུར་ནས་ལོ་གསུམ་གསུམ་ན་དབྱར་ལྡོག་གི་ཤུལ་ལ་ལན་གཅིག་འཁོར་བས་ཉི་མ་བརྒྱད་གསུམ་དག་ལ་ལྡོག །ལྔ་འགྱུར་དག་གིས་ཤེས་པར་བྱ་ཞེས་འཇིག་རྟེན་ལ་གྲགས་ཞེས་ཟེར་ཏེ་རྒྱལ་ཟླ་ལ་ལྡོག་པ་འདི་ཡུལ་དབུས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་སམ་སྙམ། ཉིན་མཚན་རིང་ཐུང་ཚད་ཅི་ཙམ་ཞིག་གིས་ན། ཉིན༷་མཚ༷ན་རིང༷་བ༷་ནི་ཐང༷་ཅི༷ག་གོ༷། དེ་ནི་ཉིན་ཞག་གཅིག་གི་དགུ་བརྒྱའི་ཆ་གཅིག་སྟེ། དུས་འཁོར་ལྟར་ན་དབུགས་ཉེར་བཞི་ཆུ་སྲང་བཞིས་རིང་ཐུང་བྱེད་པར་བཤད་པས་སོ། །ཅི་ཙམ་རིང་ཐུང་བྱེད་ཟེར་ན།ཉི༷་མ༷་ལྷོ༷་དང་བྱང༷་དུ་འགྲོ༷་ཚེ༷འམ་དེའི་ཡུན་དུའོ༷། །འདིར་དབྱར་དགུ་ལ་ལྡོག་པ་དཔེར་བྱས་ནས་བཤད་པ་ཡིན་ཀྱང་། དགུ་ལ་ལྡོག་ན་དགུན་བཅོ་ལྔ་སྟེ། དྲུག་རེས་ཕྱིར་ནུར་བས་ལོ་གསུམ་ན་དགུ་ལ་ལྡོག་པ་སོར་ཆུད་ཟེར། གླིང་བཞིར་ལྡོག་མཉམ་དུ་འདོད་དེ། རྨ་བྱ་ཆེན་མོ་ལས། མཚོན་ཆའི་འཁོར་ལོ༷་བཞིན་དུ་གསུངས་པས་སོ་ཟེར། དབྱར་སྟེང་ནས་ཐད་ཀར་འབབ་པས་ཚ་བ་དང་དགུན་ཐད་ནས་མིན་པར་ཟུར་ནས་ཕོག་པས་མི་ཚ་ཟེར། ཉི༷་མ༷་དང༷་ནི༷་ཉི༷་བ༷་ལ༷ས་དེའི་འོད་ཟེར་ཕོག་སྟེ་ཕར་ཕྱོགས་སུ་རྩིག་སྐྱབ་ཀྱི་རང༷་གི༷་གྲིབ༷་མ༷་འབབ་པས༷་ཟླ་བ་མ་ལུས་པར་འགྲིབ༷་པར༷་སྣང༷་ལ། ཉི་མ་དང་རིང་བ་ལས་རང་གི་གྲིབ་མ་ཆུང་བས་ཟླ་བ་སྣང་བ་ཆེ་བར་འགྱུར་རོ། །ཐོགས་མེད་ཀྱིས་བཻཌཱུཪྱ་ཆུ་ཤེལ་བླ་འོག་ཏུ་
3-91a
འཛུལ་གསུངས་པ་བླ་འོག་ནི་ཕར་ཚུར་ལ་གོ་སྟེ། དེ་ཡང་གྲིབ་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་ཟེར་རོ། །
天处差别
གཉིས་པ་ལ་ལྷ་གནས་ཀྱི་རྣམ་བཞག་སྤྱི་དང་། ཞར་བྱུང་གནས་རིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་འགའ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། རྒྱལ་ཆེན་རིས་བཞི། སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ། ལྷ་གནས་གཞན་བཤད་པ་གསུམ། དང་པོ། རི་རབ་འདི༷་ལ༷་བ༷ང་རི༷མ་བཞི༷་ཡོ༷ད་དེ། རེ་རེའི་སྟེང་འོག་གི་བར༷་གྱི༷་ཐག༷་ནི༷་སྟོང༷་ཕྲག༷་བཅུ༷་དང་། བང་རིམ་དང་པོ་རི་རབ་ལས་སྟོང༷་ཕྲག༷་དག༷་ནི༷་བཅུ༷༷་དྲུག༷་ད༷ང་། གཉིས་པ་བརྒྱ༷ད་དང༷་། གསུམ་པ་བཞི༷་དང༷་། ཐོག་མ་གཉི༷ས་ཕྱིར་འཕ༷གས་སོ༷། །དེ་ལ་ཁ་ཅིག་རི་རབ་ཆུའི་སྟེང་ནས་དཔག་ཚད་སུམ་ཁྲི་ཕྱིར་སྦོམས་ལ། སྟེང་དུ་དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་བཅུ་འདས་པ་ན་ཕར་ཕར་ཕྲ་སྟེ། དཔག་ཚད་སྟོང་བཅུ་དྲུག་གིས་ཞུམ་པ་དང་པོ། དེ་ལས་ཕྱེད་ཕྱེད་ནང་དུ་བསྐུམ་སོགས་ཟེར། བླ་མ་དག་ཆུ་སྟེང་རི་རབ་བགས་ཀྱིས་སྒྲམ་དུ་སོང་སྟེ་དཔག་ཚད་ཁྲི་འཕགས་པ་ན་ཞུམ་པ་དཔག་ཚད་སྟོང་ཕྲག་བཅུ་དྲུག་ཡིན་པ་སོགས་སོ། །གང་ལྟར་ཕྱིར་འཕགས་པ་ནི་རི་རབ་ཀྱི་དངོས་གཞི་ལས་ཡིན་ནོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"夏季第二个月的后半或末期，即白半的初九日开始夜晚变长，冬季第四个月末期的初九日开始夜晚变短。白天则相反变长。时间分为四季：《律藏》中说，从冬至开始，每四个月，再加一个月，一天，和缺一天的三个月，依次为冬季、春季、夏季、短夏、长夏共五季；或冬春夏三季，每季再分为两部分，成为六个时节等说法。冬季从九月十六日开始，三十天算作一个月。另外，将四月四月分为冬春夏三季的说法也这样计算。
钦氏说：从八月十六日开始算第一个冬季。而且，以哪颗星星是满月之星，从该月十六日开始计算本月。夏季第二月初八日白天最长，达到十八须臾。从第二天开始，每天白天长度减少一塔那。这只是举例说明：夏至在八日，冬至在十六日。同样，往后推移，每三年夏至轨道回转一次，所以日期在二十四日转变。这是以五倍计算，据说在世间广为人知。这个在八月的转变可能是就中印度而言。
日夜长短差多少呢？日夜长短差一塔那。这是一日一夜的九百分之一，按《时轮》说法，呼吸二十四次，水秤四量，造成长短差异。问：长短变化多长时间？太阳向南北移动的时间。
这里虽然以夏九日转变为例说明，但如果在九日转变，则冬至在十五日；每六日后退，所以三年后九日转变恢复原位。四大洲的转变被认为是同时的，据《大孔雀经》中说"如同兵器轮"。夏季从上方直接照射故炎热，冬季不是直接而是从侧面照射故不炎热。
从太阳和满月，阳光照射后在对面形成墙壁遮挡的自己影子落下，使月亮看起来逐渐亏损，与太阳距离远时，自己的影子小，月亮看起来更亮。无著说琉璃水晶上下穿行，上下指的是前后，这也是影子。
天处差别
第二部分分为两个：天界的总体安立和附带说明一些处所的特点。第一部分又分三：四大天王天、三十三天和其他天界的说明。
第一，须弥山有四层台阶，每层之间的距离为一万由旬，第一层与须弥山相距一万六千由旬，第二层八千由旬，第三层四千由旬，前两层向外突出。有些人说须弥山从水面起算外粗三万由旬，向上一万由旬后逐渐变细，收缩一万六千由旬是第一层，之后每层向内收缩一半等。一些上师说，须弥山从水面起逐渐向内收拢，上升一万由旬后有一万六千由旬的收缩等。无论如何，向外突出是指从须弥山本体而言。"
;


 །འདུན་བཟང་ནི་བཅུ་དྲུག་སོགས་རིམ་པས་ཞུམ་པས་རི་རབ་མཆོད་རྟེན་ལྟར་ཇེ་ཕྲར་སོང་བར་འདོད་ལ། དེའི་ངོས་ལ་བརྒྱད་ཁྲི་ཞེས་པ་མཐའ་སྐོར་གྱི་ཚད་དུ་འདོད་ཟེར་རོ། །བང་རིམ་དེ༷་ལ༷་ལག༷་ན༷་རིན་པོ་ཆེའི་གཞོང༷་པ་ཐོགས༷་པ་དང༷་། མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང༷་བ་ཐོགས༷་པ་དང༷་ནི༷་རྒུན་ཆང་གིས་རྟག༷་ཏུ་མྱོས༷་པ་དང༷་། རྒྱལ༷་ཆེན༷་བཞི༷་འཁོར་དང་བཅས་པའི༷་ལྷ༷་རྣམ༷ས་གན༷ས་སོ། །བང་རིམ་ལ་རྒྱལ་ཆེན་
3-91b
བཞིའི་རིས་གནས་པ་དེ་བཞིན་རི༷་ནི༷་བདུན༷་པོ༷་དག༷་ལ༷་ཡང༷་རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་ལྷ་གནས་སོ། །ཡང་སྒྲས་ཁོར་ཡུག་དང་གླིང་རྣམས་ཀྱི་རི་དང་། ཤིང་དང་། ཆུ་སོགས་ལའང་ཡོད་དོ། །དེས་ན་ལྷའི་རིས་དེ་ནི་འདོད་ལྷ་གཞན་ལས་མང་ངོ་། །ཞེས་སོ། །གདགས་པ་ལས། གཉའ་ཤིང་འཛིན་གྱི་སྟེང་ངོས་ཕྱོགས་བཞི་ན། རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་ཕོ་བྲང་ཡོད་པར་བཤད་ལ། རི་རབ་བང་རིམ་གཉིས་པ་ལ་ལག་ན་ཕྲེང་ཐོགས་ཀྱི་གནས་སུ་བཤད་དོ། །གཉིས་པ་ལ། གྲོང་ཁྱེར་དང་ལྷ་གནས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་འགའ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། ལྷུན༷་པོ༷འི་རྩེ༷་མོ་ན༷་སུམ༷་ཅུ༷་རྩ༷་གསུམ༷་ཡོད་དེ། ནོར་ལྷ་བརྒྱད། དྲག་པོ་བཅུ་གཅིག་ཉི་མ་བཅུ་གཉིས། ཐ་སྐར་གྱི་བུ་གཉིས་ཏེ་དབང་པོ་དང་ཉེ་དབང་སོ་གསུམ་གྱི་གནས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རམ། རྣམ་པར་མཉམ་འཕྲུལ་དང་། རབ་འབབ་སོགས་གནས་འཛམ་གླིང་ལ་བསྒྲག་ཏུ་རུང་བ་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་ཡོད་པས་སོ། །དྲན་ཉེ་ལས། ཆོས་བཟང་དང་མཐོང་བ་དང་རི་རྩེ་སོགས་གནས་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་བཤད་དོ། །དེ་ཡང་། ཆུ་དང་ཟླ་བ་བརྟན་པ་དང་། །འཛིན་བྱེད་རླུང་དང་མེ་དང་ནི། །ནམ་ལངས་འོད་བྱེད་ཅེས་བྱ་བ། །བརྒྱད་པོ་ནོར་གྱི་ལྷ་ཞེས་བྱ། །མ་སྐྱེས་རྐང་གཅིག་འཕེལ་དང་བསྟོད། །དྲག་པོ་དང་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ལྡན། །འཕྲོག་བྱེད་དེ་ནས་བདེ་འབྱུང་དང་། །སྤྱན་གསུམ་གཞན་ལས་རྒྱལ་བ་དང་། །དབང་ལྡན་དང་ནི་ས་གསུམ་པ། །དྲག་པོ་བཅུ་གཅིག་ཤེས་པར་བྱ། །དབང་པོ་བྱེད་པོ་ལམ་པ་དང་། །ཆར་འབེབ་བསྟོད་བྱེད་སྔོན་མིན་
3-92a
འཕགས། །མིག་གཟུགས་ཁྱབ་འཇུག་འོད་ཅན་དང་། །ཆུ་བདག་གཤིན་རྗེའི་ཞེས་བྱ་བ། །ཉི་མ་བཅུ་གཉིས་དག་ཏུ་གྲགས། །ཚོགས་བདག་དང་སྨིན་དྲུག་གི་བུ་ནི་ཐ་སྐར་གྱི་གཞོན་ནུ་གཉིས་སོ། །རི་རབ་དེ༷་ཡི༷་ངོས༷་རེ་རེ་ལ༷་དཔག་ཚད་བརྒྱ༷ད་ཁྲི༷། མཐའ་བསྐོར་སུམ་འབུམ་ཉི་ཁྲིའོ༷། །འདུན་བཟང་ངོས་རེར་ཉི་ཁྲི་ཡོད་པས་མཐའ་སྐོར་ན་བརྒྱད་ཁྲི་ཡིན་ལ། ལུང་ལས་བཤད་པ་ཆུ་མཚམས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ཟེར་ཀྱང་བརྒྱད་ཁྲི་སྟེང་ཡིན་ནམ་དཔྱད། རི་རབ་དེ་ཡི་ཕྱོག༷ས་མཚ༷མས་གྲྭ་བཞི་ན་ཁ༷ང་པ༷་བརྩེག༷ས་པ༷་བཞི༷་པོ་ལ༷་ནི༷་ལག༷་ན༷་རྡོ༷་རྗེ༷་གན༷ས་སོ། །དེ་ཡང་། གདགས་པ་ལྟར་ན་ངོས་རེར་བརྒྱ་ཉེར་ལྔ་མཐའ་སྐོར་ལྔ་བརྒྱ། འཕང་དུ་འདི་དང་ས་ལས་དཔག་ཚད་ལྔ་བརྒྱར་བཤད། གདགས་པ་ལྟར་ན་དཔག་ཚད་ཕྱེད་ལྔ་གྱེན་དུ་འཕགས་པའི་རྩིག་པ་བཞི་ལ་གནོད་སྦྱིན་ལག་ན་རྡོ་རྗེ་གོས་སྔོན་ཅན་བྱ་བ་གནས་ཏེ། དེས་བག་མེད་པའི་ལྷ་སྲུང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་གང་སྤེལ་འཆད་ལ་གསང་བདག་དེའི་ཆ་ལུགས་སུ་སྤྲུལ་ནས་དོན་བྱེད་ཀྱི་འདིའི་སྡེར་གཏོགས་པ་མིན་ནོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"善住认为，十六（由旬）等依次向内收缩，使须弥山如同佛塔般逐渐变细，而所谓的'每边八万'被认为是周长的尺寸。在这些台阶上住着手持珍宝盘者、手持花鬘者、常醉葡萄酒者和四大天王及其眷属诸天。
正如四大天王天住在台阶上，七金山上也有四大天王天的住处。'也'字表示在环山和诸洲的山、树、水等处也有。因此，这一天众比其他欲界天众更多。
《施设论》中说，持轭山上四面各有四大天王的宫殿，还说须弥山第二层台阶是手持花鬘天的住处。
第二部分又分两点：城市与天界的一些特征说明。首先，在须弥山顶上有三十三天，即八财天、十一暴天、十二日天和两位室宿之子，因为是帝释和近帝释三十三位的住处；或者因为有三十三处可以向瞻部洲宣布的处所，如毗沙门和善堕等。《念住经》中说善法堂、见处、山顶等三十三处。其中：
水、月、坚牢、
持者、风与火、
破晓及造光，
这八称财天。
无生、独足、增与赞、
暴天及精进、
掠夺与安乐生、
三眼他胜者、
自在与三地，
应知十一暴天。
帝释、作者、道者、
降雨、赞者、前非胜、
目色、遍入、光明、
水主与阎罗，
此为十二日天。
众主和毕宿之子即室宿童子二人。
须弥山每边八万由旬，周长三十二万由旬。善住（认为）每边二万由旬，所以周长八万由旬，虽然有人说经文所述是指水线，但八万是否指上部需要考证。须弥山四角各有一座层楼，金刚手住在那里。
据《施设论》，每边一百二十五由旬，周长五百由旬，高度据此和《地经》说为五百由旬。根据《施设论》，有四面高二又半由旬的墙，上面住着名为"蓝衣"的夜叉金刚手，为了保护放逸的诸天，如广增所解释。密主变化为他的形象行事，但并不属于这一类。"


 །དེ་དག་ནི་གདགས་པ་ལས། ནུབ་ལྷོ་ཤར་བྱང་རིམ་བཞིན། དངུལ་བཻ་ཌཱུཪྱ། ཤེལ། གསེར་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ཟེར། རི་རབ་དེའི་རྩེ་མོའི་དབུས༷་ན༷་གྲོང༷་ཁྱེར༷་བལྟ༷་ན༷་སྡུ༷ག་ཅེ༷ས་པ༷་ངོས་ལ་དཔག་ཚད་ཉིས༷་སྟོང༷་ལྔ༷་བརྒྱ༷་པ༷་མཐའ་སྐོར་ཁྲིས་བསྐོར་བ། དེའི་འཕང་དུ་དཔག༷་ཚད༷་ཕྱེ༷ད་དང༷་གཉི༷ས་གསེར༷་གྱི༷་རང༷་བཞིན༷་དབྱིབས་ལེགས་པ་རིན་པོ་ཆེའི་ཀ་བ་དྲུག་ཁྲི་ཡོད་པ། གསེར་གྱི་ར་བ་འཕང་དུ་དཔག་ཚད་ཕྱེད་དང་གསུམ་པས་བསྐོར་བ། ར་བ་དེ་ལ་གསེར་
3-92b
དངུལ་བཻཌཱུཪྱ་ཤེལ་བཞི་ལས་བྱས་པའི་རྩིགས་སྐྱབས་དང་། གྱེན་དང་ཐུར་དུ་འཕང་བའི་མདའ་ཡབ། རིན་པོ་ཆེའི་སྣ་བཞིའི་ཟམ་པ་བརྒྱུད་མ་བཞི། ནང་གི་ས་གཞི༷་ཚོན་སྣ་བརྒྱ་རྩ་གཅིག་གིས་བཀྲ༷་བར་བྱ་བ་ནེམ་སྤར་བྱེད་པས་མཉེན༷་པ༷།མེ་ཏོག་མན་ད་རའི་ཆར་པུས་ནུབ་གསར་པ་འགྲེམས་པ། རྙིང་པ་རླུང་གིས་འདོར་བ་ཡོ༷ད་དོ། །གཞན་ཡང་ལྷའི་གྲོང་ཁྱེར་ལ་རིན་ཆེན་སྣ་བཞིའི་སྐར་མའི་གཟུགས་དང་ཟླ་ཕྱེད་མེ་ལོང་སོགས་ཀྱིས་བརྒྱན་ཅིང་། འཕང་དཔག་ཚད་ཕྱེད་གསུམ། ཞེང་ཕྱེད་གཉིས་ཡོད་པའི་སྒོ་སྟོང་དུ་གཅིག་གིས་མ་ཚང་བ་ཡོད་པ། སྒོ་རེ་རེར་རྩ་གསུམ་པའི་ལྷ་རྣམས་སྲུང་ཕྱིར། སྲུང་མ་གོ་བགོས་མཚོན་ཐོགས་པའི་གནོད་སྦྱིན་གོས་སྔོན་ཅན་ལྔ་བརྒྱ་རེ་བཀོད་དེ་གནས་སོ། །ལམ་སྲང་ཞེང་དུ་དཔག་ཚད་བཅུ་གཉིས། སྲིད་དུ་ཉིས་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་པ། གསེར་བྱེ་བརྡལ་ཞིང་ཙན་དན་ཆུས་ཆག་ཆག་བཏབ་པ་ཡོད་ལ། དེའི་གཡས་གཡོན་ན་ཆུ་བསིལ་སྦྲང་རྩི་ལྟ་བུའི་གང་ཞིང་། མེ་ཏོག་དང་སྐད་སྙན་འབྱིན་པའི་བྱ་ཚོགས་གནས་པའི་རྫིང་བུ་རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བཞིའི་ཕ་གུ་རྩིགས་ཤིང་ཐེམ་སྐས་དང་ལྡན་པ། རྫིང་བུའི་ཉེ་འཁོར་ན་སེམས་བསྐྱེད་མ་ཐག་འབྱུང་བའི་མེ་ཏོག་འབྲས་བུ་གོས་རྒྱན། རོལ་མོ། བདུད་རྩི་ཁ་དོག་བཞི་པ་སྦྲང་རྩི་དང་སྦྲང་ཆང་སོགས་འབྱུང་བའི་ཤིང་སྣ་ཚོགས་སྐྱེས་ཤིང་།ཐང་ལས་སྐྱེས་པའི་བྱ་ཚོགས་སྐད་སྙན་འབྱིན་པ་ཡོད་དོ། །ཆུ་བསིལ་སྦྲང་རྩི་ལྟ་བུས་གང་བ་རིན་པོ་ཆེ་བཞིའི་ཕ་གུས་བརྩེགས་པ་ལ་མེ་ཏོག་དང་ཆུ་བྱས་གང་བ། གང་དུ་ལྷ་རྣམས་ཆུ་ལ་རྩེ་བའི་གྲུ་སྣ་ཚོགས་བཅས་པའི་འོབས་ཟབས་དང་ཁ་ཁྱོན་དུ་དཔག་ཚད་རེ་
3-93a
ཡོད་པ་རིམ་པ་བདུན་གྱིས་བསྐོར་བ། དེའི་ཉེ་འཁོར་ན་དཔག་བསམ་ཤིང་དང་ཐང་ལས་སྐྱེས་པའི་བྱ་སྣ་ཚོགས་སྐད་སྙན་འབྱིན་པའོ། །གཞན་ཡང་ཡང་ཐོག་དང་། ཁང་བརྩེགས་ཁང་བཟངས་བསིལ་ཁང་ལྟད་མོ་ལྟ་ས་དང་། ཟམ་པ་རྣམས་ལྷའི་བུ་མོའི་ཚོགས་ཀྱིས་མཛེས་པ་འདོད་ཡོན་དང་ལྡན་པ་དག་ན་ལྷ་རྣམས་རྩེ་དགས་རང་རང་གི་ལས་འབྲས་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་བྱེད་པ་རྣམས་ཡོད་དོ། །གྲོང་ཁྱེར་དེ༷་ཡི་དབུས་ན༷་བརྒྱ་བྱིན་གྱི་ཁང་བཟངས་རྣམ༷་པར༷་རྒྱལ༷་བྱེ༷ད་ཅེས་བྱ་བ་ཡོད་དེ༷། དེའི་ངོས༷་རེ་རེ་ལ༷་དཔག་ཚད་ཉིས༷་བརྒྱ༷་ལྔ༷་བཅུ༷་ཡོད་ལ་མཐའ་སྟོང་གིས་འཁོར་བ། ལྷའི་ཕོ་བྲང་ལས་དཔག་ཚད་ཕྱེད་ལྔ་འཕགས་པ་ཀ་བ་བཞི་བཅུའོ༷། །དབང་པོའི་ཕོ་བྲང་ལ་བ་གམ་བརྒྱད། དེ་རེ་རེ་ལ་ཁང་བརྩེགས་བདུན་བདུན། དེ་རེ་རེ་ལ་གནས་ཁང་བདུན་བདུན། དེ་རེ་རེ་ལ་ལྷའི་བུ་མོ་བདུན་བདུན། དེ་རེ་རེ་ལའང་གཡོག་མོ་བདུན་བདུན། དེ་རེ་རེ་ལ་སིལ་སྙན་བདུན་བདུན་ཡོད་པས་བརྒྱ་བྱིན་བསུ་སྐྱེལ་བྱེད་པར་བཤད། སའི་དངོས་གཞི་ལས་བ་གམ་བརྒྱ་རྩ་གཅིག་ལ་ཁང་བརྩེགས་སོགས་བཤད་དོ། །ཁང་བཟང་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་ནང་ན་རྫིང་བུ་ཆུ་ཞེང་དཔག་ཚད་ལྔ་བཅུ་མཐའ་ཉིས་བརྒྱས་འཁོར་བ་ཁྱད་པར་སྔ་མ་ལྟར་ལྡན་པ་ཡོད་དོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"《施设论》中说，这些（四角的层楼）依西南东北的次序，分别是银、琉璃、水晶、黄金的本质。在须弥山顶中央有一座名为'妙见'的城市，每边长二千五百由旬，周长万由旬，其高度为一又半由旬，是黄金本质，形状美好，有六万根珍宝柱，周围有高三又半由旬的金墙环绕。这墙上有由金、银、琉璃、水晶四种材料制成的遮蔽墙，向上和向下伸出的栏杆，以及四座由四种珍宝制成的连续桥梁。内部地面由一百零一种彩色装饰，因有起伏而柔软，曼陀罗花雨铺满新鲜花朵达膝盖深，旧花被风吹去。
此外，天界城市用四种珍宝的星形、半月形、镜子等装饰，有高三又半由旬、宽二又半由旬的九百九十九个门，每个门口为守护三十三天而设置有五百名身着蓝衣、披甲持武器的夜叉守卫。街道宽十二由旬，长二千五百由旬，铺满金沙并洒上檀香水。在街道两侧有盛满如蜂蜜般凉水的，栖息着花卉和出美妙声音的鸟群的池塘，四种珍宝砌成墙壁并有台阶，池塘附近生长着各种能随心念立即产生花果、衣饰、装饰品、乐器、四色甘露、蜂蜜和蜜酒等的树木，地面上各种鸟群发出美妙声音。
盛满如蜂蜜般清凉之水，由四种珍宝垒砌，满是鲜花和水禽，天众在水中游戏，配有各种船只的壕沟，深度和宽度各一由旬，由七重环绕，周围有如意树和地面上各种发出美妙声音的鸟群。
此外，还有楼顶、层楼、宫殿、凉亭、观景处和桥梁，被众天女装饰美化，具有欲妙，诸天在此欢乐游戏，各自感受业果。
在这城市中央有帝释的宫殿，名为'胜殿'，每边二百五十由旬，周长千由旬，比天宫高二又半由旬，有四十根柱子。帝释的宫殿有八个阁楼，每个阁楼有七层楼，每层楼有七个房间，每个房间有七位天女，每位天女有七位侍女，每位侍女有七种乐器，用来迎送帝释。《地正行》中说有一百零一个阁楼及楼层等。
胜殿内有一个池塘，水面宽五十由旬，周长二百由旬，具有与前述相同的特点。"


 །གཉིས་པ། ལྟ་ན་སྡུག་གི་ཕྱི༷་རོལ༷་ཤར་དུ་དཔག་ཚད་ཉི་ཤུ་ན་ཤི༷ང་རྟ་སྣ༷༷་ཚོ༷གས་དང༷་། ལྷོ་ན་རྩུབ༷་འགྱུར༷་དང་། ནུབ་ན་འདྲེས༷་མའི་ཚལ༷་དང་། བྱང་ན་དགའ༷་བས༷་བརྒྱན༷་པའི་ཚལ་ཏེ། ཉིས་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་མཐའ་སྟོང་གིས་འཁོར་བ། གསེར་གྱི་ར་བ་དཔག་ཚད་རེ་རེའི་འཕང་དུ་ཡོད་
3-93b
པས་བསྐོར་བ། དེའི་རྩིགས་སྐྱབས་སོགས་སྔར་བཤད་པ་ལྟར་རོ། །དང་པོ་ན་རིན་པོ་ཆེའི་ཤིང་རྟ་སྣ་ཚོགས་ཡོད་ལ་གཉིས་པ་དེར་ཞུགས་ན་ཤེས་པ་རྩུབ་པར་འགྱུར་རོ། །གསུམ་པར་ལྷའི་བུ་བུ་མོ་དག་འདྲེས་ནས་སྤྱོད་ལམ་སྣ་ཚོགས་ལ་འཇུག་། བཞི་པར་འདོད་ཡོན་ལ་དགའ་ཞིང་རྩེ་བའོ། །དེ་དག་ན། རིམ་པར་རྫིང་བུ་སྣ་ཚོགས། རྩུབ་འགྱུར། འདྲེས་པ། དགའ་བ་ཞེས་པ་བཞི་ཡོད་དེ་དཔག་ཚད་ལྔ་བཅུ་མཐའ་ཉིས་བརྒྱ་པའོ། །ཚལ་དེ༷་དག༷་གི༷་ནི༷་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཕྱོགས༷་བཞི༷་ན༷་དཔག་ཚད་ཉི༷་ཤུ༷ས་བར་བཅ༷ད་པ་ན༷། ཤར་ན་ས༷་གཞི༷་བཟང༷་པོ་སྣ་ཚོགས་ཅན་དང་། ལྷོ་ན་རྩུབ་འགྱུར་དང་། ནུབ་ན་འདྲེས་པ་ཅན་དང་། བྱང་ན་དགའ་བ་ཞེས་བྱ་བ་བཞི་ཡོད་ལ། ཚལ་དང་ཚད་སོགས་ཕན་ཚུན་འགྲན་པ་ལྟ་བུ་ཡོད་དེ། དེ་ན་ལྷའི་དྲང་སྲོང་ཚངས་སྤྱོད་རྣམས་ཡོད་དོ། །གྲོང་དང་ཚལ་དང་ས་གཞིའི་བར་དུ་རྒྱུ་བའི་ལམ་སྲང་། ཞེང་དཔག་ཚད་ཕྱེད་གཉིས། ཆུར་ཉི་ཤུ་ཡོད་པ་ན། རྟ་གླང་། ཤིང་རྟ། ཁྱོགས་སོགས་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པས་ལྷ་རྣམས་འགྲོ་བའོ། །གྲོང་ཁྱེར་དེའི་བྱང༷་ཤར༷་མཚ༷མས་ན༷་ཡོངས༷་འདུ༷་ས་བརྟོལ་ལྗོན་པ་སྟེ༷། འདི་དང་ས་ལས་དཔག་ཚད་ལྔ་ཐུར་དུ་ཟུག་ལ། གདགས་པ་ལྟར་ལྔ་བཅུ་ཐུར་དུ་ཟུག །སྟེང་དུ་དཔག་ཚད་བརྒྱ་འཕགས་པ། ཡལ་འདབ་ཀྱིས་དཔག་ཚད་ལྔ་བཅུ་ལྔ་བཅུར་ཁྱབ་པ། ཆུ་ཞེང་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་ལྔ་བཅུ་པ། མཐའ་སྐོར་བཞི་བརྒྱ་ལྔ་བཅུ་པ། དེའི་དྲིས་རྫི་ཕྱོགས་མིན་བར་ལྔ་བཅུ། རྫི་ཕྱོགས་སུ་བརྒྱར་ཁྱབ་ལ། འོད་ཀྱིས་
3-94a
དཔག་ཚད་བརྒྱད་ཅུར་གསལ་བའོ། །ཤིང་དེའི་དྲུང་ན། ལྭ་བ་དཀར་པོ་ལྟ་བུའི་རྡོ་ལེབ་ཆུ་ཞེང་དཔག་ཚད་ལྔ་བཅུ། མཐའ་ཉིས་བརྒྱས་འཁོར་བའི་གྲུ་བཞི་པ། འཕང་དུ་དཔག་ཚད་ཕྱེད་དྲུག་དང་དཔག་ཚད་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ཆ་གཅིག་ཡོད་པ། བརྒྱ་རྩ་གཅིག་གིས་བཀྲ་བ་མེ་ཏོག་པུས་ནུབ་ལ་བརྒྱ་བྱིན་གྱི་སེང་ཁྲི་དང་ཉེ་དབང་སོགས་ཀྱི་སེང་ཁྲི་བཤམས་པའོ། །དབང་པོ་འཁོར་བཅས་དབྱར་ཟླ་བཞིར་དེར་འདོད་ཡོན་ལ་རྩེའོ། །གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ལྷོ༷་ནུབ༷་མཚ༷མས་ན༷་འདུན་ས་ཆོས་བཟང་སྟེ། དེར་ལྷ་རྣམས་འཁོད་ནས་བྱ་བ་དང་བྱ་བ་མིན་པ་བགྲོ་བ། ཆུ་ཞེང་དུ་དཔག་ཚད་སུམ་བརྒྱ། མཐའ་དགུ་བརྒྱ། ལྷའི་གྲོང་ཁྱེར་ལས་དཔག་ཚད་ཕྱེད་བཞི་གྱེན་དུ་འཕགས་པའི་སྟེང་ཐམས་ཅད་ཤེལ་སྤྲིན་དཀར་ལྟར་དཀར་བ། རིན་པོ་ཆེ་སྣ་བཞིའི་ལན་ཀན་དང་། དབུས་ན་བཻ་ཌཱུཪྻའི་ཀ་བ་ཟུར་བརྒྱད་པ། བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་ཆོས་སྟོན་པའི་གསེར་ཁྲི་ཡོད་ལ། དེར་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པའི་ལྷ་རྣམས་གནས་པ་ན་དེའི་སྲུང་མ་རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་གཡོག་དང་བུ་དང་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་ཟླ་བ་ཕྱེད་ཀྱི་ཚེས་བརྒྱད། བཅུ་བཞི། བཅོ་ལྔ་ལ་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་ཉུལ་བས། ཆོས་མཐུན་མི་མཐུན་སྒྲོགས་ཤིང་ཆོས་དང་མཐུན་པ་ལ་བསྟོད་པ་དང་མི་མཐུན་པ་ལ་སྨོད་ཅིང་ལྷ་མིའི་དོན་སེམས་སོ། །ལམ་སྲང་དཔག་ཚད་བཅུ་གཉིས་བཤད་པས། དེ་ལྟར་ན་གྲོང་ནས་དཔག་ཚད་བཅུ་གཉིས་ན་ཡོད་པ་འདྲའོ། །ལ་ལ་ན་བྱང་ཤར་ན་འདུན་ས་དང་། ཤིང་ཡོངས་འདུ་ནི་གྲོང་གི་ནང་ན་ཡོད་པར་བཤད་ལ་
3-94b
ཕྱོགས་མ་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་གཡུལ་ངོར་སྤྱོད་པའི་གླང་པོ་རབ་བརྟན། སྐྱེད་ཚལ་དུ་སྤྱོད་པའི་གླང་པོ་ས་སྲུང་གི་བུ་གཉིས་ཀའང་དཔག་ཚད་བདུན་པ། འཁོར་བརྒྱད་སྟོང་དང་། ཕལ་ཆེར་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་གླིང་ཕྲན་ཁམ་བུ་ཅན་ཞེས་པར་ཡོད་པ། རྟ་རྒྱལ་སྤྲིན་གྱི་ཤུགས་ཅན་ཞེས་པ། འཁོར་བརྒྱད་སྟོང་བཅས་པ། ལྷའི་རྔ་སྡོམ་བཞི་སྟོན་པ། ཀྱེ་ལྷ་རྣམས་རྒྱལ། ལྷ་མིན་ཕམ་པར་འགྱུར་རོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"第二，在妙见城外东方二十由旬处有'杂车林'，南方有'粗变林'，西方有'杂处林'，北方有'庄严欢喜林'，各周长二百五十由旬、外围千由旬，由高一由旬的金墙环绕，墙上的遮蔽等如前所述。
第一处有各种珍宝车辆，进入第二处则心识变粗，第三处天子天女交杂从事各种活动，第四处则欢喜享受欲妙游戏。那些地方依次有'杂池'、'粗变'、'杂处'、'欢喜'四种池，每池宽五十由旬，周长二百由旬。
这些园林外围四方，相距二十由旬处，东方有'杂妙地'，南方有'粗变'，西方有'杂合'，北方有'欢喜'四处，与园林大小等互相匹敌。那里有修梵行的天仙。城市、园林和地面之间有道路，宽二又半由旬，长二十由旬，其上有各种马、牛、车、轿等，供诸天行走。
在该城市东北角有普贤如意树，据此经和《地经》，树根深五由旬，而据《施设论》则深五十由旬，树高一百由旬，树枝伸展覆盖五十由旬，树干周围一百五十由旬，周长四百五十由旬。其香气顺风传播一百由旬，逆风传播五十由旬，光明照亮八十由旬。
在树下有一块如白毛毯般的石板，宽五十由旬，周长二百由旬，呈方形，高五又六分之十八由旬，由一百零一种颜色装饰，鲜花没膝，上面摆放着帝释和近帝释等的狮子宝座。帝释与眷属在夏季四个月在此享受欲妙游戏。
在城市的西南角有集会处'善法堂'，诸天在那里集会讨论应做与不应做之事。宽三百由旬，周长九百由旬，高出天城四又半由旬，顶部全如白云般洁白的水晶，有四种珍宝栏杆，中央有八角琉璃柱和帝释讲法的金座。三十三天众在那里聚集时，四大天王的侍从、子嗣和大王们依次在半月的初八、十四、十五日巡视整个世界，宣布符合法与不符合法的情况，赞扬符合法的，谴责不符合法的，关心天人福祉。
由于经中说街道宽十二由旬，因此，善法堂似乎位于城市外十二由旬处。有些说法认为东北方有集会处，而普贤树在城内，但未说明具体方位。
此外，还有用于战斗的大象坚固和用于游园的大象地护之子，二象均高七由旬，有八千随从，主要生活在西方小洲'金果洲'。还有名为'云行疾速'的马王，有八千随从。天鼓宣示四点：'诸天胜利，阿修罗失败。'"


 །ཞེས་ལྷ་མིན་གྱི་འཚོ་བ་ཞི་བའི་སྒྲ་འབྱུང་བ་རྣམས་ཀྱང་ངོ༷་། །གསུམ་པ། སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་དེ༷་ཡི་སྟེང༷་ན་འཐབ་བྲལ་སོགས་ལྷ༷་རྣམ༷ས་ཀྱི་གཞལ༷་མེ༷ད་ཁང༷་མཁའ་ལ་ཆགས་ཏེ། དེ་དག་ནི་འདོ༷ད་པ༷་ན་སྤྱོ༷ད་པ༷་ཡི་ལྷ་དྲུག༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །གཉིས་པ་གནས་རིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ནི།རྒྱལ་ཆེན་དང་རྩ་གསུམ་པ་གཉིས་ནི་གཉི༷ས་ཀྱིས་གཉི༷ས་སྦྱོར་བ་དང་། འཐབ་བྲལ་དཔུང་པ་འཁྱུད༷་པ་ཙམ་དང༷་། དགའ་ལྡན་པ་ལག༷་བཅངས༷་དང༷་། འཕྲུལ་དགས་དགོད༷་པ་དང༷་། གཞན་འཕྲུལ་བས་བལྟས༷་པའི༷་སྒོ་ནས་འཁྲིག༷་པ༷་སྤྱོད་པ་ཡི༷ན་ནོ། །རྒྱལ་ཆེན་བཞིར་འཛམ་གླིང་གི་བྱིས༷་པ༷་ལོ༷་ལྔ༷་ལོ༷ན་པ༷་ནས༷། རྩ་གསུམ་པ་ལོ་དྲུག །འཐབ་བྲལ་བདུན། དགའ་ལྡན་བརྒྱད། འཕྲུལ་དགའ་ལོ་དགུ། གཞན་འཕྲུལ་ལོ༷་བཅུ༷་ལོ༷ན་པ༷་ལྟ༷་བུའི༷་བར༷་གྱི་བོང་ཚད་ཅན་གྱི་བུ་བུ་མོ་དེ༷་དག༷་ལྷ་ཕོ་མོའི་པང་དུ༷་རྫུས་ཏེ་སྐྱེའོ༷། །གཟུགས༷་ཅ༷ན་གྱི་ལྷ་རྣམ༷ས་ནི་བོང་ཚོད་ལུས་ཀུན༷་རྫོགས༷་ཤིང་ངོ་ཚ་ཁྲེལ་མེད་སྤངས་པས་གོས༷་དང༷་བཅས༷་པ༷་ཉི༷ད་སྐྱེ་བ་དང་། འཆི་ནའང་གོས་བཅས་འགགས་སོ། །གཟུགས་ཁམས་ལྷ་
3-95a
ཐམས་ཅད་རྫུན་སྤངས་ཕྱིར། བདེན་པར་སྨྲ་བ་འཕགས་པའི་སྐད་དུ་སྨྲ་བ་ཡིན་ནོ། །འདོ༷ད་པ༷་སྐྱེ༷་བ༷་གསུམ༷་པོ༷་མདོ་ལས་གསུངས་པ་དེ་ནི༷་འདོ༷ད་པ༷འི་ལྷ༷་དང༷་མིར༷་བཅ༷ས་པ་རྣམ༷ས་ཡིན་ཏེ། འདོད་པའི་མི་ནས་དགའ་ལྡན་གྱི་བར་ནི་རྣམ་སྨིན་གྱི་འདོད་པ་ཉེ་བར་གནས་པ་དབང་ཕྱུག་གིས་སམ་བདག་པོའི་ཚུལ་གྱིས་ལོངས་སྤྱོད་པས་འདོད་པ་ཉེ་བར་སྐྱེའོ། །འཕྲུལ་དགའ་བ་རང་གི་སྤྲུལ་པ་ལ་དབང་བྱེད་པས་འདོད་པ་ཉེ་བར་སྐྱེའོ། །གཞན་འཕྲུལ་པ་གཞན་འཕྲུལ་པ་ལ་དབང་བྱེད་པས་ཏེ། དེ་ཡང་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་རང་གཞན་གཉིས་ཀས་སྤྲུལ་པ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་དོ། །བདེ༷་བ༷་སྐྱེ༷་བ༷་གསུམ༷་པོ༷་ནི༷། བས༷མ་གཏན༷་དང་པོ་གསུམ༷་ལ༷་ནང་གསེས་གསུམ་རེ་སྟེ་ས༷་དགུ༷་ལ་བཤད་པ་ཡི༷ན་ཏེ།བསམ་གཏན་དང་པོ་འདོད་པས་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་བདེ་བ་དང་། གཉིས་པ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བའི་བདེ་བ་དང་། གསུམ་པའི་གསུམ་ནི་དགའ་བ་མེད་པའི་བདེ་བ་ཡིན་པས་སོ། །དང་པོའི་ཁྱད་པར་ཅན་བཏང་སྙོམས་ཡིན་པས་བདེ་སྐྱེས་མིན་ནོ་ཞེ་ན། བདེ་སོགས་ཕལ་ཆེ་བའི་དབང་དུ་བྱས་ཟེར། གོང་འོག་གི་བར་ཐག་ནི་གོང་མ་རང་གི་གན༷ས་ནས༷་གན༷ས་འོ༷ག་མ་འདོད་པའི་བར་ཐག་ཇི༷་སྲི༷ད་པ༷། གནས་དེ༷་ནས༷་དེ༷་ཡི༷་གོང༷་མའི་བར་དུའང་དེ༷་སྲི༷ད་ཡོད་དེ། རྩ་གསུམ་པ་ནས་འཛམ་གླིང་དུ་བརྒྱད་ཁྲི་ཡོད་པ་བཞིན། རྩ་གསུམ་ནས་འཐབ་བྲལ་དུའང་བརྒྱད་ཁྲི་ཡོད་པ་སོགས་བཞིན་ནོ། །དེ་དག་ཏུ་འགྲོ་ན་རང་རྫུ༷་འཕྲུལ༷་དང་ལྡན་པའམ། དེ་ལྡན་གཞན༷་ལ་བརྟེན༷་ན་མ༷་གཏོགས༷་པ༷་ཁམས་དང་ས་འོག་མ་དེ༷་
3-95b
ད༷ག་གོང་དུ་འགྲོ་བ་དང་། གོ༷ང་མ༷་མཐོ༷ང་བ༷་དག་མེ༷ད་དེ། གོང་མ་མཐོང་བ་དག་ཀྱང་སྤྲུལ་པ་ཡིན་གྱི་དམན་ཡུལ་མཆོག་མིན་པས་འོག་མས་གོང་གཟུགས་མཐོང་བ་མིན་ནོ་ཞེས་ཟེར། བསམ་གཏན་བཞིའི་ཚད་ནི་རིམ་པར་གླིང་བཞི་པ་དང་། སྟོང་ཆུང་ངུ་དང་། བར་མ་དང་། སྟོང་གསུམ་ག་དང་མཉམ་མམ། ཁ་ཅིག་དང་པོ་སོགས་བསམ་གཏན་གསུམ་ནི་སྟོང་ཆུང་ངུ་སོགས་དང་མཉམ་ལ། བཞི་པ་ཚད་མེད་དེ། འོག་གཞི་གཅིག་ཏུ་འབྲེལ་བ་མེད་པས་སོ་ཟེར་རོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"这些声音也是平息阿修罗争斗的声音。
第三，在三十三天之上，有离诤等诸天的宫殿悬于空中，这些是欲界的六天。
第二，关于天界的差别：四大天王天和三十三天二者以二根交合，离诤天以肩相抱，喜足天以手相牵，化乐天以微笑，他化自在天以相视的方式行淫欲。
四大天王天的天众如同瞻部洲五岁的儿童，三十三天如六岁，离诤天如七岁，喜足天如八岁，化乐天如九岁，他化自在天如十岁的体量大小的天子天女，以化生方式诞生在天众的膝上。有色界的诸天身形完整，去除了惭愧羞耻，生时即身着衣服，死时也带着衣服消失。
色界诸天因断除虚妄语，故说真实语，用圣者的语言交谈。经中所说的三种欲生，是指欲界天和人。从欲界人到喜足天，是以异熟欲为依处，以自在或主宰的方式享受，故称欲生。化乐天以能主宰自己的化现而欲生。他化自在天以主宰他人的化现而欲生，即随自己所愿，通过自他双方的化现来享受。
三种乐生是指初禅、二禅、三禅各分三层，共九地。初禅是离欲而生的乐，二禅是由定生起的喜乐，三禅三层则是离喜的乐。如果有人问：'初禅的特点是舍，所以不是乐生吧？'答：这是就主要部分而言。
上下之间的距离，是从上面一处所到下面直至欲界的距离有多远，那么从该处到它上面一处的距离也有多远。例如从三十三天到瞻部洲有八万由旬，那么从三十三天到离诤天也有八万由旬，其他依此类推。
要去那些地方，除非自己有神通或依靠有神通的他人，否则下界众生不能上去，也不能见到上界。即使见到上界，也只是变化而非实际所见，因下界所见非殊胜境，所以下界不能见到上界形相，据说。
四禅天的大小依次与四大部洲、小千世界、中千世界和三千大千世界相等。有人说初禅等三禅与小千等相等，第四禅则无限大，因为没有统一的基础相连。"


 །
总说三界差别法
གཉིས་པ་སྟོང་གསུམ་གྱི་རྣམ་བཞག་སྤྱིར་བསྟན་པ་ནི། གླིང༷་བཞི༷་པ༷་དང༷་ཉི༷་ཟླ༷་དང༷་། རི༷་རབ༷་དང༷་ནི༷་རི་མཚོ་ཁོར་ཡུག་བར་དང་། འདོ༷ད་ལྷ༷་དྲུག་དང༷་། ཚངས༷་པའི༷་འཇིག༷་རྟེན༷་སྟོང༷་ལ༷་ནི༷། སྟོང༷་ནི༷་སྤྱི༷་ཕུད༷་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཡི༷ན་པར༷་འདོ༷ད་ལ། སྤྱི་ཕུད་དེ༷་སྟོང༷་ལ༷་ནི༷། སྟོང༷་གཉི༷ས་པ༷་བར༷་མའི༷་འཇིག༷་རྟེན༷་ཁ༷མས་ཡི༷ན་ནོ༷། །བར་མ་དེ༷་སྟོང༷་ལ༷་ནི༷། སྟོང༷་གསུམ༷་གྱི་སྟོང་ཆེན་པོའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ཞེས་བྱ་སྟེ་སྟོང་གསུམ་མོ༷། །དེ་ལ་གླིང་བཞི་ནས་ཚངས་པའི་བར་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་ཡོད་དོ། །སྟོང་ཆུང་ངུ་སོགས་གསུམ་ཡང་ཁོར་ཡུག་ལྕགས་རི་རེ་རེས་བསྐོར་ཏེ་གནས་སོ། །རྒྱ་ཆེར་རོལ་བ་ལས། འོག་མིན་མན་བྱེ་བ་ཕྲག་བརྒྱ་ལ་གསུངས་སོ། །སྟོང་གསུམ་པོ་དེ་དག་མཐར་མཉམ༷་དུ༷་འཇི༷ག་ཅི༷ང་དང་པོ་མཉམ་དུ་ཆགས་ནས་འབྱུང༷་བ༷་ཡི༷ན་ནོ། །
附说有情次第与量
གཉིས་པ་སེམས་ཅན་གྱི་ཚད་བསྟན་པ་ལ། ལུས་ཚད་དང་། ཚེ་ཚད་གཉིས། དང་པོ། དམྱལ་སོགས་རྣམ་སྨིན་ལྕི་བ་ལུས་ཆེ་བ་སོགས་ངེས་པ་མེད་པས་ཚད་མ་བཤད་ལ། འཛ༷མ་བུ༷་གླིང༷་
3-96a
བ༷་རྣམ༷ས་ཀྱི༷་ལུས་ཚད༷་ཆེ་བ་རྣམས་ཁྲུ༷་བཞི༷་པ༷་དང་། ཆུང་བ་རྣམས་ཕྱེ༷ད་དང༷་བཞི༷་ཡིན་ལ། ཤར་གླིང་ཁྲུ༷་བརྒྱ༷ད་དང་། བ༷་ལང༷་སྤྱོ༷ད་ཁྲུ་བཅུ་དྲུག་དང༷་ནི༷་བྱང༷་སྒྲ་མི་སྙན་ཞེས༷་བྱ༷་བ༷་ཁྲུ་སོ་གཉིས་ཏེ་ཉིས༷་འགྱུར༷་གྱིས་བསྐྱེ༷ད་པའོ། །འདོ༷ད་པ་དང༷་ལྡན༷་པའི༷་ལྷ༷་ཡི༷་ལུས༷་ནི་རྒྱལ་ཆེན་བཞི་རྒྱང་གྲགས་གཅིག་གི་བཞི༷་ཆ༷་ནས༷་ནི༷། གཞན་འཕྲུལ་རྒྱང༷་གྲགས༷་དག༷་ཕྱེ༷ད་དང༷་གཉི༷ས་ཀྱི༷་བར༷་དུ༷་བསྐྱེ༷ད་དོ། །འདིར་འཇལ་བྱེད་ཁྲུ་ནི། འོག་ནས་འཆད་འགྱུར་ལྟར་ཡིན་གྱི་རང་ཁྲུ་ནི་མིན་ནོ། །སའི་དངོས་གཞི་ལས་རང་ཁྲུར་བཤད་དོ། །གླིང་གཞན་གྱི་ཚད་ཀྱང་འཛམ་གླིང་གི་ཁྲུའི་དབང་སྟེ་རང་ཁྲུ་ནི་བཞིའམ་ཕྱེད་ཡིན་ནོ་གསུངས། གླིང་ཕྲན་གྱི་མི་རྣམས་གཙོ་བོའི་ཕྱེད་ཙམ་ཡང་ཟེར། སའི་དངོས་གཞི་ལས། རྩ་གསུམ་པ་རྒྱང་གྲགས་གཅིག་གི་བཞི་ཆ་གཅིག་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་དང་འཐབ་བྲལ་བ་རྒྱང་གྲགས་ཕྱེད་དོ་ཟེར། དེ་ཡན་བཞི་ཆ་རེས་ལྷག་གོ། གཟུགས༷་ཅ༷ན་དང༷་པོ་ཚངས་རིས་ནི་དཔག༷་ཚད༷་ཕྱེ༷ད་པ་ཡིན་ལ། དེ༷་ཡི༷་གོང༷་མ༷་མདུན་འདོན་ནི་དཔག་ཚད་གཅིག་སོགས་ཕྱེ༷ད་ཕྱེ༷ད་ཀྱིས་བསྐྱེ༷ད་ལ། འོ༷ད་ཆུང༷་རྣམ༷ས་ཀྱི༷་ཕྱེད་གཉིས་སོ། །དེའི་ལྟག༷་ཚད་མེད་འོད་ཡན༷་ཆ༷ད། ལུས༷་ནི༷་ཉིས༷་འགྱུར༷་ཉིས༷་འགྱུར༷་ཏེ༷། ཚད་མེད་འོད་དཔག་ཚད་བཞི་ནས། དགེ་རྒྱས་དྲུག་ཅུ་རྩ་བཞི་སྟེ། འོན་ཀྱང་སྤྲིན༷་མེ༷ད་དཔག༷་ཚད༷་གསུམ༷་དོར༷་བས་བརྒྱ་དང་ཉེར་ལྔ་དང་། བསོད་ནམས་སྐྱེས་ཕྱེད་སུམ་བརྒྱ། འབྲས་བུ་ཆེ་བ་ལྔ་བརྒྱ་ནས། འོག་མིན་ཁྲི་དྲུག་སྟོང་བར་རོ༷། །གཟུགས་མེད་ལུས་མེད་ལ། དེ་ན་སྤྲུལ་གཟུགས་ཡོད་པར་འདོད་པ་ལྟར་ནའང་ཚད་ངེས་པ་མེད་དོ། །
3-96b
གཉིས་པ་ལ། དངོས་དང་། ཞར་བྱུང་དུས་མིན་དུ་འཆི་བ་ཡོད་མེད་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ་སྒྲ༷་མི༷་སྙན༷་ན༷་ཚེ༷་ལོ་སྟོང༷་སྟེ༷། ནུབ་དང་ཤར་གཉིས་ན་དེ་ལས་ཕྱེ༷ད་བྱེ༷ད་སྤངས༷་པས༷་ལྔ་བརྒྱ་དང་ཕྱེ༷ད་སུམ་བརྒྱའོ། །འཛམ་གླིང་འདི༷་ན༷་མ༷་ངེས༷་ཏེ།ཇི་ལྟར་ན། ཐ༷་མ༷ར་ནི༷་ལོ༷་བཅུ༷་དང་། དང༷་པོ༷་ནི་དཔག༷་ཏུ༷་མེ༷ད་པའི་བར་དུ་འཕེལ་འགྲིབ་ཡོད་པས་སོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
总说三界差别法
第二，总体阐述三千（世界）的安立：四大部洲、日月、须弥山、山海、环山以及六欲天和梵世共一千，称为小千世界系。这小千的一千，即为二千中千世界系。中千的一千，称为三千大千世界系，即三千（世界）。其中从四大部洲到梵世有一亿（个世界）。小千等三种（世界）各由一座环绕铁山所环绕而存在。《广大游戏经》中说从色究竟天以下有一亿（个世界）。这三千（世界）最终同时毁灭，最初也同时形成而出现。
附说有情次第与量
第二，关于有情的大小，分为身量和寿量两部分。第一，地狱等处因异熟果报沉重，身体大小等无有定量，故未说明尺寸。瞻部洲人身体的最大者为四肘，最小者为三肘半。东洲人为八肘，牛行洲十六肘，北俱卢洲人为三十二肘，以二倍递增。
欲天之身，从四大天王天的四分之一由旬到他化自在天的二又半由旬之间递增。此处所用肘尺，如下文所述，而非自肘。《地正行》中说是自肘。其他洲的尺寸也是依据瞻部洲的肘尺度量，自肘则为四或三半肘，如是说。也有人说小洲的人约为主洲的一半。《地正行》中说，三十三天为四分之一由旬，帝释和离诤天为半由旬，此上每增四分之一。
色界有情，梵众天高半由旬，上面的梵辅天为一由旬等，以半由旬递增。少光天则为二又半由旬。从此之上无量光天及以上，身高增为二倍二倍，从无量光天的四由旬到遍净天的六十四由旬。然而，无云天减去三由旬为一百二十五由旬，福生天为三百五十由旬，广果天从五百由旬到色究竟天的一万六千由旬。无色界无身，如果认为那里有变化身，也无确定尺寸。
第二部分分为实际情况和附带说明非时死有无两部分。首先，北俱卢洲寿命为一千岁，西洲和东洲比它少一半，分别为五百岁和三百五十岁。瞻部洲则不确定，如何不确定？因为从最少的十岁到最初的无量岁之间有增有减。


 །མི༷་རྣམ༷ས་ཀྱི༷་ལོ༷་ལྔ༷་བཅུ༷་ཐམ་པ་ལ༷་འདོ༷ད་པ༷་ད༷ག་གི༷་ལྷ༷་རྣམ༷ས་ལ༷ས་འོ༷ག་མ༷་རྒྱལ་ཆེན་རིས་བཞི་དག༷་གི༷་ཉིན༷་ཞག༷་གཅི༷ག་ཏུ་བརྩིས་པས་རང་གི་ཞག་དེ་སུམ་ཅུ་ལ་ཟླ་བ་གཅིག །ཟླ་བ་བཅུ་གཉིས་ལ་ལོར་བྱས་པའི་ཚུལ་དེས༷་ན༷་དེ་དག་གི་ཚེ༷་ནི་རང་ལོ༷་ལྔ༷་བརྒྱ༷འོ༷། །གོང༷་མ༷་རྩ་གསུམ་པ་སོགས་ནི་ཞག་དང་ལོ་གཉི༷ས་ཀ༷་ཉིས༷་འགྱུར༷་རོ༷་སྟེ་མིའི་ལོ་བརྒྱ་ལ་ཞག་ཏུ་བརྩིས་པའི་ལོ་སྟོང་ཐུབ་པ་རྩ་གསུམ་པ་ཡིན་ལ། མི་ལོ་སྟོང་དྲུག་བརྒྱ་ལ་ཞག་གཅིག་བརྩིས་པའི་རང་ལོ་ཁྲི་དྲུག་སྟོང་ཐུབ་པ་གཞན་འཕྲུལ་གྱི་བར་དུའོ། །དང་པོ་རྒྱལ་ཆེན་བ་ལ་མི་ལོ་ས་ཡ་ཕྲག་དགུ་དང་། གཉིས་པ་ལ་ས་ཡ་ཕྲག་སུམ་ཅུ་རྩ་དྲུག་སོགས་སོ། །རྩ་གསུམ་པ་ཡན་ན་ཉི་ཟླ་མེད་ཀྱང་། དུས་དབང་གིས་མེ་ཏོག་ཁ་ཟུམ་པ། བྱ་སྐད་མི་འབྱིན་པ། གཉིད་བྲོ་བ། མཚན་མོ་དེ་ལྡོག་ལ་ཉིན་མོར་འདོག་ལ་རང་འོད་ཀྱིས་སྣང་ངོ་། །ལྷ་མིན་ལུས་དང་ཚེ་ཚད་རྩ་གསུམ་ལྷ་དང་འདྲ་བར་བཤད་ལ། མི་ལོ་ལྔ་བརྒྱ་ལ་ཉིན་ཞག་བྱས་པའི་རང་ལོ་ལྔ་སྟོང་སྒྲ་གཅན། མི་ལོ་དྲུག་བརྒྱར་ཉིན་ཞག་བྱས་པས་རང་ལོ་དྲུག་སྟོང་མགུལ་ཕྲེང་དང་བརྟན་པས་ཐུབ། བདུན་བརྒྱ་ལ་ཉིན་ཞག་བྱས་པས་རང་ལོ་བདུན་སྟོང་མེ་ཏོག་ཕྲེང་གིས་ཐུབ་པར་བཤད་ལ། ཐགས་བཟང་ལ་ཚེ་ཚད་
3-97a
མ་གསུངས་སོ། །གཟུགས༷་ཅ༷ན་གྱི་ཁམས་ན་ཉིན༷་མཚ༷ན་སོ་སོར་འབྱེད་པ་མེ༷ད་ལ། ཚེ༷་ནི༷་རང༷་ལུས༷་ཀྱིས་དཔག་ཚད་ལ་གཞལ༷་བའི༷་བསྐལ༷་པ༷་ཡིས༷་གྲངས་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། གཟུགས་ཅན་དང་པོ་བསྐལ་པ་ཕྱེད། དེའི་གོང་མ་སོགས་ནས། སྤྲིན་མེད་བསྐལ་པ་གསུམ་དོར་བར་ཁ་བསྒྱུར་བས་འཐུས་སོ། །དོན་དུ་བར་བསྐལ་ལ་བརྩིས་ན་ཚངས་རིས་ཉི་ཤུ། མདུན་འདོན་བཞི་བཅུ་སོགས་སོ། །སའི་དངོས་གཞི་ལས། བར་བསྐལ་དེ་དག་ལ་བསྐལ་པ་རེར་བཏགས་ཏེ། ཚངས་རིས་སོགས་བསྐལ་པ་རེ་ཐུབ་པར་བཤད་དོ། །གཟུག༷ས་མེ༷ད་རྣམས་ནི་བསྐལ༷་པ༷་སྟོང༷་ཕྲག༷་ནི༷་ཉི༷་ཤུ༷་ལྷག༷་པས༷་ལྷག༷་པ༷་ཡི༷ན་ཏེ། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྟོང་ཕྲག་ཉི་ཤུ། རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་བཞི་བཅུ། ཅིཡང་མེད་པ་དྲུག་ཅུ། ཡོད་མིན་མེད་མིན་བརྒྱད་ཅུའོ། །བསྐལ་པ་དེ་ཡང་འོ༷ད་ཆུང༷་ནས༷་བཟུང༷་སྟེ་དེ་ཡན་བསྐལ༷་ཆེན༷་ཏེ༷། དེ༷་ཡི༷་འོ༷ག་མ༷་ཚངས་ཆེན་མན་ཆད་བསྐལ་ཆེན་དེའི་ཕྱེ༷ད་བར་བསྐལ་བཞི་བཅུ་ལ་བསྐལ་པར་བཏགས་པ་དེ་ཡི༷ན་ནོ༷། །ཡང༷་སོ༷ས་ལ༷་སོ༷གས་དང་པོ་དྲུག༷་པོ་རིམ༷་བཞིན༷། འདོ༷ད་ལྷའི༷་ཚེ༷་ཇི་ཙམ་པ་དང༷་ཡང་སོས་ཀྱི་ཉི༷ན་ཞག༷་མཉམ༷་སྟེ། རྒྱལ་ཆེན་བཞིའི་ཚེ་ཚད་རང་ལོ་ལྔ་བརྒྱ་ལ་ཡང་སོས་ཀྱིས་ཞག་གཅིག་ཏུ་བརྩི་བ་ལ་སོགས་རང་གི་ཞག་སུམ་ཅུ་ལ་ཟླ་བ། ཟླ་བ་བཅུ་གཉིས་ལ་ལོ་གཅིག་ཏུ་བརྩིས་པ་དེས༷་ན༷་ཡང་སོས་སོགས་དེ༷་དག༷་རྣམ༷ས་ཀྱི༷་ཚེ༷་ཚད་རང་ལོ་ལྔ་བརྒྱ། སྟོང་ཉིས་སྟོང་སོགས་སུ་བརྩི་ཚུལ་འདོ༷ད་པ༷འི་ལྷ༷་དང༷་འདྲ༷་བ༷་ཡི༷ན་ནོ། །རབ༷་ཏུ༷་ཚ༷་བ་བར་བསྐལ་ཕྱེ༷ད་ཐུབ་ལ་མནར༷་མེ༷ད་ནི༷་བར༷་གྱི་བསྐལ༷་
3-97b
པ༷་གཅིག་ཐུབ་པའོ༷། །དུད༷་འགྲོ༷་རྣམ༷ས་མཆོག༷་ཏུ་ཚེ་རིང༷་བ་རྣམས་བར་བསྐལ༷་གཅིག་ཡིན་པ༷་ནི་ཀླུ་བརྒྱད་དེ་དགའ་བོ་སོགས་སོ། །དུད་འགྲོ་ཤིན་ཏུ་ཚེ་ཐུང་བ་ཡུད་ཙམ་རེ་རེའི་ཚད་ཀྱང་ཡོད་པའོ༷། །ཡི༷་དྭགས༷་རྣམ༷ས་མིའི་ཟླ་སྟོད་ལ་ཉིན་མོ་སྨད་ལ་མཚན་མོར་བྱས་པས་ཟླ༷་བ༷་གཅིག་ལ། ཉི༷ན་ཞག༷་གཅིག་གི༷་གྲངས་སུ་བརྩིས་པས་རང་ལོ་ལྔ༷་བརྒྱའོ༷། །ཏིལ༷་གྱིས་སྦྱང༷ས་པ་ཞེས་པ་མ་ག་དྷའི་བྲེ་ཏིལ་ཁལ་བརྒྱད་ཅུས་གང་བ་དེའི་ཚད་དོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"人间整五十年为欲界诸天中最下层四大天王天的一日一夜，以此三十日为一月，十二月为一年，按此方式，他们的寿命为五百年。上面的三十三天等，日与年都增长二倍，即人间一百年算为一日的千年寿命是三十三天的（寿命），人间一千六百年算为一日的一万六千年寿命是他化自在天的（寿命）。第一四大天王天寿命为人间九百万年，第二（三十三天）为三千六百万年等。三十三天以上虽无日月，但因时间的力量，花朵闭合，鸟不鸣叫，感到困倦，这些作为夜晚的标志，相反的作为白天，并由自身光明照耀。
阿修罗的身量和寿量据说与三十三天相同。以人间五百年为一日的罗睺阿修罗寿命为五千年，以人间六百年为一日的项鬘和坚固阿修罗寿命为六千年，以人间七百年为一日的花鬘阿修罗寿命为七千年。妙纽（阿修罗）的寿量则未说明。
色界中没有日夜之分，寿量以自身高度的由旬数计算的劫数来知晓。色界初禅为半劫，从上面开始到无云天减去三劫，依此类推即可。实际上，若以中劫计算，则梵众天二十中劫，梵辅天四十中劫等。《地正行》中说，那些中劫被称为一劫，因此梵众天等各能活一劫。
无色界诸天的寿量则增加二十千劫以上：空无边处二十千劫，识无边处四十千劫，无所有处六十千劫，非想非非想处八十千劫。这些劫数，从少光天开始及以上为大劫，其下面的大梵天及以下为大劫的一半，即被称为四十中劫的劫。
等活等前六地狱依次与欲界天寿量相等的日夜相同，即四大天王天的寿量五百年作为等活地狱的一日，如此三十日为一月，十二月为一年，因此等活等诸地狱的寿量五百年、一千年、二千年等的计算方式与欲界天相同。极热地狱能活半中劫，无间地狱则能活一中劫。
诸傍生中最长寿者活一中劫，即八龙王如欢喜等。最短寿的傍生则仅有一刹那的寿命。
诸饿鬼以人间半月为昼，半月为夜，以一月为一日计算，寿命为五百年。'芝麻净尽'是指摩揭陀斗量中装满八十担芝麻的量。"


 །དེའི་ནང༷་ནས༷་མིའི་ལོ༷་བརྒྱ༷་རེ་ཞིང༷་ཏིལ༷་གཅི༷ག་ཕྱུང༷་བས༷་ཏིལ་དེ་དག་ཟ༷ད་པར་གྱུར༷་པ༷་ནི༷་ཆུ༷་བུར༷་ཅ༷ན་གྱི༷་ཚེ༷་ཚད༷་ཡི༷ན་ཏེ། ཆུ་བུར་རྡོལ་སོགས་གཞན༷་གྱི༷་ཚེ༷་ནི༷་ཉི༷་ཤུས༷་བསྒྱུར༷་བའི་འགྱུར་གྱིས་ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་རིང་ངོ་། །གཉིས་པ། སྒྲ༷་མི༷་སྙ༷ན་ཚེ་ལོ་སྟོང་དུ་ངེས་པ་དུས་མིན་འཆི་བ་མེད་པ་མ༷་གཏོག༷ས་པ༷ར་གཞན་ནི་ཚེ་ཚད་མིན་ཀྱང་འཆི༷འོ། །གཞན་ཡང་འདིར་མ་སྨོས་པ་གདགས་པ་ལས་གསུངས་པ་ཆོས་གང་ཞིག་ཁམས་གོང་འོག་ན་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་བཀྲེས་སྐོམ། ཟླ་མཚན་སྦྲུམ་མ་བུ་བཙའ་བ་གླིང་བཞི་ན་ཡོད། ཁུ་བ་འབྱུང་བ་མི་རྣམས། ལྷ་རྣམས་རླུང་གཏོང་བས་འདོད་པ་སེལ་བ་སོགས་སོ། །
说能计量
གཉིས་པ་འཇལ་བྱེད་ཀྱི་ཚད་བཤད་པ་ལ། ཕྲ་བའི་མཐའ་ངོས་བཟུང་བ་དང་། དེ་བསགས་པའི་འཇལ་བྱེད་དུ་འགྱུར་ཚུལ་གཉིས།
安立极微尘
དང་པོ།གཟུགས༷་དང་མི༷ང་དང་དུས༷་ཀྱི་ཆུང་མཐའ༷་ནི་རིམ་པར༷་རྡུལ་ཕྲ་རབ་དང་། ཡི༷་གེ་སིལ་བུ་དང༷་། སྐ༷ད་ཅི༷ག་ཆ་མེད་ཡིན་ནོ། །
彼集合成能量
གཉིས་པ་ལ་ཡུལ་གྱི་འཇལ་བྱེད་དང་། དུས་ཀྱི་འཇལ་བྱེད་གཉིས།
量处
དང་པོ། ཕྲ༷་རབ༷་ཀྱི་རྡུལ༷་དང༷་ནི༷་དེ་བདུན་ལ་
3-98a
རྡུལ༷་ཕྲན༷་དང༷་ནི༷་རྡུལ་ཕྲ་རབ་བདུན་ལ་རྡུལ་ཕྲན་ཡིན་པ་དེ༷་བཞིན༷་དུ༷་རིམ་པར་བདུན་འགྱུར་གྱིས་ལྕགས༷་ཆུ༷་རི༷་བོང༷་ལུག༷་རྡུལ༷་དང༷་། གླང༷་དང༷་ཉི༷་ཟེར༷་རྡུལ༷་དང༷་སྲོ༷་མ༷་དང༷་། དེ༷་ལས་བྱུང༷་བ་ཤིག་དང༷་། དེ༷་བཞིན༷་དུ༷་ནས་དང་སོར༷་ཚིགས༷་ཞེས༷་བྱ༷་བ་རྣམས་གོང་ནས་གོང༷་དུ་བདུན༷་བདུན་དུ་འགྱུར༷་རོ། །གདགས་པ་དང་རྒྱ་ཆེར་རོལ་པ་ལས། མིང་དང་བརྩི་ཚུལ་སོ་སོར་གསུངས་མོད་ཀྱི་དོན་དུ་རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཆུང་ཤོས་ལས་བརྩམས་དགོས་སོ། །སོར༷་མོ༷་ཉི༷་ཤུ༷་རྩ་བཞི༷་ལ༷་ཁྲུ༷་གང་ངོ་། ཁྲུ༷་བཞི༷་ལ༷་ནི༷་གཞུ༷་འདོམ༷་གང༷་ངོ༷་། །འདོམ་དེ༷་དག༷་ལྔ༷་བརྒྱ༷་རྣམ༷ས་ལ༷་ནི༷་རྒྱང༷་གྲགས༷་དང་། གྲོང་ལས་དེ༷་དཔག་པ་ལ༷་དགོན༷་པར༷་འདོ༷ད་དེ། རྒྱང་གྲགས་དེ༷་བརྒྱ༷ད་ལ་དཔག༷་ཚད༷་ཅེས༷་བྱ༷འོ༷། །
量时
གཉིས་པ་དུས་ལ་སྤྱིར་བསྟན་པ་དང་། བསྐལ་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས།
总说
དང་པོ། དུས་ནི་རྡུལ་ཕྲ་རབ་བླ་འོག་འཛུར་བའི་དུས་སམ། རྒྱུ་ནུས་པ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་དུས་ཞེས་དཔེར་མཛད་མོད་ཀྱི། མངོན་པ་བ་རྣམས་སྐྱེས་བུ་སྟོབས་ལྡན་གྱིས་སེ་གོལ་གཅིག་གཏོགས་པའི་ཡུན་ལ་སྐད་ཅིག་མ་དྲུག་ཅུ་རྩ་ལྔ་འདའའོ། །ཞེས་ཟེར་བ། དེ་ལྟ་བུའི་སྐ༷ད་ཅི༷ག་མ༷་བརྒྱ༷་ཉི༷་ཤུ༷་ལ༷་ནི་དེ༷་ཡི༷་སྐད་ཅིག་དང་དེའི་སྐ༷ད་ཅི༷ག་དེ༷་དག༷་ཀྱང༷་དྲུག༷་ཅུ༷་ལ༷་ནི༷་ཐང༷་ཅི༷ག་གོ༷། ཐང་ཅིག་སུམ་ཅུ་ལ་ཡུད༷་ཙམ༷་གཅིག་དང་། དེ་སུམ་ཅུ་ལ་ཉི༷ན་ཞག༷་དང་། དེ་སུམ་ཅུ་ལ་ཟླ༷་བ་སྟེ། དེ་གསུམ༷་ནི༷་གོང༷་ནས༷་གོང༷་དུ༷་སུམ༷་ཅུ༷་འགྱུར༷་རོ༷། །ཟླ་བ་ཐམས་ཅད་ཞག་སུམ་ཅུ་ཁོ་ནར་མི་ངེས་ཏེ། ཞག་མི་ཐུབ་ཅེས་པ་གནམ་ཟླས་ས་ཟླའི་དོད་མི་ཐུབ་པ་ཡིན་ལ། མི་
3-98b
རུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཆོས་ཉིད་ཡིན་པས། ཁོ་བོས་མ་དཔྱད་ལ་གཞན་གྱིས་དཔྱད་པའང་ཇི་བཞིན་དུ་མི་སྣང་ཞེས་མཆིམས་ཆེན་ན་གསུངས། ཞག༷་མི༷་ཐུབ༷་པ་དྲུག་པོ་དང༷་བཅས༷་ཞེས་དྲུག་ཆད་པ༷་དང་བཅས་ཏེ་མི་ཐུབ་པ་ཆད་པ་ཡི༷་དོན་ཡིན་པས། དེ་འདྲ་བའི་ཟླ༷་བ༷་དྲུག་དང་ཐུབ་པ་དྲུག་བཅས་བཅུ༷་གཉི༷ས་ལ༷་ལོ༷་གཅི༷ག་གོ་ཞེས་བཞག་གི་དངོས་སུ་ཉིན་ཞག་སུམ་ཅུ་ཚང་བའི་ཟླ་བ་བཅུ་གཉིས་མིན་ནོ། །ཞེས་སོ། །དེ་ལྟ་ན་ལོ་ལྔ་ལྔ་ན་ཟླ་བཤོལ་འབྱུང་ཡང་། ལོ་གསུམ་ན་འདོར་བ་ཤིན་ཏུ་ཞིབ་པར་རྒྱལ་པོ་དང་མཐུན་པར་འདོར་ཅིག་ཅེས་བཀའ་སྩལ་པ་ཡིན་ལ། དང་པོ་ནི་རགས་པའི་དབང་དུ་མཛད་པའོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"从那些芝麻中每百年取出一粒，直到这些芝麻耗尽的时间就是'泡疮地狱'的寿量。'泡疮破'等其他（地狱）的寿量则以二十倍递增，后者比前者更长。
第二，除北俱卢洲寿命固定为千年且无非时死亡外，其他虽无固定寿量但也会死亡。
此外，这里未提及的《施设论》中所说法，即上下界所存在与否的差别：饥渴、月经、怀孕、分娩在四大洲都有；精液的排出属于人类；诸天则通过排气来消除欲望等。
说能计量
第二，解释计量标准分为两部分：确定微细的终极和它们积聚成计量单位的方式。
安立极微尘
第一，色法、名称和时间的最小单位分别是极微尘、单字和刹那无分。
彼成能量**
第二分为测量空间的单位和测量时间的单位两部分。
量处
第一，极微尘七个为微尘，同样，依次以七倍递增，有铁尘、水尘、兔尘、羊尘、牛尘、日光尘、游尘，由此产生的虱子，以及麦粒和指节等，都是由前一个单位七倍递增而成。《施设论》和《广大游戏经》中虽然各自说明了名称和计算方法，但实际上必须从最小的极微尘开始计算。二十四指为一肘，四肘为一弓寻。五百寻为一驰骋，从城镇至此距离处称为阿兰若。八驰骋为一由旬。
量时
第二，分为总说时间和别说劫量两部分。
总说
第一，时间是以极微尘上下移动的时间或因无阻碍而起作用的时间为比喻，但诸阿毗达磨师们说：'壮年男子打一个响指的时间中经过六十五刹那。'这样的一百二十刹那为一怛刹那，六十怛刹那为一腊缚。三十腊缚为一须臾，三十须臾为一日夜，三十日夜为一月。这三者各自依次增加三十倍。
所有月份并非都恰好是三十天，所谓的'不满'是指天月无法补偿地月的不足，不合适的原因是法性，因此我未研究，而他人的研究也似乎不准确，如《大俱舍疏》中所说。'连同六个不满'的意思是指六个不足，'不满'的意思是缺少，因此这样的六个不足月加上六个满月，共十二个月为一年，而非实际上都是满三十日的十二个月，如是说。
如此，每五年增加一个闰月，但'每三年删除一天，要非常精确地按照国王（的历法）来删除'是如此命令的，而前面是根据粗略情况而作的规定。"


 །
各别说劫
གཉིས་པ་ལ་འཇིག་ཆགས་གནས་སྟོང་བསྐལ་ཆེན་ལྔ་བཤད་པ་དང་། དེ་དག་གི་ཞར་བྱུང་བཤད་པ་གཉིས།
说成,住,坏,空等五大劫
དང་པོ། ཆགས་གནས་འཇིག་སྟོང་། བར་བསྐལ་བསྐལ་ཆེན་ཏེ། བསྐལ༷་པ༷་རྣམ༷་པ༷་མང༷་དུ་བཤ༷ད་པ༷། དེ་དག་ནི་འདི་ལྟར་འཇི༷ག་པ༷འི་བསྐལ༷་པ༷་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དམྱལ༷་བ༷་པ་ཡི༷་སྲི༷ད་པ༷་མེ༷ད་ནས༷་མགོ་བརྩམས་ཏེ་སྣོ༷ད་ཟ༷ད་པའི༷་བར་དེའོ། །བར་བསྐལ་ཉི་ཤུ་རྫོགས་རྗེས་མནར་མེད་དུ་གསར་དུ་མི་སྐྱེ། སྐྱེས་པ་ལས་ཟད་པ་འཕོ་ལ། མ་ཟད་པ་ཞིང་གཞན་གྱི་དམྱལ་བར་འཕོས་ནས་སོ། །ཚུལ་དེ་འདྲས་ཡི་དྭགས་དང་དུད་འགྲོ་སྟོང་ངོ་། །འཛམ་གླིང་པས་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ཐོབ་སྟེ་དང་པོར་སྐྱེ་བ་དེ་བཞིན་གླིང་གསུམ་དང་འདོད་ལྷ་ཡང་ངོ་། །དེ་ནས་བསམ་གཏན་དང་པོ་རྣམས་ཀྱང་གཉིས་པའི་ཏིང་འཛིན་ཐོབ་ནས་གཉིས་པར་སྐྱེ་ལ། མེས་འཇིག་ན་དེ་ཙམ་དང་། མིན་ན་བསམ་
3-99a
གཏན་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་ཡང་བཞི་བར་སོང་ནས་སྟོང་རྗེས་སྣོད་འཕེན་པའི་ལས་ཟད་ནས། སྣོད་འཇིག་པ་བར་བསྐལ་གཅིག་གོ། མེ་བདུན་ནི་ཉི་མ་བདུན་གྱིས་རིམ་པས་བསྲེགས་པ་དང་དེ་ཡང་རང་སའི་མེས་ཡིན་གྱི་འདོད་མེས་མི་ནུས་སོ། །དེ་བཞིན་རང་སའི་ཆུ་དང་། རླུང་གིས་བཀྲུ་འཐོར་བྱས་ཏེ། ས་ཀུན་གྱི་ཆུ་རླུང་འབྲེལ་ཏེ་འཇིག་བྱེད་ཀྱང་རང་ཞིའོ། །འཆ༷གས་པ༷་ནི་ཞིག་རྗེས་དང་པོར་བསམ་གཏན་དང༷་པོའི༷་འོག་གཞིར་རླུང༷་ཆགས་པ་ནས༷་ནི༷་དམྱལ༷་བ༷་མནར་མེད་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་སྲི༷ད་པ་གཅིག་ཆགས་པའི༷་བར༷་དུ༷འོ༷། །དེ་ཡང་ཐ་མར་འཇིག་པ་གང་ཡིན་པ་དང་པོར་ཆགས་ལ། སྣོད་མཁའ་ལ་བརྟེན་པ་རྣམས་ཡས་ནས་མར་ཆགས་ཤིང་། ས་ལ་བརྟེན་པ་རྣམས་མས་ནས་ཡར་ཆགས་ལ། བཅུད་ནི་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་ཡས་ནས་མར་རོ། །བར༷་གྱི༷་བསྐ༷ལ་པ༷་ཞེས་པ་ནི་འཛམ་གླིང་མི་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ལོ་དཔ༷ག་མེ༷ད་ན༷ས་ཕྲི་བའི་མགོ་བརྩམས་ནས་བརྒྱད་ཁྲི་བར་འཆགས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ནས་ཚེ༷་ལོ༷་བཅུ༷་པའི༷་བར༷་དུ༷་ཕྲི་བའི་མཐའ་བར་བར་བསྐལ་དང་པོའོ༷། །དེ་ནི་བར་བསྐལ་དངོས་སོ། །དེ༷་ནས༷་ཡར༷་བརྒྱད་ཁྲི་བར་སྐྱེ་ལ༷་མར༷་བཅུ་པའི་བར་འབྲི༷་བའི༷་ཟུང་སྦྱར་བའི་བསྐལ༷་པ༷་གཞན༷་ན༷་བཅོ༷་བརྒྱ༷ད་དང༷་། ཡང་ཡར༷་སྐྱེ༷་བ༷་ནི༷་བར་གྱི་བསྐལ་པ་གཅི༷ག་ཡི༷ན་ཏེ༷། ཡར་སྐྱེ་བ་དེ༷་དག༷་ཚེ༷་ནི༷་བརྒྱ༷ད་ཁྲིའི༷་བར༷་དུ་འཕེལ་གྱི་དེ་ལས་ལྷག་པར་མིན་ནོ། །དང་པོ་འགྲིབ་པ་ཡ་གཅིག་དང་། ཐ་མ་འཕེལ་བ་ཡ་གཅིག་ལ། བར་ཁུག་འཕེལ་འགྲིབ་ཟུང་རེ་ཡིན་ཀྱང་། དེ་དག་ཚད་
3-99b
མཉམ་སྟེ། བར་མའི་འཕེལ་འགྲིབ་མྱུར་ལ། ཐོག་མཐའ་འགྲོ་བ་བུལ་བས་སོ། །སའི་དངོས་གཞི་ལས་ནི། འཕེལ་འགྲིབ་བཞི་བཅུ་ལ་གནས་བསྐལ་པ་བྱས་པས། ཐོག་མཐའ་ལ་ཟུང་ཡོད་པར་བཤད་དོ། །དེ༷་ལྟར༷་འཇི༷ག་རྟེན༷་སྔར་ཆགས༷་པ༷་འདི༷། བར༷་གྱི༷་བསྐལ༷་པ༷་ཉི༷་ཤུར༷་གན༷ས་པ་ནི་གནས་པའི་བསྐལ་པའོ། །འཆ༷གས་པ༷་དང༷་ནི༷་འཇིག༷་པ༷་དང༷་། ཞིག༷་ནས༷་སྟོང་སྟེ་འདུག༷་པ༷་དག༷་བར་བསྐལ་ཉི་ཤུ་རེར་མཉམ༷་མོ༷། །དེ་ལྟར་བར་བསྐལ་དེ༷་དག༷་བརྒྱ༷ད་ཅུ༷་ལ༷་ནི་བསྐལ༷་ཆེན༷་གཅིག་ཅེས་བྱ་ལ། བསྐལ་པ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔས་བསྡུས་པར་བཤད་དོ། །
说彼附属
གཉིས་པ་ལ། བསྐལ་ཆེན་དང་བསྐལ་པ་འཕེལ་འགྲིབ་ཀྱི་ཞར་བྱུང་། བར་བསྐལ་གྱི་ཞར་བྱུང་།འཇིག་བསྐལ་གྱི་ཞར་བྱུང་གསུམ། དང་པོ་ལ། སངས་རྒྱས། རང་རྒྱལ། འཁོར་བསྒྱུར་འབྱུང་ཚུལ་གསུམ། དང་པོ། བསྐལ་ཆེན་དེ༷་གྲངས༷་མེ༷ད་གསུམ༷་དུ་ཚོགས་བསགས་པ་ལ༷ས་སངས༷་རྒྱ༷ས་འབྱུང༷་ངོ༷་། །དེ་ཡང་བརྒྱད་ཁྲི་ནས་མར༷་ནི༷་འགྲིབ༷་པ༷་ཡི༷་བརྒྱ༷་ཡི༷་བ༷ར་ལ༷་སངས་རྒྱས་དེ༷་དག༷་འབྱུང༷་ངོ་། །དེ་ལ་གྲངས་མེད་ནི་གཅིག་བཅུ་སོགས་གྲངས་གནས་དྲུག་ཅུའི་ཐ་མ་དེའོ། །དེའང་བར་ནས་བརྒྱད་ནི་མིང་མ་རྙེད་པས། དུང་ཕྱུར་མན་ཆད་དག་ཏུ་ནི་གང་ཡང་རུང་བ་བརྒྱད་བསྣན་ནོ། །ཞེས་སོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
各别说劫
第二部分分为解释成、住、坏、空五大劫和附带解释这些内容两部分。
说成,住,坏,空等五大劫
第一，成、住、坏、空、中劫、大劫等，解说多种劫量。它们是这样的：所谓"坏劫"，是从地狱有情不再出现开始，直到器世间毁灭为止。二十中劫结束后，无间地狱不再有新生者，已生者业尽则迁往，未尽者则转生到其他世界的地狱。以这种方式，饿鬼和畜生也空无。瞻部洲人以法性之力获得初禅并首先转生，同样三洲和欲界天也是如此。然后，初禅诸天也获得二禅定力后转生二禅，若以火坏则至此为止；若不是，则二禅三禅天众也前往四禅。空无之后，投生器世间的业力耗尽，器世间坏灭，这是一个中劫。七火是指七个太阳依次焚烧，这是由自地之火所致，欲界之火无法做到。同样，自地之水和风也会清洗、吹散，所有地的水风相连而作为毁坏者，也是自然的。
"成劫"是指从毁灭之后最初在初禅下形成风，直至无间地狱有情生起为止。最后所坏者最先形成，容器（器世间）空中依处者从上向下形成，地上依处者从下向上形成，内情（有情）则在一切情况下从上向下。
所谓"中劫"，是指瞻部洲人寿从无量岁开始减少至八万岁这段时间为成劫，从那里减至十岁为第一个中劫。这是真正的中劫。从此之后，增至八万岁又减至十岁的这个增减组合为十八个中劫，再次增长则为一个中劫，这些增长只增至八万岁而不会更多。首次减少为一个单独的（中劫），最后增长为一个单独的（中劫），中间的增减各为一对，但它们时间相等，因为中间的增减快，而开始和结束的变化较慢。《地正行》中说四十次增减为住劫，因此说开始和结束有一对。
如此，此前已成的世界住留二十中劫，这就是住劫。成劫、坏劫和坏后空住各为二十中劫，相等。这样，八十中劫为一大劫，劫为五蕴所摄，如是说。
说彼附属
第二部分分为大劫和增减劫的附属内容、中劫的附属内容、坏劫的附属内容三部分。第一部分又分为佛出世、独觉出世、转轮王出世三方面。第一，在三无数大劫积累资粮之后佛陀出现。佛陀出现是在从八万岁减至百岁之间。这里的"无数"是指从一、十等数位的最后第六十位。其中八个中间名称未找到，因此从亿以下任加入八个，如是说。


 །བྱང་ས་ལས་བསྐལ་ཆེན་ལ་ཉིན་མཚན་ཟླ་བ་ཟླ་ཕྱེད་དུ་བགྲངས་པའི་ཚད་མེད་པ་ཡོད་པས། མདོ་ལས། གྲངས་མེད་མང་ཞིག་གིས་ཐོབ་པ་དེ་ལ་དགོངས་
3-100a
ལ། གསུམ་གསུངས་པ་བསྐལ་ཆེན་གྱི་དབང་དུའོ་གསུངས། བྱེ་སྨྲ་ལྟར་ན་གྲངས་མེད་གསུམ་ཀ་ཚོགས་ལམ་དུ་འདའ་དགོས་ལ། ཐེག་ཆེན་ལྟར་ན། མོས་སྤྱོད། མ་དག །དག་ས་གསུམ་ལ་སྦྱར། བརྒྱད་ཁྲི་ཡན་སྐྱོ་བ་མེད་པ་དང་། བརྒྱ་མན་སྙིགས་མ་ལྔ་བདོ་བས་སངས་རྒྱས་རྣམས་མི་བྱོན་ཟེར། དེ་ཡང་སྲོག་རྒུད་པ་ཚེའི་སྙིགས་མ། ལོངས་སྤྱོད་རྒུད་པ་དུས་ཀྱི་སྟེ་འབྲས་བུ་རོ་ནུས་མཐུ་ཆུང་བས་སོ། །ཁྱིམ་པའི་དགེ་ཕྱོགས་རྒུད་པ་ཉོན་མོངས་ཀྱི་སྙིགས་མ། རབ་བྱུང་གི་དགེ་ཕྱོགས་རྒུད་པ་ལྟ་བའི་སྙིགས་མ། ལུས་རྒུད་པ་སེམས་ཅན་གྱི་སྙིགས་མའོ། །གཟུགས་བློ་ནད་མེད་སོགས་ཉམས་པའི་ངན་སྙིགས་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་སོ། །དེ་ཡང་བསྐལ་པ་འདིའི་དབང་དུ་བྱས་ཀྱི་གཞན་དུ་མ་ངེས་ཏེ། བསྐལ་པ་འགའ་ཞིག་བརྒྱད་ཅུ་སོགས་ལས་རིང་བས་སོ། །གཉིས་པ། རང༷་སངས༷་རྒྱས༷་རྣམ༷ས་སངས་རྒྱས་མི་བཞུགས་པའི་ཞིང་དུ་འཕེལ་འགྲིབ་གཉི༷ས་ཀ༷་ལ༷་འབྱུང་ཞིང་། རང་རྒྱལ་བསེ༷་རུ༷་ལྟ་བུས་བསྐ༷ལ་པ༷་ཆེན་པོ་བརྒྱ༷་ལ་བདེན་བཞི་རྟེན་འབྲེལ་དགེ་བཅུ་རྣམས་ནི་རྟོགས་པ་ཡི༷་རྒྱུས༷་འཐོབ་པའོ། །གསུམ་པ། འཁོར༷་ལོས༷་བསྒྱུར༷་བའི༷་རྒྱལ་པོ་འབྱུང༷་བ༷་ནི༷། མི་ཡི་ཚེ་ལོ་སྟོང༷་ཕྲག༷་བརྒྱ༷ད་ཅུ༷་ལ༷ས་མི༷་འཕྱི༷་བར་འབྱུང་ལ། དེ་ཡན་ལ་ནི་མི་འབྱུང་སྟེ། དཔག་མེད་ནས་འབྱུང་བ་དང་། དེ་མན་ཆད་དུ་བསོད་ནམས་མི་ཆུད་པས་སོ། །སྟོབས་ཀྱི་འཁོར་བསྒྱུར་ནི་བརྒྱད་ཁྲི་ཕྱིན་ལ་འབྱུང་སྟེ། ཀ་ནི་ཀ་
3-100b
སོགས་སོ། །འཁོར་བསྒྱུར་ནི་འཛམ་གླིང་གི་རྟེན་ཅན་དུ་ངེས་སོ། །དེ་ཡང་གསེར༷། དངུལ༷། ཟ༷ངས། ལྕགས༷་ཀྱི་འཁོར༷་ལོ༷་ཅ༷ན་དང་བཞི་ཡིན་ལ། དེའི་ཚད་ཀྱང་འཁོར་ཡུག་ཏུ་རྒྱང་གྲགས་བཞི་དང་གསུམ་དང་གཉིས་དང་གཅིག་ཅན་དུ་གསུངས་སོ། །དེ༷་དག༷་ཀྱང་འཛམ་གླིང༷་གཅི༷ག་དང་། ལྷོ་ཤར་གྱི་གླིང༷་གཉི༷ས་དང༷་། བྱང་མ་གཏོགས་གསུམ༷་དང༷་། བཞི༷་ལ༷་མས༷་རིམ༷་བཞི༷ན་དབང་ངོ་། །ཡུལ་གཅིག་དུས་ལྷན༷་ཅི༷ག་འཁོར་བསྒྱུར་གཉི༷ས་འབྱུང་བ་མིན༷་ཏེ་འགྲན་ཟླ་མེད་པའི་ལས་བསགས་པས་སོ། །དཔེར་ན་སངས༷་རྒྱས༷་གཉིས་འཇིག་རྟེན་གཅིག་ན་དུས་གཅིག་ཏུ་མི་འབྱུང་བ་བཞིན༷་ནོ། །སངས་རྒྱས་གཉིས་ལྷན་ཅིག་མིན་པའང་བྱེ་སྨྲས་འཇིག་རྟེན་ཐམས་ཅད་དུ་སངས་རྒྱས་གཅིག་ལས་མི་འབྱུང་སྟེ། གཅིག་གིས་འདུལ་མི་ནུས་པ་གཞན་གྱིས་ཀྱང་འདུལ་མི་འོས་ལ། སངས་རྒྱས་མཁྱེན་བརྩེ་ནུས་པ་ཐོགས་བཅས་སུ་ཐལ་བས་སོ། །ཕལ་ཆེན་སྡེ་སོགས་དེ་འཇིག་རྟེན་ཁམས་གཅིག་གི་དབང་དུ་སྟེ། གཞན་ཤར་སོགས་ན་སངས་རྒྱས་དུ་མ་ཡོད་པར་གསུངས་པས་སོ་ཟེར། གསེར་འཁོར་ཅན་ཁམས་ཀྱི་རྒྱལ་ཕྲན་རྣམས་ཀྱིས་ཕས༷་བསུ༷་བ་དང་། དངུལ་ཅན་ཡུལ་འཁོར་དུ་རང༷་འགྲོ༷་བ་དང་། ཟངས་ཅན་གཡུལ༷་བཤམ༷ས་པ་དང༷་། ལྕགས་ཅན་མཚོན༷་བརྩམས༷་པས་ཕྱོགས་ལས་རྒྱལ༷་གྱི་སེམས་ཅན་ལ་གནོ༷ད་པ༷་ནི་མེ༷ད་དོ། །དེ་ཡང་འཁོར་བསྒྱུར་ལ་ཡོ་བྱད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་དང་དེ་བཞིན་དུ་གླང་པོ་དང་རྟ་དང་ནོར་བུ་དང་བཙུན་མོ་དང་ཁྱིམ་དག་དང་བློན་པོ་སྟེ་རྒྱལ་སྲིད་རིན་པོ་ཆེ་བདུན་དང་། ཉེ་བའི་རིན་ཆེན་བདུན་ཡང་། རལ་གྲི། པགས་པ། མལ་ཆ། ཚལ། ཁྱིམ། གོས། ལྷྭམ་
3-101a
མོ། །ལུས་ཕུན་ཚོགས་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོར་མཚོན་པའི་མཚན་སུམ་ཅུ་ཡང་ཡོད་དེ། མཛོད་སྤུ་དང་། གཙུག་ཏོར་མ་གཏོགས་སོ། །དེ་ལ་ཐུབ༷་པའི་མཚ༷ན་ནི་། སོ་སོའི་གནས་སམ་། གནས་ཡུ༷ལ་ན༷་མ་འཆོལ་བར་གན༷ས་པ༷་དང༷་། གས༷ལ་ལ༷་ཡོངས་སུ་རྫོགས༷་པས༷་ཁྱད་པར་འཕ༷གས་པ༷་ཡི༷ན་ནོ། །དེའི་སྐྱེ་རྒྱུ་ནི་སྔར་མེད་པའི་ས་ཕྱོགས་སུ་མཆོད་རྟེན་བརྩིགས་པ། གླེགས་བམ་བྲི་བ། ཆོས་འཁོར་བྱེད་སོགས་ཡིན་ནོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"《菩萨地》中说大劫的日夜月半月计算的无数量，因此经中说'以许多无数获得'指的是这种意义，说三（无数大劫）是依大劫而言，如是说。
依毗婆沙师，三无数劫都必须在资粮道中度过。依大乘说，（三无数劫）配于胜解行（地）、不净（地）、清净地三种。说八万岁以上无厌离心，百岁以下五浊炽盛，故诸佛不出世。这五浊为：寿命衰减为寿浊，受用衰减为时浊，即果实味力微小；在家善行衰减为烦恼浊，出家善行衰减为见浊，身体衰减为众生浊。（五浊）如容色、聪明、无病等衰退的恶浊。这是就此劫而言，其他则不确定，因为某些劫超过八十（中劫）等。
第二，诸独觉在无佛住世之刹土，于增劫与减劫二者中出现，独觉如麟角因百大劫了悟四圣谛、缘起及十善而获证。
第三，转轮王出现是在人寿不低于八万岁时，高于此不出现，因为（高于此时人们）无需出现，而低于此则福德不够。力转轮王在八万岁出现，如迦腻色迦等。转轮王定以瞻部洲为依处。
转轮王有金、银、铜、铁轮四种，其轮周长分别为四、三、二、一由旬，如是说。他们分别统治一个瞻部洲，南东两洲，除北方外的三洲，及四大洲，依次递减。在一地同时不会出现两个转轮王，因为（转轮王）积累无有竞争对手的业。如同两佛不会同时出现在一世界一样。
两佛不同时出现，说一切有部认为在一切世界中只出现一佛，因为一佛不能调伏的（众生），其他（佛）也不适合调伏，否则佛陀的智慧、慈悲、能力将变成有限的。大众部等说这是就一世界系而言，因为经中说在东方等其他（方向）有许多佛，如是说。
金轮王被各地方王前往迎接，银轮王自往其国，铜轮王列阵，铁轮王用武器征服，但没有伤害众生。
转轮王拥有圆满资具，轮宝以及象、马、珠、妃、居处、大臣等七宝，以及七近宝：剑、皮、卧具、花园、住宅、衣服和鞋子。身体圆满，具有大丈夫相三十种，除顶髻和白毫以外。
其中，佛陀的相各安住于各自的处所或境域，不错乱，且明显圆满殊胜。其生起的因缘是在以前没有（佛法）的地方建塔、书写经典、转法轮等。"


 །གཉིས་པ་ལ། བསྐལ་པ་འགྲིབ་ཚུལ་དང་རྫོགས་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། སྔར༷་བྱུང༷་བའི་མིའི་སེམ༷ས་ཅ༷ན་ཀྱང་གཟུགས༷་ཅ༷ན་གྱི་ལྷ་བཞིན༷་ཏེ། སྔར་འཇིག་རྟེན་ཆགས་ནས་རིང་པོ་མ་ལོན་པ་ན་ཤིང་རྟའི་སྲོག་ཤིང་ཙམ་གྱི་ཆར་བབས་པས། ས་ཆེན་པོ་འདི་ཆུས་གང་བ། རླུང་གིས་བསྡུས་ཤིང་འཐས་པར་བྱས་པས་སའི་སྟེང་དུ་སའི་རོའམ་བཅུད་ཁ་དོག་མར་གསར་འདྲ་བ། རོ་སྦྲང་རྩི་མ་བསྐོལ་བ་ལྟ་བུ་དྲི་ཕུན་ཚོགས་ཆགས་སོ། །བསྐལ་པ་དང་པོའི་མི་ལ་ཕོ་མོ་སོགས་མེད་པས། ཐམས་ཅད་སྤྱི་མིང་དུ་སེམས་ཅན་ཞེས་གྲགས་སོ། །དེ༷་ན༷ས་རིམ༷་གྱིས༷་སེམས་ཅན་རོ༷་ལ༷་བརྐམས་ཤིང་ཆགས༷་པ་ཞིག་གིས་སའི་རོ་བསྣོམ་ཞིང་ཟོས་པས། འོད་ནུབ་ནས་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ཉི་ཟླ་ཕྱུང་ངོ་། །ཟས་མང་པོ་དང་ཉུང་ངུ་ཟོས་པས་ཁ་དོག་ངན་པ་དང་བཟང་པོ་བྱུང་ལ། བཟང་པོར་སྙེམས་ཤིང་ངན་པ་ལ་བརྙས་པས་རོ་དེ་ནུབ། དེ་ནས་སའི་ཞག་དྲི་རོ་སྔ་མ་འདྲ་བ་བྱུང་སྟེ་དེ་ཡང་ནུབ།
3-101b
དེ་ནས་འབྲས་མྱུ་གུའི་ཚལ་བྱུང་བ་དེ་ཡང་ཟད་ནས། མ་རྨོས་པའི་འབྲས་ས་ལུ་སོར་བཞི་པ་བྱུང་། ཤུན་པ་མེད་དོ། །དེས་ཕོ་མོའི་ལམ་དོད། མི་གཙང་བ་བྱུང་། དེ་ཚེ་འདོད་པ་ལ་ཞུགས། ཁྱིམ་བྱས། མ་རྨོས་པའི་འབྲས་དེ་ནམ་འདོད་དུ་ལེན་ཙ་ན། ལེ༷་ལོ༷་ཅན་གྱིས་ལེ་ལོའི་དབང་གིས་བསོ༷གས་འཇོག༷་བྱས༷་ནས༷་ནི༷་ཕུབ་ཤུན་བྱུང་ཞིང་། བརྔས་ཤུལ་ཡང་མངོན་ལ། དེ་ནས་མ་མཐུན་པས་སོ་སོར་རང་བདག་ཏུ་ཡོངས་སུ་འཛིན༷་པ་དང་བཅས༷་པ་རྣམ༷ས་ཀྱིས༷། ཞིང༷་བགོས་ཏེ་གནས་ཕན་ཚུན་བརྐུ་བ་ན། དེ་ཚར་གཅོད་ཕྱིར་ཚོགས་ནས་དེ་དགག་ཕྱིར་རང་བཞིན་བཟང་པོ་ཞིག་ཞིང༷་གི་དཔོན༷་དུ་བསྟབས༷་ཤིང་བསྐོས་ནས་ལོ་ཏོག་གི་དྲུག་ཆ་འབུལ་བར་བྱས་ཏེ། རྒྱལ་པོ་མང་པོས་བཀུར་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཡང་ཚུལ་མཐུན་སྤྱོད་ཤེས་པ་གཞན་མགུ་བར་བྱེད་པས། རྒྱལ་པོ་དང་། ཞིང་རྣམས་ཀྱི་བདག་པོར་གྱུར་ཅིང་། ཕོངས་པ་ལས་སྐྱོབས་པའི་རྒྱལ་རིགས་ཞེས་བྱ་ཞིང་། རྒྱལ་པོ་དང་པོ་དེ་ཡིན་ལ། དེའི་ཁྱིམ་ལ་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཅེས་ཟེར་རོ། །དེའི་ཚེ་རིགས་བཞི་ཐ་དད་དུ་བྱུང་ངོ་། །དེའི་བུ་འོད་མཛེས་སོགས་བསྐལ་པ་དང་པོའི་རྒྱལ་པོ་ལྔ། དེ་རྗེས་ང་ལས་ནུ་སོགས་འཁོར་བསྒྱུར་ལྔ། དེ་དག་ལས་རྒྱལ་པོ་བརྒྱུད་པས་། མཐར་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་། སྒྲ་གཅན་ཟིན་གྱིས་མཐར་ཐུག་གོ། དེ༷་ནས༷་འདོད་ལོག །མ་བྱིན་ལེན། སྲོག་གཅོད། རྫུན་
3-102a
སོགས་མི་དགེ་བའི་ལ༷ས་ཀྱི༷་ལམ༷་གསར་དུ་ཆེས་ལྷག༷་པས༷་ཚེ༷་ཐུང༷་བའི་མཐར་ཐུག་ལོ༷་ནི༷་བཅུ༷་པའི་བར་འགྲིབ་པ༷་ཡི༷ན་ནོ། །གཉིས་པ། བར་གྱི་བསྐལ༷་པ༷་མཚོན༷་དང༷་། ནད༷་དང༷་ནི༷་མུ༷་གེ༷་དག༷་གིས༷་ཚར༷་ཕྱིན༷་ཏོ༷་སྟེ་མཐར་ཕྱིན་པའམ་ཟད་པར་ཐུག་པའོ། །དེ་ཡང་མཚོན་ཞག༷་རྣམ༷ས་བདུན་དང༷་ནི༷། ནད་ཟླ༷་བ༷་བདུན་དང༷་ཞག་བདུན། མུ་གེ་ལོ༷་བདུན༷་ཟླ་བདུན་ཞག་བདུན་དག༷་ཏུ༷་གོ༷་རིམ༷་བཞིན༷་དུ་སྦྱར་རོ། །བཅུ་པའི་དུས་རོ་ཁ་བ་མིན་པ་ལྔ་ནུབ་སྟེ། མར། ཏིལ་མར། སྦྲང་རྩི། བུ་རམ། ལན་ཚྭ་ལྔ་ནུབ། བཅུ་པའི་དུས་མཚོན་གྱིས་འཛད། ལྷག་མ་འདུས་ནས་སྲོག་གཅོད་སོགས་སྤངས་བརྒྱད་ཁྲིར་འཕེལ། ཡང་འགྲིབ་བཅུ་པར་མི་དགེ་བའི་འབྲས་བུ་མི་མ་ཡིན་རྣམས་འཁྲུགས་ནས་ནད་གསོར་མི་རུང་བཏང་བས་ཟད་ལ། ལྷག་མས་མི་དགེ་བ་སྤངས་པས་རིམ་པར་བརྒྱད་ཁྲིར་འཕེལ། ཡང་འགྲིབ་ནས་བཅུ་པའི་དུས་གབ་ཚེ་པ་སོགས་མུ་གེས་མནར། ལྷག་མས་དགེ་བ་སྤྱད་པས་བརྒྱད་ཁྲིར་འཕེལ། ནད་མཚོན་དུས་ཤི་བ་དམྱལ་བ་དང་། མུ་གེ་དུས་ཤི་བ་ཡི་དྭགས་སུ་སྐྱེ་བར་བཤད། བར་བསྐལ་དེར་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ཉིན་རེ་ཙམ་སྲོག་གཅོད་སྤང་བ། དགེ་འདུན་ལ་ཨ་རུ་ཙམ་དང་ཞལ་ཟས་འབུལ་བའོ། །ལ་ལས་སུམ་ཅུ་པ། ཉི་ཤུ་པ། བཅུ་པ་རྣམས་རིམ་བཞིན་མུ་གེ་ནད་མཚོན་འབྱུང་བར་བཤད་དོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"第二部分分为劫减少方式和劫完成方式两部分。
第一，过去出现的人类众生如同有**的天神，当世界形成后不久，降下如车轴般大的雨，这大地被水充满，风将其聚集凝固，于地上出现了地味或精华，颜色如新鲜黄油，味如未煮的蜂蜜，香气圆满。初劫人类没有男女之别，所有都以'众生'为共名而闻名。
随后，众生贪恋味道而执着，有人品尝并食用了地味，光明消失，随即自然出现了日月。因食用多少不同，容貌有丑有美，美者骄傲，丑者被轻视，于是地味消失。之后出现与先前相似的地脂，香味俱全，但也消失了。
之后出现了稻芽丛林，当它用尽后，出现了不须耕种的四指粗细无壳稻米。因此形成了男女生殖器，出现了不净物。此时人们行淫欲，建造房舍。当人们随意取用不须耕种的稻米时，因懒惰者的懒惰而开始储藏，于是稻米长出糠壳，收割后的痕迹也显现。此后因不和睦，各自占为己有，分配土地，彼此偷窃。为了惩治这种行为，人们聚集起来，推举并任命一位天性良善的人为田地之主以制止偷盗，并献上六分之一的收成，称为'众多人敬奉者'。
他因知晓如法行事，能令他人欢喜，成为国王和田地之主，因能救护穷困者而被称为'王族'，他是第一位国王，他的住所被称为'王宫'。此时四种种姓开始分别形成。他的儿子光妙等为初劫的五位国王，之后是我胜于等五位转轮王，从他们传承下来的王统最终以世尊和罗睺罗为终点。
之后因过度贪欲、不与取、杀生、妄语等不善业道增盛，寿命减至最终的十岁，这就是减劫。
第二，中劫以刀兵、疾病和饥荒而终结或耗尽。其中，刀兵为七日，疾病为七月零七日，饥荒为七年七月零七日，依次类推。
十岁时期，除石头外的五种味消失：酥油、芝麻油、蜂蜜、糖和盐这五种消失。十岁时期被刀兵灭尽，剩余的人聚集后放弃杀生等（恶行），（寿命）增长至八万岁。再次减至十岁时，由不善业果，非人互相争斗，放出无法医治的疾病而灭尽，剩余的人放弃不善行，逐渐增至八万岁。再次减至十岁时，遭受食芦种子等饥荒的折磨，剩余的人行善，增至八万岁。据说在刀兵疾病时死亡者转生地狱，饥荒时死亡者转生饿鬼。
为了不在那些中劫中出生，每日哪怕短暂地断除杀生，向僧团供养哪怕一颗诃子和食物。有些人说三十岁、二十岁、十岁时分别出现饥荒、疾病和刀兵。"


 །འདི་དག་གི་དུས་གླིང་གཉིས་སུ་གནོད་སེམས་ལྷག་པ་དང་མདོག་ངན་པ་ཉམ་ཆུང་བ་དང་བཀྲེས་སྐོམ་འབྱུང་ལ། བྱང་ན་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མི་འབྱུང་ངོ་། །
3-102b
གསུམ་པ་ལ་གང་གིས་འཇིག་པའི་རྐྱེན། གནས་ཅི་ཙམ་བར་དུ་འཇིག་པ། ཇི་ལྟར་འཇིག་པའི་གོ་རིམ་དང་གསུམ། དང་པོ། མེ༷་དང༷་། ཆུ༷་དང༷་། རླུང༷་དག༷་གིས༷་སྣོད་འཇིག༷་པ༷་དག༷་ནི༷་ཡང༷་གསུམ༷་ཡི༷ན་ནོ། །གཉིས་པ། བས༷མ་གཏན༷་གཉི༷ས་པ་དང་སོ༷གས་པས་གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་གསུམ༷་པོ༷་ནི༷་འཇིག༷་པ་དེ༷་དག༷་གི༷་རྩེ༷་མོ་སྟེ་ལུས་པ་ཡིན་པར་གོ༷་རིམ༷་བཞིན༷་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ན། བསམ་གཏན་དེ༷་ཡི༷་སྐྱོན༷་དང༷་ཆོས༷་མཐུན༷་པའི་ཕྱིར༷་ཏེ། རིམ་པར་རྟོག་དཔྱོད་མེ་དང་། དགའ་བདེ་ཆུ་དང་། དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་རླུང་དང་འདྲ་བ་ཡོད་པས་སོ། །བཞི༷་པ༷་ན༷་འབྱུང་བའི་འཇིག་པ་དེ་མེ༷ད་དེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་སྐྱོན་བརྒྱད་ཀྱིས་མི༷་གཡོ༷་བའི་ཕྱིར༷་དང་། བཞི་པ་རླུང་སོགས་འོག་གཞི་གཅིག་ཏུ་འབྲེལ་བ་མེད་པས་སོ། །འོ་ན་རྟག་པར་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་མི༷་རྟག༷་སྟེ། དེ༷་ཡི༷་གཞལ༷་མེ༷ད་ཁང༷་དང་། ནང་གི་སེམ༷ས་ཅ༷ན་བཅས༷་ཏེ༷་དང་པོ་འབྱུང༷་ཞིང་མཐར་འཆི་བ་སྟེ་འཇིག༷་པའི་ཕྱིར༷་རོ། །གསུམ་པ། དེ་ལྟར་མེ༷་ཡིས༷་ལན་བདུན༷་འཇིག་པ་ཡིན་ནོ༷། །དེ་རྗེས་ཆུ༷་ཡིས༷་ལན་གཅི༷ག་འཇིག་པ་དང་། ཡང་མེ་བདུན་གྱི་རྗེས་ཆུ་གཅིག་སོགས་དེ༷་ལྟར༷་ཆུ་ཡི་འཇིག་པ་བདུན༷་ཐལ༷་ནས༷་ཀྱང༷་ཡང༷་མེ༷་ཡི༷་བདུན༷་ནོ༷། །དེ༷་ནས༷་ནི༷་མཇུག༷་ཏུ༷་རླུང༷་གིས༷་འཇིག༷་པ༷་ཡི༷ན་ནོ། །གཉིས་པ་ལེའུའི་མཚན། ཆོས༷་མངོ༷ན་པའི༷་མཛོད༷་ཀྱི༷་ཚིག༷་ལེ༷འུར༷་བྱས༷་པ༷་ལ༷ས། འཇིག༷་རྟེན༷་བསྟན༷་པ༷་ཞེ༷ས་བྱ༷་བ༷་སྟེ༷་གན༷ས་གསུམ༷་པའི༷་འགྲེལ་པའོ༷།། ༈ །།
3-103a
说其普集因集谛
གཉིས་པ་རྒྱུ་ཀུན་འབྱུང་བདེན་པ་ལ། ལས་ཀྱི་ཀུན་འབྱུང་། ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་འབྱུང་གཉིས།
业集
དང་པོ་ལ་ལས་སྟོན་པའི་སྐབས་དངོས་དང་། སྐབས་བསྡུ་བའི་མིང་གཉིས།
当下说业
དང་པོ་ལ་མཚམས་སྦྱར་བ་དང་། ལས་དངོས་བཤད་པ་གཉིས།
3-103b
བྱེད་དང་རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པའི་ལས་གཉིས་སོ། །
广说
གཉིས་པ་ལ་བསམ་པའི་ལས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་དང་། ལས་སྤྱིའི་དབྱེ་བ་གཉིས།
思已业各别说
དང་པོ་ལ་རིག་བྱེད་བཤད་པ་དང་། རིག་མིན་བཤད་པ་གཉིས།
说所作
དང་པོ་ལ་ལུས་རིག་བྱེད་བཤད་པ་དང་། ངག་རིག་བྱེད་བཤད་པ་གཉིས།
说身所作
དང་པོ་ལ་བྱེ་སྨྲའི་ལུགས་བཤད་པ་དང་། གནས་མ་བུའི་ལུགས་དགག་པ། མདོ་སྡེ་པའི་ལུགས་བརྗོད་པ་དང་གསུམ། དང་པོ། ལུས༷་ཀྱི་རྣམ༷་པར་རིག༷་བྱེ༷ད་ནི་བྱེ་སྨྲས་ཕྱག་འཚལ་བ། འགྲོ་བ་སྲོག་གཅོད་སོགས་ལུས་ལས་ཐ་དད་པའི་དབྱི༷བས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རྫས་སུ༷་གྲུབ་པ་ཞིག་འདོ༷ད་ལ། དེ་ཡང་། རྣམ་སྨིན་གྱི་ལུས་ནི་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་པས་དེ་དང་ཐ་དད་ཀྱི་དགེ་མི་དགེ་ལུས་མིན་ལ། ཕྱག་འཚལ་བ་སོགས་རིག་བྱེད་ཀྱི་སྐབས་ན་ལུས་གཡོ་བའི་དབྱིབས་ཁྱད་པར་བ་ཞིག་ངེས་པར་དགོས་སོ་བསམ་པའོ། །དེ་ཡང་སྤྱི་གཙུག་ནས་རྐང་མཐིལ་བར་ཡོད་པ་འོད་ལྟར་དྭངས་པ། རྣམ་སྨིན་གྱི་ལུས་ཀྱི་གསེབ་ཏུ་ཆུད་པས་ཆེ་ཞིང་ལྕི་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། ནགས་ལ་མེ་ཞུགས་པ་བཞིན་ནོ། །ཞེས་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ། འདི་ལ་གནས་མ་བུའི་སྡེ་པ་ན་རེ། སྤྱིར་འདུས་བྱས་སེམས་སེམས་བྱུང་སྒྲ་མེ་ལྕེ་གློག་དང་འབབ་ཆུ་ལས་གཞན་སྐད་ཅིག་མར་མི་འདོད་དེ། འཇིག་རྒྱུ་དང་ཕྲད་ན་དེ་དུས་མི་རྟག་ལ། དེ་བར་རྟག་པར་འདོད་པས། ལུས་ཀྱི་ལས་ནི་བྱ་བ་ཡིན་ན་དེ་ལུས་གཡོ་བ་ལ་རིགས་ཀྱི་མི་གཡོ་བ་ལ་མིན་ཞིང་།
3-104a
དེ་ལྟར་སེམས་པས་དབྱིབས་གང་ལ་དམིགས་པ་དེ་བཞིན་ལུས་ཀྱང་དེ་འདྲ་ཁོ་ནར་སྐྱེ་ཞིང་། དེ་ཡང་ཡུལ་གཞན་ན་ཡོད་པའི་རིག་བྱེད་མ་ཉམས་བཞིན་དུ་ཡུལ་གཞན་དུ་འགྲོ་བར་འདོད་དེ། ལུས་ཀྱི་དབྱིབས་དེ་མ་ཉམས་བཞིན་དུའོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"在这些时期，两大洲中增长恶意，容貌丑陋，体弱多病，遭受饥渴之苦，而北洲则丝毫不受影响。
第三部分分为三：毁坏的因缘、毁坏的范围和毁坏的次序。
第一，世界由火、水、风三者所毁坏，共有三种。
第二，二禅以及三禅和四禅三者，依次是这些毁坏的上限（即不被毁坏的部分）。为什么呢？因为与那些禅定的过患相应，依次为寻伺如火，喜乐如水，呼吸如风。四禅中没有元素的毁坏，因为由定的八种过患不动摇，且四禅与风等下界没有一体相连的关系。
那么，它是常住的吗？它也是无常的，因为其宫殿和内部有情一起初始生起而最终死亡毁灭之故。
第三，如此，火灾毁坏七次。之后水灾毁坏一次，再次七次火灾后又一次水灾，如此七次水灾之后，又七次火灾。最后由风灾毁坏。
第二，品名：《阿毗达磨俱舍论颂》中'世间品'，是第三品的注释。
说其普集因集谛
第二，因集谛分为业集和烦恼集两部分。
业集
第一部分分为直接说明业的部分和总结部分的名称两方面。
当下说业
第一部分分为引言和直接解释业两部分。
......
思所作业和非表业两种。
广说
第二部分分为别说思所成业和总的业分类两部分。
思已业各别说
第一部分分为解释表业和解释无表业两部分。
说所作
第一部分分为解释身表业和解释语表业两部分。
说身所作
第一部分分为说明说一切有部的观点、驳斥犊子部的观点和阐述经部的观点三部分。
第一，说一切有部认为身表业是礼拜、行走、杀生等区别于身体的形态差别，是实体性的。这是因为异熟所成的身体是无记性的，因此与之不同的善不善非身体，他们认为在礼拜等表业的场合，必须有身体运动的特殊形态。这形态从头顶到脚底都有，如光般清澈，进入异熟身体之中而不使其增大或变重，如火进入森林一般。他们如是说。
第二，对此犊子部说：一般而言，他们不认为有为法中除了心、心所、声音、火焰、闪电和流水之外的其他事物是刹那性的。他们认为若遇到毁灭因缘则当时无常，在此之前是常住的。身业若是行为，则应存在于身体运动中，而非不动之中。
这样，思心所缘取什么形态，身体也只生起那样的形态。他们认为表业在不同地方不失坏的同时也能去往其他地方，就如同身体的形态不失坏一样。"


 །དེ་ལ་ལུས་ཉིད་སྐད་ཅིག་མ་མ་འགག་པར་གཡོ་ཞིང་ཕྱོགས་གཞན་དུ་འགྲོ་བ་ཁོ་ནས་ཡིན་གྱི་དབྱིབས་ནི་མིན་ནོ། །དེ་ཡང་གཡོ། ལྕི། འགུལ་བའི་ལུས་ཁོ་ནར་ཡོད་ཀྱི་གཞན་ལ་མིན་པས་ལུས་རིག་བྱེད་འགྲོ་བ་ཁོ་ནའོ་ཟེར། དེ་ཡང་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་པས་ཡུལ་གཞན་དུ་འགྲོ་བ་ཡོད་ཀྱང་སྐད་ཅིག་མ་འདབས་ཆགས་ལ་འགྲོ་བར་རློམ་སྟེ་རྩྭའི་མེ་བཞིན་ནོ། །རིག་བྱེད་མ་འགགས་བཞིན་གཞན་དུ་འགྲོ་བ་ནི་མིན༷་ཏེ། གང༷་གི་ཕྱིར༷་ན་འདུས༷་བྱས༷་ཐམས་ཅད་ནི༷་སྐ༷ད་ཅི༷ག་མ༷་ཡི༷ན་ཏེ། དུས་གཉིས་པར་རྒྱུ་གཞན་ལ་མི་ལྟོས་པར་འཇིག༷་པའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །རྒྱུ་གཞན་ལ་མི་ལྟོས་པ་དང་རྒྱུ་མེད་ཀྱི་འཇིག་པ་ཞེས་པ་ནི་འཇིག་པ་དངོས་པོའི་ཞིག་ཆ་ཡིན་པའི་གནད་ཀྱིས་དང་། བུམ་པ་རང་གྲུབ་པའི་རྒྱུ་ལས་གཞན་མི་དགོས་པས་སོ། །ཕྱོགས་སྔ་ན་རེ། རྒྱུ་མེད་པར་འཇིག་པ་མིན་ཏེ། བུམ་སོགས་འཇིག་པ་ཐོ་བ་དང་། གྲང་བ་འཇིག་པ་ཚ་བ་སོགས་ལ་ལྟོས་པས་སོ་ཟེར་ན། འཇིག་པ་ཞེས་པ་སྟེ་བུམ་སོགས་མེད་པའམ། དེ་ལས་གཞན་པའི་དངོས་པོའམ། དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་འཇིག་པ་ཡིན། དང་པོ་ལྟར་ན་མེད་པ་ལ་ཐོ་བ་སོགས་ཀྱིས་
3-104b
བྱེད་པར་འགལ་ལ། གཉིས་པ་ལྟར་ན་བུམ་སོགས་ཀྱི་འཇིག་རྒྱུ་མིན་པར་ཐལ་ལོ། །གསུམ་པ་ལྟར་ན་རང་གི་རྒྱུ་ལས་གྲུབ་པའོ། །མ་གྲུབ་ན་འཇིག་པ་བུམ་སོགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་མིན་པར་ཐལ་ལོ་ཟེར་ཀྱང་།བྱེ་སྨྲའི་རང་གི་གྲུབ་མཐའ་དང་བསྟུན་ཏེ། འདི་ལྟར། འཇིག་རྒྱུ་གཞན་ཞིག་གསར་དུ་དགོས་ན། གློག་སོགས་འཇིག་པའི་རྒྱུ༷་གཞན་མེ༷ད་པ༷་རྣམས་ལ༷ས་འགའ༷་ཡང་འཇིག་པ་མི༷་འབྱུ༷ང་བར་ཐལ། རྒྱུ་མེད་ན་མི་འཇིག་ཅེས་པས་སོ། །དེ་རྒྱུ་མེད་ཀྱང་ངང་གིས་འཇིག་ན། འཇིག་པ་རྒྱུ་ལ་ལྟོས་དགོས་ཞེས་པ་ཉམས་སོ། །དེར་བྱེ་བྲག་པ་བློ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་པའི་རྒྱུ་ནི་རང་རང་གི་སྐད་ཅིག་ཕྱི་མ་སྐྱེས་པས་སྔ་མ་འཇིག་གོ་ཞེ་ན།དེ་དག་གཅིག་ཆར་མི་འབྱུང་བས་ཕྲད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། གལ་ཏེ་ཡོད་ན་བློ་བར་མ་ལྟ་བུ་དེས་སྔ་ཕྱི་འཇིག་སྐྱེད་ཀྱི་བྱ་བ་གཉིས་བྱེད་པས་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ༷་ཡང༷་འཇིག༷་པ༷་པོར༷་འགྱུར༷་རོ༷། །དེ་ཡང་མེས་འབྲས་ཆན་སོགས་འཚེད་ན་མ་ཚོས་པ་དང་། ཚོས་པ་དང་། ཆེར་ཚོས་སོགས་ཕྱི་མ་ཕྱི་མས་སྔ་མ་འཇིག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་རྒྱུ་འཇིག་རྒྱུར་ཐལ། དེ་ལྟ་ན་རྒྱུ་ཡིན་ན་འབྲས་བུ་འགལ་བ་གཉིས་བྱེད་པའམ། སྐྱེས་ཙམ་ཉིད་ན་འཇིག་པས་འདུས་བྱས་རྣམས་མ་འགག་པར་ཡུལ་གཞན་དུ་མི་འགྲོ་བ་དང་། རྒྱུ་གཞན་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པར་ཡང་གྲུབ་བོ། །བདག་གིས་ནི། སྐད་ཅིག་སྔ་མས་ཕྱི་མ་བསྐྱེད་པ་དང་དུས་མཉམ་དུ་རང་འཇིག་པས་རང་ཡང་འཇིག་པ་པོར་འགྱུར་
3-105a
རོ། །དེ་ལྟ་ན་རྒྱུ་ཡིན་ན་རང་འཇིག་རྒྱུ་ཡིན་པས་ཁྱབ་བོ། །གསུམ་པ། བྱེ་སྨྲས་རིག་བྱེད་དབྱིབས་དང་། དབྱིབས་དེ་ཡང་ཁ་དོག་ལས་གཞན་དུ་འདོད་པ། དེ་ལྟ་ན་རིང་པོ་ལྟ་བུའི་དབྱིབས་ནི་མིག་ལུས་ཤེས་གཉི༷ས་ཀྱིས་གཟུང༷་བྱར་འགྱུར༷་ཏེ༷། མིག་གིས་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་ནས་ཤེས་ཤིང་། ལུས་དབང་གིས་རེག་ནའང་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་མདོ་སྡེ་པས་དབྱིབས་རྫས་སུ་མེད་དེ་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་གཟུང་བྱར་གྱུར་པ་དེ་ཤེས་པའོ། །དེའང་ཁ་དོག་དང་རེག་བྱའི་རྡུལ་བཀོད་པའི་ཁྱད་པར་ལ་རྟོག་པས་བཏགས་པའོ་ཟེར། རྫས་སུ་ཡོད་ན་ཕྲ་རྡུལ༷་ལ་ཡོད་དགོས་ཀྱང་། དེ་ལ༷་མེ༷ད་དེ་ཡོད་ན་དེ་ཆ་བཅས་སུ་ཐལ་ལོ་ཟེར་ཀྱང་། དེ་ལྟ་ན་ཁ་དོག་དང་རེག་བྱའང་མེད་དེ། དབྱིབས་ནི་དེ་དག་གི་ཁྱད་པར་ཡིན་པ་དང་། དེ་དང་གཅིག་ཐ་དད་གཉིས་མིན་ན་དངོས་པོར་མེད་པས་དབང་ཤེས་ལ་མི་སྣང་ཕྱིར་དབྱིབས་རྫས་སུ་གཏན་མ་གྲུབ་ཅེས་པའང་མི་ལེགས་གསུངས་སོ། །
说语所作
གཉིས་པ། ངག༷་གི་རྣམ༷་པར་རིག༷་བྱེ༷ད་ནི༷་ངག༷་གི་རང་བཞིན་གྱི་སྒྲ༷འོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"对此，身体本身是未灭的刹那而动并仅仅是向其他方向移动，而非形态。这动作仅存在于移动、沉重、晃动的身体中，而非其他，因此身表业仅是行走，他们如是说。虽然一切事物都是刹那性的，且有向其他地方移动的现象，但他们认为是相续的刹那在移动，如草上的火焰。
表业未灭而去往他处是不可能的，因为一切有为法都是刹那性的，在第二时刻不依赖其他因缘而灭的缘故。'不依赖其他因缘'和'无因灭'是指灭是事物本身的灭分，以及瓶子不需要除其自身成立因以外的其他（因缘）。
前者说：非无因而灭，因为瓶等坏灭依赖锤子，冷的坏灭依赖热等。'灭'是指瓶等的不存在？还是与瓶不同的事物？还是瓶等本身的灭性？若是第一种情况，则对不存在的东西以锤子等作用是相违的。若是第二种情况，则（锤子等）不是瓶等的灭因。若是第三种情况，则（灭）是由自己的因而成立的。若不承认，则灭不是瓶等的本性，如是说。
依照说一切有部的宗义，若需要另外的坏灭因，则闪电等无其他灭因者将永不坏灭，因为说无因则不灭。若无因也自然坏灭，则坏灭需要依赖因的说法就失效了。
对此，胜论派说：心等坏灭的因是各自后刹那的生起使前者坏灭。（对此反驳：）它们不同时生起，故无接触；若有接触，如中间心，则它会产生前后灭生两种作用，因此生因也成为灭者。同样，如火煮米饭时，未熟、已熟、过熟等，后者使前者坏灭，因此生因成为灭因。如此一来，或者因能产生相违的两种果，或者生即是灭，由此可知有为法未灭时不去往他处，也不需依赖其他因就能（灭）。
据我理解，前刹那产生后刹那的同时自身坏灭，因此自身也成为坏灭者。如此，凡是因必定是自身坏灭因。
第三，说一切有部认为表业是形状，且形状不同于颜色。如此，诸如'长'的形状应当为眼识和身识二者所取，因为眼可直接见到而了知，且身根触摸时也能了知。
因此，经部说形状非实有，因为它不被处所（十二处）所取为所识。它只是色和触尘排列的特征，是分别假立的，他们如是说。若实有，则应在极微中有，但极微中没有，若有则极微将成为有分，如是说。
若如此，则颜色和触尘也应不存在，因为形状是它们的特征，且（形状）与它们非一非异，则无实体故不显现于根识，因此说'形状完全不成立为实体'的说法也不合理，如是说。
说语所作
第二，语表业是语言本性的声音。"


 །མདོ་སྡེ་པས་རིག་བྱེད་ནི་ལས་མ་ཡིན་པར། རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་སེམས་པ་ལས་ཡིན་ལ། སེམས་པ་དང་བསམ་པའི་ལས་གཉིས་གསུངས་པ། རིམ་པར་རྒྱུ་དུས་ཀྱི་ཀུན་སློང་གི་དབང་དུ་བྱས་པས་སོ་ཟེར། ལུས་ངག་ལས་སུ་གསུངས་པ་སེམས་པ་དེས་མཐར་ཕྱིན་པའི་ལས་སུ་བཏགས་པའོ། །དེ་ཡང་། སེམས་པ་དགེ་མི་དགེས་ལུས་ངག་ཀྱང་དེ་ལྟར་འགྱུར་རོ་གསུངས་སོ། །
说非作
གཉིས་པ།
3-105b
རིག་མིན་ལ། སྒྲུབ་བྱེད། རྒྱུ། ཁྱད་ཆོས། རྒྱུའི་ཁྱད་པར། ངོ་བོ། ཁམས་གང་ཡོད་དཔྱད་པ་དང་དྲུག་ལས། དང་པོ། རིག་མིན་ལུང་གིས་བསྒྲུབ་ན། མདོ་ལས་གནས་གསུམ་གྱི་གཟུགས་ཀྱིས་གཟུགས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ཏ། བསྟན་དུ་ཡོད་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ཀྱང་ཡོད། བསྟན་མེད་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་དང་། བསྟན་དུ་ཡང་མེད་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་གཟུགས་ཀྱང་ཡོད་ཅེས་གཟུགས་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་གསུངས་པའི་ཕྱི་མ་དེ་ལས་གཞན་མེད་པ་དང་། ཡང་དྲི༷་མེ༷ད་ཀྱི་གཟུགས༷་གསུ༷ངས་པ་ནི་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལས་གཞན་མེད་པས་དང༷་། ཡང་རིག་བྱེད་དང་སེམས་པ་མེད་ཀྱང་བསོད་ནམས་འཕེལ་བའི་དངོས་པོ་གསུངས་ཏེ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་སྐུལ་བྱེད་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ལ་ཞུས་པ་ན་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྫས་ལས་འབྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་བདུན་གསུངས་ཏེ། དེ་དང་ལྡན་པ་འགྲོ་འཆག་ཉལ་འདུག་སོགས་སུའང་བསོད་ནམས་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་འཕེལ་བར་གསུངས་ཏེ། དེ་བདུན་ནི་དགེ་འདུན་ལ་ཀུན་དགའ་ར་བ་ཕུལ་བ། དེར་གཙུག་ལག་བརྩིགས་པ། མལ་ཆ་དང་སྟན་འབུལ་བ། འཚོ་བ་ནར་མར་འབུལ་བ། མགྲོན་གློ་བུར་འགྲོ་འོང་ལ་སྦྱིན་གཏོང་། ནད་པ་ནད་གཡོག་ལ་སྦྱིན་གཏོང་། རླུང་ཆར་སོགས་ཡུལ་ངན་པའི་ཚེ་གཙུག་ལག་གི་ནང་དུ་བསོད་སྙོམས་འབུལབའོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྫས་ལས་མ་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་བདུན་ནི། 
3-106a
དེ་བཞིན་གཤེགས་པའམ་དེའི་ཉན་ཐོས་ཞིང་གང་ན་བཞུགས་པ་ཐོས་ནས་དགའ་བ་རྒྱ་ཆེན་ཐོབ་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའམ་ཉན་ཐོས་ཚུར་གཤེགས་པར་རྩམས་པ་དང་། ལམ་དུ་ཞུགས་པ་དང་གསུམ་མཐོང་བའི་དགའ་དད་དང་། དེ་ལས་ཆོས་ཐོས་པ་དང་། སྐྱབས་འགྲོའི་བསླབ་གཞི་འཛིན་ན་དེ་དང་ལྡན་པའི་རིགས་ཀྱི་བུ་སོགས་རྒྱུ་བའམ་འགྲོ་བ་སོགས་སུ་བསོད་ནམས་མངོན་པར་འཕེལ༷་ཞིང་སྐྱེ་བར་གསུངས་པས་དེ་དག་ཀྱང་བར་མ་རིག་མིན་དགེ་བ་ཡིན་གྱི་རིག་བྱེད་ཡིན་ན་ཉལ་བ་སོགས་ན་མི་འབྱུང་བར་ཐལ་བ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང༷་། དེ་བཞིན་རང་ཉིད་ཀྱིས་དངོས་སུ་མ༷་བྱས༷་པའི་ལས་ཀྱི་ལ༷མ་ལ་སོ༷གས་པ་གསུངས་པའི་ཕྱི༷ར་ཏེ། སྲོག་གཅོད་གཞན་ལ་བཅོལ་བས་ཕ་རོལ་པོའི་སྲོག་ཆད་པའི་དངོས་གཞི་རྫོགས་ན་རང་སེམས་པ་དང་། རིག་བྱེད་དགེ་བར་ཡོད་ཀྱང་། ལས་ལམ་འབྱུང་བ་དང་སོགས་པས།ཡང་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད། བསྟན་མེད། ཐོགས་བཅས། ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་བསྟན་ཡོད་ཐོགས་བཅས། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་བསྟན་མེད་ཐོགས་མེད་དུ་གསུངས་པ་དེ་ལ་རིག་བྱེད་མིན་པའི་གཟུགས་མེད་ན། གཟུགས་ཅན་མིན་པ་ཞེས་གསུངས་རིགས་པ་དང་། འཕགས་ལམ་བརྒྱད་ཀྱི་མཉམ་གཞག་ན་རིག་བྱེད་མེད་པས། ངག་ལས་འཚོ་གསུམ་སྤོང་བདུན་གྱི་རིག་བྱེད་མིན་པ་མེད་པས་དེ་མ་ཚང་བར་ཐལ་བ་དང་། སོར་སྡོམ་རྒྱུན་ཆགས་
3-106b
མིན་པ་དང་། སྡོམ་པ་ཆུ་ལོན་ལྟར་གསུངས་པས་སོ་ཟེར། མདོ་སྡེ་པས། རིག་མིན་གཟུགས་མཚན་ཉིད་པ་མིན། བསྟན་མེད་ཐོགས་མེད་ཀྱང་ཟད་པ་ཟིལ་གནོན་མི་སྡུག་སོགས་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་པའི་གཟུགས་ཀྱི་དབང་དུ་དང་། ཟག་པའི་རྟེན་མིན་པའི་གཟུགས་ལ་ཟག་མེད་ཀྱི་གཟུགས་སུ་བཏགས་པ་དང་། མིང་གཟུགས་ཇི་སྙེད་ཟག་བཅས་སུ་གསུངས་པ་ཟག་པའི་གཉེན་པོ་མིན་པའི་ཆ་ནས་སོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"经部认为表业并非业，而一切业唯是思心所，（经中）说思业和意业两种，是依次就因（动机）时的发动而言，他们如是说。所谓身语业是由思心所所完成的业的假名。同样，思心所是善或不善，身语也随之成为善或不善，如是说。
说非作
第二，
关于无表，有六方面：能立、因、特性、因的差别、体性及考察存在于何界。
第一，以经证立无表：经中说三处色摄一切色：有可见有对色，无见有对色，以及无见无对色，（经）说色有三种，除最后种类外别无他色；又说'无垢色'，除无漏律仪外无他（无垢色）；又说虽无表业和思，仍有增长福德之事：具寿劝勉向佛请问时，世尊说了七种由物质所生的福德事项，具足这些者行走、站立、卧、坐等时也有福德不断增长，如是说。这七种是：供养僧团花园、于其中建造寺院、供养卧具和坐垫、恒常供养食物、布施往来客人、布施病人和护理者、在风雨等恶劣环境时于寺院中供养饮食。
同样，七种非物质所生福德事项是：
闻如来或其声闻住于某处而生广大欢喜；见如来或声闻将前来、已在路上及抵达这三种情况时生起欢喜信心；从他们听闻法要；若持皈依学处，则具此者，无论族姓子等行走或活动等时，福德明显增长生起，如是说。这些也是无记无表善法，若是表业，则卧时等应不产生，但实际上产生；同样，（经中）说自己未直接做的业道等，如杀生委托他人，当对方生命断绝而完成正行时，虽自身思及表业是善的，但业道仍然生起，等等。
又，内处为无见有对，外处为有见有对，法处为无见无对，如是说，若无无表色，则应说'非色法'；在八圣道的等持中无表业，若无语业、正命三种，及远离七种的无表，则（八圣道）不圆满；又（经说）别解脱律仪非相续，且说律仪如水坝，如是说。
经部认为无表非真实色法，无见无对是指尽、胜解、不净观等法处所摄色的意思；无漏色是假立于非漏依处的色法；经中说名色一切皆有漏，是从非漏对治的角度而言。"


 །བསོད་ནམས་འཕེལ་བ་དག་ཀྱང་བག་ཆགས་བསྒོས་པའི་རྒྱུད་འགྱུར་བའི་ཁྱད་པར་དང་། མ་བྱས་པའི་ལས་ལམ་ཡང་བྱེད་དུ་འཇུག་པའི་སེམས་པ་དང་། གཞན་གྱིས་བྱས་པའི་རྐྱེན་དང་། ལུས་ངག་གི་རིག་བྱེད་ལ་སྡིག་པའི་བག་ཆགས་བརྟན་པ་ཐོབ་པ་དང་། འཕགས་ལམ་ཡང་རྗེས་ཐོབ་ལ་དགོངས་ལ། སྡོམ་པ་དྲན་ཤེས་སེམས་པའི་རྒྱུན་ལ་དང་། ཆུ་ལོན་སྤང་བྱ་ཉེ་བ་ན་ངོ་ཚ་སྐྱེས་པས་ཡིན་གྱི། རིག་མིན་ཁོ་ནས་འཆལ་ཚུལ་གྱི་གེགས་བྱེད་ན་བརྗེད་པ་སོགས་ལ་ཚུལ་འཆལ་མི་སྲིད་པས་སོ་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ་ལ་རྒྱུའི་འབྱུང་བ་དུས་གང་ཡིན་དཔྱད་པ་དང་། ས་གང་ཡིན་དཔྱད་པ་གཉིས། དང་པོ། འདོ༷ད་པ་ན་གཏོགས༷་པའི་རྣམ༷་པར་རིག༷་བྱེད་མིན༷་པ་སྡོམ་པ་སོགས་གསུམ་ནི། སྐ༷ད་ཅི༷ག་དང་པོ་རང་དང་དུས་མཉམ་གྱི་འབྱུང་བ་ལས་སྐྱེ་ལ། དེ་ཕྱིན༷་ཆ༷ད་སྔར་འཕེན་བྱེད་འདས༷་པའི༷་འབྱུང༷་བ་ལ༷ས་སྐྱེ༷་ཞིང་། རྟེན་བྱེད་ད་ལྟའི་ལུས་ཀྱི་ཚོགས་པའི་འབྱུང་བ་ལས་ཀྱང་
3-107a
སྐྱེ་བས་འབྱུང་བ་བཞི་ཚན་གཉིས་ལས་སྐྱེ་སྟེ། འཁོར་ལོ་འགྲིལ་བ་ལས་ཕྱོགས་བཞིན་ནོ་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ། ཟག༷་བཅས༷་ཀྱི་ལུས༷་དང༷་ངག༷་གི༷་ལ༷ས་རིག་རིག་མིན་ཐམས་ཅད་ནི་རང༷་གི༷་ས་པ་འདོད་པ་ནས་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་འབྱུང༷་བ༷་དག༷་རྒྱུར༷་བྱས༷་པའོ། །ཟག༷་མེ༷ད་ཀྱི་ལུས་ངག་གི་ལས་ནི་རྟེན་དབང་བཙན་པས་གང༷་དུ༷་སྐྱེས༷་པའི༷་འབྱུང་བ་དག་ཡི༷ན་ནོ། །གསུམ་པ་ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས། རྣམ༷་པར་རིག༷་བྱེ༷ད་མིན༷་པ་ནི་རྡུལ་ཕྲན་བསགས་གཟུགས་མིན་པས་ཡུལ་ན་མི་གནས་པས་ཕན་གནོད་ཀྱི་ཚོར་བའི་རྟེན་དུ་མ༷་ཟིན༷་པ་དང༷་། སྐལ་མཉམ་ལས་སྐྱེས་ཕྱིར་རྒྱུ༷་མཐུན༷་ལ༷ས་བྱུང༷་གི་རྣམ་སྨིན་རྒྱས་བྱུང་གཉིས་མིན་ལ། སེམ༷ས་ཅ༷ན་དུ་སྟོན༷་པ་སྟེ་དེའི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པའི་ཆོས་ཡིན་པས་སོ། །བཞི་པ་འདོད་པའི་རིག་མིན་ནི། ཀུན་སློང་གི་སེམས་ལ་ལྟོས་པས་གཉིད་དང་། མཉམ་གཞག་མིན་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྒྱས་བྱུང་གཉིས་དང་། གཟུགས་ཅན་ཆད་ནས་མཚམས་སྦྱོར་བས་རྣམ་སྨིན་ལས་བྱུང་བའི་འབྱུང་བ་ལས་སྐྱེ་བ་མིན་གྱི་སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུ༷་མཐུན༷་གྱི་འབྱུང་བ་ལས་སྐྱེའོ། །ད་ལྟའི་རྒྱུད་སེམས་ཀྱིས་ཟིན༷་པའི༷་འབྱུང༷་བ་ལ༷ས་སྐྱེ༷་ལ། ཡང་དེ་སེམས་ཀྱི་རྗེས་འབྲང་མིན་པས་འབྱུང་བ་བཞི་ཚན་ཐ་དད་ལས་སོ། །ཏིང༷་ངེ་འཛིན༷་ལས་སྐྱེས༷་པའི་རིག་མིན་ནི་རྒྱུའི་འབྱུང༷་བ་འགོག་སྙོམས་སོགས་ཀྱི་ཚེ་ཟིན་འབྱུང་མེད་པས་མ༷་ཟིན༷་
3-107b
པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་རྒྱས༷་བྱུང༷་གི་འབྱུང་བ་ལས་དང་། སྤོང་བ་བདུན་ཀའང་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པས་འབྱུང་བ་བཞི་ཚན་ཐ༷་ད༷ད་མིན༷་པ་ལ༷ས་སྐྱེ༷་ཡི་ཐ་དད་དུ་མེད་དོ། །དེའི་འབྱུང་བ་ནི་རྟེན་གྱི་དོན་མིན་ལ་འཇུག་པའི་དོན་ནོ། །ལྔ་པ། རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པ་ལ་ནི། དགེ་མི་དགེ་ཡིན་པས་ལུང༷་བསྟན༷་མིན༷་པ་ལུང་མ་བསྟན་ནི་མེ༷ད་ལ། གཞན༷་རིག་བྱེད་དང་སེམས་པ་དག་ནི༷་དགེ་སོགས་རྣམ༷་པ་གསུམ་དུ་ཡོད་དོ། །དྲུག་པ། མི་དགེ་བའི་རིག་བྱེད་རིག་མིན་སེམས་པ་གསུམ་ནི༷་འདོ༷ད་པ་ཁོ་ན༷འོ༷། །གཟུགས༷་ན༷འང༷་བསམ་གཏན་ཟག་མེད་སྡོམ་པ་རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པ་ཡོད་ལའང་སྒྲས་འདོད་ནའང་ཡོད་པར་བསྟན་ལ། གཟུགས་མེད་ན་ནི་མེད་དེ། གཟུགས་ཅན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལུས་ངག་གི་རྣམ༷་པ་རིག༷་བྱེད་ནི་དཔྱོ༷ད་པ་དང༷་བཅས༷་དག༷་ན༷་ཡོད་ཀྱི་གཉིས་པ་ཡན་ཆད་ན་མེད་དེ་ཀུན་སློང་མེད་པས་སོ། །འདོ༷ད་པ༷་ན༷་ཡང༷་སྒྲིབ༷་ལ་ལུང་མ་བསྟན་པའི༷་རིག་བྱེད་མེ༷ད་དེ།གང༷་གི་ཕྱིར༷་ན། འདོད་ན་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་སེམས་རིག་བྱེད་ཀུན༷་ནས་སློང༷་ནུས་པ་མེ༷ད་པས་སོ། །དེ་ཡང་འདོད་ན་ལྟ་བ་དང་པོ་གཉིས་མཚུངས་ལྡན་དང་བཅས་པ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་སེམས་ཡིན་ཀྱང་། དེ་དག་ནི་མཐོང་སྤང་ཡིན་ལ། ཁ་ནང་བལྟས་ཀྱིས་བདག་ཙམ་ལ་དམིགས་པས་དེས་རིག་བྱེད་ཀུན་ནས་སློང་བ་མ་ཡིན་ནོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"福德增长也是由于熏习习气而改变相续的特殊状态，未作的业道是指指使他人作的思心所、他人所作的缘、身语表业获得稳固的罪恶习气，圣道也是就后得而言，律仪是指念、知、思的相续，水坝（喻）是指当所断近时生起惭愧，而非仅由无表遮止不如法的行为，否则于忘念等情况将不可能有不如法行为，如是说。
第二，分为观察因大种何时及考察在何地两部分。
第一，欲界所摄的无表业——律仪等三种，第一刹那从与自己同时的大种而生，从此之后从先前能引过去大种生起，也从所依现在身体聚合的大种生起，因此从两组四大种生起，如同车轮转动时的方向一样，如是说。
第二，有漏的身、语业，无论表业还是无表业，都以自地的大种为因，从欲界到第四禅的有情大种为因。无漏的身语业由于所依力强，是随生处的大种（为因）。
第三，无表业因非极微积聚的色法故不住于境，不为苦乐等受的所依，故非所取，由同类所生故非等流所生、异熟所生和长养所生两者，且显示为有情，是彼相续所摄的法。
第四，欲界无表依赖发动心，非睡眠，非等持，故非定所生二种，有色断而结合，故非从异熟所生大种生，而从同类的等流大种生。从现在相续为心所取的大种生，且彼不随心行，故从不同的四大种组。
定所生的无表，其因大种在灭尽定等时无所取大种，故非所取，从定所生大种而生，七种断也随心而行，从不异的四大种生，而非从不同者。彼大种非依止义，而是行入义。
第五，无表由于是善或不善，故无无记性的无表，而其他表业及思则有善等三种。
第六，不善的表、无表与思三者唯在欲界。色界中虽有禅与无漏律仪无表，但'色界中亦'的词是表示欲界中也有。无色界中则无，因为无有色法。
身语表业在有寻有伺的（初禅）中有，第二（禅）以上则无，因无发动故。欲界中也无有覆无记的表业，因为欲界中有覆无记的心不能发动表业，这是因为，虽然欲界中前二种见及其相应心是有覆无记心，但它们是见所断，向内观察仅缘自我，因此不能发动表业。"


 །དེ་མིན་གཞན་གྱི་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་བསླངས་ན་མི་དགེ་བར་འགྱུར་རོ། །དེས་ན་ཁམས་གོང་མའི་ཉོན་མོངས་
3-108a
ཐམས་ཅད་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་པས། ས་གཞན་གཉིས་པ་ཡན་ན་རྟོག་དཔྱོད་སྤངས་པས་རིག་བྱེད་མེད་ལ། ཚངས་པ་ཆེན་པོས་གཡོ་སྒྱུས་ཀུན་ནས་བསླངས་ཏེ་ངག་སྨྲ་བ་སོགས་བྱེད་པས་བསམ་གཏན་དང་པོ་ཁོ་ན་ན་ཡོད་དོ། །
业总差别
གཉིས་པ་ལས་སྤྱིའི་དབྱེ་བ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས་ལས།
总义
དང་པོ་ལ་ངོ་བོའི་དབྱེ་བ་དང་ཀུན་སློང་གཉིས། དང་པོ། ཐར༷་པ༷་མྱང་འདས་ནི་དམ༷་པའི༷་དོན༷་དུ་དགེ༷་བའི་རྩ༷་བ༷་ཡིན་ཏེ། མི་དགེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ཞི་བས་མཆོག་ཏུ་བདེ་བའི་ཕྱིར་ནད་མེད་པ་ལ་བདེ་བ་ཞེས་ཟེར་བ་བཞིན་ནོ། །འདོད་ཆགས་མེད་པ་སོགས་དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་དང་། ངོ༷་ཚ༷་ཁྲེལ༷་ཡོ༷ད་དག་ནི་མཚུངས་ལྡན་དང་ཀུན་སློང་ལ་མི་ལྟོས་པས་འཕྲོད་པའི་སྨན་ལྟར་བདག༷་སྟེ་ངོ་བོ་ཉི༷ད་ཀྱི༷་དགེ་བའོ། །བཅུ་གཅིག་པོ་དགེ་བ་ཡིན་མོད་ཀྱི་འདིར་ལྔ་བསྟན་པ་ནི་ཟློག་པ་མི་དགེ་བར་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ངོ་བོའི་དགེ་བ་དེ༷་དག༷་དང༷་མཚུངས་ལྡ༷ན་སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་སྨན་སྦྱར་བཏུང་བ་ལྟར་མཚུངས༷་ལྡན༷་གྱི༷་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །ངོ་བོ་ཉིད་དང་མཚུངས་ལྡན་དེ་དག་གིས་ཀུན་ནས་སློང་བའི་ལུས་ངག་གི་བྱ༷་བ༷འི་ལས་རྣམས་དང་ལ༷་སོ༷གས་པས་ཐོབ་པ་དང་མཚན་ཉིད་དང་སེམས་མེད་སྙོམས་འཇུག་གཉིས་པོ་རྣམས་ནི་སྨན་དང་སྦྱར་བའི་བཏུང་བ་ལས་བྱུང་བའི་འོ་མ་ལྟར་ཀུན༷་ནས་སློང༷་བས༷་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་རྩ་ཆད་ཐེ་ཚོམ་གྱིས་སྦྱར་བ་དང་། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་དགེ་ཐོབ་རྣམས་དགེ་བ་མིན་པར་འགྱུར་ཏེ། སྐལ་པ་
3-108b
མི་མཉམ་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་སློང་བས་དགེ་བ་བཞི་གང་ཡང་མིན་ནོ་ཞེ་ན། འདི་ལ་དེ་དག་གི་ནི་ཐོབ་པའི་གེགས་སེལ་བའམ། སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་ཙམ་དུ་ཟད་དེ་དགེ་བ་ནི་ཐོབ་བྱ་ཉིད་ཀྱིས་བྱེད་དོ། །ཞེས་ཟེར་རོ། །དགེ་བ་དེ་ལས་ཟློག༷་པ༷་མི༷་དགེ༷་བ་རྣམ་པ་བཞི་ཡིན་ཏེ། འཁོར་བ་དོན་དམ་པའི་མི་དགེ་བ་དང་། མི་དགེའི་རྩ་བ་གསུམ་དང་ངོ་ཚ་མེད་ཁྲེལ་མེད་རྣམས་ངོ་བོས་མི་དགེ་བ་ཁྲོ་བ་ཁོན་འཛིན་སོགས་ཀྱང་དེ་ཡིན་མོད་དེ་རྩ་བ་གསུམ་གྱི་ཆ་ལ་བཏགས་པའམ། འདི་པ་ལྟར་ན་དགེ་རྩ་གསུམ་ལས་ཟློག་པ་མིན་པས་མ་བསྟན་ཏོ། །དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་མཚུངས་ལྡན་མི་དགེ་དང་། དེས་ཀུན་ནས་སློང་བའི་ལུས་ངག་གིས་ལས་སོགས་ཀུན་སློང་གིས་མི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིའི་དཔེ་ནི་ནད་དང་མི་འཕྲོད་པའི་སྨན་དང་། དེ་དང་སྦྱར་བའི་བཏུང་བ་དང་། དེ་དང་སྦྱར་བའི་བཏུང་བ་ལས་བྱུང་བའི་འོ་མ་ལྟར་རོ། །དོན༷་དམ༷་པར༷་ལུང༷་མ༷་བསྟན༷་པ༷་བརྟན༷་པ༷་བརྟགས་མིན་དང་ནམ་མཁའ་དག༷་ཡིན་ཏེ། དེ་གཉིས་ནི་རྟག་ཅིང་དགེ་མི་དགེར་མི་འགྱུར་བས་སོ། །བརྟག་འགོག་དོན་དམ་དགེ་བ་དང་། ལམ་བདེན་ངོ་བོ་ཉིད་སོགས་ཕྱི་མ་གསུམ་ཅི་རིགས་པར་འདུ་ལ། ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་པར་མི་དགེའི་ཕྱིར་རོ། །བཟོ་དང་སྤྱོད་ལམ་པ་སྤྲུལ་སེམས་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་ཀྱི་སེམས་དང་ཕྱི་ནང་གི་བེམ་པོ་རྣམས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་ལ། འདོད་ན་འཇིག་མཐར་དང་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་སེམས་སེམས་
3-109a
བྱུང་ཉོན་མོངས་ཅན་ཐམས་ཅད་དང་། བཟོ་སེམས་སོགས་དང་མཚུངས་ལྡན་ནི་མཚུངས་ལྡན་ལུང་མ་བསྟན་དང་། བཟོ་དང་སྤྱོད་ལམ་དང་སྤྲུལ་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་སློང་བའི་ལུས་ངག་གི་ལས་ཀུན་སློང་གི་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་ནོ། །འདི་གསུམ་གཅིག་གི་ནང་གཅིག་འདུ་བ་ནི་ཡོད་ཀྱི་ལྡོག་པས་ཕྱེ་བའོ། །ཞེས་སོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"除此之外，由其他烦恼所引发则变成不善。因此，上界一切烦恼都是有覆无记，在其他二地——第二（禅）以上，因断除寻伺而无表业，而大梵天以谄诳心发动而说语言等，因此唯在初禅中有。
业总差别
第二，业的总体差别分为总义和别义两部分。
总义
第一，自性分类和发动两部分。第一，解脱涅槃就胜义而言是善根，因为息灭不善和痛苦，是最上的安乐，如同无病被称为安乐一样。无贪等三种善根和惭愧二者，因不依赖相应和发动，如同适宜的药物，是自性善。
虽有十一种善法，此处只说五种，是为了显示其相反（对应）的不善法。与那些自性善相应的心心所，如同调配好的饮药，是相应善。为自性和相应所发动的身语行为，以及所得、相和无心二等至等，如同药物调配饮料而产生的牛奶，是由发动（而为）善。
那么，断根者、怀疑心调配者、结生相续者的善得，会变成非善吗？因为（这些）由非同类心发动，故非四种善的任何一种。对此，那些只是除去得的障碍或是生起的条件而已，善性是由所得本身所成就的，如是说。
与善相违的不善有四种：轮回是胜义不善，三不善根及无惭无愧是自性不善——忿、恨等也是如此，但被归为三根的部分，或者按此论者（所说），因非三善根的相违而未提及。与彼相应的心心所是相应不善，由彼所发动的身语业等是发动不善。
这四种的比喻是：疾病、不适宜的药物、与彼调配的饮料以及由彼饮料产生的牛奶。
胜义无记是择灭无为和虚空等，因为那两者是常的，不变为善或不善。抉择灭属于胜义善，道谛自性等归入后三种（善），因为一切有漏法从胜义上说都是不善。
工巧心、威仪心、变化心、异熟生心及内外无情物都是自性无记。在欲界中，断见和边见，以及上二界的烦恼心心所一切，与工巧心等相应者是相应无记；被工巧、威仪和变化心所发动的身语业是发动无记。
这三种（善、不善、无记）中一种中包括另一种情况是存在的，但（此处）是由不同角度划分的，如是说。"


 །གཉིས་པ་ལ་ཀུན་སློང་དངོས་དང་། མུ་དཔྱད་པ། ཞར་བྱུང་གསུམ། དང་པོ། ཀུན་སློང་ལ་མཐོང་སྤང་གིས་རིག་བྱེད་མི་སློང་ན། ལོག་ལྟ་ལས། ལོག་རྟོག །ལོག་པའི་ངག་ལས་མཐའ་འབྱུང་བར་བཤད་པ་ཅི་ཞེ་ན། ཀུན༷་སློང༷་ལ་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཡོད་དེ་རྒྱུ༷་ཡི་ཀུན་སློང་དང༷་ནི༷། བྱ་བ་དེ༷་ཡི༷་དུས༷་ཀྱི༷་ཀུན་སློང༷་ཞེས༷་བྱ༷་བ་གཉིས་སོ། །དེ་གཉི༷ས་ལ༷ས་དང༷་པོ༷་ནི་ལས་ལ་ར༷བ་ཏུ་འཇུག༷་བྱེ༷ད་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་ལ། གཉི༷ས་པ༷་ལས་བྱ་དུས་མཐུན་པར་བྱེད་པས་རྗེས༷་སུ༷་འཇུ༷ག་པར་བྱེ༷ད་པ་དངོས་གཞི་ལྟ་བུ་ཡི༷ན་ནོ། །གཉིས་པ། དེ་ལ་མཐོང༷་བས༷་སྤང༷་བྱའི༷་རྣམ༷་ཤེས༷་ནི༷་ཁ་ནང་བལྟས་ཡིན་པས་དངོས་སུ་རིག་བྱེད་མི་སློང་ཡང་རིག་བྱེད་རབ༷་ཏུ༷་འཇུག༷་བྱེ༷ད་ཡི༷ན་ལ། ཡི༷ད་ནི༷་བསྒོམ༷་པས༷་སྤང༷་བྱ༷་ནི་རྟོག་བཅས་ཁ་ཕྱིར་བལྟས་ཀྱང་ཡོད་པས་རྒྱུ་དུས་ཀྱི་ཀུན་སློང་གཉི༷ས་ཀ༷་ཡི༷ན་ལ། མིག་ཤེས་སོགས་ལྔ༷་ནི༷་རྟོག་མེད་ཡིན་ཕྱིར་རྗེས༷་སུ༷་འཇུག༷་བྱེ༷ད་དུས་སློང་ཁོ་ན་ཡི༷ན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་དང་མཚུངས་ལྡན་སེམས་བྱུང་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་མདོ་ལས་མཐོང་
3-109b
སྤང་གིས་རིག་བྱེད་སློང་བར་བཤད་པ་རྒྱུ་ཡི་དབང་དུ་དང་། འདོད་ན་སྒྲིབ་པའི་རིག་བྱེད་ཀྱི་ཀུན་སློང་མེད་པར་བཤད་པ་དུས་སློང་གི་མཛད་པ་ཡིན་ལ། འདོད་པའི་མཐོང་སྤང་འཇིག་མཐར་གྱིས་རིག་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུའི་ཀུན་སློང་བྱེད་ཀྱང་དུས་སློང་སྒོམ་སྤང་གི་རྣམ་ཤེས་ཁོ་ན་ལ་ལྟོས་ལ། བསྒོམ་སྤང་གི་རྣམ་ཤེས་སྒྲིབ་པའང་འདོད་པ་ན་མེད་པས་སོ། །འོ་ན་དུས་སློང་གཙོ་བས། རྒྱུ་སློང་དགེ་བས་བྱས་ནས་དུས་སློང་མི་དགེ་བའམ་ལུང་མ་བསྟན་གྱིས་བྱས་པའི་སྡོམ་པའང་དགེ་བ་མིན་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཀུན་སློང་གི་བསམ་པ་དེ་དག་མཐོང་སྒོམ་སྤང་བྱ་རིགས་ཐ་དད་ན། དུས་སློང་གཙོ་བོར་འགྱུར་གྱི། རིས་གཅིག་ལ་རྒྱུ་སློང་གཙོ་ཆེའོ་ཟེར། གསུམ་པ། རྒྱུ་དུས་ཀྱི་ཀུན་སློང་དེ་འདྲའམ་ཞེ་ན། ཅི་རིགས་ཡོད་དེ། རབ༷་ཏུ༷་འཇུག༷་བྱེད་དགེ༷་སོ༷གས་གསུམ་པོ་ལ༷ས་རྗེས༷་འཇུག༷་བྱེ༷ད་ཀྱང༷་དགེ་སོགས་རྣམ༷་གསུམ༷་ཅི་རིགས་སུ་འགྱུར༷་བ་ཡོད་ལ། དེའང་རབ་རྗེས་གཉིས་ལ་མུ་བཞི་སྟེ་མཐོང་སྤང་སེམས་ནི་རབ་འཇུག་དང་། སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པ་རྗེས་འཇུག་དང་། ཡིད་ཤེས་སྒོམ་སྤང་གཉིས་ཀ་དང་། ཟག་པ་མེད་ནི་གཉིས་མིན་ནོ། །དམིགས་བསལ་ཐུབ༷་པའི༷་རྒྱུ་སློང་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་ལས་དུས་སློང་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་འདྲ༷་བ༷འམ།ཡང་ན་དམན་པར་མི་འགྱུར་བས་རྗེས་སློང་ལུང་མ་བསྟན་དང་དགེ་བ་དེ༷་གཉིས་ཀྱང་དགེ༷་བ༷་ཁོ་ནའོ། །གཞན་དག་གཤེགས་བཞེངས་མནལ་བཞུགས་ནམ་དུའང་མཉམ་པར་བཞག་པས་སངས་རྒྱས་ལ་ལུང་མ་བསྟན་མེད་དེ་
3-110a
དགེ་བ་ཁོ་ནའོ། །མདོ་ལས། གླང་ཆེན་གཤེགས་ནའང་མཉམ་པར་གཞག་སོགས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། །དེ་ལ་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱིས་ངན་པ་མི་མཛད་པའམ་ཉེས་མེད་པས་གླང་པོ་ཆེན་པོའོ། །བྱེ་སྨྲས་སངས་རྒྱས་ལ་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་དང་། སྤྱོད་ལམ་སྤྲུལ་སེམས་ཡོད་ཟེར། ཡིད་དང་སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པ་ཀུན་སློང་དུ་བཤད་པ་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་མིན་པ་ལ་དགོངས་ཀྱི་རྣ༷མ་སྨིན༷་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་མེད་པར་ངང་གིས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ཀུན་སློང་གཉི༷ས་ཀ༷་མིན༷་ལ། དེ་བཞིན་དུ་ཟག་མེད་ནི་མི་རྟོག་ཅིང་མཉམ་པར་གཞག་པས་གཉིས་ཀ་མིན་ནོ། །རིག་བྱེད་མིན་པ་ཀུན་སློང་གིས་དགེ་མི་དགེར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་མི་རིགས་ཏེ། བསམ་སྟོབས་ཙམ་ལས་བྱུང་བས་ཡིན་ན། རིག་མིན་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་འབྱུང་བཞི་དང་། མིག་རྣའི་མངོན་ཤེས་ཀྱང་དགེ་བར་ཐལ་ལ། ཀུན་སློང་གི་བསམ་པ་ནི་རིག་མིན་ལ་སེམས་པ་མེད་པས་སྡོམ་པ་ནི་སེམས་པའི་རྒྱུན་ཡིན་པས་རྣམ་བཞག་འདི་དག་བྱེ་སྨྲས་ཀུན་བཏགས་སོ། །ཞེས་གསུངས་སོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"第二部分包括真正的发动、考察互相关系和附带内容三方面。
第一，关于发动：若见断不能发动表业，那为何说从邪见生邪思，从邪语生邪命呢？发动分为两种：因的发动和行为当时的发动两种。在这两种中，第一种是促使进入业的原因，第二种是行为时的协作者，如同正行。
第二，其中见所断的识是向内观照的，因此不直接发动表业，但能作为表业的发起因素。而修所断的意识有寻伺且向外观照，因此既是因时的发动也是行时的发动。眼等五识因无分别，唯是随入作用的当时发动。因此，与它们相应的心所也应当如此理解。
因此，经中说见所断能发动表业，是就因的方面而言；说欲界有覆无记不能发动表业，是就当时发动的作用而言。欲界见所断的断见和边见虽能作为表业的因的发动，但当时发动仍依赖修所断识，而在欲界中也没有修所断的有覆无记识，所以如此说。
那么，若当时发动为主，则由善的因发动而以不善或无记的当时发动所作的律仪也应成为非善？（回答：）若那些发动意乐是见断和修断不同种类，则当时发动为主要；若同一种类，则因发动更重要，如是说。
第三，因时与当时的发动是相同的吗？各种情况都有：从善等三种发起中，随入作用也成为善等三种任何一种的情况都有。发起和随入二者有四种互相关系：见所断心是发起，五门识是随入，修所断意识二者皆是，无漏则二者皆非。
特例：佛陀的因发动善或无记，当时发动也是善或无记，或者说不会变劣，因此随后发动无记和善也唯是善。其他人说（佛）行走、起立、睡眠、安住任何时都在等持中，因此佛无无记，唯有善，如经中说：'象王行走也在等持中'等。其中，身语意不作恶或无过失，故称为大象。
说一切有部说佛有异熟生、威仪和变化心，如是说。将意识和五门识说为发动，是就非异熟生而言，异熟所生因不加造作而自然运行，故非二种发动。同样，无漏因无分别且在等持中，故也非二者。
说无表业因发动而成善不善不合理，若仅因思力而成，则与无表同时的四大和天眼天耳神通也应成善；发动意乐于无表无思，因为律仪是思的相续，所以这些安立都是说一切有部的遍计，如是说。"


 །
各别
གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་རིག་མིན་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས།
略说
དང་པོ། རྣམ༷་རིག༷་མི༷ན་པ་ལ་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་དུ་ཤེས༷་པར་བྱ༷་སྟེ། གང་ཞེ་ན། གནོད་པ་གཞིར་བཅས་སྡོམ༷་པ་ད༷ང་། གནོད་པ་གཞིར་བཅས་ལ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་སྡོམ༷་པ༷་མིན༷་པ༷་དང༷་། གཞན༷་ཕྱོགས་རེ་སྤོང་བའམ་ཕྱོགས་རེར་ཞུགས་པ་བར་མའོ། །དེ་ཡང་གནོད་པ་ནི་ལུས་ངག་གི་མི་དགེ་བདུན་དང་། གཞི་
3-110b
ནི་ཡིད་ཀྱི་གསུམ་མོ། །ཡང་ན་གནོད་པ་ནི་རང་བཞིན་གཞི་ནི་བཅས་པའོ། །
广说
གཉིས་པ་ལ་སྡོམ་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་དང་། གསུམ་ཀ་ཐུན་མོང་དུ་བཤད་པ་གཉིས།
戒律各别说
དང་པོ་ལ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས། དང་པོ།སྡོམ༷་པ༷་ལ་སོ༷་སོར༷་ཐར༷་བའི་སྡོམ་པ་ཞེས༷་བྱ༷་བ་དང་། དེ༷་བཞིན༷་དུ་ཟག༷་མེ༷ད་ཀྱི་སྡོམ་པ་དང་། བས༷མ་གཏན༷་ལས་སྐྱེས༷་པའི་སྡོམ་པའོ། །གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་སོ་ཐར་བཤད་པ་ལ། དབྱེ་བ། སོ་སོའི་རང་བཞིན། མིང་གི་རྣམ་གྲངས། ལྡན་པའི་གང་ཟག་བཞི། དང་པོ་ལ་དངོས་དང་ཞར་བྱུང་གཉིས། དང་པོ་ལ་བརྒྱད་དུ་དབྱེ་བ་དང་། བཞིར་བསྡུ་བ་གཉིས། དང་པོ། སོ༷་སོར༷་ཐར༷་པའི་སྡོམ་པ་ཞེས༷་བྱ༷་བ་ནི་རྣམ༷་པ་བརྒྱ༷ད་དེ། དགེ་སློང་ཕ་མ། དགེ་སློབ་མ། དགེ་ཚུལ་ཕ་མ། དགེ་བསྙེན་ཕ་མ། བསྙེན་གནས་སོ། །བཤེས་སྤྲིངས་འགྲེལ་བར་དགེ་སློབ་མ་དོར་ནས་བསྙེན་གནས་ལ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བའོ། །གཉིས་པ། གང་ཟག་ཐ་དད་པ་མ་གཏོགས་སྡོམ་པའི་རྫས༷་སུ༷་ནི་རྣ༷མ་པ༷་བཞི༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །དེ་ཡང་དགེ་སློང་ཕ་མའི་སྡོམ་རྫས་འདྲ་ལ། དགེ་སློབ་མ་དང་དགེ་ཚུལ་ཕ་མ་འདྲ་ལ། དགེ་བསྙེན་ཕ་མ་འདྲ་བས་སོ། །འདིར་རྫས་མཚན་ཉིད་ལ་འདོད་དོ། །བསྙེན་གནས་ལ་གཉིས་སུ་མ་བཤད་པ་ཡུན་ཐུང་བས་སམ། བསྡུ་བ་ལས་ཟ་མ་སོགས་ལའང་སྐྱེ་བར་བཤད་པས་སོ། །དེ་དག་བསྲུང་བྱ་མང་ཉུང་མི་འདྲ་ཡང་སྡོམ་རྫས་ལ་ཁྱད་མེད་པས་མཚ༷ན་འགྱུར་བ་ལ༷ས་མིང༷་ནི༷་
3-111a
འཕོ༷་བ༷་ཙམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར༷། སྔར་གྱི་སྡོམ་པ་མི་གཏོང་ཞིང་གསར་དུ་མི་ཐོབ་པས་སོ། །གཉིས་པ། ཞར་བྱུང་སྡོམ་རྫས་གཅིག་ཐ་དད་དཔྱད་པ་ནི། དགེ་བསྙེན་སོགས་སྡོམ་རྫས་གསུམ་པོ་གང་ཟག་གཅིག་གི་རྒྱུད་ལ་རྫས་ཐ་དད་དུ་ཡོད་དེ། ཐོབ་གཏོང་གི་རྒྱུ་མི་གཅིག་པས་སོ། །འོ་ན་མི་གཅིག་དགེ་བསྙེན་སོགས་གསུམ་ཀ་ཡིན་པ་འགལ་ཞེ་ན། རྫས་བཞི་པོ་རྒྱུད་ལ་ཐ༷་ད༷ད་དུ་ཡོད་ཀྱང་། སྡོམ་རྫས་དེ༷་དག༷་ངོ་བོ་ལ་འགལ༷་བ༷་མེ༷ད་དེ།གཅིག་གིས་བསྲུང་བྱ་གཅིག་འགོག་པ་ལྟ་བུ་མེད་པས། རྒྱུད་ལ་ཐ་དད་དུ་ལྡན་ཆོག་པས་སོ། །དགེ་སློང་ལ་གཞི་ལྔ་ནི་སྤོང་བ་གསུམ་གསུམ་དང་། གླུ་གར་སོགས་ནི་སྤོང་བ་གཉིས་དང་། སྤོང་བ་གཞན་ནི་རེ་རེའོ། །འོན་ཀྱང་གཞི་བསམ་གྱི་ཁྱད་པར་ལས། དགེ་སློང་གིས་སྲོག་གཅོད་སྤོང་བ་ཆེ་ལ། དགེ་ཚུལ་གྱི་འབྲིང་། དགེ་བསྙེན་གྱི་ཆུང་ངོ་། །འོ་ན་དགེ་སློང་དེ་ཉིད་དགེ་ཚུལ་སོགས་སུ་འགྱུར་རོ། །ཞེ་ན། དགེ་སློང་ཞེས་པ་ནི་གཙོ་ཆེ་བས་སོ། །དོན་ལ་སྤོང་སེམས་གཅིག་ལས་དུ་མ་དུས་མི་མཉམ་པ་དང་། ཚིག་སྔ་མ་མེད་པ་ལ། བསྙེན་རྫོགས་སྐྱེ་བ་དང་། ན་སྨད་པ་དག་ནི་སེམས་པའི་ཁྱད་པར་ཁས་བླང་སྟོབས་ཀྱིས་འཐོབ་པ་དང་གཏོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གོང་མའི་ཁོངས་སུ་འོག་མ་འདུ་བས་ན་སྡོམ་པ་གསུམ་ལྡན་ཅེས་བྱའོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"各别
第二，别说无表分为略说与广说两部分。
略说
第一，应知无表有三种：即断除伤害事物的律仪，持续从事伤害事物的不律仪，以及部分断除或部分从事的中间（律仪）。其中，伤害是指身语七种不善，事物是指意的三种。或者说，伤害是指自性（罪），事物是指制罪。
广说
第二，分为别说律仪和共说三种两部分。
戒律各别说
第一，分总说与别说两部分。第一，律仪有称为别解脱律仪、无漏律仪和禅定所生律仪。第二，别说别解脱分为分类、各自本性、名称异名和具足的补特伽罗四部分。第一，分为正说和附带两部分。第一，又分为八种分类和四种摄类两部分。
第一，所谓别解脱律仪有八种：比丘、比丘尼、正学女、沙弥、沙弥尼、优婆塞、优婆夷和近住戒。在《教友书疏》中舍去正学女，将近住戒分为两种。
第二，除了补特伽罗不同外，律仪的实体有四种。这是因为比丘和比丘尼的律仪实体相同，正学女和沙弥、沙弥尼相同，优婆塞和优婆夷相同。此处实体指（律仪的）特征。未将近住戒说为两种，是因为时间短暂，或因在《集论》中说（近住戒）也在黄门等（身上）能生起。
虽然这些（律仪）所护持的戒条多少不同，但律仪实体没有差别，因为只是因相转变而名称改变而已，所以不舍前律仪，也不新得（其他律仪）。
第二，附带考察律仪实体是一是异：优婆塞等三种律仪实体在一个补特伽罗的相续中是实体各异的，因为得舍的因不相同。若问：一人同时是优婆塞等三者岂不相违？（答：）虽然四种实体在相续中各异，但那些律仪实体本性上无相违，因为没有一种（律仪）所护持的内容会阻碍另一种，所以在相续中可以各异具足。
对比丘而言，五事各有三种断除，歌舞等有两种断除，其他断除则各有一种。然而，依据事物和意乐的差别，比丘断除杀生为大，沙弥为中，优婆塞为小。若问：那么比丘本身就成为沙弥等？（答：）称为比丘是因为主要性更大。
实际上，一个断心可以在不同时间（生起）多种（律仪），且无前面的言词，也能生起具足戒，而被轻视者则是因为思心所的差别、自愿力而得或舍的缘故。由于上者中摄下者，故称为三律仪具足者。"


 །གཉིས་པ་སོ་སོའི་རང་བཞིན་ནི། འདིར་ཆེད་ཀུན་སློང་དང་། ཉིད་ཐོབ་པར་བཞག་སྟེ། སྲོག་གཅོད་སོགས་སྤང༷་བྱ༷་ལྔ༷་དང་
3-111b
བརྒྱ༷ད་དང་བཅུ༷་དང༷་ནི༷་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་སྤོང༷་བ༷་མནོས༷་པ༷་སྟེ། ཁས་བླང་བ་ལ༷ས་རིམ་པ་བཞིན་དུ་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་གསོད་རྐུ་འདོད་ལོག་རྫུན་ཆང་སྟེ་ལྔ་པོ་གཏན་དུ་སྤོང་བ་མནོས་པ་ལས་དགེ༷་བསྙེན༷་དང༷་ནི༷། དགེ་བསྙེན་ཉིད་ལ་གནས་པའི་ཆེད་དུ་ཞེས་ཉིད་ངེས་བཟུང་དུ་ཡང་འཆད། ལྔ་པོ་དེའི་སྟེང་དུ། གླུ་གར་རོལ་མོའི་སྒྲ་དང་། ཕྲེང་སྤོས་རྒྱན་ཁ་དོག་འཆང་བ་རྣམས་ཏེ་གར་ཕྲེང་གཅིག་ཏུ་བརྩིས་པའི་དྲུག་ཁྲི་སྟན་མཐོན་པོ་དང་ཆེན་པོ་གཉིས་དང་བདུན། དུས་མིན་གྱི་ཁ་ཟས་ཏེ་བརྒྱད་པོ་ཉིན་ཞག་གཅིག་གི་བར་དུ་སྤོང་བར་མནོས་པ་ནི་བསྙེན༷་གན༷ས་དང༷་། དེ་བརྒྱད་ལས་གར་སོགས་ཕྲེང་སོགས་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བ་དང་། གསེར་དངུལ་ལེན་པ་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་སྤོང་བར་མནོས་པ་ནི་དགེ༷་ཚུལ༷་ལ་གནས་པའི་ཆེད༷་དུ་དང༷་། ལུས་ངག་གི་ལས་སྤང་བྱ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བ་ཡང་དག་པར་མནོས་པ་ལས་ནི་དགེ༷་སློང༷་ཉི༷ད་དེ། སྤོང་བྱ་སྡོམ་དུ་བསྡུས་པ་ཕམ་པ་བཞི། ལྷག་མ་བཅུ་གསུམ། ལྟུང་བྱེད་ལ་སྤང་ལྟུང་སུམ་ཅུ། ལྟུང་བྱེད་འབའ་ཞིག་པ་དགུ་བཅུ། སོར་བཤགས་བཞི། ཉེས་བྱས་བརྒྱ་དང་བཅུ་གཉིས་ཏེ་ཉིས་བརྒྱ་དང་ང་གསུམ་མོ། །གསུམ་པ་ལ་སྤྱིའི་མིང་དང་།སྐད་ཅིག་དང་པོའི་མིང་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པའོ། །དང་པོ། རང་གཞན་གྱི་ལུས་སེམས་གདུང་བ་བསིལ་བས་ཚུལ༷་ཁྲིམས༷་དང༷་ནི༷། མཁས་པས་བསྔགས་པས་ལེགས༷་སྤྱད༷་དང༷་། བྱ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་ལ༷ས་དང༷་།
3-112a
ཉེས་སྤྱོད་སྡོམ་པས་སྡོམ༷་པ༷་ཞེས༷་བྱ༷་བ་རྣམས་ནི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ལ་རྩ་བ་དང་རྒྱན་དང་བྱུག་པ་དང་སྤོས་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ༷། །གཉིས་པ། སོར་སྡོམ་ཐོབ་པ་དང༷་པོའི༷་རྣམ༷་པ་རིག༷་བྱེད་དང་རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པ་ནི་སོ༷་སོར༷་ཐར༷་པའི་སྡོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང༷་། བྱ༷་བའི༷་ལས་ཀྱི་ལམ༷་ཞེས་བྱ་སྟེ། དང་པོ་ནི་སྡིག་པ་ལས་དང་པོར་ཐར་པ་དང་། སྡོམ་པའི་བྱ་བ་འབྱུང་བའི་ལམ་དངོས་ཡིན་གྱི། སྐད་ཅིག་གཉིས་པ་ཕན་ཆད་དེའི་དོན་མེད་དེ། པྲ་ཏི་མོཀྵ་ཞེས་པ་དང་པོར་ཐར་པ་ཡིན་ན་དེ་ཐར་ཟིན་པ་ཡིན་པས་དང་། ལས་ལམ་གྱི་མཇུག་ཡིན་པས་སོ། །བཞི་པ་ལ་དངོས་དང་ཞར་བྱུང་གཉིས། །དང་པོ། སྡོམ་པ་དེ་སུ་ལ་ལྡན་ན། སོ༷་སོར༷་ཐར༷་དང༷་ལྡན༷་པ༷་དགེ་སློང་སོགས་བརྒྱ༷ད་དོ། །ཕྱི་རོལ་པ་རྣམས་ལ་སོ་ཐར་མེད་དམ་ཞེ་ན། དེ་དག་ལ་སྡོམ་པ་ཙམ་ཡོད་མོད་ཀྱི་སོ་ཐར་སྡོམ་པ་མེད་དེ་ལོག་ལྟ་སོགས་ཀྱིས་ཉམས་པ་དང་། སྲིད་པའི་ཁྱད་པར་ལ་ཐར་པར་འདུ་ཤེས་པས་སྡིག་པ་ལས་གཏན་དུ་ཐར་བྱེད་མིན་པས་སོ། །གཉིས་པ་ཞར་བྱུང་དུ་སྡོམ་པ་གཞན་གཉིས། གང་ཟག་སུ་དང་ལྡན་ཚུལ་དང་། སྐབས་སུ་བབས་པ་སྡོམ་པའི་མིང་ཅན་གཞན་གསུངས་པའི་དོན་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། བས༷མ་གཏན༷་ལས་སྐྱེས༷་པའི་སྡོམ་པ་དང༷་ནི། བསམ་གཏན་གྱི་ཉེར་བསྡོགས་དང་དངོས་གཞི་དེ༷་དང་ལྡན༷་པ༷་རྣམས་དང་ལྡན་ནོ། །ཟག༷་མེ༷ད་སྡོམ་པ་ནི། འཕ༷གས་པའི༷་སེམ༷ས་
3-112b
ཅ༷ན་སློབ་མི་སློབ་རྣམས་དང༷་ལྡན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ་སེམས་ཀྱི་རྗེས་འབྲང་གི་སྡོམ་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། བསམ་གཏན་དང་སྤོང་སྡོམ་གྱི་གཞི་མཐུན། ཡིད་དང་དབང་པོའི་སྡོམ་པ་བཤད་པ་དང་གསུམ། དང་པོ།ཐ༷་མ༷་བསམ་གཏན་དང་ཟག་མེད་སྡོམ་པ་གཉི༷ས་ནི༷་སེམ༷ས་རྗེ༷ས་འབྲང༷་སྟེ་མཉམ་པར་བཞག་ན་ཡོད་ལ། མ་བཞག་ན་མེད་པས་སོ། །སོར་སྡོམ་ནི་གཡེང་བ་དང་། སེམས་མེད་པའི་རྗེས་སུའང་བྱེད་པས་མིན་ནོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"第二，各自的本性：此处通过特别发动和自身所得而安立，即断除杀生等五种、八种、十种乃至一切所断而受持，应当依次从誓愿了知如下：即永久断除杀盗邪淫妄语饮酒五事而受持者为优婆塞，也可解释为'为了住于优婆塞自身'的限定词。在五事之上，歌舞音乐声、花鬘涂香装饰着色等（歌舞花鬘合为一项）共六项，高大床座二项共七项，非时食为八项，受持在一日一夜中断除这八项者为近住戒；从这八项中分出歌舞等、花鬘等为两项，加上终生断除接受金银，受持（这十项）者是为了住于沙弥（戒）；从受持断除身语一切应断之业者是比丘自身，所断摄为四波罗夷、十三僧残、三十舍堕、九十单堕、四悔过、一百一十二恶作，共二百五十三戒。
第三，分为总名和第一刹那特别名称的解释两部分。第一，因能清凉自他身心的热恼故称为'戒'，因为智者称赞故称为'善行'，因是行为的本性故称为'业'，因防护恶行故称为'律仪'，这些是异名。同样，戒的异名也称为'根本'、'庄严'、'涂香'和'熏香'。
第二，别解脱律仪得到的第一刹那的表业和无表称为'别解脱律仪'和'业道'，第一（名称）是指最初从罪恶中解脱，是律仪行为生起的实际道路，而第二刹那以后不具此义，因为'别解脱'若是初始解脱，则此已解脱，且是业道的尾部。
第四，分为正说和附带两部分。第一，谁具足这律仪？具足别解脱者为比丘等八类。若问：外道无别解脱吗？他们虽有一般律仪，但无别解脱律仪，因为被邪见等毁坏，且将特殊的轮回视为解脱，故非永远从罪恶中解脱之因。
第二，附带说明其他两种律仪：哪些补特伽罗具足的方式，以及解释关于此处所说的其他律仪名称的意义两部分。第一，禅定所生律仪具足于具有禅定近分和根本定者。无漏律仪具足于有学无学圣者。
第二，分为什么是随心律仪、禅定和断律仪的共同点、意与根律仪的解释三部分。第一，后二（禅定和无漏律仪）随心而行，因为在等持时有，不等持时无。别解脱律仪则因散乱和无心时也随行，故非（随心而行）。"


 །གཉིས་པ། ཡང་སྤོང་བའི་སྡོམ་པ་ཞེས་བཤད་པ་གང་ཞེ་ན། བར༷་ཆ༷ད་མེ༷ད་པའི་ལམ༷་དགུ་དག་ཏུ་སྐྱེས༷་པའི་བསམ་གཏན་དང་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་དེ༷་གཉི༷ས་ཡིན་ལ། འོ་ན་བར་ཆད་མེད་ལམ་ཐམས་ཅད་དམ་ཞེ་ན། མིན་ཏེ་དང་པོའི་ཉེར་བསྡོགས་མི༷་ལྕོག༷ས་མེ༷ད་པ་ལ༷་སྤོང༷་སྡོམ་ཞེས༷་བྱ༷་སྟེ། དེས་འཆལ་ཁྲིམས་དང་དེའི་ཀུན་སློང་ཉོན་མོངས་རྣམས་སྤོང་བས་སོ། །བསམ་སྡོམ་དང་སྤང་སྡོམ་ཡིན་མིན་ལ་མུ་བཞི་ལས། དང་པོ་བསམ་སྡོམ་ཡིན་ལ་སྤང་སྡོམ་མིན་པ། མི་ལྕོགས་མེད་པའི་བར་ཆད་མེད་ལམ་མ་གཏོགས་པའི་ཟག་བཅས་བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པའོ། །གཉིས་པ། ཉེར་བསྡོགས་ཀྱི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་གྱི་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པའོ། །གཉིས་ཡིན་མི་ལྕོགས་མེད་པའི་བར་ཆད་མེད་ལམ་གྱི་བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པའོ། །གཉིས་མིན་ནི་དེ་ལས་མ་གཏོགས་པ་མི་ལྕོགས་མེད་པའི་ལམ་མ་གཏོགས་པའི་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པའོ། །དེ་བཞིན་ཟག་མེད་སྤོང་སྡོམ་ལ་མུ་བཞིའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །གསུམ་པ། ཡང་སོ་སོར་ཐར་པ་ལས། ལུས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལེགས་པ་སྟེ། །ངག་གི་སྡོམ་པ་ལེགས་པ་ཡིན། །ཡིད་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལེགས་པ་སྟེ། །ཐམས་ཅད་
3-113a
དུ་ནི་སྡོམ་པ་ལེགས། །ཞེས་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་མདོ་ལས། གང་ཡང་མིག་གི་དབང་པོ་སྡོམ་པས་བསྡམས་ཏེ་གནས་སོ་ཞེས། ཡིད་དང་དབང་པོའི་སྡོམ་པ་དེ་རིག་བྱེད་མིན་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན་མིན་ཏེ། ལྟུང་བ་དང་དེའི་གཉེན་པོ་ཤེས༷་བཞིན༷་པ་དང༷་ནི༷་སྤོང་སེམས་མ་བརྗེད་པའི་དྲ༷ན་པ་དག༷་དང་གཉི༷ས་ནི་ཡི༷ད་དང༷་དབ༷ང་པོའི༷་སྡོམ༷་པ༷་ཡི༷ན་ཏེ། ཡིད་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་དང་དབང་པོ་ཡུལ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་སྤངས་པས་སོ། །
三者共同说
གཉིས་པ་དེ་གསུམ་ཐུན་མོང་དུ་བཤད་པ་ལ། ལྡན་ཚུལ། འཐོབ་ཚུལ། གཏོང་ཚུལ། རྟེན་དང་བཞི།
具有
དང་པོ་ལ་དངོས་དང་ཞར་བྱུང་གཉིས། དང་པོ་ལ། རིག་མིན་དངོས་དང་། རིག་བྱེད་ཀྱི་ལྡན་ཚུལ་གཉིས་ལས། དང་པོ་ལ། སོ་ཐར། སྡོམ་མིན་བསམ་གཏན་དང་ཟག་མེད། བར་མའི་ལྡན་ཚུལ་ཞར་བྱུང་བཞི་ལས། དང་པོ། སོ༷་སོར༷་ཐར༷་པ་ལ་གན༷ས་པ་ཇི༷་སྲི༷ད་དུ༷་གཏོང་རྒྱུས་མ༷་བཏང༷་གི་བར༷་དག༷་ཏུ་རྟག་ཏུ་ད༷་ལྟ༷ར་གྱི༷་རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པ་དག་དང་ལྡན༷་ལ། སྐ༷ད་ཅི༷ག་མ༷་དང༷་པོ༷་ཕྱིན༷་ཆ༷ད་སྡོམ་པ་འདས༷་པ༷་རྣམས་ཀྱི་ཐོབ་པ་དང༷་ཡང་ལྡན་ནོ། །དེ་ཡང་སོར་སྡོམ་སེམས་ཀྱི་རྗེས་འབྲང་མིན་པས་གཏོང་རྒྱུས་མཚམས་བཅད་པ་དང་། མ་འོངས་པའི་ཐོབ་པ་མ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་ད་ལྟ་བ་ཁོ་ན་དང་ལྡན་པར་བཤད་དོ། །གཉིས་པ། སྡོམ༷་མིན༷་གན༷ས་པ༷འང་སྡོམ་པ་དེ༷་དང༷་འདྲ༷་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །གསུམ་པ། བས༷མ་གཏན༷་གྱི་སྡོམ༷་པ་དང༷་ལྡན༷་པ༷་ནི༷་
3-113b
ད་ལྟ་བར་མ་ཟད་རྟག༷་ཏུ༷་གཏོང་རྒྱུས་བར་ཆོད་པའི་ཡང་འདས༷་པ་དང༷་། བར་མ་ཆོད་པའང་མ༷་འོངས༷་ཀྱི་སྡོམ་པ་དང༷་ཡང་ལྡན་ནོ། །བསམ་གཏན་སྡོམ་པ་སེམས་ཀྱི་རྗེས་འབྲང་ཡིན་པས། སྐད་ཅིག་དང་པོར་ཡང་ཚེ་གཞན་དང་། འདིར་བཏང་བའི་བསམ་སྡོམ་འདས་པ་ཐོབ་ལ། འོན་ཀྱང་ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་གྱིས་བསྡུས་པ་ནི་མ་གཏོགས་སོ། །ཞེས་འཆད། འདས་འོངས་ལྡན་ཞེས་ཁོ་རང་གི་གྲུབ་མཐའ་འོ། །འཕ༷གས་པའི་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་ནི༷། དང༷་པོ༷་སྡུག་བསྔལ་ཆོས་བཟོད་ཀྱི་ཚེ་ན་འདས༷་པའི་ཐོབ་པ་དང༷་ལྡན་པ་མིན༷་ཏེ། ཟག་མེད་ཀྱི་ལམ་སྔོན་བསྐྱེད་མ་མྱོང་བས་སོ། །གཞན་བསམ་གཏན་སྡོམ་པ་དང་འདྲ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ནི་འདས་འོངས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པའོ། །ད་ལྟའི་དབང་དུ་ན་ཟག་བཅས་བསམ་གཏན་ལ་མཉམ༷་པར་བཞག༷་པ་དང་། འཕ༷གས་ལ༷མ་ལ་གན༷ས་པ་དེ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ན། བསམ་གཏན་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་དེ༷་གཉི༷ས་ད༷་ལྟར༷་བ་དང༷་ཡང་ལྡན༷་གྱི། མཉམ་གཞག་ལས་ལངས་ན་མིན་ཏེ། དེ་དག་ད་ལྟ་བ་ནི་མཉམ་བཞག་གི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བས་སོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"第二，何谓断除律仪？即九种无间道中生起的禅定和无漏律仪这两种。那么，是所有无间道吗？不是，称为'初近分无所作地'中的断律仪，因为它断除破戒和引发破戒的烦恼故。
关于禅定律仪和断除律仪的相互关系有四种情况：第一，是禅定律仪而非断除律仪的，即除无所作地的无间道外的有漏禅定律仪；第二，是断除律仪而非禅定律仪的，即近分无间道的无漏律仪；第三，两者皆是的，即无所作地的无间道中的禅定律仪；第四，两者皆非的，即除上述外的无漏律仪，不包括无所作地道。同样，无漏断除律仪的四种互相关系也应了知。
第三，在《别解脱经》中说：'身律仪善，语律仪善，意律仪善，一切处律仪善'，又《戒蕴经》中说：'以眼根律仪防护而住'，那么这些意和根的律仪是无表业吗？不是，知道过失及其对治的正知，以及不忘断心的正念这两者是意和根的律仪，因为它们断除意的恶行和根对境的享用。
三者共同说
第二，三者共同解释分为具有方式、获得方式、舍弃方式和所依四部分。
具有
第一，分为正说和附带两部分。第一，又分为无表自身和表业的具有方式两部分。第一，又分为别解脱、不律仪、禅定和无漏、中间律仪的具有方式四部分。
第一，住于别解脱者只要未被舍因所舍，就一直具有现在的无表，并且从第一刹那之后，也具有过去律仪的得。这是因为别解脱不随心而行，故以舍因为界限，且因未生未来得，故说第一刹那仅与现在的（律仪）相应。
第二，住于不律仪者也与彼（不律仪）相应的情况与（别解脱）相同。
第三，具有禅定律仪者，不仅现在，而且恒常地直到被舍因间隔的过去（律仪），以及未被间隔的未来律仪也具有。因禅定律仪随心而行，所以第一刹那也得到他世和此世已舍的过去禅定律仪，但不包括顺决择分所摄的，如是解释。'具有过去未来'是他自己的宗义。
圣者的无漏律仪，最初在苦法忍时不具有过去的得，因为从未生起过无漏道的缘故。其余与禅定律仪相同。这是就过去未来而言。
就现在而言，等持于有漏禅定和住于圣道时，入于等至状态，则具有现在的禅定和无漏律仪二者；从等持中出则不具有，因为它们现在的（律仪）随等持心而行。"


 །འདས་མ་འོངས་ཀྱི་ཐོབ་པ་ནི་མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་ཚེ་དང་། གཏོང་རྒྱུ་མ་བྱུང་གི་བར་དུ་ལྡན་ནོ་ཞེས་གྲུབ་མཐའ་འོ། །བཞི་པ་ལ་སྤྱིའི་ལྡན་ཚུལ་དང་། བྱེ་བྲག་སྡོམ་སྡོམ་མིན་ཅན་ལ་ལྡན་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། བ༷ར་མའི་སྡོམ་པ་ལ་གན༷ས་པ་ལ༷། གལ་ཏེ་རིག་བྱེད་མིན་པ་ཡོ༷ད་ན༷་སྐད་ཅིག་དང༷་པོ༷་ལ་ད་ལྟའམ་བར༷་གྱི་དང༷་
3-114a
ལྡན་ལ་མ་བཏང་གི་བར་དུ་ཕྱིན༷་ཆ༷ད་དུ༷ས་ནི༷་འདས་ད་ལྟ་གཉི༷ས་དང༷་ལྡན་པ་ཡང་ངོ༷་། །གཉིས་པ། སྡོམ༷་མིན༷་ལ་གན༷ས་པ༷་བར་མའི་དགེ༷་བའི༷་རིག་བྱེད་མིན་པ་དང༷་། སྡོམ༷་ལ༷་གན༷ས་པ༷་བར་མའི་མི༷་དགེ༷་བའི༷་རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པ་དང་ལྡན༷་པ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན་ཡོད་དེ། ཇི༷་སྲི༷ད་དུ༷་སྡོམ་མིན་ཤན་པ་སོགས་ཀྱང་རབ༷་ཏུ་དང༷་བའི་ཤུགས་དང་ལྡན་པས་ཕྱག་འཚལ་བ་སོགས་དང་། སོར་སྡོམ་ཅན་ཡང་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཤུགས༷་དྲག༷་པ་དང་ལྡན་པས་སྲོག་ཆགས་གསོད་པ་རྐུ་སོགས་བྱེད་པར༷་དེ་སྲིད་དུ་དགེ་མི་དགེའི་རིག་མིན་དང་ལྡན་པས་སོ། །གཉིས་པ་རིག་བྱེད་ལྡན་ཚུལ་ལ། ལུས་ངག་གི་རིག་བྱེད་ལྡན་ཚུལ་དངོས་དང་འཕྲོས་དོན་གཉིས། དང་པོ། ལུས་ངག་གི་རྣམ༷་པར་རིག༷་བྱེ༷ད་ནི༷། སྡོམ་སྡོམ་མིན་བར་གནས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལ༷་རིག་བྱེད་དངོས་སུ་བྱེ༷ད་པ༷་དག༷་ལ༷་ད༷་ལྟ༷་བར་དང་ལྡན༷་ལ། བྱེད་པ་དེ་གཏོང་རྒྱུས་མ༷་བཏང༷་གི་བར༷་དུ༷་དང་པོའི་སྐ༷ད་ཅི༷ག་མ༷་ཕྱིན༷་ཆ༷ད་འདས༷་པ་དང་ཡང་ལྡན༷་ལ། མ༷་འོངས༷་པ་དང་ལྡན་པ་མེ༷ད་དེ་རིག་བྱེད་སེམས་ཀྱི་རྗེས་འབྲང་མིན་པས་དང་། བེམ་པོ་ཡིན་པས་དེ་ལྟ་བུའི་ནུས་པ་མེད་དོ། །སྒྲིབ༷་ལ་ལུང་མ་བསྟན་པ༷་ཡི་རིག་བྱེད་དང༷་ནི༷། མ༷་སྒྲིབ༷་ལུང་མ་བསྟན་པ༷་ཡི་རིག་བྱེད་དག་ལ་མ་འོངས་མི་ལྡན་པར་མ་ཟད་འདས༷་པ༷་དག༷་དང༷་ལྡན༷་པ༷འང༷་མེ༷ད་དེ། ལུང་མ་བསྟན་པའི་ཆོས་རྣམས་སྟོབས་ཆུང་ལ་དེ་དང་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་ཐོབ་པའང་སྟོབས་ཆུང་བས། ཆོས་དེ་འགགས་ནས་དེའི་ཐོབ་པ་སྔ་ཕྱིར་
3-114b
འདྲེན་མི་ནུས་པས་སོ། །ཐོབ་པ་ཐམས་ཅད་སེམས་སྟོབས་ཆེ་ཆུང་གིས་འབྱེད་པས། སྔ་མའི་ཤུགས་ཀྱིས་ཕྱི་མ་འཕེན་ནུས་ཞིག་ལ་འདས་འོངས་ཐོབ་པར་འཁྲུལ་པའོ། །དེ་ཡང་དེ་ལས་བྱུང་ཙམ་མིན་གྱི་རྒྱུ་ནུས་པ་ཐོགས་མེད་དུ་ངེས་པ་འདྲ་ཞིག་ལའོ། །གཉིས་པ་ལ་གཉིས། སྡོམ་མིན་གྱི་རྣམ་གྲངས་དང་། རིག་རིག་མིན་དང་ལྡན་ཚུལ་གྱི་མུའོ། །དང་པོ། ལུས་ངག་མི་སྡོམ་པས་སྡོམ༷་པ༷་མིན༷་པ་དང༷་། དམ་པས་སྨད་ཅིང་འབྲས་བུ་ཡིད་མི་འོང་སྐྱེད་པས་ཉེས༷་སྤྱོ༷ད་དང༷་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཡིན་པས་འཆལ༷་བའི༷་ཚུལ༷་ཁྲི༷མས་དང་། ལུས་ངག་གི་ལས་ཡིན་པས་ལ༷ས་དང་། དངོས་ཀྱིས་བསྡུས་པས་ལ༷ས་དེའི༷་ལམ༷་ཞེས་བྱ་བ་རྣམས་ནི་རྣམ་གྲངས་སོ། །གཉིས་པ། འདིར་རིག་བྱེད་དང་རིག་བྱེད་མིན་པ་ལྡན་མི་ལྡན་ལ་མུ་བཞི་སྟེ། རིག་བྱེད་དང་ལྡན་ལ་རིག་མིན་མི་ལྡན་པ་ནི། སྡོམ་སྡོམ་མིན་གཉིས་ཀ་མིན་པའི་བར༷་མ༷་དོར༷་གན༷ས་པ་ཞིག་གིས་སེམ༷ས་ཞན༷་པ༷་སྟེ། ཀུན་སློང་དྲག་པོ་མིན་པའི་སེམས་ཀྱིས་དགེ་མི་དགེ་གང་རུང་བྱེ༷ད་ན༷་སེམས་ཞན་པས་རིག་མིན་སློང་མི་ནུས་པས་རྣམ༷་རིག༷་བྱེད་ཁོ་ན་ཉི༷ད་དང༷་ལྡན༷་ལ་ཞེས་པ་དགེ་མི་དགེའི་སེམས་ཞན་པས་ཀྱང་རིག་བྱེད་མིན་པ་སྐྱེད་མི་ནུས་ན་ལུང་མ་བསྟན་གྱིས་བྱེད་ན་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས། སེམས་ཞན་པ་ཞེས་པས་སེམས་དྲག་པོས་བྱེད་ན་རིག་རིག་མིན་དང་ལྡན་ནོ། །ཞེས་སོ། །འདི་སྤྱིར་བཏང་སྟེ་དམིགས་བསལ་ནི། རྫས་བྱུང་དངོས་པོ་བདུན་དང་།
3-115a
སྲོག་གཅོད་སོགས་ལས་ལམ་རྣམས་སེམས་ཞན་པ་དང་ལུང་མ་བསྟན་གྱིས་བྱེད་ཀྱང་རིག་མིན་དང་ལྡན་ནོ། །ཚེ་འདིའི་རྣམ༷་པར་རིག༷་བྱེད་བཏང༷་བ་དང༷་། ཕྱི་མའི་རྣམ་རིག་མ༷་སྐྱེས༷་པའི༷་འཕ༷གས་པའི༷་གང༷་ཟག༷་ནི་ཟག་མེད་ཀྱི་རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པ་ཁོ་ན་དང་ལྡན་ནོ། །དེ་ལ་རིག་བྱེད་ནི་འགགས་ཤིང་མ་སྐྱེས་པས་མེད་ལ། ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པའི་ཐོབ་པ་ངེས་པར་ལྡན་པས་སོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"过去未来的得即使在非等持时，也在未生起舍因之前相应，此乃宗义。
第四，分为一般的具有方式和别说律仪和不律仪者的具有方式两部分。第一，住于中间律仪者，若有无表业，则第一刹那与现在或中间（律仪）相应，未舍之前，其后的时间则与过去和现在二者皆相应。
第二，住于不律仪者是否具有中间善的无表业，以及住于律仪者是否具有中间不善的无表业？有，只要不律仪者如屠夫等具有极度净信的力量时行礼拜等，以及具别解脱者也因强烈烦恼力而杀生、盗窃等，在此期间便具有善不善的无表业。
第二，表业具有的方式分为身语表业的具有方式正说和引申内容两部分。第一，身语表业，一切住于律仪、不律仪和中间者，在实际行表业时与现在（表业）相应，未被舍因所舍之前，从第一刹那之后也与过去（表业）相应，但不具有未来（表业），因为表业不随心而行，且是无情物，故无此能力。
有覆无记的表业和无覆无记的表业不仅不具未来，也不具有过去，因为无记法力微弱，与之俱生的得也力微弱，所以当法灭时，其得不能牵引前后，故如此。一切得由心力大小而区分，前者的势力能引生后者，则错认为具有过去未来得。这不仅是由彼所生，而是因力无阻碍地决定，如同那样。
第二，分为不律仪的异名和表无表具有方式的互相关系。第一，因不防护身语故称为'不律仪'，因被圣者所诃且能产生不悦意果报故称为'恶行'，因是戒律的违品故称为'破戒'，因是身语业故称为'业'，因由实事所摄故称为'业道'，这些是异名。
第二，此处表业和无表业相应与否有四种互相关系：相应表业而不相应无表业的是，住于既非律仪也非不律仪的中间位者，若以弱心，即非猛烈发动的心行善或不善，因心弱故不能发动无表，故唯与表业相应。弱善不善心尚不能生无表，况无记心作（表业）则更无需言说。所谓'弱心'，反之若以猛利心作则与表无表都相应。
这是一般而言，特例是：物质性七事和杀生等业道，即使以弱心或无记心作，也与无表相应。
已舍此生的表业且未生来生（表业）的圣者唯与无漏无表相应。因为表业已灭且未生，而无漏律仪的得必定相应，所以如此。"


 །འདིར་སོ་སྐྱེ་དཔེ་མ་བརྗོད་པ་དེ་བསམ་གཏན་ཐོབ་པ་ཚེ་རྗེས་ནས་རིག་བྱེད་མ་སྐྱེས་པ་ལ་དེ་ཡོད་ཀྱང་། སྤྱིར་བྱིས་པ་ལ་མ་ངེས་འཕགས་པ་ལ་ངེས་པས་སོ། །འཕགས་པ་བཞིན་ཅིག་ཤོས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲ་བ་ཡོད་ཅེས་ཀྱང་ཟེར། འཕགས་ལ་དཔེ་བརྗོད་པས་ས་འཕོས་པའི་དབང་དུ་སྟེ། མ་འཕོས་པ་སོ་སྐྱེས་བསམ་གཏན་ཐོབ་པ་འཕོ་བ་ལའང་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་ལྡན་སྡོམ་སྡོམ་མིན་གཉིས་རིག་བྱེད་དང་བཅས་པའོ། །གཉིས་མིན་གཟུགས་མེད་ཀྱི་སོ་སྐྱེ་དང་། སོ་སྐྱེ་འདོད་ཆགས་མ་བྲལ་བ་ཤི་ནས་རིག་བྱེད་མ་བྱུང་བའོ། །དེ་བཞིན་སྡོམ་དང་ལྡན་ལ་བར་མ་དང་མི་ལྡན་པ་སོགས་ལའང་མུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །
所得
གཉིས་པ་འཐོབ་ཚུལ་ལ། སྡོམ། སྡོམ་མིན། བར་མ་འཐོབ་ཚུལ་གསུམ།
得戒律分法
དང་པོ་ལ། རྒྱུ་གང་ལས་ཐོབ་པ་དང་། གཞི་གང་ལས་ཐོབ་པ་གཉིས།
何因所得
དང་པོ།བསམ་གཏན། ཟག་མེད། སོར་ཐར་ཐོབ་རྒྱུ་གསུམ་ལས།
得禅定戒因
དང་པོ། བས༷མ་གཏན༷་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པའི་སྡོམ་པ་ནི་ཟག་བཅས་བས༷མ་གཏན༷་གྱི༷་དངོས་གཞི་ཉེར་བསྡོགས་གང་རུང་གི་ས༷་པའི་སེམས་ཉི༷ད་ཀྱིས་འཐོབ༷་སྟེ། དེ་དག་དང་དུས་མཉམ་དུ་འབྱུང་བས་སོ། །
得无漏戒因
གཉིས་
3-115b
པ། ཟག༷་མེ༷ད་སྡོམ་པ་ནི༷་འཕ༷གས་པ་ཟག་མེད་ཀྱི་བསམ་གཏན་ས་དྲུག་གི་སེམས་ཐོབ་པ་དེས༷་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ། །
得别解脱戒因
གསུམ་པ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས།
总义
དང་པོ་ལ་དངོས་དང་། འཕྲོས་དོན་གཉིས་ཀྱི། དང་པོ། སོ༷་སོ༷ར་ཐར༷་ཞེས༷་པ༷་ཡི་སྡོམ་པ་ནི་གཞན༷་མཁན་སློབ་ཀྱིས༷་གསོལ་བ་དང་བརྗོད་པ་སོགས་ཀྱི་རྣམ༷་པ་རིག༷་བྱེ༷ད་པ་དང་། སོ༷གས་ཀྱིས༷་རང་གི་སེམས་དང་། ལུས་ངག་གི་རིག་བྱེད་ཀྱིས་ཀྱང་ཐོབ་བོ། །དེ་ཡང་དགེ་སློང་ཕ་མ་དགེ་སློབ་མའི་སྡོམ་པ་རྣམས་ནི་དགེ་འདུན་ལས་ཐོབ་ལ། དགེ་བསྙེན་ཕ་མ། དགེ་ཚུལ་ཕ་མ། བསྙེན་གནས་རྣམས་ནི་གང་ཟག་ལས་སོ། །ཁ་ཅིག་བསྙེན་པར་རྫོགས་པའི་ཚུལ་བཅུ་བཟུང་ཕྱིར་སོགས་སྒྲ་གསུངས་པར་འདོད་དེ། བདེན་མཐོང་ཚུར་ཤོག་སོགས་སོ། །བདུན་ནི་ཇི༷་སྲི༷ད་འཚོ༷་བ་སྲོག་གི་མཐའ་དང༷་། བསྙེན་གནས་ནི་ཉིན༷་ཞག༷་གི་མཐའ་སྟེ་ཉིན་ཞག་གཅིག་ཏུ༷་སྡོམ༷་པ༷་ཡང༷་དག༷་པར་བླང༷་བར༷་བྱ༷འོ། །གལ་ཏེ་འཚོ་བའི་འོག་ཏུ་བླང་པོ་ཡོད་ཀྱང་ལུས་སྐལ་བ་མི་འདྲ་བ་དང་། དེས་ཀྱང་ཚེ་ཕྱི་མ་དེར་སྦྱོར་བ་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་དང་། མི་དྲན་པས་སྡོམ་པ་མི་སྐྱེ་ན། ཉིན་ཞག་གི་འོག་ཏུ་བསྙེན་གནས་སྡོམ་པ་མི་སྐྱེ་བ་ལ་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། མདོ་ལས། ཞག་གཅིག་ཏུ་གསུངས་ཕྱིར་མེད་པར་ཤེས་ཟེར། དེ་མེད་པས་མི་སྐྱེའམ་གདུལ་བྱས་སྲུང་མི་ནུས་པར་གཟིགས་ནས་ཡིན་ཟེར་ན། འདུན་བཟང་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་རྒྱུ་མཚན་བརྟགས་མི་ནུས་ཏེ། 
3-116a
འདུལ་དོན་མཐའ་དག་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཟེར། སློབ་དཔོན་ནི་མདོ་ལས་དེ་ལྟར་གསུངས་ཀྱི་ཉིན་ཞག་གི་འོག་ཏུ་སྐྱེ་བ་ལ་རིགས་པ་དང་འགལ་བ་མེད་ཟེར་མོད།ནུས་ན་ཇི་སྲིད་འཚོ་དང་། མིན་ན་ཞག་རེ་བཞིན་བླང་བ་ལ་དྲན་པ་གསོ་བ་སོགས་དགོས་པ་དུ་མ་ཡོད་ཅིང་། གཞན་མི་དགོས་པས་སོ། །གཉིས་པ། ཉིན༷་ཞག༷་གཅིག་གི་མཐའ་པ༷་ཡི༷་སྡོམ༷་མིན༷་ནི་མེ༷ད་དེ།བདག་ཉིན་ཞག་གཅིག་ཏུ་སྡོམ་མིན་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས། སྡོམ་མིན་དེ༷་ཉིན་ཞག་གཅིག་གཅིག་ཏུ་གནས་པ། དེ༷་ལྟ༷ར་ནོ༷ད་པ་མེ༷ད་པས་སོ། །ཅེས་གྲ༷གས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་སྡོམ་མིན་ནི། ཇི་སྲིད་འཚོ་བར་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱེ་སྨྲ་ལ་གྲགས་ཀྱང་། དེ་ལྟར་ལེན་པ་མེད་པས་མེད་པར་འགྱུར་ན་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་གྱི་སྡོམ་མིན་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། ལས་སྨད་པ་ཡིན་པས་ལེན་པ་མེད་པས་དང་། གལ་ཏེ་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་དུ་སྲོག་གཅོད་པས་འཚོ་བར་བྱའོ་སྙམ་པ་ཉིད་ལེན་པར་འདོད་ན། ཉིན་ཞག་པའང་ཡོད་པས་དང་། གྲོ་བཞིན་སྐྱེས་ཀྱི་རྟོགས་བརྗོད་ལས་ཉིན་ཞག་པའི་སྡོམ་དང་སྡོམ་མིན་གསུངས་པས་སོ། །མདོ་སྡེ་བས་མི་དགེ་བའི་སེམས་པ་ལ་སྡོམ་པ་མིན་པར་འདོད་དོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"此处未举凡夫为例，是因为得禅定后转生未生表业者虽有（表业），但一般而言凡夫不确定，圣者则确定的缘故。也有人说其他人也与圣者相似。举圣者为例是就地转变而言，因为未转变的得禅定凡夫在转生时也是如此。
两者皆具是指律仪和不律仪二者俱有表业。两者皆不具是指无色界的凡夫，以及未离欲贪的凡夫死后未生表业者。同样，应了知具律仪而不具中间（律仪）等的互相关系。
所得
第二，获得方式分为获得律仪、不律仪和中间三种方式。
得戒律分法
第一，分为从何因所得和从何基所得两部分。
何因所得
第一，分为获得禅定、无漏和别解脱的因缘三部分。
得禅定戒因
第一，禅定所生律仪由有漏禅定的根本定或近分定任一地之心获得，因为与彼同时而生的缘故。
得无漏戒因
第二，无漏律仪由圣者获得无漏禅定六地之心而获得。
得别解脱戒因
第三，分总说和别说两部分。
总义
第一，又分正说和引申内容两部分。第一，所谓别解脱律仪是由他人如亲教师、轨范师的请白和羯磨等表业，以及由自己的心和身语表业也能获得。其中，比丘、比丘尼、正学女的律仪是从僧团获得，优婆塞、优婆夷、沙弥、沙弥尼、近住戒是从个人获得。有些人认为说"等"是为了包含十种受具足戒的方式，如见谛者、善来等。
七种（律仪）是尽形寿至命终，近住戒则是一日一夜为限，应当在一日一夜中正受律仪。若问：活命之后虽有身体但形体不同，且彼也未在来世作加行，因不忆念故不生律仪，那么一日一夜之后不生近住戒律仪的理由是什么？（答：）因经中说'一日一夜'故知无此（律仪），如是说。若问：是因无此（时限）故不生？还是因见所化者不能护持？（答）：善友（惟善论师）说：对这类理由无法考究，因为一切调伏的内容都是一切智者的境界。阿阇黎（世亲）则说：经中虽如此说，但一日一夜之后生（律仪）并不违背理性；若能（护持）则尽形寿（受持），若不能，则每日（重新）受持，能唤起正念等诸多功德，其他（戒律）则不需要，故如此说。
第二，没有一日一夜为限的不律仪，因为没有受持'愿我一日一夜具有不律仪'这种方式的不律仪，如是所知。因此，不律仪是尽形寿，虽然说一切有部认为如此，但若因为没有如此受持而认为不存在，则尽形寿的不律仪也应不存在，因为是被诃斥的业故无人受持，若认为尽形寿杀生为生的意乐本身就是受持，则一日一夜的也应存在，且在《善行所生》的传记中也说到一日一夜的律仪和不律仪。经部师认为不善思是不律仪。"


 །
各别
གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ལ། བསྙེན་གནས། དགེ་བསྙེན་ཐོབ་ཚུལ་གཉིས།
得斋戒因
དང་པོ་ལ། སྡོམ་པ་ལེན་ཚུལ། བསྲུང་བྱའི་ངོ་བོ། སྡོམ་པའི་རྟེན་ངོས་བཟུང་བ་གསུམ། དང་
3-116b
པོར། མ་གུས་པ་སྤང་ཕྱིར་སྟན་དམའ༷་བར༷་ཙོག་པུའམ་པུས་བཙུགས་སུ་འདུག༷་ནས་ཐལ་སྦྱར་རམ་ལག་པ་བསྣོལ་ཏེ། ངག་གིས་སློབ་དཔོན་གྱིས་སྨྲས༷་པའི་རྗེས་སུ་བཟླས༷་པ༷་ཡིས༷་ཡིན་གྱི་། སྨྲས་པའི་རྗེས་སུ་མི་ཟློས་པར་སྔར་དང་ཁ་མཉམ་སྟེ་སྨྲས་པས་མིན་ཏེ། དེ་གཞན་ལས་ནོད་པར་མི་འགྱུར་བས་སོ། །ནར་མ་ལས་རྒྱན་གསར་པས་མི༷་བརྒྱན༷་པ་དང་། དུས་ནི་ད་ནས་སང་གི་ནམ༷་ནི༷་ལང༷ས་ཀྱི་བར༷་དུ༷། ཡན་ལག་མ་ཚང་ན་བར་མར་འགྱུར་བས། བསྙེན༷་གན༷ས་ཀྱི་ཡན༷་ལག༷་བརྒྱད་པོ་ཚང༷་བར༷་ནི༷་ནོད་དགོས་ཏེ། སྤོང་བ་རྣམས་ཕན་ཚུན་རག་ལས་པས་སོ། །ནང༷ས་པར༷་ཉི་མ་མ་ཤར་ཞིང་ཟས་མ་ཟོས་གོང་དུ་ངོ་ཚ་ཁྲེལ་ཡོད་པས་ཡུལ་གཞན༷་ལ༷ས་བསྙེན་གནས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ནོད༷་པར༷་བྱའོ༷། །གཞན་དེ་ཡང་འདུལ་བར་དགེ་སློང་ལས་ལེན་པར་བཤད་ལ། གནས་འཇོག་གི་མདོ་ལས། དགེ་སྦྱོང་ངམ། བྲམ་ཟེ་གཞན་གང་ཡང་རུང་བ་ཞེས་ཆོ་ག་ཤེས་པ་ཙམ་གྱིས་ཆོག་པར་བཤད་ལ། རྣམ་པར་གཏན་ལ་དབབ་པར་བསྡུ་བ་ལས། ཡུལ་མེད་ན་རང་གིས་ལེན་པའང་བཤད་ཅིང་ཚེ་གང་གི་བསྙེན་གནས་གནས་གཅིག་ཏུ་ལེན་པའང་བཤད་དོ། །གཉིས་པ་ཡན་ལག་གསུམ་སོ་སོར་བཤད་པ་དང་། ཡན་ལག་ཕྱི་མ་གཉིས་ཀྱི་དགོས་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། ཅིའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་བརྒྱད་དུ་བཤད་ཅེ་ན། རང་བཞིན་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་སྤང་བའི་ཕྱིར་ཚུལ༷་ཁྲིམས༷་ཡན༷་ལག༷་དང་། ཆང་འཐུང་ན་ཚུལ་ལྡན་ཡང་
3-117a
བག་མེད་པས་བག༷་ཡོ༷ད་པའི༷་ཡན༷་ལག༷་ཆང་སྤང་བ་དང་། སྐྱོ་བ་དང་རྗེས་མཐུན་བརྟུལ༷་ཞུགས༷་ཡན༷་ལག༷་སྟེ༷། བཞི༷་དང་། གཅི༷ག་དང་། དེ༷་བཞིན༷་གསུམ༷་པོ་གསུམ་དང་རིམ༷་བཞིན༷་སྦྱར་རོ། །གཉིས་པ། གལ་ཏེ་སྲོག་གཅོད་སྤོང་བ་སོགས་བཞི་བླངས་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་རྫོགས་ན་ཆང་སོགས་སྤང་བས་ཅི་བྱ་ཟེར་ན། ཆང་འཐུང་བ་དེ༷་ཡི༷ས་དྲ༷ན་པ་ཉ༷མས་ནས་བསླབ་པ་འཆལ་བས་དང་། གླུ་གར་གྱིས་དྲེགས༷་པར༷་འགྱུར༷་ཞིང་འཆལ་ཚུལ་དང་ཉེ་བས་དང་། དུས་མིན་ཟས་ཀྱིས་སྐྱོ་བ་མི་འབྱུང་བས་སོ། །གསུམ་པ། དགེ་བསྙེན་མ་ཡིན་པ་གཞན་ལ་བསྙེན་གནས་མེད་དམ་ཞེ་ན། སྐྱབས་སུ་སོང་ནས་ལེན་ན་གཞན༷་ལ༷འང༷་བསྙེན༷་གན༷ས་ཡོ༷ད་མོ༷ད་ཀྱི༷་མཆོག་གསུམ་ལ་སྐྱབས༷་སུ༷་མ༷་སོ༷ང་བ༷་ལ༷་མེ༷ད་དོ། །
得居士戒因
གཉིས་པ་དགེ་བསྙེན་ལ་ལེན་ཚུལ་དང་། བསླབ་བྱ་བྱེ་བྲག་པའི་དགོས་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ་སྡོམ་པ་ལེན་ཚུལ་བྱེ་སྨྲའི་ལུགས་དང་།སྡོམ་པའི་རྟེན་སྐྱབས་འགྲོ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ་དངོས་དང་། དོགས་སྤང་། དབྱེ་བ་གསུམ། དང་པོ། སྐྱབས་སུ་སོང་ནས་བདག་དགེ་བསྙེན་དུ་བཟུང་དུ་གསོལ་ཞེས་ཚིག་སྨྲ་ན་དེས་དགེ་བསྙེན་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་མིང་ཆེན་གྱི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་ལ། ཉི་འོག་པས་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ཁོ་ནས་དགེ་བསྙེན་དུ་འགྱུར་ཟེར། ཁ་ཆེ་བས་དེ་ཙམ་གྱིས་མི་འགྱུར་ཏེ། དགེ་བསྙེན་དུ་ཁས་ལེན་དགོས་ཟེར། མདོ་དེ་ལས་ཀྱང་བདག་དགེ་བསྙེན་དུ་བཟུང་དུ་གསོལ་ཞེས་
3-117b
དགེ༷་བསྙེན༷་ཉི༷ད་དུ༷་ཁས༷་བླང༷ས་པས༷་སྡོམ་པ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ། འོ་ན་སློབ་དཔོན་དགོངས་སུ་གསོལ། ཇི་ལྟར་འཕགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་དེ་དག་གིས་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་དུ་སྲོག་གཅོད་པ་སྤངས་ཏེ་སྲོག་གཅོད་པ་ལས་སླར་ལྡོག་པ་དེ་བཞིན། བདག་མིང་འདི་ཞེས་བགྱི་བས་ཀྱང་དུས་འདི་ནས་འཟུང་སྟེ་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་དུ་སྲོག་གཅོད་པ་སྤངས་ཏེ་སྲོག་གཅོད་པ་ལས་སླར་ལྡོག་པར་བགྱིའོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"各别
第二，别说分为获得近住戒和优婆塞戒两部分。
得斋戒因
第一，分为受持律仪的方式、所护持的本体、确认律仪所依三部分。第一，为断除不恭敬，应坐在低座上，以跏趺坐或竖膝而坐，合掌或交叉双手，以语言跟随阿阇黎所说而诵，而非不跟随所说而与先前一样同时而说，因为这样不能从他人获得（律仪）。《那罗摩经》说不以新饰品庄严，时间是从现在直到明天黎明之间。若支分不全则成为中间（戒），应完全受持近住八支，因为诸断（戒条）互相依赖。
应于次日太阳未出且食物未食之前，怀有惭愧心从他人处受近住律仪。其他，在《律》中说从比丘处受，在《安止经》中说沙门或婆罗门任何一人，仅知仪轨即可，在《决定分别摄》中说若无对境则自己受持，也说终生在一处受近住戒。
第二，分别解释三支分和别说后两支分的必要性两部分。第一，为何说为八支？为断除自性罪故有戒律支分，饮酒虽有规则但因放逸故有不放逸支分饮酒戒，与厌离随顺的苦行支分，分别是四（支）、一（支）和三（支），依次配合。
第二，若问：既然受持断除杀生等四戒已完成戒律，那断除饮酒等又有何用？（答：）因为饮酒会使正念衰损而破戒，歌舞会导致傲慢且接近破戒，非时食则不生厌离，所以（需断除饮酒等）。
第三，若问：非优婆塞者无近住戒吗？（答：）皈依后受持，则其他人也有近住戒，但未皈依三宝者则无。
得居士戒因
第二，分为受持方式和特殊学处的必要性两部分。第一，又分说一切有部宗义的受戒方式和律仪所依皈依的解释两部分。第一，又分为正说、解疑和分类三部分。
第一，在《大名经》中说，皈依后说'请摄我为优婆塞'这一语句，便成为优婆塞。对此，日出论师说唯由皈依即成优婆塞，迦湿弥罗论师说仅此不足以成为（优婆塞），需要发誓成为优婆塞。从该经中也可知，是由发誓成为优婆塞而生起律仪。
第二，若问：'阿阇黎请听！如同那些圣者阿罗汉尽形寿断除杀生，从杀生中返回，同样，我某某名字者，从今时起直到命终，断除杀生，从杀生中返回。'"


 །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་བསླབ་པའི་གནས་ཁས་བླང་བ་དོན་མེད་དམ་ཟེར་ན། སྡོམ་པ་ནི་དགེ་བསྙེན་དུ་བཟུང་དུ་གསོལ་ཞེས་པས་ཐོབ་ཀྱང་། སྲོག་གཅོད་སོགས་སྤོང་བར་ཁས་འཆེས་སུ་གཞུགས་ཤིང་། སྡོམ༷་པ༷་བསྟན༷་པ༷་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་དགེ༷་སློང༷་གི་སྡོམ་པ་གསོལ་བ་དང་བཞིའི་ལས་ཀྱིས་ཐོབ་ཀྱང་། བསླབ་པའི་གནས་རྣམས་བརྗོད་དགོས་པ་བཞིན༷་ནོ་ཟེར། གལ༷་ཏེ༷་སྡོམ་པ་ནི་དགེ་བསྙེན་དུ་ཁས་བླང་བ་ཙམ་གྱིས་ཐོབ་སྟེ་དགེ་བསྙེན་གྱི་བསྲུང་བྱ་ཡན་ལག་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་བསྡམས༷་དགོས་པ་ཡི༷ན་ན༷་ནི་མིང་ཆེན་གྱི་མདོ་ལས་སྲོག་གཅོད་སྤངས་པས་སྣ༷་གཅི༷ག་སྤྱོ༷ད་པ་དང་སོ༷གས་པས་དེ་དང་མ་བྱིན་ལེན་གཉིས་སྤོང་བའི་སྣ་འགའ་སྤྱོད་དང་འདོད་ལོག་དང་གསུམ་སྤོང་བ་ཕལ་ཆེར་སྤྱོད། རྩ་བཞི་ཆང་ལྔ་ཆར་སྤོང་བ་ལ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་དགེ་བསྙེན་ཞེས་པའི་དབྱེ་བ་ཇི༷་ལྟ༷་བུ༷་གསུང་ཞེ་ན། བྱེ་སྨྲས་དང་པོ་ཁས་བླངས་པས་ལྔ་ཆར་ཐོབ་པ་འདྲ་ཡང་། ཕྱིས་སྲུང་དུས་རེ་རེ་གཉིས་གཉིས་ཉམས་ནས་གཞན་དེ༷་སྲུང༷་བ༷་ལ༷་དགོངས་ནས་གསུང༷ས་ཞེས༷་གྲགས༷་ཀྱང་དེ་ལྟ་བུ་ལ་ཞུ་བ་དང་དྲི་བའང་
3-118a
མི་རིགས་པས་མདོའི་དགོངས་པ་དང་པོ་ནས་སྣ་གཅིག་སོགས་བླང་ནས་སྲུང་བར་ཤེས་སོ། །གཞན་ཡང་ལུང་རྣམ་འབྱེད་ལས། མི་ཚངས་སྤྱོད་སྤོང་བའི་དགེ་བསྙེན་ཀྱང་གསུངས་ལ། གོ་མི་དང་། སྐྱབས་གསུམ་འཛིན་པ་དང་། ཉིན་མོ་དང་། མཚན་མོ་ཙམ་གྱི་དགེ་བསྙེན་ཡང་ཨ་བྷ་ཡའི་གཞུང་ལས་བཤད་དོ། །གསུམ་པ་དགེ་སློང་སོགས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ཆུང༷་ངུ༷་ལ༷་སོ༷གས་པས་འབྲིང་དང་ཆེན་པོ་ནི་ཡང་དག་པར་ལེན་པའི་ཀུན་སློང་གི་ཡི༷ད་ཆེ་ཆུང་ཇི༷་ལྟ་བུ་བཞིན༷་དུའོ། །དེས་ན་དགྲ་བཅོམ་ལས་སོ་སྐྱེའི་སྡོམ་པ་ཆེ་བའང་སྲིད་དོ། །གཉིས་པ་སྡོམ་རྟེན་སྐྱབས་འགྲོ་ནི། གལ་ཏེ་སྡོམ་པ་ཐམས་ཅད་སྐྱབས་འགྲོ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཡིན་ན། གང༷་ཞིག༷་དཀོན་མཆོག་གསུམ༷་ལ༷་སྐྱབས༷་སུ༷་འགྲོ༷་བ་དེ༷། ཅི་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་ཞེ་ན། སངས༷་རྒྱས༷་དང་དགེ༷་འདུན༷་དུ་བྱེ༷ད་པའི༷་ཆོས༷་མི༷་སློབ༷་པའི༷་ལམ་དང༷་། སློབ་མི་སློབ་གཉི༷ས་ཀའི༷་ལམ་དང༷་། ཆོས་སུ་བྱེད་ཆོས་མྱ༷་ངན༷་ལས་འདས༷་པ་བརྟགས་འགོག་ལ༷་སྐྱབས༷་སུ༷་འགྲོ༷་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་མི་སློབ་ལམ་སངས་རྒྱས་ཆོས་སྐུ་ཡིན་པས་དང་། སློབ་མི་སློབ་ཀྱི་དགེ་འདུན་གང་ཟག་ཡ་བརྒྱད་དུ་འབྱེད་པ་དང་། མྱང་འདས་འགོག་པའི་ཆོས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འདི་རང་ལུགས་ཀྱི་མཆོག་གསུམ་མཐར་ཐུག་ངོས་བཟུང་བའོ། །འོ་ན་སངས་རྒྱས་ལ་ཁྲག་ཕྱུང་གི་མཚམས་མེད་མེད་པར་ཐལ། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་ཁྲག་དབྱུང་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་རྟེན་ལ་གནོད་པས་སམ་གཙོ་ཆེ་བས་ཆོས་སྐུ་ཞེས་སྨོས་ཀྱི་གཞན་དུ་གཟུགས་སྐུ་
3-118b
སངས་རྒྱས་སུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཟེར། སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བའི་དོན་ནི། ཀུན་སློང་དང་བཅས་པའི་ངག་གི་རིག་བྱེད་དེ། ཀུན་སློང་ནི་དེ་ལ་བརྟེན་པར་འདོད་པའོ། །དེ་ནི་ནོད་དུས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པའོ། །དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སྡུག་བསྔལ་ལས་སྐྱོབས་པས་སོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"若问：如此'等等'受持学处有何意义？（答：）虽然律仪通过说'请摄我为优婆塞'而获得，但（重复宣说）是为了使其发誓断除杀生等，并显示律仪，就像比丘律仪虽通过一白三羯磨而获得，但仍需宣说诸学处一样。若律仪仅凭发誓成为优婆塞就获得，且必须防护优婆塞的一切支分，那为什么《大名经》中将断杀生者称为一分行者，依次类推，断杀生与不与取二者为少分行者，断三者为多分行者，断四根本与酒五者为圆满优婆塞，作出这样的区分呢？
有部认为，虽然最初受持时同样获得全部五戒，但后来守持时或一或二衰损，只能守持其他戒，基于此意而说（上述区分），虽如此所知，但这样的解释与请问和质疑都不相符，故应知经的意趣是从一开始就受持一分等并守持。其他，在《广律》中也说到断除不梵行的优婆塞，《阿毗达磨》中也说到半月、三皈依者、日间和夜间的优婆塞。
第三，比丘等的律仪有小、中、大的不同，是随正受律仪的发心意乐的大小而定。因此，凡夫的律仪也可能大于阿罗汉的律仪。
第二，律仪所依的皈依：若一切律仪都以皈依为先导，那么皈依三宝者究竟皈依什么？皈依佛和僧团的无学道法，以及有学无学二者的道，以及作为法的涅槃抉择灭。其中，无学道是佛法身，有学无学僧团分为八辈补特伽罗，涅槃是灭法，所以如此说。这是自宗对三宝究竟的确认。
若问：岂不是对佛不存在出佛身血的无间罪，因为法身无法出血？（答：）因为伤害其所依或因为主要性而说法身，否则色身也是作为佛的缘故。
皈依的意义是带有动机的语表业，动机是欲依止彼。这是就受持时而言。因为依彼能从苦中救护的缘故。"


 །དེའི་ཕྱིར་ཡུལ་དང་ཀུན་སློང་དང་བྱེད་པས་འཕགས་ཏེ། ལུང་ཕྲན་ཚེགས་ལས། འཇིགས་པས་སྐྲག་པའི་མི་རྣམས་ནི། །ཕལ་ཆེར་རི་དང་ནགས་ཚལ་དང་། །ཀུན་དགའ་དང་ནི་མཆོད་གནས་ཀྱི། །ལྗོན་ཤིང་རྣམས་ལ་སྐྱབས་འགྲོ་སྟེ། །སྐྱབས་དེ་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་ཞིང་། །སྐྱབས་དེ་མཆོག་གྱུར་མ་ཡིན་ལ། །སྐྱབས་དེ་ལ་ནི་བརྟེན་ནས་སུ། །སྡུག་བསྔལ་ཀུན་ལས་མི་གྲོལ་གྱི། །གང་ཚེ་གང་ཞིག་སངས་རྒྱས་དང་། །ཆོས་དང་དགེ་འདུན་སྐྱབས་སོང་ལ། །སྡུག་བསྔལ་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་དང་། །སྡུག་བསྔལ་ཡང་དག་འདས་པ་དང་། །འཕགས་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་བདེ་བ། །མྱ་ངན་འདས་པར་འགྲོ་འགྱུར་དང་། །འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་དག །ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་ལྟ་བྱེད་པ། །སྐྱབས་དེ་གཙོ་བོ་ཡིན་པ་སྟེ། །སྐྱབས་དེ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན། །སྐྱབས་དེ་ལ་ནི་བརྟེན་ནས་ཀྱང་། །སྡུག་བསྔལ་ཀུན་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར། །ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་བསླབ་བྱ་བྱེ་བྲག་པའི་དགོས་པ་ལ། ལོག་གཡེམ་སྤངས་པའི་དགོས་པ། རྫུན་སྤངས་པའི་དགོས་པ། ཆང་སྤངས་པའི་དགོས་པ་དང་གསུམ། དང་པོ་ལ། དངོས་དང་དོགས་སྤངས་གཉིས། དང་པོ། དགེ་བསྙེན་ལ་འདོད་ལོག་སྤོང་བ་ཡན་ལག་ཏུ་འཇོག་པའི་རྒྱུ་མཚན། ལོག༷་གཡེམ༷་
3-119a
གཞན་གྱི་ཆུང་མ་སུན་འབྱིན་ཅིང་ངན་སོང་གི་རྒྱུ་ཡིན་པས་འཇིག་རྟེན་ན་ཤིན་ཏུ་སྨད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཁྱིམ་པ་ལ་མི་ཚངས་སྤྱོད་སྤོང་ལས་དེ་སླ༷་བའི་ཕྱིར༷་དང་། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཚེ་བརྗེས་ནས་ཀྱང་འདོད་ལོག་མི༷་བྱེ༷ད་པའི་སྡོམ་པ་ཐོབ༷་པའི་ཕྱིར་དང་། གཅིག་ཏུ་ཉེས་པ་ཆེ་བའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །གཉིས་པ། དགེ་བསྙེན་གྱིས་ཆུང་མ་གསར་པ་ལེན་པའམ་སྔ་མ་ཤི་ནས་ཡང་ལེན་ན་སྡོམ་པ་ཉམས་སམ་ཞེ་ན་མི་ཉམས་ཏེ། སྡོམ༷་པ༷་དང་པོ། ཇི༷་ལྟར༷་ཁས༷་བླང༷་བ་བཞིན༷་དུ་ཐོབ་སྟེ་གཞན་གྱིས་བདག་ཏུ་བཟུང་བར་འདོད་ལོག་སྤང་བར་ཁས་བླང་བ་དེ་ཐོབ༷་ཀྱི༷། རྒྱུ༷ད་འདི་ལ་མི་སྤྱོད་ཅེས་ཁས་བླང་བ་ལ༷ས་ཐོབ་པ་མ༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །དེས་ན་བུད་མེད་དེ་དག་དགེ་བསྙེན་གྱི་ཆུང་མར་མ་བྱས་པའི་ཚེ་སྤྱོད་ན་འདོད་ལོག་ཏུ་འགྱུར་གྱི་ཆུང་མར་བྱས་ཕན་ཆད་མི་འགྱུར་ཏེ་རང་གི་ཆུང་མ་ཡིན་པས་སོ། །གཉིས་པ། ངག་གི་མི་དགེ་བཞི་ལས་རྫུན་ཁོ་ན་སྤང་བར་བསྟན་པ་ནི། བསླབ༷་པ༷་སྲོག་གཅོད་སྤང་བ་སོགས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལས་འདས༷་པར་གྱུར༷་ན༷། ཁྱོད་ལ་ལྟུང་བ་འདི་བྱུང་ངོ་ཞེས་བརྗོད་ན། རྫུན་སྤོང་བ་མ་བཤད་ན་མ་བྱུང་ངོ་ཞེས་རྫུན༷་དུ༷་སྨྲ་བར་ཐལ༷་བར༷་འགྱུར༷་བའི་ཕྱིར༷་དེ་སྤོང་བ་བཤད་ཟེར་ཀྱང་དཔྱད། དེ་བཞིན་དུ་རྫུན་སྨྲ་ཤིན་ཏུ་སྨད་ཕྱིར་དང་སོགས་རྐང་པ་གཉིས་སྦྱར་རོ། །གསུམ་པ། བཅས༷་པའི༷་ཁ༷་ན༷་མ༷་ཐོ༷་བ༷་ལས་མྱོས༷་འགྱུར༷་ཁོ་ན་བཤད་པ་ནི་དེ་ལ༷ས་གཞན༷་རྣམས་བསྲུང༷་ནུས་པའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །བྱེ་སྨྲའི་འདུལ་འཛིན་རྣམས་ནད་པ་ལའང་མ་གནང་བ་སོགས་
3-119b
ཀྱིས་རང་བཞིན་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཡིན་ཟེར། མངོན་པ་བ་རྣམས་བཅས་པའི་ཡིན་གྱི་རང་བཞིན་མིན་ཟེར་རོ། །
基于何所得
གཉིས་པ་གཞི་གང་ལས་ཐོབ་པ་ལ། སྦྱོར་དངོས་མཇུག་གསུམ། གཞི་སེམས་ཅན་ཡིན་མིན། དུས་གང་ལས། ཡན་ལག་དུ་ལས། རྒྱུ་ཐམས་ཅད་དང་རེ་རེ་ལས་ཐོབ་ཚུལ་ལྔ་པོ་བསྡམས་ཏེ་སྡོམ་སྡོམ་མིན་སོགས་ཀུན་ལ་སྦྱར་བ་ནི། ཐོབ་པའི་གཞི་ནི། འདོ༷ད་པར་གཏོགས༷་པའི་སྡོམ་པ་སོ་ཐར་ནི་དགེ་བའི་ལས་ལམ་གྱི་སྦྱོར་དངོས་མཇུག་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལས་དང་། གཞི་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་མི་སྟོན་གཉི༷ས་ཀ༷་དང༷་། བཅས་རང་གཉིས་ཀ་ལས་དང་། དུས་ད༷་ལྟ༷་བའི་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་དག༷་ལ༷ས་འཐོབ༷་པར༷་འགྱུར༷་གྱི་འདས་འོངས་ལས་མིན་ཏེ། དེ་དག་སེམས་ཅན་དུ་མི་བགྲང་བས་སོ། །བས༷མ་གཏན༷་དང་ཟག༷་མེ༷ད་སྡོམ༷་པ༷་ནི༷། སྦྱོར་མཇུག་ཕལ་ཆེར་དང་། ལས་ལམ་དངོས༷་གཞི་ཁོ་ན་ལས་དང༷་། འདི་ལ་མཉམ་པར་བཞག་ན་ལས་ལམ་དངོས་གཞི་འོག་ས་སྤང་བའི་ངོ་བོར་སྐྱེ་བས་སྦྱོར་མཇུག་ཕལ་ཆེར་འོག་སར་གཏོགས་པས་སོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"因此，皈依胜过其他，因为对境、发心和行为超胜。《小品律》中说：'恐怖惊惧之人众，多往山林与寺院，以及园囿诸圣树，前去皈依求庇护。此皈依非为殊胜，此皈依非为最上，依止此等诸皈依，不能解脱一切苦。何时有人皈依佛，皈依正法僧伽时，以智慧观四圣谛：苦谛与集并灭谛，八支圣道趋安乐，趣向涅槃无忧患。此皈依实为殊胜，此皈依为最上者，依止此等诸皈依，定能解脱一切苦。'
第二，特殊学处的必要性分为断除邪淫的必要、断除妄语的必要和断除饮酒的必要三部分。第一，分为正说和解疑两部分。第一，将断除邪淫作为优婆塞支分的理由：邪淫损害他人妻室且为恶趣之因，故在世间极受诃责；对在家人而言，比断不净行更容易；圣者即使转生也获得不行邪淫的律仪；以及唯一过失极大的缘故。
第二，若问：优婆塞娶新妻或前妻死后再娶，是否破戒？不破，因为律仪初得时如何发誓而得，是发誓断除邪淫，即与他人所有之人行淫，而非从'不与此相续行淫'的发誓而得。因此，这些女子未成为优婆塞妻子时与之行淫则成为邪淫，成为妻子后则不是，因为是自己的妻子。
第二，在语四不善业中唯教断除妄语，是因为若违背杀戒等一切学处时，被问'你犯了此戒'，若不说断妄语，则将导致说谎'我未犯'，所以说断妄语戒，虽如是说但应考察。同样也因妄语极受诃责等等的理由（接前两句）。
第三，在遮罪中唯说饮酒，因为持守此戒能守护其余（戒律）。有部律师认为即使对病人也未开许等，所以是自性罪。阿毗达磨师则认为是遮罪而非自性罪。
基于何所得
第二，从何基础获得分为加行、正行、后行三者，所依是否为有情，从何时获得，从几支获得，从一切因或各别因获得五种，总摄后适用于律仪、不律仪等一切。获得的基础是：欲界所摄的别解脱律仪从一切善业道的加行、正行、后行中获得，从显示为有情和非有情二者，从遮罪和自性罪二者，从现在的蕴界处获得，而非从过去未来，因为彼等不计为有情故。
禅定和无漏律仪是从大多数加行和后行，以及唯从业道正行获得，因为等持时业道正行以舍下地为本体而生，故大多数加行和后行属于下地。"


 །དེས་ན་ལས་ཀྱི་སྦྱོར་མཇུག་ལས་ཀྱང་མིན་ན་བཅས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཏེ་ཁས་བླང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་འདི་གཉིས་ཉོན་མོངས་དང་། དེས་བསླང་བའི་ལས་སྤོང་ན་བཅས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་ཀྱིས་སློང་བར་མ་ངེས་པས་སོ། །དེ་བཞིན་སེམས་ཅན་མིན་པ་ལས་མི་ཐོབ་བོ། །ཞེས་སོ། །དུས༷་ནི༷་གསུམ་པོ་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལ༷ས་ཏེ་སེམས་རྗེས་འབྲང་བས་སོ། །སྡོམ༷་པ༷་
3-120a
གསུམ་ཀའང་ཡུལ་སེམ༷ས་ཅ༷ན་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལ༷ས་ཐོབ་ཀྱི་ཉི་ཚེ་བ་མིན་ནོ། །ཡན༷་ལག༷་གང་ལས་དང་རྒྱུ༷་ལ༷་དབྱེ༷་བ༷་ཡོ༷ད་དེ། ཐམས་ཅད་ལས་དགེ་སློང་དང་ཡན་ལག་ལྔ་ལས་དགེ་བསྙེན་དང་བརྒྱད་ལས་བསྙེན་གནས་དང་བཅུ་ལས་དགེ་ཚུལ་དང་། ཡང་ན་ལས་ལམ་བཅུ་ལས་དགེ་སློང་དང་བཞི་ལས་དགེ་ཚུལ་སོགས་གཞན་རྣམས་སོ། །རྒྱུ་ནི་མ་ཆགས་སོགས་གསུམ་ཡིན་ན་ཐམས་ཅད་ལས་དང་། སེམས་ཆུང་འབྲིང་ཆེ་བ་དུས་གཅིག་ལ་མི་སྲིད་པས་རེ་རེ་ལས་སོ། །
得非戒分法
སྡོམ༷་པ༷་མིན༷་པ༷་སེམས་ཅན་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལས་འཐོབ་པ་དང༷་། ཡན༷་ལག༷་ཀྱང་ལས་ལམ་ཀུན༷་ལ༷ས་རྒྱུ༷་ཐ༷མས་ཅད་ཀྱིས་མིན༷་ནོ༷་སྟེ་ཆགས་སྡང་དང་ཀུན་སློང་ཆུང་ངུ་སོགས་ཅིག་ཆར་མི་སྲིད་པས་སོ། །མདོ་སྡེ་པས་ཐམས་ཅད་གསོད་སོགས་མི་སྲིད་པས། སྡོམ་མིན་སེམས་ཅན་ཀུན་དང་ཡན་ལག་ཀུན་ལས་མིན་པ། གང་རུང་སྟེ་རྒྱུན་དུ་བྱའོ་སྙམ་པས་ལས་དེ་སྤྱད་པས་དེར་འགྱུར་ཟེར་རོ། །རང་གིས་དེའི་རྒྱུད་ལ་འདི་མི་བྱའོ་སྙམ་པའི་སྤོང་བ་བདུན་ལས་སྣ་གཅིག་ཀྱང་མེད་པ་ལ་དང་། གང་རུང་རེ་ལའང་དེ་ལྟར་མེད་པའང་ཡིན་པར་སེམས། སྡོམ༷་པ༷་མིན༷་པ༷་ནི། ཤན་པ་སོགས་ཀྱི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་སྡོམ་པ་མིན་པར་ངེས་པ་རྣམས་ནི་དངོས་སུ་བྱ༷་བ༷་ལ་ཞུགས་པ་ཙམ་ན་ཐོབ་པའ༷མ། དེ་མིན་པ་གཞན་གྱི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་རང་གིས་དམ་བཅས་པའམ། གཞན་དྲུང་དུ་ཁས༷་ལེན༷་པ༷་ལ༷ས་འཐོབ༷་པར༷་འགྱུར༷་རོ། །
3-120b
得居中分法
སྡོམ་སྡོམ་མིན་གྱི་ལྷག༷་མ༷་བར་མའི༷་རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པ་ནི་བསོད་ནམས་གཞི་བདུན་ལྟ་བུ་ཞིང༷་དང༷་། ཟས་མ་ཟོས་གོང་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་སོགས་ཁས་ལེན༷་ཅིང་དམ་བཅས་པ་དང༷་། བྱ་བ་དེ་ལ་གུས༷་པར༷་བྱེ༷ད་པས༷་འཐོབ༷་བོ། །
舍戒分法
གསུམ་པ་གཏོང་ཚུལ་ལ་རིག་མིན་གྱི་གཏོང་ཚུལ་དངོས་དང་། འཕྲོས་དོན་འདོད་ཡིད་དགེ་མི་དགེའི་ལས་གཏོང་ཚུལ་གཉིས།
非理舍戒分法
དང་པོ་ལ་སྡོམ་སྡོམ་མིན། བར་མའི་གཏོང་ཚུལ་གསུམ། དང་པོ་ལ། སོ་ཐར། བསམ་གཏན། ཟག་མེད་སྔ་མ་གཏོང་ཚུལ་གསུམ། དང་པོ་ལ། སྤྱིར་གཏོང་ཚུལ་དང་བྱེ་བྲག་སོ་སོའི་འདོད་པ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། མི་བརྡའ་འཕྲོད་པའི་དྲུང་དུ་བསམ་པ་ཐག་པས་བསླབ༷་པ༷་ཕུལ༷་བ་དང༷་། རྟེན་བོར་བ་ཤི༷་འཕོས༷་པ་དང༷་། རྟེན་ཉམས་ཏེ་ཕོ་མོའི་མཚ༷ན་གཉི༷ས་དག༷་ནི༷་ཅིག་ཆར་བྱུང༷་བ༷་དང༷་། གཞི་རྟེན་དགེ་བའི་རྩ༷་བ༷་ཆ༷ད་པ་དང༷་། བསྙེན་གནས་ནི་གོང་མ་བཞིའི་སྟེང་དུ་མཚ༷ན་མོ་འདས༷་པ་ལ༷ས་གཏོང་བ་སྟེ་རྒྱུ་ལྔས་སོ༷་སོར༷་ཐར༷་པའི༷་འདུལ༷་བ༷་གཏོང༷་ངོ་། །གཉིས་པ། མདོ་སྡེ་པ་དང་། ཉི་འོག་པ་ཁ༷་ཅི༷ག་ལྟུང༷་བར༷་འགྱུར༷་བ་བཞི་ལ༷ས་གང་རུང་བྱུང་བ་ལས་གཏོང་བར༷་སྨྲ༷འོ། །གོས་དམར་པ་སོགས་སྡེ་པ་གཞན༷་དག༷་དམ༷་ཆོས༷་ནུབ༷་པ༷་ན་བསླབ་མཚམས་དང་། ལས་མཐའ་མེད་པས་དེ་ལ༷ས་གཏོང་བར་འདོད་ལ། སློབ་དཔོན་སྐུ་མཆེད་དམ་ཆོས་ནུབ་པས་དེ་ཕྱིན་ཆད་བླང་དུ་མེད་པས་མི་སྐྱེ་བ་ཡིན་གྱི་སྔར་ཡོད་མི་གཏོང་བར་
3-121a
བཞེད། ཁ་ཅིག་ན་རེ། དེ་ལྟ་ན་དགེ་སློང་སོགས་སྡོམ་ལྡན་ཡོད་པས་དམ་ཆོས་མ་ནུབ་པར་འགྱུར་བས་སྔ་མ་ཉིད་ལེགས་ཟེར། ཁ༷་ཆེ༷་རྣམ༷ས་ནི༷་ལྟུང་བ་གང་རུང་བྱུང༷་བ༷་ལ༷་སྡོམ་པ་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཆ་ནས་བུ༷་ལོན༷་ཅན་དང་ནོར༷་ཅན་གཉིས་ཀ་ཡིན་པ་བཞིན༷་སྡོམ་འཆལ་དང་ཚུལ་ལྡན་གཉི༷ས་སུ༷་ཡིན་པར་འདོ༷ད་དོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"因此，若连业的加行和后行都不是，何况遮罪，因为没有誓言的缘故。或者，这两者（禅定律仪和无漏律仪）断除烦恼及其所引发的业，而遮罪不一定由烦恼引发，所以（不从遮罪获得）。同样，也不从非有情获得。
时间是从三世一切获得，因为随心而行。三种律仪都从一切有情对境获得，而非局部。
关于从何支分及因的差别：从一切（支分获得）比丘（戒），从五支获得优婆塞（戒），从八支获得近住（戒），从十支获得沙弥（戒）。或者，从十业道获得比丘（戒），从四业道获得沙弥（戒）等其他诸戒。因若是无贪等三者，则从一切获得；小、中、大心不可能同时存在，故从各别获得。
得非戒分法
不律仪从一切有情获得，支分也从一切业道获得，但非从一切因获得，因为贪、嗔和小等发心不可能同时存在。经部师认为不可能杀等一切，所以不律仪不是从一切有情和一切支分获得，而是从任一（有情和支分）获得，即以'将常行'之发心行此业而成为（不律仪）。
我认为在其相续中没有'对此不作'的七种断（戒）中的任一种，或者对任一（支）也没有这样的断意。不律仪，生于屠夫等种姓中确定为不律仪者，仅从直接参与（杀业）行为时获得；而生于其他种姓者，则从自己誓言或在他人前发誓获得。
得居中分法
除律仪和不律仪外剩余的中间无表，如七福业事等对境，以及饭前礼拜三宝等发誓立誓，以及对此行为恭敬而获得。
舍戒分法
第三，舍弃方式分为无表的舍弃方式正说和欲界有表善不善业的舍弃方式附论两部分。
非理舍戒分法
第一，分为律仪、不律仪和中间律仪的舍弃方式三部分。第一，又分为别解脱、禅定和无漏律仪的舍弃方式三部分。第一，分为总说舍弃方式和别说各宗主张两部分。
第一，在能理解语言者前以决定心舍戒，舍所依身（即）死亡转生，所依身衰损（即）男女二根同时生起，断除善根作为基础所依，以及近住戒则在前四种基础上加上夜晚过去而舍。以这五种因舍弃别解脱律仪。
第二，经部师和一些日出论师主张由四堕罪中任一发生而舍戒。红衣等其他部派认为正法隐没时因无学处界限和业边际而由此舍戒。师徒二位（世亲和无著）认为正法隐没后不能再受戒故不再生起，但不舍先前所有（戒律）。
有人说：若如此，因有比丘等具戒者，就成为正法未隐没，所以前说更好。迦湿弥罗诸师认为犯任一堕罪者在有无律仪方面如同负债者和有财者两者，同为破戒者和持戒者二者。"


 །དེ་ཡང་ལྟུང་བ་དེ་བཤགས་ན་ནི་ཚུལ་ལྡན་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ་བུ་ལོན་འཇལ་བ་བཞིན་དང་། འདི་ལའང་སྲོག་གཅོད་པའི་རྩ་ལྟུང་གཅིག་བྱུང་ན་སྲོག་གཅོད་སྤང་སྟོབས་ཀྱི་ཆ་ཐམས་ཅད་གཏོང་བ་དང་། དེས་ཐམས་ཅད་མི་གཏོང་བར་གང་བསད་པའི་སེམས་ཅན་དེ་ཁོ་ནའི་སྡོམ་པ་གཏོང་བར་འདོད་པ་གཉིས་ཡོད། དེ་ལ་རྣམ་འབྱེད་ལས་ཚུལ་འཆལ་ཞིག་དགེ་སློང་མ་ལ་ཆོས་འདོམས་ན་ལྟུང་བྱེད་དང་། དྲུག་ཚན་དྲུག་གི་མདོ་ལས། ལམ་སུན་འབྱིན་གསུངས་པ་སོགས་ལུང་དང་། སྤོང་བདུན་ཡན་ལག་སོ་སོ་བ་ཡིན་པས་གཅིག་བླང་བས་ཀུན་མི་ལེན་པ་ལྟ་བུ་སོགས་ཟེར། གཞན་དག་འདོམས་པའི་ལྟུང་བྱེད་ནི་ངན་སོང་དུ་འགྲོ་བ་ཙམ་ལ་དང་། ལམ་སུན་འབྱིན་པའི་དགེ་སྦྱོང་མིང་ཙམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་ལ་དགོངས་ལ། ཕམ་པ་ཅན་རབ་ཏུ་མི་འབྱིན་པ་ངོ་ཚ་ཁྲེལ་མེད་ཤས་ཆེན་པོས་ཉམས་པས་སོ། །གཏོང་བ་ལ་རྩ་ལྟུང་གཅིག་བྱུང་བས་གཏོང་ཡང་། ལེན་པ་ནི་དེ་དང་མི་འདྲ་སྟེ། སྡོམ་པ་ནི་ཐམས་ཅད་བསྡམས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་སོགས་ལུང་རིགས་མང་པོས་
3-121b
དེ་བཀགས་ལ། ཕམ་པ་འཆབ་བཅས་གཏོང་རྒྱུར་གསོར་མི་རུང་བ་དེ་ལེགས་པར་བཤད་དོ། །གཉིས་པ་བསམ་གཏན་གཏོང་ཚུལ། བས༷མ་གཏན༷་དུ་གཏོགས༷་པའི༷་དགེ༷་བ༷་གཟུགས་ཅན་ཡིན་པ་ཐམས་ཅད་ནི༷། ས༷་འཕོ༷ས་པ་ན་གོང་འོག་རང་སས་བསྡུས་པ་གཏོང་ལ་སྙོམས་འཇུག་ལས་ཉ༷མས་པ༷་དག༷་གིས༷་ཀྱང་གཏོང༷་ཞིང་། དངོས་གཞི་མ་ཐོབ་པའི་ཉེར་བསྡོགས་ཙམ་ནི་ཤི་བས་ཀྱང་གཏོང་ངོ་། །དེ༷་བཞིན༷་དུ་གཟུགས༷་མེ༷ད་གཏོགས༷་པའི་དགེ་བའང་འཕོས་ཉམས་གཉིས་ཀྱིས་སོ། །གསུམ་པ་འཕ༷གས་པའི༷་དགེ་བ་ཟག་མེད་ནི་འཕགས་པའི་འབྲས༷་བུ༷་ཕྱི་མ་ཐོབ༷་པས་ཞུགས་པ་དང་སྔ་མ་གཏོང་ལ། དབང་པོ་རྟུལ་པོ་སྦྱང༷ས་པས་རྣོན་པོ་ཐོབ་ན་བརྟུལ་སེམས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་གཏོང་ལ། འབྲས་བུ་ཕྱི་མ་གསུམ་ལས་ཉ༷མས་པ༷་དང་གསུམ་ལ༷ས་ཀྱང་གཏོང་ངོ་། །གཉིས་པ་སྡོམ་མིན་གཏོང་ཚུལ། སྡོམ༷་མིན༷་ནི་གཉེན་པོ་སྡོམ༷་པ༷་དང་པོ་གཉིས་གང་རུང་ཐོབ༷་པ༷་དང༷་། རྟེན་བོར་བ་དང་ཤུགས་ཆད་པས་ཤི༷་འཕོས་པ་དང༷་། རྟེན་ཉམས་པས་མཚ༷ན་གཉི༷ས་བྱུང༷་བ༷་ལ༷ས་གཏོང་ངོ་། །གསུམ་པ་བར་མའི་གཏོང་ཚུལ། བར༷་མ༷་ནི་འཕེན་ཤུགས༷་ཀུན་སློང་དྲག་པོ་ཆད་པ་དང་། ཁས་བླངས༷་པ་ཆད་པ་དང་། འཇུག་པའི་བྱ༷་བ༷་ཆད་པ་དང༷་། གཙུག་ལག་ཁང་དང་རྒྱ་སོགས་ལ་བརྟེན་པ་ནི་དེ་ཞིག་པས་དོན༷་ཆད་པ་དང་། ཚེ༷་དང་དགེ་བའི༷་རྩ༷་བ༷་ཆ༷ད་པ༷་ལ༷ས་ཀྱང་གཏོང་སྟེ། ཤི་འཕོས་པས་བར་མའི་དགེ་མི་དགེའི་རིགས་མིན་གཏོང་ལ། དགེ་རྩ་ཆད་པས་
3-122a
བར་མའི་དགེ་བའི་རིགས་མིན་གཏོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །
引述起善恶意而舍
གཉིས་པ་འཕྲོས་དོན། འདོ༷ད་པར་གཏོགས༷་པའི་དགེ༷་བ༷་གཟུགས༷་མིན༷་སེམས་སེམས་བྱུང་གི་ཐོབ་པ་མཚན་ཉིད་བཅས་པ་དེ་དག་ནི༷་དགེ་རྩ༷་ཆ༷ད་པ་དང་། གནས་གོང༷་དུ༷་བསམ་གཟུགས་སུ་སྐྱེས༷་པ༷་ལ༷ས་གཏོང་བར་འགྱུར་ལ་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་དགེ་བའི་གཏོང་རྒྱུ་ཁྱད་མེད་པར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཁམས་གསུམ་གྱི་ཉོ༷ན་མོང༷ས་པ༷་ཅ༷ན་གཟུགས༷་མིན༷་པ་སེམས་སེམས་བྱུང་མི་དགེ་བ་དང་སྒྲིབ་དང་། ཐོབ་པ་མཚན་ཉིད་དང་བཅས་པ་དག་ནི༷་འཇིག་རྟེན་དང་འདས་ལམ་གྱི་རང་རང་གི་གཉེན༷་པོ༷་སྐྱེས༷་པས༷་རྣམ༷་པར་ཉ༷མས་པར་འགྱུར༷་གྱི་གཞན་གྱིས་ནི་མིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་སྲིད་རྩེ་འདས་ལམ་ཁོ་ནས་སོ། །
所依
བཞི་པ་རྟེན་ལ། རྟེན་དངོས་དང་། རྟེན་གྱི་དབང་གི་སྡོམ་པ་སོགས་གསུམ་པོ་དེ་གནས་གང་ན་ཡོད་དཔྱད་པ་གཉིས། དང་པོ། དབང་པོ་གང་ཡང་མེད་པ་ཟ༷་མ༷་དང་། མ༷་ནིང༷་ནི་དབང་པོ་ཡོད་ཀྱང་ཉམས་པའོ། །སྒྲ༷་མི༷་སྙན༷་དང་། མཚ༷ན་གཉི༷ས་གཅིག་ཆར་དུ་ཡོད་པ་དེ་རྣམས་མ༷་གཏོགས༷་པའི་མི༷་རྣམ༷ས་ལ༷་སྡོམ༷་མིན༷་དང་། སྡོམ༷་པ༷འང་དེ༷་བཞིན༷་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"若忏悔此堕罪，则唯是持戒者，如还清债务。在这方面，有两种观点：一是犯一杀生根本堕罪时舍弃所有断杀生力的部分；二是不舍全部，只舍弃对所杀那一有情的律仪。关于这点，《毗奈耶分别》中说，破戒者为比丘尼说法犯堕罪，以及《六六经》中所说的'毁坏道'等教证，并且因为七断戒为各别支分，如同受持一支不能全部受持等说法。
其他人说，说法的堕罪仅指堕恶趣而言，'毁坏道'是指仅有沙门之名的沙门，不授具足戒给犯他胜罪者是因为无惭无愧程度深重而堕落的缘故。关于舍戒，虽然犯一根本罪而舍，但受戒则与此不同，因为律仪是全部防护的缘故。"以及许多教证和理由而排斥前说，善说了犯他胜罪并覆藏者为舍因且不堪恢复。
第二，舍禅定的方式：所有属于禅定的有色善法，转地时舍上、下、自地所摄，以及退失三摩钵提者也舍弃，仅获得近分而未得根本定者也因死亡而舍弃。同样，属无色界的善法也因转地和退失二因而舍弃。
第三，圣者的无漏善法因获得后位圣果而舍预流果位和前位，以及钝根通过修习获得利根时舍弃由钝心所摄（的道），以及从后三果退失时也舍弃。
第二，舍不律仪的方式：不律仪因获得前二种对治律仪任一种，以及舍所依身和力量衰竭而死亡，以及所依衰损而生起男女二根时而舍弃。
第三，舍中间（律仪）的方式：中间律仪因能力和猛烈发心断绝，以及断除誓言，以及断除所作行为，以及所依的寺院和围墙等毁坏而断目的，以及命终和善根断绝而舍弃，因为死亡转生舍中间的善不善无表，断善根舍中间的善无表的缘故。
引述起善恶意而舍
第二，附论：欲界所摄的无色善法即心和心所的有相得，因善根断绝，以及往生上地禅定和色界而舍弃；上二界善法的舍弃因缘已如前说。三界烦恼染污无色即心心所不善和有覆，以及有相得，则因各自世间和出世间对治生起而退失，而非由其他（因素）舍弃。因此，有顶仅由出世间道（舍弃）。
所依
第四，所依分为：所依本身，以及依所依力而考察律仪等三者处于何处两部分。第一，无任何根的阉人，以及虽有根但已衰损的半择迦，以及北俱卢洲人，以及同时有男女二根者，除此等外，诸人有不律仪，律仪也同样有。"


 །འདུལ་བ་ལས་ནི། སྐྱེས་ནས་དང་། ཟླ་ཕྱེད། འཁྱུད་ལྡང་།ཕྲག་དོག་ཅན། ཉམས་པ་སྟེ་ཕོ་མ་ནིང་ལྔ་དང་། མཚན་གཉིས་པ། གླེ་འདམས་པ། རྟག་ཏུ་ཟླ་མཚན་ཟག་པ་དང་། མི་ཟག་པ་དང་། མཚན་མ་ཙམ་ཡོད་པ་སྟེ་མོ་མ་ནིང་ལྔ་སྟེ་བཅུ་བཤད་ཅིང་། ཀུན་བཏུས་སུ་མ་ནིང་ལྔ་
3-122b
བཤད་ལ། གཏན་དབབ་བསྡུ་བར་གསུམ་ཡང་བཤད། གྲོང་ཆོས་ཀྱི་ནུས་པ་མེད་པ་ལ་ཟ་མ་མ་ནིང་དུ་ཡང་བཤད་དོ། །སྡོམ་མིན་གང་ལ་སྐྱེ་བ་དེ་དག་ལ་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་སྡོམ་པའང་སྐྱེ་ལ༷། འོན་ཀྱང་སྡོམ་པ་ནི་ལྷ༷་ལ༷འང༷་སྐྱེའོ་ཞེས་པ་ནི་ཁྱད་པར་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ། དེ་ཡང་མི༷་རྣམ༷ས་ལ༷་སོ་ཐར་སོགས་སྡོམ་པ་རྣམ་པ་གསུམ༷་མོ༷། །འདོ༷ད་ལྷ༷་དང་གཟུགས༷་སྐྱེས༷་ལྷ༷་རྣམ༷ས་ལ༷། བས༷མ་གཏན༷་སྐྱེས༷་ཀྱི་སྡོམ་པ་ཡོ༷ད་ལ། གཟུགས་མེད་ན་ནི་མིན་ཏེ། རང་ས་ན་གཟུགས་མེད་ལ། འོག་མར་ཐོབ་པ་དག་ཀྱང་ས་འཕོས་པས་གཏོང་བས་སོ། །ཟག༷་མེ༷ད་སྡོམ་པ་ཉི༷ད་བས༷མ་གཏ༷ན་ཁྱ༷ད་པ༷ར་ཅན་ཚངས་ཆེན་དང་འདུ༷་ཤེས༷་མེ༷ད་པའི་སེམ༷ས་ཅ༷ན་མ༷་གཏོགས༷་འདོད་པ་དང་དག་གཟུགས་སྐྱེས་རྣམས་དང་གཟུགས༷་མེ༷ད་པ་ན༷འང༷་འདས་འོངས་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་ཡོད་དེ། གཟུགས་མེད་རང་ས་ནས་གཟུགས་མེད་པས་སྡོམ་པ་མངོན་གྱུར་མེད་ཀྱང་། སྔར་གཟུགས་ཁམས་སུ་ཟག་མེད་སྡོམ་པ་གཏོང་རྒྱུ་མ་བྱུང་བར་གཟུགས་མེད་དུ་སྐྱེས་པ་དག་ལ་ཐོབ་པ་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚངས་པ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པ་མི་ཁོམ་པའི་གནས་ཡིན་པས་དང་། ཚངས་པ་དང་འདུ་ཤེས་མེད་པར་འཕགས་པ་མི་སྐྱེ་བས་སོ་ཟེར། ཐེག་ཆེན་པས་ལས་ཀྱིས་སྐྱེས་པའི་ཚངས་ཆེན་ལ་ཟག་མེད་མེད་ཀྱང་བྱང་སེམས་དེར་སྤྲུལ་པ་ལ་ཡོད་པར་འདོད་དོ། །འདོད་པའི་ལྷ་ལ་སོར་སྡོམ་མེད་དེ་སྐྱོ་བ་མེད་པས་སོ། །
经中类别
གཉིས་པ་མདོ་ལས་བྱུང་
3-123a
བའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས།
总义
དང་པོ་ལ། འབྲས་བུའི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བའི་རྣམ་གྲངས། མྱོང་འགྱུར་གྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བའི་རྣམ་གྲངས། ཀུན་སློང་གི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བའི་རྣམ་གྲངས། དཀར་ནག་མུ་བཞིར་དབྱེ་བའི་རྣམ་གྲངས། རྟེན་གྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བའི་རྣམ་གྲངས། བྱེད་ལས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བའི་རྣམ་གྲངས། ངོ་བོའི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བའི་རྣམ་གྲངས་དང་བདུན་ལས།
果差别
དང་པོ་ལ། ལས་སྤྱི་དང་།ཁམས་སོ་སོའི་འབྲས་བུ་མྱོང་བའི་ལས་གཉིས། དང་པོ། ལ༷ས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་ཡིད་འོང་བདེ༷་བ་མྱོང་བ་དང་། གཏན་དུ་སྡུག་བསྔལ་ལས་སྐྱོབ་པ་མྱང་འདས་འཐོབ་བྱེད་དང་། རྣམ་སྨིན་ཡིད་མི་འོང་མི༷་བདེ༷་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ལས་དང༷་། དེ་གཉིས་ལས་གཞན༷་མྱོང་བྱ་མི་འཕེན་པ་ནི༷་གསུམ་པོ་རིམ་པར་དགེ༷་དང༷་། མི༷་དགེ༷་དང༷་། གཞན༷་ལུང་མ་བསྟན་ཡི༷ན་ནོ། །འོ་ན་བསམ་གཏན་བཞི་པ་དང་གཟུགས་མེད་ཀྱི་དགེ་བའང་ལུང་མ་བསྟན་དུ་འགྱུར་ཏེ།བདེ་མི་བདེ་གཉིས་ཀ་མི་མྱོང་བའི་ལས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ས་དེའི་དགེ་བ་ནི་ཉེར་ཞིའི་བདེ་བ་མྱོང་བའི་ལས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་བདེ་བ་མྱོང་འགྱུར་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་པ་ཕལ་ཆེ་བའི་དབང་དུ་བྱས་སོ་ཞེས་ཟེར་ཀྱང་སྔ་མ་ལེགས། རང་གི་ཆེད་དུ་གཉེར་བྱའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པས་འདོད་པ་ཡིན་ཏེ། འདོད་པ་ནི་རང་དང་མཐུན་པས་བདེ་བའོ། །གཉིས་པ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། བསོ༷ད་ནམས༷་དང་། བསོ༷ད་ནམས༷་མིན༷་པ་
3-123b
དང་། མི༷་གཡོ༷་བ་སྟེ་གསུམ་དང་། བདེ༷་བ༷་མྱོང༷་འགྱུར༷་དང་། ལ༷་སོ༷གས་པས་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་འགྱུར། གཉིས་ཀ་མིན་པ་མྱོང་འགྱུར་དང་གསུ༷མ་ཡོད་དོ། །གཉིས་པ་ལ། དངོས་དང་། ཞར་བྱུང་གཞན་གྱི་འདོད་པ་བཀོད་པ་གཉིས། དང་པོ། བསོ༷ད་ནམས༷་ནི་འདོ༷ད་ཁ༷མས་སུ་གཏོགས་པའི་དགེ༷་བའི༷་ལ༷ས་ཡིན་ལ། མི༷་གཡོ༷་བའི་ལས་ནི་ཁམས་གོང༷་མ༷་གཟུགས་གཟུགས་མེད་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པའི༷་དགེ་བ་ཡིན་ནོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"《律》中说：生来的、半月的、拥抱勃起的、嫉妒的、衰损的，这五种男性半择迦；以及双性人、混合的、常时经血流出的、不流出的、仅有女相的，这五种女性半择迦，共十种。《摄集论》中则说有五种半择迦，《决定分别摄》中又说有三种。缺乏村落法能力者也说为阉人半择迦。
不律仪于何处生起，则律仪也因是其对治而于彼处生起；但律仪也能在天人中生起，这是不同之处。
第二，诸人中有别解脱等三种律仪。欲界天和色界天中有禅定所生律仪，无色界中则没有，因为自地中无色，而先前获得的也因转地而舍弃。无漏律仪在大梵天和无想有情之外的欲界和净色界诸天以及无色界也有，通过过去和未来的相续关系而有。因为无色界自地中无色，所以没有现行的律仪，但先前在色界中未舍无漏律仪而生无色界者，有得的相续关系。
梵天因具有颠倒见解，无想天是无暇处，以及梵天和无想天中不生圣者，故无（无漏律仪）。大乘认为，业所生的大梵天无无漏律仪，但菩萨在彼处的化现则有。欲界诸天无别解脱律仪，因为无厌离心。
经中类别
第二，经中所出现的名相分类有总说和别说两部分。
总义
第一，分为从果分类的名相，从受用分类的名相，从发心分类的名相，白黑四句分类的名相，从所依分类的名相，从作用分类的名相，从本体分类的名相七部分。
果差别
第一，分为总说业和别说各界领受果业两部分。第一，业的异熟悦意受乐，以及永远从苦中救护获得涅槃，以及异熟不悦意受苦的业，以及异于这二者不能牵引所受用的，这三者依次是善业、不善业、以及其他无记业。
若问：第四禅和无色界的善业也应是无记，因为是既不受乐也不受苦之业？（答：）彼地的善业是受近静乐之业的缘故，或者是说"受乐善业"是就大多数而言。虽有此说，但前者更好。因为是自己所希求的果，故是欲乐，欲乐即与自己相顺故为乐。
第二，分为标示和解释两部分。第一，有福业、非福业和不动业三种，以及乐受异熟业、等等（苦受异熟业）和非二受异熟业三种。第二，分为正说和附带说明他宗观点两部分。第一，福业是属欲界的善业，不动业是从上界色界和无色界所生的善业。"


 །གང༷་གི་ཕྱིར༷་མི་གཡོ་ཞེ་ན། དེ་དག་གི་དགེ་འབྲས་རང་གི་ས༷་ནི༷་དེ༷་དག༷་ཏུ༷་དེའི་དགེ་བའི་ལ༷ས་རྣམ༷་སྨིན༷་པའི་ཕྱིར༷་དང་། ས་གཞན་དུ་མི༷་གཡོ༷་བའི་ཕྱིར༷་རོ། །འོ་ན་མདོ་ལས་བསམ་གཏན་དང་པོ་གསུམ་གཡོ་བར་བཤད་པ་དང་འགལ་ཞེ་ན། དེ་ནི་རྟོག་དཔྱོད་དགའ་བདེས་གཡོ་བ་ལ་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཡོ་བར་བཤད་དེ། དེ་ནི་རྣམ་རྟོག་བསམ་གཏན་གྱི་སྐྱོན་གྱིས་གཡོ་བ་ཡིན་ལ། སྐབས་འདིའི་གཡོ་མི་གཡོ་ནི་རྣམ་སྨིན་ས་གཞན་དུ་གཡོ་མི་གཡོའོ། །འདོད་པའི་ལས་ནི་ལྷར་སྐྱེ་འགྱུར་ཡང་དུད་འགྲོ་སོགས་སུའང་སྨིན་པ་ཡོད་པས་སོ། །བསོད་ནམས་མིན་པ་མི་དགེ་བ་ཡིན་པར་གྲགས་པའི་ཕྱིར་མ་བཤད་དོ། །འདོད་ནས་བས༷མ་གཏ༷ན་གསུ༷མ་པའི༷་བར༷་གྱི་དགེ༷་བ༷་ཐམས་ཅད་ནི་བདེ༷་བ༷་མྱོང༷་འགྱུར༷་ཏེ། ས་དེ་དག་ན་ཚོར་བ་དེ་ཡོད་ཅིང་། དེ་དགེ་བ་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ༷་ཡན༷་ཆ༷ད་བཞི་པ་དང་གཟུགས་མེད་བཞིའི་དགེ་བ་ནི་སྡུག༷་མིན༷་བདེ༷་མིན༷་
3-124a
ཏེ། བཏང་སྙོམས་མྱོང༷་བར་འགྱུར༷་བ༷་ཡི་ལས་དང་། སྡུག༷་བསྔལ༷་མྱོང༷་འགྱུར༷་གྱི་ལས་ནི་འདོད་པ་འདིའི༷་མི༷་དགེ༷་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །མྱོང་འགྱུར་གསུམ་པོའང་ཚོར་བ་འབའ་ཞིག་མིན་ཏེ་དབང་ཡུལ་ཤེས་པའི་ཚོགས་བཅས་སོ། །གཉིས་པ། བསམ་གཏན་བཞི་པའི་འོ༷ག་སྟེ་དེ་མན་ཆད་བསམ་གཏན་གསུམ་ན༷འང༷་བར༷་མ༷་བཏང་སྙོམས་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ལས་ཡོ༷ད་དོ༷། །ཞེས༷་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་ཁ༷་ཅི༷ག་ཟེར༷་ཏེ༷། གང༷་གི༷་ཕྱིར༷་ན་བས༷མ་གཏན༷་ཁྱ༷ད་པར༷་ཅན་གྱི་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་ནི་དགེ་ལས་རྣམ༷་སྨིན༷་ཡིན་པ་ལ༷ས་ཤེས་པས་སོ་ཟེར། སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་བསམ་གཏན་དང་པོའི་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་རྣམ་སྨིན་ནི། དང་པོའི་མིག་ཤེས་སོགས་གསུམ་གྱི་འཁོར་བྱུང་བདེ་དབང་ཡིན་ནོ་ཟེར། ཁ་ཅིག་དེ་ནའང་རྣམ་སྨིན་གྱི་ཚོར་བ་མེད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་ཇི་སྙེད་པ། རྒྱུ་མཐུན་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ་ཟེར། དེ་གཉིས་ཀའང་བསྟན་བཅོས་དང་འགལ་ཏེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལས། ལས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་སེམས་ཚོར་ཁོ་ནར་སྨིན་པར་འགྱུར་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། ཡོད་དེ་རྟོག་པ་མེད་པའི་ལས་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ལ། རྟོག་མེད་ཀྱི་ལས་དགེ་བ་ནི་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ཡན་ཆད་ན་ཡོད་དེ། དང་པོའི་དངོས་གཞི་མན་ཆད་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་པའི་ལུང་འདིས་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལས་ལ་
3-124b
རྣམ་སྨིན་ཡོད་ཅིང་དེ་ཡང་སེམས་ཚོར་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ། །ཡང་བསྟན་བཅོས་ལས། སྔ༷་ཕྱི༷་མེ༷ད་པར་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ལས་གསུམ༷་གྱི་རྣམ་སྨིན་སྨིན༷་པར་འདོ༷ད་པའི་ཕྱིར༷་ཡང་། འོག་འདོད་པ་ན་ཡང་བཏང་སྙོམས་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ལས་ཡོད་པར་ཤེས་ཏེ། ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་ལས། འདི་ལྟར་ལས་གསུམ་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་སྔ་ཕྱིར་མེད་པར་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན་ཡོད་དེ། བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་གཟུགས་སོ། །སྡུག་བསྔལ་མྱོང་འགྱུར་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་སོ། །བདེ་བའང་མ་ཡིན། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི། སེམས་དང་ལྡན་པ་མིན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་སོ། །ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ་ས་གཞན་ན་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ལས་མེད་པས་སོ། །ལུང་གི་དོན་ཡང་མཐོ་རིས་ཀྱི་མིག་སོགས་དང་། རྣམ་ཤེས་ཚོགས་ལྔའི་སྡུག་བསྔལ་དབང་པོ་དང་། ལྡན་མིན་སྲོག་དབང་སོགས་སོ། །འདི་ཡང་དགེ་བ་སྟོབས་ཆུང་བའི་དབང་དུ་སྟེ། སྟོབས་ཆེན་སེམས་སེམས་བྱུང་ཡང་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། མི་དགེས་བདེ་བ་མྱོང་འགྱུར་མི་སྲིད་པས་དང་། ལུང་མ་བསྟན་ལ་རྣམ་སྨིན་མེད་པས་སོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"为何称为不动？因为那些善果唯在其自地成熟，其善业在彼等处异熟，不在其他地变动的缘故。若问：这与经中说前三禅为动摇相矛盾？那是指圣者们说它们被寻伺喜乐所动摇，是指被妄想禅修过失所动摇，而此处的动与不动是指异熟在他地动摇或不动摇。欲界业虽然转生为天，但也有成熟为旁生等的可能性。
非福业是不善业，因为众所周知所以未作说明。从欲界到第三禅的一切善业都是乐受异熟，因为在那些地中有此受，且唯从善业而生的缘故。从此以上，第四禅和四无色的善业是非苦非乐、即舍受异熟业，而苦受异熟业唯是此欲界的不善业。这三种受异熟不仅仅是受，还包括根、境、识的聚集。
第二，古代某些阿阇黎说：'在第四禅以下乃至三禅中也有中间舍受异熟业。'其理由是能知殊胜禅定的舍受是善业异熟。有阿阇黎说，初禅的殊胜禅定的异熟是初禅眼识等三者眷属生起的乐根。有的说，彼处也无异熟受，但有多少舍受是从等流而生。
这两种说法都违背论典。《品类足论》说：'问：是否有业的异熟唯成熟为心受？答：有，即无寻的善业。'无寻的善业唯在殊胜禅定以上有，因为初禅根本定以下都有寻的缘故。此教证表明殊胜禅定的业有异熟，而且是心受。
又，论典中说：'因为承认三种无先后次序异熟业的异熟成熟，故知在下界欲界中也有舍受异熟业。'《智入经》中说：'问：三种业的异熟是否有无先后次序的异熟？答：有。乐受异熟是色法，苦受异熟是心法和心所法，非苦非乐受异熟是非相应行法。'因为其他地中无苦受异熟业。
经文的意义是：善趣的眼等，识聚五苦根，以及非相应的命根等。这也是就弱小善业而言，因为强大善业的心心所也成为乐受异熟，不善业不可能有乐受异熟，无记业无异熟的缘故。"


 །འོ་ན་དགེ་བ་ཡིན་ན་བདེ་བ་མྱོང་འགྱུར་མིན་ཏེ་བཏང་སྙོམས་ཀྱང་ཡོད་དོ་ཟེར་ན་འདོད་དེ། གོང་མ་སྤྱིའི་དབང་དུའོ་ཟེར། །
所受差别
གཉིས་
3-125a
པ་ལ་སྤྱིར་མྱོང་འགྱུར་གྱི་དབྱེ་བ་དང་། རྣམ་སྨིན་མྱོང་འགྱུར་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། གཞན་ཡང་མྱོང་འགྱུར་ལྔ་སྟེ། ངོ༷་བོ༷་ཉི༷ད་ཀྱིས་མྱོང་འགྱུར་ཚོར་བ་དང༷་། མཚུངས༷་ལྡན༷་གྱིས་མྱོང་འགྱུར་རེག་པ་དང༷་། དམི༷གས་པ༷འི་མྱོང་འགྱུར་ཡུལ་དང༷་ནི༷། རྣམ༷་སྨིན༷་མྱོང་འགྱུར་མཐོང་ཆོས་སོགས་ལྟ་བུ་དང༷་། མངོ༷ན་སུམ༷་དུ༷་ནི༷་མྱོང་བར་འགྱུར༷་བ༷འི་ལ༷ས་ནི་བདེ་བ་མངོན་དུ་གྱུར་ན་གཞན་གཉིས་འགག་པ་ལྟ་བུའོ། །དེས་ན་དང་པོ་བཞི་ཚོར་བ་སྤྱི་དང་། ལྔ་པ་བྱེ་བྲག་མྱོང་བའོ། །ཞེས་སོ། །འདི་ལ་དཔག་ན་གོང་གི་མྱོང་འགྱུར་ནི་ཚོར་བ་དངོས་ལ་མིན་ཏེ་འབྲས་མིང་རྒྱུ་ལ་བཏགས་པ་འདྲ་དཔྱོད། དེ་ལྟར་མྱོ༷ང་འགྱུར༷་རྣམ༷་པ༷་ལྔ༷་ལས་འདི་ནི་རྣམ་སྨིན་མྱོང་འགྱུར་ཡི༷ན་ནོ༷། །གཉིས་པ་ལ། དབྱེ་བ་དང་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ་ལ། བྱེ་སྨྲའི་འདོད་པ་དང་། དཔེ་སྟོན་པའི་ལུགས་གཉིས། དང་པོ་ལའང་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ། བདེ་བ་མྱོང་འགྱུར་སོགས་གསུམ་པོ་དེ༷་ཡང༷་མྱོང་བར་ངེས༷་པ་དང༷་། མ༷་ངེས༷་དང༷་། ངེས་པ་ལའང་མཐོང༷་བའི༷་ཆོས༷་ལ༷་མྱོང་འགྱུར་དང་། སོ༷གས་པས་སྐྱེས་ནས་དང་། ལན་གྲངས་གཞན་པ༷་ལ༷་མྱོང༷་བར་འགྱུར༷་བའི་ཕྱིར༷་ན༷་མྱོང་བར་ངེས༷་པ་ལའང་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་མོ། །དེ་ལྟར་ངེས་པ་གསུམ་མ་ངེས་པ་དང་བཞིའོ། །གཉིས་པ། ཁ༷་ཅི༷ག་དེ་གསུམ་སྟེང་མ་ངེས་པ་ལ་རྣམ་སྨིན་ངེས་མ་ངེས་གཉིས་བརྩིས་པས་ལ༷ས་རྣམ༷་པ་ལྔ༷་ཡིན་ནོ་ཞེས༷་ཟེར༷་རོ། །གཉིས་པ་མདོ་
3-125b
སྡེ་བའི་ལུགས། གཞན༷་དཔེས་སྟོན་པ་དག༷་གནས་སྐབས་མྱོང་བར་ངེས་པ་དང་། མ་ངེས་པ་དང་། རྣམ་སྨིན་མྱོང་བར་ངེས་པ་དང་། མ་ངེས་པ་དང་མུ༷་ནི༷་བཞི༷་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་གནས་སྐབས་ངེས་ལ་རྣམ་སྨིན་མ་ངེས་པ་ནི་གལ་ཏེ་མྱོང་ན་མཐོང་ཆོས་སོགས་ལ་མྱོང་འགྱུར་ཡིན་ནའང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ངེས་པའོ། །རྣམ་སྨིན་ངེས་ལ་སྐབས་མ་ངེས་པ། རྣམ་སྨིན་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་མྱོང་ལ། མཐོང་ཆོས་སོགས་ལ་ནི་མ་ངེས་པ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་ཀ་ངེས་པ་མཐོང་ཆོས་སོགས་ལ་རྣམ་སྨིན་མྱོང་བར་ངེས་པའོ། །གཉིས་ཀ་མ་ངེས་པ་ནི་གོ་སླའོ། །དེ་ལྟར་ན་ངེས་པ་ལ་མཐོང་ཆོས་སོགས་ལ་ངེས་མ་ངེས་གཉིས་གཉིས་དྲུག་དང་། མ་ངེས་ལ་གནས་སྐབས་དང་རྣམ་སྨིན་མ་ངེས་གཉིས་ཏེ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ། །ཁ་ཅིག་མཐོང་མྱོང་གི་ལས་སྟོབས་ལྡན་ཡིན་ཕྱིར་སྐྱེས་ནས་མྱོང་སོགས་ཡོད་ཀྱང་འདིར་མགོ་རྩོམ་པའི་དབང་དུ་སྟེ་གཞན་དུ་ན་ལས་ཆེ་བའི་འབྲས་བུ་ཆུང་བར་ཐལ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཟེར། བྱེ་སྨྲས་ལས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཐ་དད་པས་མཐོང་ཆོས་ལ་མྱོང་བ་ནི། སྐྱེས་ནས་སོགས་མིན་ཏེ། དཔེར་ན་ལྕམ་པ་ཟླ་བ་ཕྱེད་གཉིས་ན་འབྲས་བུ་སྨིན་ལ། ནས་གྲོ་སོགས་ཟླ་བ་དྲུག་ན་སྨིན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས༷་འདོད་དོ་ཟེར༷་ཅེས་པ་ནི་ཅུང་ཟད་མ་རངས་པའོ། །གཉིས་པ་རྣམ་སྨིན་མྱོང་འགྱུར་ཁྱད་པར་དུ་བཤད་པ་ལ། སྤྱི། བྱེ་བྲག །ཞར་བྱུང་གསུམ། དང་པོ་ལ། རིས་མཐུན་གཞན་འཕེན་མི་འཕེན་དཔྱད་པ་དང་། གང་ན་ཡོད་དཔྱད་པ་གཉིས། དང་པོ། སྐྱེས་ནས་མྱོང་འགྱུར་སོགས་གསུ༷མ་
3-126a
གྱིས༷་རིས༷་མཐུན་པ་སྲོག་དབང་ནི༷་འཕེན༷་པར༷་བྱེ༷ད་ལ་མཐོང་མྱོང་གིས་མིན་ཏེ། འདིའི་སྲོག་དབང་ཐོབ་ཟིན་ལ་རིས་མཐུན་གཞན་གསར་དུ་འཕེན་ན་འདིར་མྱོང་འགྱུར་མིན་པས་ཁྱབ་བོ། །དེས་ན་གཞན་གྱིས་འཕང་ཟིན་དེར་སྨིན་ལ་ཚེ་བསྲིང་བའི་བསོད་ནམས་སོགས་ནི་བར་ཆད་སེལ་བ་ཙམ་ཡིན་ནོ་ཟེར། རྣམ་སྨིན་ནི་བཞི་ཀས་ཀྱང་འཕེན་ནོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"若问：善业不一定是乐受异熟，因为也有舍受异熟？答：承认。这是就上界总体而言。
所受差别
第二部分分为总说受报差别和别说异熟受报两部分。第一，另有五种受报：自性受报即受，相应受报即触，所缘受报即境，异熟受报如现法等，以及现前受报，如乐受现前时其他二受（苦、舍）灭止之类。因此，前四种是总体受，第五是别别受。据此推测，前文的受报并非直接指受，而是如以果名施于因，请思考。如是五种受报中，此是异熟受报。
第二部分分为区分和特点两部分。第一又分为有部主张和譬喻师传统两部分。第一又有两种传统，第一种：乐受异熟等三种又分为定受和不定受，定受又分为现法受、等等（生后受）和余生受，所以定受有三种。如是，定受三种加上不定受共四种。第二，有些人说，在这三种基础上，加上不定中的异熟定与不定二种，称为五种业。
第二，经部的传统：其他譬喻师认为有四句：时位定受，时位不定受，异熟定受，异熟不定受。其中，时位定而异熟不定是指若受报，则定于现法等时受，但异熟不定。异熟定而时位不定是指定有异熟，但不定于现法等时受。两者皆定是指定于现法等时受定异熟。两者皆不定易于理解。如此，在定受中，于现法等有定不定两类各三种共六种，加上不定中的时位不定和异熟不定二种，共八种。
有人说，现法受业因力强大，所以虽有生后受等，但这里是就开端而言，否则大业的果将成小，这是不合理的。有部认为因业的自性不同，所以现法受不同于生后受等，如同莲子于半月或一月内成熟，而大麦等在六个月成熟一样。对此说法稍有不满。
第二，别说异熟受报分为总说、别说和附论三部分。第一分为考察是否能牵引同类其他和考察何处有两部分。第一，生后受等三种能牵引同类命根，现法受则不能，因为已获得此命根，若新牵引其他同类，则已不属于此处所受。因此，已被其他（业）所牵引者成熟于彼，而延寿福业等仅是消除障碍而已。而异熟则由四种都能牵引。"


 །གཉིས་པ་ལ། ས་གང་ན་ཡོད་དང་། རྒྱུད་གང་ན་ཡོད་དཔྱད་པ་གཉིས།དང་པོ། གལ་ཏེ་ལས་བཞིས་རྣམ་སྨིན་འཕེན་པ་ཁམས་དང་། ས་ཐམས་ཅད་ན་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། ཁམས་གསུམ་གཏོགས་པའི་ས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ན༷་ནི༷་འཕེན༷་པ༷་ཡི་ལས་བཞི༷་ཡོད་ལ་ཞེས་སྤྱིར་བསྟན་ནས་དམིགས་བསལ་ནི། དམྱལ༷་བ༷་ན༷་ནི༷་དགེ༷་བའི༷་སྐྱེས་ནས་སོགས་གསུམ༷་ཡོད་ཀྱི་མཐོང་ཆོས་ལ་མྱོང་བ་མེད་དེ། དེ་ན་རྣམ་སྨིན་ཡིད་འོང་མེད་པས་སོ། །གཉིས་པ། འདོད་པ་ལ་སོགས་པ་གང༷་ལ༷ས་འདོ༷ད་ཆགས༷་བྲལ༷་བ་དེ་ཡང་མི་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་བརྟན༷་པའི༷་བྱིས༷་པ༷འང་བྲལ་རྒྱུའི་ས་དེར༷་སྐྱེས༷་ནས་མྱོང༷་འགྱུར་གྱི་ལས་མི༷་བྱེ༷ད་ལ་གཞན་གསུམ་བྱེད་དེ་དེ་ནི་ཕྱི་མར་སོགས་ལ་གོང་མ་ཁོ་ནར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདོད་སོགས་ལས་ཆགས་བྲལ་འཕ༷གས་པ༷་བརྟན་པ་དེ་ཡང་སྐྱེས་མྱོང་དུ་མ་ཟད་ལན་གྲངས་གཞན༷་དུའང༷་མྱོང༷་བའི་ལས་མི༷་བྱེ༷ད་དེ་དེ་ནི་ས་དེར་གཏན་དུ་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །མཐོང་ཆོས་དང་མ་ངེས་པ་བྱེད་དོ། །ཕྱིས་འཕགས་པ་དེ་དག་ཆགས་པ་བྲལ་ཡང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ན་
3-126b
སྐྱེས་ནས་དང་། ལན་གྲངས་གཞན་གཉིས་ལ་མྱོང་འགྱུར་ཡང་བྱེད་དོ། །སྲིད་རྩེའི་སེམས་ཐོབ་པའི་འཕགས་པའང་ཉམས་ནས་གཟུགས་སུ་སྐྱེ་བར་བཤད་པས་སོ། །འདོ༷ད་པ་དང་སྲིད་རྩེ༷འི་ཆགས་བྲལ་འཕགས་པ་ནི་མི༷་བརྟན༷་པ༷་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ཡང༷་སྐྱེས་ནས་དང་། ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་འགྱུར་གཉིས་བྱེད་པ་མིན༷་ཏེ། དེ་གཉིས་ནི་ཕྱིར་མི་འོང་དང་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་གནས་ཡིན་ན་འབྲས་བུ་ལས་ཉམས་པ་ནི།འབྲས་ལས་ཉམས་པ་འཆི་བ་མེད། །ཅེས་ངེས་པར་སོར་ཆུད་པར་བྱེད་པས་ཁྱབ་པས་སོ། །མ་ངེས་པ་དང་མཐོང་ཆོས་མྱོང་འགྱུར་བྱེད་སྲིད་དོ། །ཐམས་ཅད་ན་འཕེན་པ་བཞི་ཡོད་ན་སྲིད་པ་བར་མ་ནའང་ལས་ཀྱི་འཕེན་པ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། ཡོད་དེ། འདོད་པའི་སྲི༷ད་པ༷་བར༷་མ༷་ནི་འདོ༷ད་པའི་ཁ༷མས་སུ༷་འཕེ༷ན་པ༷་རྣམ༷་པ༷་ཉི༷་ཤུ༷་རྩ་གཉི༷ས་འཕེན་པར་བྱེད་དེ། ནུར། མེར། ནར། གོར། རྐང་ལག་འགྱུས་པ་སྟེ་མངལ་གྱི་གནས་སྐབས་ལྔ་དང་། བྱིས། གཞོན། དར། དར་ཡོལ། རྒན་པོ་སྟེ་སྐྱེ་བའི་གནས་སྐབས་ལྔ་དང་བཅུ་སྟེ། དེ་བཅུ་པོར་མྱོང་བར་ངེས་མ་ངེས་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་དང་། སྲིད་པ་བར་མ་རང་ཉིད་དུ་མྱོང་བར་ངེས་མ་ངེས་གཉིས་ཏེ་ཉེར་གཉིས་སོ། །དེ་དག་མྱོང་ངེས་ཀྱི་ལས་བཅུ་གཅིག་པོ་དེ༷་ཉི༷ད་མཐོང༷་ཆོས༷་ལ་མྱོང་བའི་འབྲས༷་བུ༷་ཅ༷ན་ཡིན་ལ། གནས་སྐབས་བཅུ་གཅིག་པོ་དེ༷་ནི༷་རིས༷་མཐུན་པ་གཅི༷ག་ཁོ༷་ན༷་ཡི༷ན་ཏེ། སྐྱེས་ནས་མྱོང་
3-127a
འགྱུར་གྱི་ལས་གཅིག་ཁོ་ནས་འཕངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྲིད་པ་བར་མ་མཐོང་མྱོང་ལས་གཞན་གཉིས་མ་བཤད་དེ། འདི་བློ་མི་གསལ་བས་ལས་གཞན་མི་བྱེད་གསུངས་ཏེ་མི་ལྡོག་པར་འདོད་པས་སོ། །འདོད་ཁམས་སུ་ཞེས་པ། གཟུགས་ན་ནུར་ནུར་སོགས་གནས་སྐབས་བཅུ་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། གཟུགས་མེད་ན་བར་སྲིད་མེད་པས་སོ། །མྱོང་བར་ངེས་མ་ངེས་ཉེར་གཉིས་ནི། སྤྱིར་བསྟན་ཏེ། བྱེ་བྲག་ལ་གཉིས་གཉིས་ཀྱིས་ཤེས་འདྲའོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"第二分为：考察何地中有和考察何相续中有两部分。第一，若问：四种业牵引异熟是否存在于一切界地？答：一切三界所摄地中都有四种牵引业。总说如此，特殊情况是：地狱中有三种善业，即生后等三种，但无现法受业，因为那里没有悦意异熟。
第二，已离欲爱等的稳固凡夫若不退失，则不造生后受业，而造其他三种，因为彼将来唯生上地。离欲爱等的稳固圣者不仅不造生后受业，也不造余生受业，因为彼永远不再返回该地。但会造现法受和不定受业。
后来那些圣者虽离贪但是具有退失法性，也会造生后和余生两种受业。如说获得有顶心的圣者也会退失而生色界。
离欲界和有顶贪的圣者，即使是不稳固且具退法性者，也不造生后受和余生受业，因为这两种是不还果和阿罗汉果位住，若从果位退失者，如说'从果退失者必无死亡'，必定会恢复，因此不会（造此二业）。但可能造不定受和现法受业。
若一切处都有四种牵引业，那么中有中是否也有业的牵引力？答：有。欲界中有能牵引欲界中二十二种，即：凝酪、胞、肉、硬肉、肢体形成五种胎内阶段，以及婴儿、童年、青年、壮年、老年五种出生阶段共十种，这十种各分为定受和不定受二类，加上中有自身的定受不定受二种，共二十二种。
这十一种定受业就是现法受果之业，而这十一种阶段仅属同一类，因为由一个生后受业所牵引。中有中未说现法受以外的二种业，这是因为说中有心不清晰故不造其他业，认为它不会逆转（即一定会转生）。
说'在欲界'，是因为色界无凝酪等十种阶段，无色界无中有的缘故。定受不定受二十二种是总说，别说则以二二分类法可类推了解。"


 །གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ལ། ངེས་པར་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་དང་། མཐོང་ཆོས་མྱོང་འགྱུར་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། མྱོང་ངེས་ཀྱི་ལས་གང་ཞེ་ན། ཉོ༷ན་མོང༷ས་པའམ་རབ༷་ཏུ་དང༷་པ་དྲག༷་པོའི༷་ཀུན་སློང་ཅན་གྱིས་བྱས་པའི་དགེ་མི་དགེའི་ལས་ད༷ང་། ཀུན་སློང་དེ་མེད་ཀྱང་ཡོན༷་ཏན༷་ཞིང༷་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ད༷ང་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་ཅན་རྒྱུན་ཞུགས་དང་། དགྲ་བཅོམ་འབྲས་གནས་དང་། སྙོམས་འཇུག་ཁྱད་པར་ཅན་འགོག་པ་དང་། བྱམས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པ་རྣམས་ལ་ཕན་གནོད་བྱས་པ་སོགས་དང་། དགེ་མི་དགེ་རྒྱུན༷་ཆགས༷་སུ༷་བྱ༷ས་པ༷་ག༷ང་ཞིག༷་ཡི༷ན་པ༷་དང༷་། ཕ༷་མ༷་གསོད༷་པའི་ལས་གང༷་ཡིན་པ་དེ༷་དག་ནི་ཞིང་བསམ་སྦྱོར་བ་གསུམ་སྟོབས་དང་ལྡན་པས་དེ་མྱོང་བར་ངེས༷་སོ༷། །གཉིས་པ་ལ་སྤྱི་དང་། ཞིང་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། ཡང་མཐོང༷་ཆོས༷་ལ་འབྲ༷ས་བུ༷་མྱོང་བ་ཅ༷ན་གྱི༷་ལ༷ས་དེ་ཅི་ལྟ་བུ་
3-127b
ཞེ་ན། ཞི༷ང་དང༷་བས༷མ་པའི༷་ཁྱ༷ད་པ༷ར་ལ༷ས་འགྱུར་བ་གཉིས་ཡོད་དེ། སྔོན་སྟོན་པ་མ་ཕམ་པ་ཞེས་པའི་བསྟན་པ་ལ་སྟོན་པ་འདི་ཕྱུགས་པོའི་བུར་སྐྱེས་པ་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་ཅིང་སྡེ་སྣོད་གསུམ་པར་གྱུར་ཏོ། །དེའི་ཚེ་དགེ་འདུན་ལ་རྩོད་པ་བྱུང་བ་དེས་སླར་སྤེལ་བས། དགེ་སློང་མདོ་སྡེ་འཛིན་པ་ཞིག་གིས་སྡེ་སྣོད་གསུམ་པ་བཏོན་ནས་རྩོད་པ་ཞི་བར་བྱས་པ་དང་། སྡེ་སྣོད་གསུམ་པ་ཁྲོས་ཏེ་བུད་མེད་རྣམས་ཀྱིས་རྩོད་པ་ཞི་བར་བྱས་སོ་ཞེས་ཚིག་རྩུབ་སྨྲས་མ་ཐག༷་བུད་མེད་དུ་གྱུར་ཅིང་སླར་ཡང་སྐྱེ་བ་ལྔ་བརྒྱར་བུད་མེད་དུ་སྐྱེས་སོ། །ཕྱིས་རིན་ཆེན་གཙུག་ཏོར་ཅན་ལ་དད་པར་བྱས་པས་སྐྱེས་པའི་ལུས་ཐོབ་བོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་དང་། བསམ་པ་ནི། སྔོན་རྒྱལ་པོ་ཀ་ནི་ཀའི་ཉུག་རུམ་པ་ལོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་ཡོད་པ་དེས་མི་ཞིག་གིས་གླང་ལྔ་བརྒྱ་དེད་ནས་འགྲོ་བ་ལ་ཅི་བྱེད་དྲིས་པས་འབྲས་བུ་འབྱིན་ཏོ་ཟེར་བ་བདག་གིས་ཀྱང་སྔོན་འདི་ལྟ་བུ་བྱས་པས་ད་ལྟ་འདི་མྱོང་ལ། འདིས་ཀྱང་འདི་བྱས་པས་སྐྱེ་བ་མང་པོར་བདག་ལྟ་བུ་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ་སྙམ་ནས། གླང་དེ་རྣམས་ནོར་གྱིས་ཉོས་ཏེ་བསམ་པ་དྲག་པོས་འབྲས་བུ་འབྱིན་པ་ལས་བཏང་བ་དང་། དེར་མཐོང་བའི་ཆོས་དེ་ལ་སྐྱེས་པའི་དབང་པོ་བྱུང་ངོ་ཞེས་གྲགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ན་འདོད་པ་སོགས་ས༷་དེའི༷་འདོ༷ད་ཆགས༷་དང་གཏན༷་དུ་བྲལ༷་བའི་ཕྱིར༷་ས་དེར་སླར་མི་སྐྱེ་བ་ཡུལ་འཕོ་ན་བུ་ལོན་ལྡང་བ་ལྟར་དེར་མྱོང་ངེས་ཀྱི་ལས་རྣམས་ནི་རྣམ༷་སྨིན༷་ངེས་པ༷་གང༷་ཡི༷ན་པ༷་མཐོང་
3-128a
ཆོས་དེ་ལ་མྱོང་བའོ༷། །གཉིས་པ་ཞིང་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ། འཕགས་པ་ག༷ང་ད༷ག་འགོ༷ག་པའི་སྙོམས་འཇུག་ལ་ཞུགས་ལྡང་དང་། བྱམ༷ས་པ་དང་། ཉོ༷ན་མོང༷ས་མེ༷ད་པ་དང་། མཐོ༷ང་ལམ་དང༷་། དགྲ༷་བཅོ༷མ་གྱི་སྙོམས་འཇུག་འབྲས༷་བུ་ལས་ལངས༷་པ༷་སྟེ། གང་ཟག་ལྔ་པོ་དེ༷་ལ༷་ཕན༷་གནོ༷ད་བྱས༷་པ༷་ཡི༷་འབྲས༷་བུ༷་ནི་འཕྲལ༷་དུ༷་མྱོང༷་བར༷་འགྱུར༷་ཏེ། འགོག་པ་ལས་ལངས་བ་ནི་སེམས་མཆོག་ཏུ་ཞི་བ་ཐོབ་པས་མྱང་འདས་ལས་སླར་ལྡོག་པ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཉོན་མོངས་མེད་པ་དང་། བྱམས་པ་ལས་ལངས་པ་ནི་སེམས་ཅན་ཚད་མེད་ལ་ཉོན་མོངས་མེད་པ་དང་། ཕན་པའི་ལྷག་བསམ་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་གསལ་བའི་བསོད་ནམས་ཚད་མེད་པས་ཡོངས་སུ་བགོས་པ་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་དང་། མཐོང་ལམ་དང་དགྲ་བཅོམ་ལས་ལངས་པའི་རྒྱུད་ནི་མཐོང་སྤང་མ་ལུས་དང་། སྒོམ་སྤང་མ་ལུས་པ་སྤང་བའི་གནས་གྱུར་གསར་བ་ཐོབ་པའི་དྲི་མ་མེད་པ་ཡིན་པས་སོ། །འབྲས་བུ་བར་མ་གཉིས་ནི་གནས་འགྱུར་གསར་པ་མེད་པས་སོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"第二，别说分为：详细解释定受业和详细解释现法受业两部分。第一，何为定受业？烦恼或极清净强烈发心所做的善不善业，以及虽无此发心，但对功德田三宝和特殊果位的预流果住、阿罗汉果住，以及特殊定的灭定、慈心和无烦恼三摩地安住者行善行恶等，以及相续不断所作的善不善业，以及杀父母的业，这些因具足田、意乐、加行三力而定受。
第二，分为总说和详说殊胜福田两部分。第一，现法中受果的业是怎样的？由殊胜福田和殊胜发心而转变的两种。如传说：昔日在无胜佛教法中，现在这位佛陀转生为富翁之子，发菩提心并成为三藏师。当时僧团发生争论，他又加剧争端。有持经比丘以三藏制止争论，三藏师生气说'女人们平息了争论'，这样粗语刚说完，立即变成女人，又在五百世中转生为女人。后来因对宝髻佛生信而获得男身。
发心方面如：从前迦腻色迦王的园丁盲人见一人赶五百头牛问做什么，回答说是去耕地。他想：'我曾做过类似之事，现在感受此果，此人做此事将在许多世中感受像我这样的痛苦。'于是用财物买下这些牛，以强烈意愿使它们免于耕作，据说当时他恢复了男根。
或者，因为永远离欲爱等彼地贪欲而不再生彼地，如同移居他处偿还债务一样，彼处的定受业，凡是定异熟者，皆于现法中受报。
第二，详说殊胜福田：圣者入出灭定、慈心、无烦恼定、见道，以及阿罗汉的定果出定五种人，对他们行善作恶的果报会立即感受。从灭定出定者是因为获得最极寂静心，犹如从涅槃返回；出无烦恼定和慈心定者，是因为相续与对无量众生无烦恼及利益的增上意乐相联，与极其明显无量福德相联；出见道和阿罗汉者，是因为心相续获得新的见所断尽和修所断尽的转依，无有污垢。两种中间果（一来、不还）则无新的转依，所以（非现法受）。"


 །གསུམ་པ་ཞར་བྱུང་དུ་ལུས་སེམས་གང་གི་མྱོང་བསྟན་པ་ལ། དངོས་དང་། འཕྲོས་དོན་དོགས་སྤོང་གཉིས། དང་པོ། གལ་ཏེ་རྣམ་སྨིན་གཙོ་བོ་ཚོར་བ་ཡིན་པས་དེ་སེམས་ཀྱིའམ་ལུས་ཀྱི་ཡིན་ཞེ་ན། རྣམ༷་པར༷་རྟོག༷་པ༷་མེ༷ད་པ༷་ཡི༷ས་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ནས་སྲིད་རྩེའི་བར་གྱི་དགེ༷་བའི༷་ལ༷ས་ཀྱི༷་རྣམ༷་སྨིན༷་ནི༷། ཡིད་བདེ་སོགས་སེམ༷ས་ཀྱི༷་ཚོར༷་བ༷་ཁོ༷་ནར༷་
3-128b
འདོ༷ད་དེ། དེ་ཡན་ཆད་ན་ལུས་ཚོར་མེད་པས་སོ། །མི༷་དགེ༷་བའི༷་རྣམ་སྨིན་ནི༷་ལུས༷་ཀྱི༷་ཚོར་བ་ཁོ་ན་ཡི༷ན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱིས་མིན་ཞེ་ན། ཡིད་མི་བདེ་ནི་རྣམ་སྨིན་མིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་བཤད་པས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་དང་པོའི་དངོས་གཞི་མན་ཆད་ཀྱི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་ནི་ལུས་སེམས་གཉིས་ཀའི་ཚོར་བ་ཡིན་པར་ཤུགས་ལ་བསྟན་ཏོ། །གཉིས་པ། འོ་ན་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སེམས་རྣམ་པར་གཡེངས་པ་སྨྱོ་བའི་སེམས་དེ། སེམས་གང་ལས་འབྱུང་ཞིང་རྒྱུ་ཅི་ཞིག་གིས་འགྱུར་ཞེ་ན། རྣམ་པར་གཡེངས༷་པའི༷་སེམ༷ས་ནི༷་ཡི༷ད་ཀྱི་སེམ༷ས་ཁོ་ན་ལ༷་ཡིན་ཏེ་དབང་ཤེས་རྟོག་མེད་ཡིན་པས་སོ། །དེ༷་ནི༷་རྒྱུ་བཞི་པོ་གཞན་སྨྱོ་བར་བྱས་པ་དང་། དུག་དང་ཆང་བླུད་པ་སོགས་ལ༷ས་ཀྱི༷་རྣམ༷་སྨིན༷་ལས་སྐྱེས༷་པ་དང་། མི་མིན་སོགས་ཀྱིས་སྐྲག༷་པར་བྱས་པ་དང་། མི་མིན་གྱིས་གནོ༷ད་པ་དང་། ནང་གི་འབྱུང་བ་ཆ་མ༷་མཉམ༷་པ་དང་། མྱ༷་ང༷ན་གྱིས༷་དཀྲུགས་པ་ལས་སོ། །གལ་ཏེ་ལས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་ལས་སྐྱེས་པའི་སྨྱོ་བ་དེ་སེམས་ཚོར་མི་དགེ་བར་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། མི་དགེའི་ལས་ཀྱིས་འབྱུང་བ་རྣམས་འཁྲུགས་ལ། དེ་ལས་སེམས་གཡེང་བས་སོ། །དེས་ན་དེ་ལས་ཀྱི་བདག་འབྲས་ཡིན་གྱི། མི་དགེའི་ལས་ལས་དངོས་སུ་སྐྱེས་པ་མིན་པས་རྣམ་སྨིན་མིན་ནོ། །དེ་ལས་འཕྲོས་ནས་སེམས་གཡེང་བ་དང་། རྣམ་པར་གཡེང་བ་ལ་མུ་བཞིར་བཤད་དེ་དེ་ལ་སེམས་གཡེངས་པ་ནི་བཤད་མ་ཐག་པ་རྣམས་སོ། །རྣམ་པར་གཡེང་
3-129a
བ་ནི་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་སེམས་སོ། །དེས་ན་དེ་གཉིས་ཀའང་རྣམ་སྨིན་མིན་ནོ། །སྨྱོ་བ་དེ་སྒྲ༷་མི༷་སྙན༷་མིན༷་པའི་འདོ༷ད་པ་དང་ལྡན༷་པ་རྣམ༷ས་ལ་ཅི་རིགས་ཡོད་དེ། འདོད་ལྷ་རྣམས་ལའང་སྨྱོན་པ་ཡོད་ན་དུད་འགྲོ་དང་ཡི་དྭགས་ལ་ལྟ་ཅི་སྨོས་སོ། །སངས་རྒྱས་མ་གཏོགས་པའི་འཕགས་པ་རྣམས་ལའང་འབྱུང་བ་མ་སྙོམས་པས་སེམས་རྣམ་གཡེང་ཡོད་ལ། ལས་དང་། འཇིགས་པ་དང་། གནོད་པ་དང་། མྱ་ངན་གྱིས་གཡེངས་པ་རྣམས་མེད་དོ། །སངས་རྒྱས་ལ་ཐུགས་གཡེངས་པ་དང་། རིམ་གྱིས་འགྲོངས་པ། གསུང་འཛེར་བ། དབུ་སྐྱ་བ་མེད་དེ། ལས་ཤིན་ཏུ་དྭངས་པའི་རྣམ་སྨིན་གྱི་སྙིང་པོ་ཡིན་པས་སོ། །
动机差别
གསུམ་པ་ཀུན་སློང་གི་སྒོ་ནས་དབྱེ་ན། ཡང་གསུམ་ཚན་གསུམ་པའི་མདོ་ལས། ལུས་ངག་ཡིད་ཀྱི་ཡོན༷་པོ་གསུམ་༡ དང་། སྐྱོན༷་ནམ་༢ ཉེས་པ་གསུམ་དང་། སྙིགས༷་༣ མ༷་གསུམ་གསུ༷ངས་པ༷་དེ་ནི༷་གང་ཞེ་ན། རིམ་པ་ལྟར་སེམས་གྱ་གྱུ་བའི་༡ གཡོ༷་ལས་སྐྱེས་པ་དང༷་། ཞེ༷་སྡང༷་༢ པས་དང་། འདོ༷ད་ཆགས༷་༣ ལས་སྐྱེས༷་པའི་སྒོ་གསུམ་གྱི་ལས་སོ། །
黑白四边差别
བཞི་པ་ལ་སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག་སོ་སོའི་འདོད་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། ཡང་མདོ་ལས་དཀར༷་ནག༷་ལ༷་སོ༷གས་བྱེ༷་བྲག༷་གིས༷་ལ༷ས་ནི༷་རྣམ༷་པ༷་བཞི༷་བཀའ་བསྩལ་པ་ཡི༷ན་ནོ༷། །དེ་གང་ཞེ་ན་མི༷་དགེ༷་བ་དང་། གཟུགས༷་དང༷་འདོ༷ད་པར་གཏོག༷ས་པའི༷་དགེ༷་བ༷་ཉི༷ད་ནི༷་རིམ༷་པ་བཞིན༷་དུ༷་ལས་མི་དགེ་བ་ནི་
3-129b
ཁྱད་མེད་དུ་ཉོན་མོངས་ཅན་ཡིན་པས། ལས་གནག་ལ་འབྲས་བུ་ཡིད་མི་འོང་འཕེན་པས་རྣམ་སྨིན་གན༷ག་པ་དང༷་། གཟུགས་དགེ་ནི་མི་དགེ་བ་དང་། མ་འདྲེས་པས་ལས་དཀར་ལ་རྣམ་སྨིན་ཀྱང་དཀ༷ར་བ་དང༷་། འདོད་དགེ་ནི་མི་དགེ་བ་དང་འདྲེས་པས་ལས་དཀར་ནག་འདྲེས་མ་ལས་འབྲས་བུ་ཡིད་འོང་མི་འོང་འདྲེས་མར་འབྱུང་བས་དཀར་ནག་གཉི༷ས་ཀའི༷་ལ༷ས་ཞེས་བྱའོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"第三，附带说明身心何者感受分为：正说和延伸问题解疑两部分。第一，若问：既然受是主要异熟，那是心的还是身的？无寻的善业，即殊胜禅定至有顶间的善业的异熟，唯是意乐等心的感受，因为彼以上无身受。不善业的异熟唯是身受。为何不是心受？如说意苦非异熟。因此，初禅根本定以下的善业异熟是身心二者的感受，这是间接表明的。
第二，那么有情的散乱心，即狂乱心，从何心而起，以何因而生？散乱心唯在意识中，因为根识无分别。它由四因产生：被他人弄疯，饮毒酒等业异熟所生，被非人等惊吓，被非人损害，内在元素失衡，以及被忧伤扰乱。
若问：由业异熟所生的狂乱是不善心受吗？答：由不善业使元素紊乱，由此导致心散乱。因此这是业的等流果，而非直接从不善业生起，所以非异熟。从此引申，散乱心和极散乱心有四句：散乱心如刚解释的；极散乱是烦恼心。因此，这两者都非异熟。
狂乱适宜存在于北俱卢洲外的欲界有情中。天人尚有狂乱，何况旁生和饿鬼？除佛陀外，圣者也有因元素失衡的心散乱，但无因业、恐惧、损害和忧伤而散乱。佛陀无心散乱、逐渐死亡、语言不清、白发，因为是极净业异熟的精华。
动机差别
第三，从动机分类：三三摩地经中说身语意曲三、过失三、垢三是什么？依次是从心曲的谄生，从瞋恚，从贪欲生的三门业。
黑白四边差别
第四分为总说和个别宗派观点两部分。第一，又经中宣说黑白等差别有四种业。它们是什么？不善业和属于**及欲界的善业，依次为：不善业因无差别地都是烦恼性，故业黑而异熟黑；**善是因不与不善混合，故业白而异熟白；欲善因与不善混合，故业白黑混合，果生悦意不悦意混合，称为白黑二业。"


 །དེ་ཡང་རྒྱུད་ཀྱི་སྒོ་ནས་འདྲེས་པ་ཡིན་གྱི་ལས་ཀྱི་ངོ་བོ་ནི་དཀར་ནག་འདྲེས་པ་མེད་དེ་འགལ་བས་སོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་མི་དགེའང་འདྲེས་མར་འགྱུར་ཏེ། མི་དགེ་དང་ལྡན་པའི་རྒྱུད་ལ་དགེ་བ་འབྱུང་བས་སོ་ཟེར་ན། དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་འདོད་པ་རང་ས་ན་གཉེན་པོ་ཏིང་ངེ་འཛིན་མེད་པས་དགེ་བས་མི་དགེ་བ་གཏན་མེད་དུ་བྱ་མི་ནུས་ལ། མི་དགེ་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ལོག་ལྟས་དགེ་རྩ་གཅོད་ནུས་པས་དགེ་བ་དང་གདོན་མི་ཟ་བར་འདྲེ་བ་མིན་ལ། དགེ་བ་སྟོབས་ཆུང་བས་འདྲེའོ་གསུངས། ཀུན་བཏུས་ལས་དཀར་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དཀར་བ་ཁམས་གསུམ་པའི་དགེ་བ། འདྲེན་མ་འདོད་པའི་འདྲེན་མ་སྟེ། བསམ་དཀར་སྦྱོར་གནག་གམ། བསམ་གནག་སྦྱོར་དཀར་རོ། །འདོད་པའི་འདྲེན་མ་ལས་འདོད་དགེ་དང་གཟུགས་མེད་དགེ་བའང་དཀར་བར་བཤད་དོ། །བྱེ་སྨྲས་ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་མེད་ཀྱི་དགེ་བ་དཀར་བར་མ་བཤད་ཟེར་ན། གང་ན་རྣམ་སྨིན་སྐྱེ་སྲིད་བར་སྲིད་གཉིས་ཡོད་པ་དང་། ལུས་སོགས་ལས་གསུམ་པོ་དེ་དག་གི་དབྱེ་བ་འཆད་ན། དེ་ལ་དེ་མེད་
3-130a
པས་སོ་ཟེར་ཡང་། འོན་ཀྱང་མདོ་གཞན་ལས་གཟུགས་མེད་དགེ་བའང་དཀར་བར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །ལས་དང་རྣམ་སྨིན་གསུམ་པོ་དེ༷་སྤོང་ཞིང་ཟ༷ད་པར་བྱེ༷ད་པ༷། ཟ༷ག་མེ༷ད་ཀྱི་ལས་ཡི༷ན་ལ།དེ་ལ་མི་གནག་ཅིང་མི་དཀར་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྣམ་སྨིན་འབྲས་བུ་ཡིད་འོང་མི་འོང་གཉིས་ཀ་མི་འབྱིན་ལ། དེའི་རྒྱུ་དགེ་མི་དགེ་གཉིས་ཀའང་མིན་ཏེ་ཁམས་གསུམ་དང་འཇུག་པ་འགལ་བས་སོ། །དོན་དམ་པར་ཟག་མེད་ནི་གཅིག་ཏུ་དཀར་བ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་ཟག་མེད་ཀྱི་ལས་ཡིན་ན་ལས་གསུམ་ཟད་བྱེད་ཡིན་པས་མ་ཁྱབ་སྟེ། མཐོང་ལམ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས༷་ཤེས་པའི་བཟོ༷ད་པ་བཞི་དང་། འདོ༷ད་པ་ལས་ཆགས༷་པ་བྲལ༷་བ༷་ཡི༷་འདས་པའི་སྒོམ་ལམ་གྱི་བར༷་ཆ༷ད་མེ༷ད་ལམ༷་བརྒྱ༷ད་ཀྱི་སེམ༷ས་ག༷ང་ཡིན་པ་སྟེ། སེམ༷ས་པ༷་རྣམ༷་པ༷་བཅུ༷་གཉི༷ས་དེ་ནི༷་ནག༷་པོ༷་ཟ༷ད་པར༷་བྱེ༷ད་པའི༷་ལ༷ས་ཡིན་ཏེ་འདོད་པའི་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྤོང་བས་སོ། །ཆོས་ཤེས་བཞི་དང་རྣམ་གྲོལ་ལམ་རྣམས་ནི་མིན་ཏེ་བར་ཆད་མེད་ལམ་གྱིས་ཟད་པར་བྱས་ཟིན་པས་སོ། །རྗེས་བཟོད་ཤེས་ནི་འདོད་པའི་གཉེན་པོ་མིན་པས་སོ། །འདོད་ལས་ཆགས་བྲལ་སྒོམ་ལམ་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དགུ༷་པའི༷་སེམ༷ས་པ༷་གང༷་ཡི༷ན་པ༷་དེ༷་ནི༷། དཀར༷་ནག༷་འདྲེས་མའི་ལས་ཟ༷ད་བྱེ༷ད་ཡི༷ན་ཏེ། དེས་ཡུལ་ཅན་འདོད་ཉོན་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུའང་སྤངས་པ་ན། དམིགས་ཡུལ་དགེ་བའང་སྤོང་བ་དང་། འདོད་དགེའི་གཉེན་
3-130b
པོ་ཡིན་པས་སོ། །བར་ཆད་མེད་ལམ་སྔ་མ་དག་ནི་འདོད་དགེའི་གཉེན་པོ་མིན་ཏེ་འདོད་པར་སྐྱེ་བ་མ་སྤངས་པས་སོ། །འདིར་དེས་སྤང་ངོ་ཞེས་པའང་ངོ་བོ་ཐོབ་པ་ཆད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྤོང་བ་མིན་ཏེ། ལན་གཅིག་སྤངས་ཀྱང་ཡང་འདོད་དགེ་མངོན་དུ་བྱེད་པས་སོ། །འོན་ཀྱང་དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཡུལ་ཅན་གྱི་ཉོན་མོངས་སྤང་བ་ལ་དེ་སྐད་བརྗོད་དེ། མདོ་ལས་དགེ་སློང་དག་མིག་ལ་འདུན་པའི་འདོད་ཆགས་དེ་སྤོངས་ཤིག་དང་དེ་ལྟ་ན་མིག་དེ་སྤང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དགུ་པ་མ་གཏོགས་སྔ་མ་དག་ནི་མིན་ཏེ། དང་པོའི་རྣམ་པ་སྤངས་ཀྱང་དེའི་ཡུལ་ཅན་དྲི་མ་ལྷག་རྣམས་ཀྱིས་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། འདོད་དགེ་ལ་དམིགས་པའི་ཡུལ་ཅན་འདོད་ཉོན་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། ནག་པོ་ནི་ཐོབ་པ་ཆད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྤོང་བའི་ཕྱིར་སྔ་མ་དག་གིས་སྤང་ངོ་། །དེ་བཞིན་དཀར་པོ་ཟད་པའང་དེའི་ཡུལ་ཅན་སྤང་བ་ཁོ་ན་ཡིན་པ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དཀར༷་པོ༷་གཟུགས་དགེའི་ལས་ཟད་པར་བྱེད་པ་ནི། བས༷མ་གཏན༷་བཞི་པོ་སོ་སོ་ལས་ཆགས༷་པ་བྲལ༷་བར་བྱེད་པའི༷་སྒོམ་ལམ་བར༷་ཆ༷ད་མེ༷ད་ལམ༷་དགུ་དགུ་སྐྱེས༷་པའི་ཐ༷་མ༷་བཞི་པོ་དེས་སོ། །གང་དག་གཟུགས་མེད་དཀར་པོའི་ལས་སུ་འདོད་པ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན་དེ་བཞིའི་བར་ཆད་མེད་ལམ་ཐ་མ་བཞི་ཡང་དཀར་པོ་ཟད་བྱེད་ཡིན་ནོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"那也是从相续方面说是混合，而业的本体并非黑白混合，因为二者相违。若说：如此则不善也应成混合，因为具有不善的相续中也生起善业？答：虽然如此，但欲界自地中无对治三摩地，故善业不能使不善完全断尽，而有力不善的邪见能断善根，故不一定与善业混合，但善业力弱故混合。《集论》中说：白业白异熟是三界善业，混合是欲界混合，即思白行黑或思黑行白。在欲界混合中，也将欲善和无色善说为白业。
有部问：为何不说无色善为白业？答：因为在那里有异熟生有和中有二种，当宣说身等三业差别时，彼无此等。然而，其他经中也将无色善说为白业。
能舍尽这三种业及异熟者，是无漏业，称为非黑非白业，既不产生悦意不悦意两种异熟果，其因也非善不善二者，因为与三界趋入相违。胜义上，无漏是纯白的。然而，并非所有无漏业都是能尽三业，比如见道中苦法忍四种和离欲爱断障无间道八种心，即这十二种思是能尽黑业之业，因为舍弃欲界罪恶不善法。法智四种和解脱道等则不是，因为已被无间道所断。类忍智则非欲界对治。
离欲爱修道第九无间道心是能尽白黑混合业的，因为当它断除所缘欲烦恼的微微品时，也舍弃所缘善法，是欲善的对治。前面无间道非欲善对治，因为未断欲界生。这里说'彼断'不是指断除体得，因为一旦断除后还能显现欲善。然而，针对所缘烦恼的断除而这样说，如经中说：'比丘们，断除眼上的贪欲，如此眼将被断'。
除第九外，前面诸道非（白黑混合业的对治），因为如说'虽断初品，但余垢所缘'，因为针对欲善有欲烦恼的微微品。黑业是以断绝得的方式断除，所以前面诸道能断。同样，应知白业的断也只是断其所缘。
能断白业**善业者，是离四禅贪的九种无间道最后四种。如果有人认为无色善是白业，那么四无色的九无间道最后四种也是能断白业者。"


 །འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་ཡང་ས་འོག་མའི་གཉེན་པོ་ཡིན་མོད་ཟག་མེད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པས་ན་འདིར་མི་འདོད་
3-131a
དོ། །གཉིས་པ། སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་གཞན༷་ནི༷་དམྱལ༷་བ༷་མྱོང༷་འགྱུར༷་གྱི་ལས་ནི་གནག་པ་དང༷་། འདོ༷ད་པའི་ལས་གཞན༷་མྱོང༷་འགྱུར༷་འདྲེས་མ་སྟེ་གཉི༷ས་སུ༷་རིག༷་པར་བྱ་ཟེར། ཡང་གཞ༷ན་ནི༷་མཐོ༷ང་བ༷ས་སྤང༷་བྱ༷༷་འདོད་པའི་ལས་ནི་གན༷ག་ལ་འདོ༷ད་པ་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པའི་མཐོང་སྤང་ལས་གཞན༷་པ་སྒོམ་སྤང་ནི་དཀར༷་ནག༷་འདྲེས་མར་བཤད་ལ་གཞན་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །
所依差别
ལྔ་པ་རྟེན་གྱིས་དབྱེ་བ། མདོ་ལས་ཐུབ་པའི་གསུམ་སྟེ། ཐུབ་པའི་ལུས་དང་། ཐུབ་པའི་ངག་དང་། ཐུབ་པའི་ཡིད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལ་རིག་བྱེད་ནི་ཟག་བཅས་ཡིན་པས་མི༷་སློབ༷་པའི་ལུས༷་ངག༷་གི་ལ༷ས། སྤོང་བའི་རང་བཞིན་ཟག་མེད་ཀྱི་རིག་བྱེད་མིན་པ་གཉིས་དང་། མི་སློབ་པའི་ཡི༷ད་ཉི༷ད་ཐུབ་པ་ཡིན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་ལས་ནི་ཐུབ་པ་མིན་ནོ། །དེས་ན་མདོ་ལས་གསུངས་པ་ཐུབ༷་པའི༷་ལུས་ཞེས་སོགས་གསུམ༷་སྟེ༷་གོ༷་རིམ༷་བཞིན༷་དུ་སྦྱར་རོ། །སློབ་པ་དང་སོ་སྐྱེ་ནི་ཐུབ་པ་མིན་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་བ་མིན་པས་སོ། །སྒོ་གསུམ་གྱི་མི་དགེ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བའི་སེམས་པ་ཉིད་ཐུབ་པ་གསུམ་ཡིན་ཏེ། སྒོ་གསུམ་གྱི་མི་དགེ་དང་ཉོན་མོངས་ལས་ཡང་དག་པར་བསྡོམ་ཐུབ་པས་སོ། །
3-103a
说其普集因集谛
གཉིས་པ་རྒྱུ་ཀུན་འབྱུང་བདེན་པ་ལ། ལས་ཀྱི་ཀུན་འབྱུང་། ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་འབྱུང་གཉིས།
业集
དང་པོ་ལ་ལས་སྟོན་པའི་སྐབས་དངོས་དང་། སྐབས་བསྡུ་བའི་མིང་གཉིས།
当下说业
དང་པོ་ལ་མཚམས་སྦྱར་བ་དང་། ལས་དངོས་བཤད་པ་གཉིས།
序分
དང་པོ། ལ༷ས་དགེ་མི་དགེ་སྣ་ཚོགས་ལ༷ས་སྣོད་བཅུད་ཀྱི་འཇིག༷་རྟེན༷་བཟང་ངན་སྣ༷་ཚོགས༷་སྐྱེས༷་སོ། །
正说业
གཉིས་པ་ལ་ལས་ཀྱི་ངོ་བོ་དང་། མདོ་ལས་བྱུང་བའི་རྣམ་གྲངས་གཉིས་།
业本质
དང་པོ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས་ལས།
略说
དང་པོ། ཐུན་མོང་དང་སོ་སོའི་ལས་དེ༷་ནི༷་སེམ༷ས་པ༷་དང༷་། དེས༷་ཀུན་ནས་སློང་སྟེ་བྱས༷་པ་བསམ་པའི་ལས་གཉིས་སོ། །སེམ༷ས་པ༷་ནི་སེམས་བྱུང་སྟེ་ཡི༷ད་ཀྱི༷་སྐྱེ་མཆེད་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ལ༷ས་ཡུལ་ལ་གཡོ་བ་ཡི༷ན་ནོ༷། །ཡིད་ཀྱང་རིག་བྱེད་རིག་བྱེད་མིན་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། རིག་མིན་ནི་རྟེན་འབྱུང་བ་ལ་ལྟོས་ལ་ཡིད་ལ་མི་ལྟོས་པས་སོ། །ལས་ཀྱང་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་པས་ལས་ཁོ་ན་རྒྱུར་ལྟ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ཡང་རྣམ་སྨིན་ཁོ་ན་མིན་གྱི་སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་གཙོ་ཆེ། འཇིག་རྟེན་དེ་ཡང་ལུས་དང་ཡུལ་ལ་ཆགས་པས་འགྲུབ་བོ། །དེས༷་བསྐྱེ༷ད་པ་བསམ་པའི་ལས་ལ་ལུས༷་དང༷་ངག༷་གི༷་ལ༷ས་གཉིས་ཡོད་ལ།དེ་ཡང་ལུས་ཀྱི་ལས་ནི་ལུས་ལ་བརྟེན་པས་དེའི་ལས་དང་། ངག་ནི་ངག་གི་རང་བཞིན་ཉིད་ལས་དང་། ཡིད་ལས་ཡིད་ཀྱིས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་ཕྱིར་ལས་སུ་འདོད་དོ། །ལུས་ངག་གི་ལས་དེ༷་དག༷་ལ་རྣམ༷་པར་རིག༷་
3-103b
བྱེད་དང་རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པའི་ལས་གཉིས་སོ། །
广说
གཉིས་པ་ལ་བསམ་པའི་ལས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་དང་། ལས་སྤྱིའི་དབྱེ་བ་གཉིས།
思已业各别说
དང་པོ་ལ་རིག་བྱེད་བཤད་པ་དང་། རིག་མིན་བཤད་པ་གཉིས།
说所作
དང་པོ་ལ་ལུས་རིག་བྱེད་བཤད་པ་དང་། ངག་རིག་བྱེད་བཤད་པ་གཉིས།
说身所作
དང་པོ་ལ་བྱེ་སྨྲའི་ལུགས་བཤད་པ་དང་། གནས་མ་བུའི་ལུགས་དགག་པ། མདོ་སྡེ་པའི་ལུགས་བརྗོད་པ་དང་གསུམ། དང་པོ། ལུས༷་ཀྱི་རྣམ༷་པར་རིག༷་བྱེ༷ད་ནི་བྱེ་སྨྲས་ཕྱག་འཚལ་བ། འགྲོ་བ་སྲོག་གཅོད་སོགས་ལུས་ལས་ཐ་དད་པའི་དབྱི༷བས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རྫས་སུ༷་གྲུབ་པ་ཞིག་འདོ༷ད་ལ། དེ་ཡང་། རྣམ་སྨིན་གྱི་ལུས་ནི་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་པས་དེ་དང་ཐ་དད་ཀྱི་དགེ་མི་དགེ་ལུས་མིན་ལ། ཕྱག་འཚལ་བ་སོགས་རིག་བྱེད་ཀྱི་སྐབས་ན་ལུས་གཡོ་བའི་དབྱིབས་ཁྱད་པར་བ་ཞིག་ངེས་པར་དགོས་སོ་བསམ་པའོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"虽然世间道也是下地的对治，但因为这里是就无漏而言，故此处不承认。
第二，古代其他阿阇黎认为：感地狱受的业是黑业，感其他欲界受的业是混合业，应知为两种。又其他认为：见所断欲界业是黑业，除见所断外的欲界生修所断业则说为黑白混合，其余如前。
所依差别
第五，依所依分类：经中说'调伏三种，即调伏身，调伏语，调伏意'。表业是有漏，故无学身语业，即断除自性无漏无表二种，以及无学意本身是调伏，而意业非调伏。因此，经中所说'调伏身'等三种，应按次第配解。有学和凡夫非调伏，因为未断一切烦恼。断除三门不善和一切烦恼的思即是三调伏，因为能完全调伏三门不善和烦恼。
说其普集因集谛
第二，因集谛分为：业集和烦恼集二种。
业集
第一，分为当下说业和结语二部分。
当下说业
第一，分为序分和正说业二部分。
序分
第一，由种种善不善业产生种种优劣器世间和有情世间。
正说业
第二，分为业的本质和经中所说类别二部分。
业本质
第一，分略说和广说二部分。
略说
第一，共与不共之业是思和思已作二种思业。思是心所，是与意处相应的业，是对境的动作。若问：意也成为表和无表吗？答：无表依赖大种而不依赖意识。业也依赖缘，所以非唯业为因。那也不只是异熟，主要是士用果。世间也由对身和境的贪爱而成就。
思所生思已业中有身业和语业两种。身业因依身而为其业，语是语自性业，意业由意所发起故认为是业。这些身语业有表业和无表业两种。
广说
第二，分为详说思已业和分析总业两部分。
思已业各别说
第一，分为说表业和说无表业两部分。
说所作
第一，分为说身表业和说语表业两部分。
说身所作
第一，分为说有部观点、破正量部观点和述说经部观点三部分。第一，有部认为身表业是礼敬、行走、杀生等区别于身体的形状差别实体，认为异熟身是无记，故与之不同的善不善非身，认为在礼敬等表业时必须有身体运动的特殊形状。"


 །དེ་ཡང་སྤྱི་གཙུག་ནས་རྐང་མཐིལ་བར་ཡོད་པ་འོད་ལྟར་དྭངས་པ། རྣམ་སྨིན་གྱི་ལུས་ཀྱི་གསེབ་ཏུ་ཆུད་པས་ཆེ་ཞིང་ལྕི་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། ནགས་ལ་མེ་ཞུགས་པ་བཞིན་ནོ། །ཞེས་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ། འདི་ལ་གནས་མ་བུའི་སྡེ་པ་ན་རེ། སྤྱིར་འདུས་བྱས་སེམས་སེམས་བྱུང་སྒྲ་མེ་ལྕེ་གློག་དང་འབབ་ཆུ་ལས་གཞན་སྐད་ཅིག་མར་མི་འདོད་དེ། འཇིག་རྒྱུ་དང་ཕྲད་ན་དེ་དུས་མི་རྟག་ལ། དེ་བར་རྟག་པར་འདོད་པས། ལུས་ཀྱི་ལས་ནི་བྱ་བ་ཡིན་ན་དེ་ལུས་གཡོ་བ་ལ་རིགས་ཀྱི་མི་གཡོ་བ་ལ་མིན་ཞིང་།
3-104a
དེ་ལྟར་སེམས་པས་དབྱིབས་གང་ལ་དམིགས་པ་དེ་བཞིན་ལུས་ཀྱང་དེ་འདྲ་ཁོ་ནར་སྐྱེ་ཞིང་། དེ་ཡང་ཡུལ་གཞན་ན་ཡོད་པའི་རིག་བྱེད་མ་ཉམས་བཞིན་དུ་ཡུལ་གཞན་དུ་འགྲོ་བར་འདོད་དེ། ལུས་ཀྱི་དབྱིབས་དེ་མ་ཉམས་བཞིན་དུའོ། །དེ་ལ་ལུས་ཉིད་སྐད་ཅིག་མ་མ་འགག་པར་གཡོ་ཞིང་ཕྱོགས་གཞན་དུ་འགྲོ་བ་ཁོ་ནས་ཡིན་གྱི་དབྱིབས་ནི་མིན་ནོ། །དེ་ཡང་གཡོ། ལྕི། འགུལ་བའི་ལུས་ཁོ་ནར་ཡོད་ཀྱི་གཞན་ལ་མིན་པས་ལུས་རིག་བྱེད་འགྲོ་བ་ཁོ་ནའོ་ཟེར། དེ་ཡང་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་པས་ཡུལ་གཞན་དུ་འགྲོ་བ་ཡོད་ཀྱང་སྐད་ཅིག་མ་འདབས་ཆགས་ལ་འགྲོ་བར་རློམ་སྟེ་རྩྭའི་མེ་བཞིན་ནོ། །རིག་བྱེད་མ་འགགས་བཞིན་གཞན་དུ་འགྲོ་བ་ནི་མིན༷་ཏེ། གང༷་གི་ཕྱིར༷་ན་འདུས༷་བྱས༷་ཐམས་ཅད་ནི༷་སྐ༷ད་ཅི༷ག་མ༷་ཡི༷ན་ཏེ། དུས་གཉིས་པར་རྒྱུ་གཞན་ལ་མི་ལྟོས་པར་འཇིག༷་པའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །རྒྱུ་གཞན་ལ་མི་ལྟོས་པ་དང་རྒྱུ་མེད་ཀྱི་འཇིག་པ་ཞེས་པ་ནི་འཇིག་པ་དངོས་པོའི་ཞིག་ཆ་ཡིན་པའི་གནད་ཀྱིས་དང་། བུམ་པ་རང་གྲུབ་པའི་རྒྱུ་ལས་གཞན་མི་དགོས་པས་སོ། །ཕྱོགས་སྔ་ན་རེ། རྒྱུ་མེད་པར་འཇིག་པ་མིན་ཏེ། བུམ་སོགས་འཇིག་པ་ཐོ་བ་དང་། གྲང་བ་འཇིག་པ་ཚ་བ་སོགས་ལ་ལྟོས་པས་སོ་ཟེར་ན། འཇིག་པ་ཞེས་པ་སྟེ་བུམ་སོགས་མེད་པའམ། དེ་ལས་གཞན་པའི་དངོས་པོའམ། དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་འཇིག་པ་ཡིན། དང་པོ་ལྟར་ན་མེད་པ་ལ་ཐོ་བ་སོགས་ཀྱིས་
3-104b
བྱེད་པར་འགལ་ལ། གཉིས་པ་ལྟར་ན་བུམ་སོགས་ཀྱི་འཇིག་རྒྱུ་མིན་པར་ཐལ་ལོ། །གསུམ་པ་ལྟར་ན་རང་གི་རྒྱུ་ལས་གྲུབ་པའོ། །མ་གྲུབ་ན་འཇིག་པ་བུམ་སོགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་མིན་པར་ཐལ་ལོ་ཟེར་ཀྱང་།བྱེ་སྨྲའི་རང་གི་གྲུབ་མཐའ་དང་བསྟུན་ཏེ། འདི་ལྟར། འཇིག་རྒྱུ་གཞན་ཞིག་གསར་དུ་དགོས་ན། གློག་སོགས་འཇིག་པའི་རྒྱུ༷་གཞན་མེ༷ད་པ༷་རྣམས་ལ༷ས་འགའ༷་ཡང་འཇིག་པ་མི༷་འབྱུ༷ང་བར་ཐལ། རྒྱུ་མེད་ན་མི་འཇིག་ཅེས་པས་སོ། །དེ་རྒྱུ་མེད་ཀྱང་ངང་གིས་འཇིག་ན། འཇིག་པ་རྒྱུ་ལ་ལྟོས་དགོས་ཞེས་པ་ཉམས་སོ། །དེར་བྱེ་བྲག་པ་བློ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་པའི་རྒྱུ་ནི་རང་རང་གི་སྐད་ཅིག་ཕྱི་མ་སྐྱེས་པས་སྔ་མ་འཇིག་གོ་ཞེ་ན།དེ་དག་གཅིག་ཆར་མི་འབྱུང་བས་ཕྲད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། གལ་ཏེ་ཡོད་ན་བློ་བར་མ་ལྟ་བུ་དེས་སྔ་ཕྱི་འཇིག་སྐྱེད་ཀྱི་བྱ་བ་གཉིས་བྱེད་པས་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ༷་ཡང༷་འཇིག༷་པ༷་པོར༷་འགྱུར༷་རོ༷། །དེ་ཡང་མེས་འབྲས་ཆན་སོགས་འཚེད་ན་མ་ཚོས་པ་དང་། ཚོས་པ་དང་། ཆེར་ཚོས་སོགས་ཕྱི་མ་ཕྱི་མས་སྔ་མ་འཇིག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་རྒྱུ་འཇིག་རྒྱུར་ཐལ། དེ་ལྟ་ན་རྒྱུ་ཡིན་ན་འབྲས་བུ་འགལ་བ་གཉིས་བྱེད་པའམ། སྐྱེས་ཙམ་ཉིད་ན་འཇིག་པས་འདུས་བྱས་རྣམས་མ་འགག་པར་ཡུལ་གཞན་དུ་མི་འགྲོ་བ་དང་། རྒྱུ་གཞན་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པར་ཡང་གྲུབ་བོ། །བདག་གིས་ནི། སྐད་ཅིག་སྔ་མས་ཕྱི་མ་བསྐྱེད་པ་དང་དུས་མཉམ་དུ་རང་འཇིག་པས་རང་ཡང་འཇིག་པ་པོར་འགྱུར་
3-105a
རོ། །དེ་ལྟ་ན་རྒྱུ་ཡིན་ན་རང་འཇིག་རྒྱུ་ཡིན་པས་ཁྱབ་བོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"此即从头顶到脚底存在如光明澄清，融入异熟身中而不显大重，犹如火入树林。如是说。
第二，对此正量部说：一般而言，除了有为法中的心、心所、声音、火焰、闪电和流水外，不承认其他事物是刹那性的。认为遇到坏灭因时才无常，在此之前是常的。身业若是行动，则应当是身体的动作，而非不动的身体。
如是，思所缘取何种形状，身体也将完全如此生起。又认为，表业处于其他处所，未毁坏的情况下去往他处，即身的形状未损坏的情况下。对此，身体自身未灭刹那动作并去向他方，而不是形状。其（身表业）只存在于动、重、移动的身体中，而非其他，所以身表业就是走动。虽然一切事物都是刹那的，去往其他处所是相续刹那的移动，如草上的火。
表业未灭而去他方是不可能的，因为一切有为法都是刹那性的，在第二时无需依赖其他因而坏灭。无需依赖其他因和无因坏灭的说法，是因为坏灭是事物的坏灭部分，以及瓶子不需要除其本身成立因外的其他因。
前者说：不是无因坏灭，因为瓶等的坏灭依赖锤子，冷的坏灭依赖热等。对此反驳：所谓坏灭是指瓶等的不存在，还是除此之外的事物，还是其本身的坏灭？若是第一种情况，不存在的东西不可能被锤子等所作用，矛盾。若是第二种情况，则不是瓶等的坏灭因，有过失。若是第三种情况，则由自身因而成立。若不成立，则坏灭不是瓶等的自性，有过失。
然而，依照有部自宗主张：如此，若需要新的坏灭因，则闪电等无其他坏灭因者将不会有任何坏灭，因为说无因则不坏灭。若无因自然坏灭，则"坏灭需依赖因"的主张就失效了。对此，胜论派说：心等坏灭的因是各自后刹那生起导致前者坏灭。（这不合理）因为它们不同时生起，无相遇；若有相遇，则如中间心等同时造作前后坏灭生起两种作用，则生因也成为坏灭者。如火煮饭时，未熟、已熟、过熟等，后者使前者坏灭，则生因成为坏因，有过失。若如此，要么因会产生两种相违果，要么生起即坏灭，故有为法不会未灭而去他方，无需依赖其他因（而坏灭）也成立。
我认为：前刹那生后刹那的同时自身灭，自己也成为灭者。若如此，凡是因即是自灭因，遍知。"


 །གསུམ་པ། བྱེ་སྨྲས་རིག་བྱེད་དབྱིབས་དང་། དབྱིབས་དེ་ཡང་ཁ་དོག་ལས་གཞན་དུ་འདོད་པ། དེ་ལྟ་ན་རིང་པོ་ལྟ་བུའི་དབྱིབས་ནི་མིག་ལུས་ཤེས་གཉི༷ས་ཀྱིས་གཟུང༷་བྱར་འགྱུར༷་ཏེ༷། མིག་གིས་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་ནས་ཤེས་ཤིང་། ལུས་དབང་གིས་རེག་ནའང་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་མདོ་སྡེ་པས་དབྱིབས་རྫས་སུ་མེད་དེ་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་གཟུང་བྱར་གྱུར་པ་དེ་ཤེས་པའོ། །དེའང་ཁ་དོག་དང་རེག་བྱའི་རྡུལ་བཀོད་པའི་ཁྱད་པར་ལ་རྟོག་པས་བཏགས་པའོ་ཟེར། རྫས་སུ་ཡོད་ན་ཕྲ་རྡུལ༷་ལ་ཡོད་དགོས་ཀྱང་། དེ་ལ༷་མེ༷ད་དེ་ཡོད་ན་དེ་ཆ་བཅས་སུ་ཐལ་ལོ་ཟེར་ཀྱང་། དེ་ལྟ་ན་ཁ་དོག་དང་རེག་བྱའང་མེད་དེ། དབྱིབས་ནི་དེ་དག་གི་ཁྱད་པར་ཡིན་པ་དང་། དེ་དང་གཅིག་ཐ་དད་གཉིས་མིན་ན་དངོས་པོར་མེད་པས་དབང་ཤེས་ལ་མི་སྣང་ཕྱིར་དབྱིབས་རྫས་སུ་གཏན་མ་གྲུབ་ཅེས་པའང་མི་ལེགས་གསུངས་སོ། །
说语所作
གཉིས་པ། ངག༷་གི་རྣམ༷་པར་རིག༷་བྱེ༷ད་ནི༷་ངག༷་གི་རང་བཞིན་གྱི་སྒྲ༷འོ། །མདོ་སྡེ་པས་རིག་བྱེད་ནི་ལས་མ་ཡིན་པར། རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་སེམས་པ་ལས་ཡིན་ལ། སེམས་པ་དང་བསམ་པའི་ལས་གཉིས་གསུངས་པ། རིམ་པར་རྒྱུ་དུས་ཀྱི་ཀུན་སློང་གི་དབང་དུ་བྱས་པས་སོ་ཟེར། ལུས་ངག་ལས་སུ་གསུངས་པ་སེམས་པ་དེས་མཐར་ཕྱིན་པའི་ལས་སུ་བཏགས་པའོ། །དེ་ཡང་། སེམས་པ་དགེ་མི་དགེས་ལུས་ངག་ཀྱང་དེ་ལྟར་འགྱུར་རོ་གསུངས་སོ། །
说非作
གཉིས་པ།
3-105b
རིག་མིན་ལ། སྒྲུབ་བྱེད། རྒྱུ། ཁྱད་ཆོས། རྒྱུའི་ཁྱད་པར། ངོ་བོ། ཁམས་གང་ཡོད་དཔྱད་པ་དང་དྲུག་ལས། དང་པོ། རིག་མིན་ལུང་གིས་བསྒྲུབ་ན། མདོ་ལས་གནས་གསུམ་གྱི་གཟུགས་ཀྱིས་གཟུགས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ཏ། བསྟན་དུ་ཡོད་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ཀྱང་ཡོད། བསྟན་མེད་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་དང་། བསྟན་དུ་ཡང་མེད་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་གཟུགས་ཀྱང་ཡོད་ཅེས་གཟུགས་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་གསུངས་པའི་ཕྱི་མ་དེ་ལས་གཞན་མེད་པ་དང་། ཡང་དྲི༷་མེ༷ད་ཀྱི་གཟུགས༷་གསུ༷ངས་པ་ནི་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལས་གཞན་མེད་པས་དང༷་། ཡང་རིག་བྱེད་དང་སེམས་པ་མེད་ཀྱང་བསོད་ནམས་འཕེལ་བའི་དངོས་པོ་གསུངས་ཏེ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་སྐུལ་བྱེད་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ལ་ཞུས་པ་ན་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྫས་ལས་འབྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་བདུན་གསུངས་ཏེ། དེ་དང་ལྡན་པ་འགྲོ་འཆག་ཉལ་འདུག་སོགས་སུའང་བསོད་ནམས་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་འཕེལ་བར་གསུངས་ཏེ། དེ་བདུན་ནི་དགེ་འདུན་ལ་ཀུན་དགའ་ར་བ་ཕུལ་བ། དེར་གཙུག་ལག་བརྩིགས་པ། མལ་ཆ་དང་སྟན་འབུལ་བ། འཚོ་བ་ནར་མར་འབུལ་བ། མགྲོན་གློ་བུར་འགྲོ་འོང་ལ་སྦྱིན་གཏོང་། ནད་པ་ནད་གཡོག་ལ་སྦྱིན་གཏོང་། རླུང་ཆར་སོགས་ཡུལ་ངན་པའི་ཚེ་གཙུག་ལག་གི་ནང་དུ་བསོད་སྙོམས་འབུལབའོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"第三，有部认为表业是形状，且此形状有别于颜色。若如此，长等形状应成为眼识与身识二者的所取，因为眼能直接看见而知，身根触摸也能知晓。因此经部认为形状无实体，是处所取的能知。此乃颜色和触的微尘排列差别由分别安立。若是实体，则应当存在于极微中，但极微中不存在，若有则极微成为有分，有过失。然而如此说，颜色和触也不存在，因为形状是它们的特性，形状若非是它们的一体或异体，就无实法故不显现于根识，所以说形状完全不成立为实体，这种说法不妥。
说语所作
第二，语表业是语自性的声音。经部认为表业非是业，业完全是思，而思和思已业两说，分别是依据因位的发动和次第。说身语为业，是依思所成就的业而假立。又，由思的善不善而身语也如是所说。
说非作
第二，无表分为：能立、因、特性、因差别、本性、考察何界所有六部分。第一，以经证立无表：经中说三处摄一切色，有可见有对色、无见有对色、无见无对色，这三种色中最后一种除无表外别无他法。又说净色，除无漏律仪外别无他法。又说无表和思虽无，福德仍增长，如寿命具足者劝发向佛请问时，世尊说由物质所生的福德事七种，具此者行走、坐卧等福德相续不断增长。此七者为：供养僧团花园、建造寺庙、布施卧具坐垫、常规供养饮食、供养客人来往者、布施病人与照顾病人者、于风雨等恶劣环境时在寺内布施饮食。"


 །དེ་བཞིན་དུ་རྫས་ལས་མ་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་བདུན་ནི། 
3-106a
དེ་བཞིན་གཤེགས་པའམ་དེའི་ཉན་ཐོས་ཞིང་གང་ན་བཞུགས་པ་ཐོས་ནས་དགའ་བ་རྒྱ་ཆེན་ཐོབ་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའམ་ཉན་ཐོས་ཚུར་གཤེགས་པར་རྩམས་པ་དང་། ལམ་དུ་ཞུགས་པ་དང་གསུམ་མཐོང་བའི་དགའ་དད་དང་། དེ་ལས་ཆོས་ཐོས་པ་དང་། སྐྱབས་འགྲོའི་བསླབ་གཞི་འཛིན་ན་དེ་དང་ལྡན་པའི་རིགས་ཀྱི་བུ་སོགས་རྒྱུ་བའམ་འགྲོ་བ་སོགས་སུ་བསོད་ནམས་མངོན་པར་འཕེལ༷་ཞིང་སྐྱེ་བར་གསུངས་པས་དེ་དག་ཀྱང་བར་མ་རིག་མིན་དགེ་བ་ཡིན་གྱི་རིག་བྱེད་ཡིན་ན་ཉལ་བ་སོགས་ན་མི་འབྱུང་བར་ཐལ་བ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང༷་། དེ་བཞིན་རང་ཉིད་ཀྱིས་དངོས་སུ་མ༷་བྱས༷་པའི་ལས་ཀྱི་ལ༷མ་ལ་སོ༷གས་པ་གསུངས་པའི་ཕྱི༷ར་ཏེ། སྲོག་གཅོད་གཞན་ལ་བཅོལ་བས་ཕ་རོལ་པོའི་སྲོག་ཆད་པའི་དངོས་གཞི་རྫོགས་ན་རང་སེམས་པ་དང་། རིག་བྱེད་དགེ་བར་ཡོད་ཀྱང་། ལས་ལམ་འབྱུང་བ་དང་སོགས་པས།ཡང་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད། བསྟན་མེད། ཐོགས་བཅས། ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་བསྟན་ཡོད་ཐོགས་བཅས། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་བསྟན་མེད་ཐོགས་མེད་དུ་གསུངས་པ་དེ་ལ་རིག་བྱེད་མིན་པའི་གཟུགས་མེད་ན། གཟུགས་ཅན་མིན་པ་ཞེས་གསུངས་རིགས་པ་དང་། འཕགས་ལམ་བརྒྱད་ཀྱི་མཉམ་གཞག་ན་རིག་བྱེད་མེད་པས། ངག་ལས་འཚོ་གསུམ་སྤོང་བདུན་གྱི་རིག་བྱེད་མིན་པ་མེད་པས་དེ་མ་ཚང་བར་ཐལ་བ་དང་། སོར་སྡོམ་རྒྱུན་ཆགས་
3-106b
མིན་པ་དང་། སྡོམ་པ་ཆུ་ལོན་ལྟར་གསུངས་པས་སོ་ཟེར། མདོ་སྡེ་པས། རིག་མིན་གཟུགས་མཚན་ཉིད་པ་མིན། བསྟན་མེད་ཐོགས་མེད་ཀྱང་ཟད་པ་ཟིལ་གནོན་མི་སྡུག་སོགས་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་པའི་གཟུགས་ཀྱི་དབང་དུ་དང་། ཟག་པའི་རྟེན་མིན་པའི་གཟུགས་ལ་ཟག་མེད་ཀྱི་གཟུགས་སུ་བཏགས་པ་དང་། མིང་གཟུགས་ཇི་སྙེད་ཟག་བཅས་སུ་གསུངས་པ་ཟག་པའི་གཉེན་པོ་མིན་པའི་ཆ་ནས་སོ། །བསོད་ནམས་འཕེལ་བ་དག་ཀྱང་བག་ཆགས་བསྒོས་པའི་རྒྱུད་འགྱུར་བའི་ཁྱད་པར་དང་། མ་བྱས་པའི་ལས་ལམ་ཡང་བྱེད་དུ་འཇུག་པའི་སེམས་པ་དང་། གཞན་གྱིས་བྱས་པའི་རྐྱེན་དང་། ལུས་ངག་གི་རིག་བྱེད་ལ་སྡིག་པའི་བག་ཆགས་བརྟན་པ་ཐོབ་པ་དང་། འཕགས་ལམ་ཡང་རྗེས་ཐོབ་ལ་དགོངས་ལ། སྡོམ་པ་དྲན་ཤེས་སེམས་པའི་རྒྱུན་ལ་དང་། ཆུ་ལོན་སྤང་བྱ་ཉེ་བ་ན་ངོ་ཚ་སྐྱེས་པས་ཡིན་གྱི། རིག་མིན་ཁོ་ནས་འཆལ་ཚུལ་གྱི་གེགས་བྱེད་ན་བརྗེད་པ་སོགས་ལ་ཚུལ་འཆལ་མི་སྲིད་པས་སོ་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ་ལ་རྒྱུའི་འབྱུང་བ་དུས་གང་ཡིན་དཔྱད་པ་དང་། ས་གང་ཡིན་དཔྱད་པ་གཉིས། དང་པོ། འདོ༷ད་པ་ན་གཏོགས༷་པའི་རྣམ༷་པར་རིག༷་བྱེད་མིན༷་པ་སྡོམ་པ་སོགས་གསུམ་ནི། སྐ༷ད་ཅི༷ག་དང་པོ་རང་དང་དུས་མཉམ་གྱི་འབྱུང་བ་ལས་སྐྱེ་ལ། དེ་ཕྱིན༷་ཆ༷ད་སྔར་འཕེན་བྱེད་འདས༷་པའི༷་འབྱུང༷་བ་ལ༷ས་སྐྱེ༷་ཞིང་། རྟེན་བྱེད་ད་ལྟའི་ལུས་ཀྱི་ཚོགས་པའི་འབྱུང་བ་ལས་ཀྱང་
3-107a
སྐྱེ་བས་འབྱུང་བ་བཞི་ཚན་གཉིས་ལས་སྐྱེ་སྟེ། འཁོར་ལོ་འགྲིལ་བ་ལས་ཕྱོགས་བཞིན་ནོ་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ། ཟག༷་བཅས༷་ཀྱི་ལུས༷་དང༷་ངག༷་གི༷་ལ༷ས་རིག་རིག་མིན་ཐམས་ཅད་ནི་རང༷་གི༷་ས་པ་འདོད་པ་ནས་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་འབྱུང༷་བ༷་དག༷་རྒྱུར༷་བྱས༷་པའོ། །ཟག༷་མེ༷ད་ཀྱི་ལུས་ངག་གི་ལས་ནི་རྟེན་དབང་བཙན་པས་གང༷་དུ༷་སྐྱེས༷་པའི༷་འབྱུང་བ་དག་ཡི༷ན་ནོ། །གསུམ་པ་ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས། རྣམ༷་པར་རིག༷་བྱེ༷ད་མིན༷་པ་ནི་རྡུལ་ཕྲན་བསགས་གཟུགས་མིན་པས་ཡུལ་ན་མི་གནས་པས་ཕན་གནོད་ཀྱི་ཚོར་བའི་རྟེན་དུ་མ༷་ཟིན༷་པ་དང༷་། སྐལ་མཉམ་ལས་སྐྱེས་ཕྱིར་རྒྱུ༷་མཐུན༷་ལ༷ས་བྱུང༷་གི་རྣམ་སྨིན་རྒྱས་བྱུང་གཉིས་མིན་ལ། སེམ༷ས་ཅ༷ན་དུ་སྟོན༷་པ་སྟེ་དེའི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པའི་ཆོས་ཡིན་པས་སོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"同样，非由物质所生的福德事七种是：
听闻如来或其声闻住于何处而获得广大欢喜，见到如来或声闻将要前来，已入道路这三种而生起欢喜信心，从他们听闻佛法，持皈依学处，具此者的族姓子等行走或行进等时福德明显增长生起。由此，这些也是无表善业，若是表业，则在睡眠等时不应生起，然而生起的缘故。同样，经中也说未亲自直接作的业道等，如嘱托他人杀生，当他人断他命完成正行时，虽然自己的思与表业善，但业道仍产生，等等。
又，内处说为不可见有对，外处为可见有对，法处为不可见无对，若无无表色，则应说为非色法，以及八圣道中在等持时无表业，则应缺少语业、正命三种断七种的无表，有过失；又戒律不相续和说律如坝堰等，所以（应有无表）。
经部认为：无表非真实色，不可见无对也是指灭、胜解、不净观等法处所摄之色，无漏色是指非漏依的色法而假立，如说一切名色皆有漏是就非漏对治方面而言。福德增长也是指熏习习气而改变相续，未作业道也是指令作的思和他人作为之缘，以及身语表业中获得罪恶习气坚固，圣道也是指后得位，戒律是指念知思的相续，坝堰则是指遇所断时生起惭愧而已。若仅由无表能遮防犯戒行为，则忘念等情况下不应有犯戒行为可能。
第二，分为考察因大种何时及考察何地二部分。第一，欲界所摄的无表—戒律等三种，第一刹那从同时的大种生起，此后从能引发过去大种生起，也从所依现在身聚大种生起，故从两组四大种生，如推轮般各有方向。
第二，一切有漏身语业表和无表，皆由自地大种为因，从欲界到第四禅的有情大种所作。无漏身语业则是依所依力胜，故是生于何地的大种。
第三，特殊性质：无表非积微聚色，故不住于处所，不成为苦乐受的所依而被执受，因从等流生故是从同类因生，非异熟生和等流所生，且是显示有情，即是属于有情相续的法。"


 །བཞི་པ་འདོད་པའི་རིག་མིན་ནི། ཀུན་སློང་གི་སེམས་ལ་ལྟོས་པས་གཉིད་དང་། མཉམ་གཞག་མིན་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྒྱས་བྱུང་གཉིས་དང་། གཟུགས་ཅན་ཆད་ནས་མཚམས་སྦྱོར་བས་རྣམ་སྨིན་ལས་བྱུང་བའི་འབྱུང་བ་ལས་སྐྱེ་བ་མིན་གྱི་སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུ༷་མཐུན༷་གྱི་འབྱུང་བ་ལས་སྐྱེའོ། །ད་ལྟའི་རྒྱུད་སེམས་ཀྱིས་ཟིན༷་པའི༷་འབྱུང༷་བ་ལ༷ས་སྐྱེ༷་ལ། ཡང་དེ་སེམས་ཀྱི་རྗེས་འབྲང་མིན་པས་འབྱུང་བ་བཞི་ཚན་ཐ་དད་ལས་སོ། །ཏིང༷་ངེ་འཛིན༷་ལས་སྐྱེས༷་པའི་རིག་མིན་ནི་རྒྱུའི་འབྱུང༷་བ་འགོག་སྙོམས་སོགས་ཀྱི་ཚེ་ཟིན་འབྱུང་མེད་པས་མ༷་ཟིན༷་
3-107b
པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་རྒྱས༷་བྱུང༷་གི་འབྱུང་བ་ལས་དང་། སྤོང་བ་བདུན་ཀའང་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པས་འབྱུང་བ་བཞི་ཚན་ཐ༷་ད༷ད་མིན༷་པ་ལ༷ས་སྐྱེ༷་ཡི་ཐ་དད་དུ་མེད་དོ། །དེའི་འབྱུང་བ་ནི་རྟེན་གྱི་དོན་མིན་ལ་འཇུག་པའི་དོན་ནོ། །ལྔ་པ། རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པ་ལ་ནི། དགེ་མི་དགེ་ཡིན་པས་ལུང༷་བསྟན༷་མིན༷་པ་ལུང་མ་བསྟན་ནི་མེ༷ད་ལ། གཞན༷་རིག་བྱེད་དང་སེམས་པ་དག་ནི༷་དགེ་སོགས་རྣམ༷་པ་གསུམ་དུ་ཡོད་དོ། །དྲུག་པ། མི་དགེ་བའི་རིག་བྱེད་རིག་མིན་སེམས་པ་གསུམ་ནི༷་འདོ༷ད་པ་ཁོ་ན༷འོ༷། །གཟུགས༷་ན༷འང༷་བསམ་གཏན་ཟག་མེད་སྡོམ་པ་རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པ་ཡོད་ལའང་སྒྲས་འདོད་ནའང་ཡོད་པར་བསྟན་ལ། གཟུགས་མེད་ན་ནི་མེད་དེ། གཟུགས་ཅན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལུས་ངག་གི་རྣམ༷་པ་རིག༷་བྱེད་ནི་དཔྱོ༷ད་པ་དང༷་བཅས༷་དག༷་ན༷་ཡོད་ཀྱི་གཉིས་པ་ཡན་ཆད་ན་མེད་དེ་ཀུན་སློང་མེད་པས་སོ། །འདོ༷ད་པ༷་ན༷་ཡང༷་སྒྲིབ༷་ལ་ལུང་མ་བསྟན་པའི༷་རིག་བྱེད་མེ༷ད་དེ།གང༷་གི་ཕྱིར༷་ན། འདོད་ན་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་སེམས་རིག་བྱེད་ཀུན༷་ནས་སློང༷་ནུས་པ་མེ༷ད་པས་སོ། །དེ་ཡང་འདོད་ན་ལྟ་བ་དང་པོ་གཉིས་མཚུངས་ལྡན་དང་བཅས་པ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་སེམས་ཡིན་ཀྱང་། དེ་དག་ནི་མཐོང་སྤང་ཡིན་ལ། ཁ་ནང་བལྟས་ཀྱིས་བདག་ཙམ་ལ་དམིགས་པས་དེས་རིག་བྱེད་ཀུན་ནས་སློང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་མིན་གཞན་གྱི་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་བསླངས་ན་མི་དགེ་བར་འགྱུར་རོ། །དེས་ན་ཁམས་གོང་མའི་ཉོན་མོངས་
3-108a
ཐམས་ཅད་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་པས། ས་གཞན་གཉིས་པ་ཡན་ན་རྟོག་དཔྱོད་སྤངས་པས་རིག་བྱེད་མེད་ལ། ཚངས་པ་ཆེན་པོས་གཡོ་སྒྱུས་ཀུན་ནས་བསླངས་ཏེ་ངག་སྨྲ་བ་སོགས་བྱེད་པས་བསམ་གཏན་དང་པོ་ཁོ་ན་ན་ཡོད་དོ། །
业总差别
གཉིས་པ་ལས་སྤྱིའི་དབྱེ་བ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས་ལས།
总义
དང་པོ་ལ་ངོ་བོའི་དབྱེ་བ་དང་ཀུན་སློང་གཉིས། དང་པོ། ཐར༷་པ༷་མྱང་འདས་ནི་དམ༷་པའི༷་དོན༷་དུ་དགེ༷་བའི་རྩ༷་བ༷་ཡིན་ཏེ། མི་དགེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ཞི་བས་མཆོག་ཏུ་བདེ་བའི་ཕྱིར་ནད་མེད་པ་ལ་བདེ་བ་ཞེས་ཟེར་བ་བཞིན་ནོ། །འདོད་ཆགས་མེད་པ་སོགས་དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་དང་། ངོ༷་ཚ༷་ཁྲེལ༷་ཡོ༷ད་དག་ནི་མཚུངས་ལྡན་དང་ཀུན་སློང་ལ་མི་ལྟོས་པས་འཕྲོད་པའི་སྨན་ལྟར་བདག༷་སྟེ་ངོ་བོ་ཉི༷ད་ཀྱི༷་དགེ་བའོ། །བཅུ་གཅིག་པོ་དགེ་བ་ཡིན་མོད་ཀྱི་འདིར་ལྔ་བསྟན་པ་ནི་ཟློག་པ་མི་དགེ་བར་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ངོ་བོའི་དགེ་བ་དེ༷་དག༷་དང༷་མཚུངས་ལྡ༷ན་སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་སྨན་སྦྱར་བཏུང་བ་ལྟར་མཚུངས༷་ལྡན༷་གྱི༷་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །ངོ་བོ་ཉིད་དང་མཚུངས་ལྡན་དེ་དག་གིས་ཀུན་ནས་སློང་བའི་ལུས་ངག་གི་བྱ༷་བ༷འི་ལས་རྣམས་དང་ལ༷་སོ༷གས་པས་ཐོབ་པ་དང་མཚན་ཉིད་དང་སེམས་མེད་སྙོམས་འཇུག་གཉིས་པོ་རྣམས་ནི་སྨན་དང་སྦྱར་བའི་བཏུང་བ་ལས་བྱུང་བའི་འོ་མ་ལྟར་ཀུན༷་ནས་སློང༷་བས༷་དགེ་བ་ཡིན་ནོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"第四，欲界无表：因依赖发动的心，故非睡眠和非等持两种从定所生，因色法断后相续，故非从异熟生大种生起，而是从同类因的等流大种生起。从现在相续心所执受的大种生，又因它不随心变化，故从不同的四大种生。从三摩地生的无表，因为灭定等时无执受大种，故不被执受，且从三摩地增长的大种生，七种断法都随心而行，故从非各别的四大种生，而非从各别生。此中大种不是所依义，而是入行义。
第五，无表中，因为是善或不善，所以没有无记，其他表业和思有善等三种。
第六，不善的表业、无表和思三者唯在欲界。在色界也有禅定无漏律仪无表，表示也在欲界有。无色界则没有，因为无色法。身语表业在有寻有伺中有，第二禅以上没有，因为无发动。在欲界也无有盖无记的表业，因为欲界有盖无记的心不能发动表业。虽然欲界中前两种见及其相应是有盖无记心，但它们是见所断，内向缘取我，所以不能发起表业。除此之外，若被其他烦恼所发，则成不善。因此，上界一切烦恼都是有盖无记，故其他两地二禅以上无寻伺，故无表业，唯在初禅中有，如大梵天以谄诳发起而说语等。
业总差别
第二，业总分类分为总义和别义两部分。
总义
第一分为本性分类和发动两部分。第一，解脱涅槃是胜义善根，因为息灭不善和痛苦故是最极安乐，如说无病为乐一样。无贪等三善根和惭愧等，因不依赖相应和发动，如合适的药物，是自性善。虽然十一种都是善，此处只说五种，是为了显示相反的不善。
与那些自性善相应的心心所，如调配好的药饮，是相应善。被自性和相应善所发起的身语行为等，以及得、相、无心二等至，如从药物调配的饮料生出的牛奶，是由发动善。"


 །འོ་ན་རྩ་ཆད་ཐེ་ཚོམ་གྱིས་སྦྱར་བ་དང་། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་དགེ་ཐོབ་རྣམས་དགེ་བ་མིན་པར་འགྱུར་ཏེ། སྐལ་པ་
3-108b
མི་མཉམ་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་སློང་བས་དགེ་བ་བཞི་གང་ཡང་མིན་ནོ་ཞེ་ན། འདི་ལ་དེ་དག་གི་ནི་ཐོབ་པའི་གེགས་སེལ་བའམ། སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་ཙམ་དུ་ཟད་དེ་དགེ་བ་ནི་ཐོབ་བྱ་ཉིད་ཀྱིས་བྱེད་དོ། །ཞེས་ཟེར་རོ། །དགེ་བ་དེ་ལས་ཟློག༷་པ༷་མི༷་དགེ༷་བ་རྣམ་པ་བཞི་ཡིན་ཏེ། འཁོར་བ་དོན་དམ་པའི་མི་དགེ་བ་དང་། མི་དགེའི་རྩ་བ་གསུམ་དང་ངོ་ཚ་མེད་ཁྲེལ་མེད་རྣམས་ངོ་བོས་མི་དགེ་བ་ཁྲོ་བ་ཁོན་འཛིན་སོགས་ཀྱང་དེ་ཡིན་མོད་དེ་རྩ་བ་གསུམ་གྱི་ཆ་ལ་བཏགས་པའམ། འདི་པ་ལྟར་ན་དགེ་རྩ་གསུམ་ལས་ཟློག་པ་མིན་པས་མ་བསྟན་ཏོ། །དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་མཚུངས་ལྡན་མི་དགེ་དང་། དེས་ཀུན་ནས་སློང་བའི་ལུས་ངག་གིས་ལས་སོགས་ཀུན་སློང་གིས་མི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིའི་དཔེ་ནི་ནད་དང་མི་འཕྲོད་པའི་སྨན་དང་། དེ་དང་སྦྱར་བའི་བཏུང་བ་དང་། དེ་དང་སྦྱར་བའི་བཏུང་བ་ལས་བྱུང་བའི་འོ་མ་ལྟར་རོ། །དོན༷་དམ༷་པར༷་ལུང༷་མ༷་བསྟན༷་པ༷་བརྟན༷་པ༷་བརྟགས་མིན་དང་ནམ་མཁའ་དག༷་ཡིན་ཏེ། དེ་གཉིས་ནི་རྟག་ཅིང་དགེ་མི་དགེར་མི་འགྱུར་བས་སོ། །བརྟག་འགོག་དོན་དམ་དགེ་བ་དང་། ལམ་བདེན་ངོ་བོ་ཉིད་སོགས་ཕྱི་མ་གསུམ་ཅི་རིགས་པར་འདུ་ལ། ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་པར་མི་དགེའི་ཕྱིར་རོ། །བཟོ་དང་སྤྱོད་ལམ་པ་སྤྲུལ་སེམས་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་ཀྱི་སེམས་དང་ཕྱི་ནང་གི་བེམ་པོ་རྣམས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་ལ། འདོད་ན་འཇིག་མཐར་དང་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་སེམས་སེམས་
3-109a
བྱུང་ཉོན་མོངས་ཅན་ཐམས་ཅད་དང་། བཟོ་སེམས་སོགས་དང་མཚུངས་ལྡན་ནི་མཚུངས་ལྡན་ལུང་མ་བསྟན་དང་། བཟོ་དང་སྤྱོད་ལམ་དང་སྤྲུལ་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་སློང་བའི་ལུས་ངག་གི་ལས་ཀུན་སློང་གི་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་ནོ། །འདི་གསུམ་གཅིག་གི་ནང་གཅིག་འདུ་བ་ནི་ཡོད་ཀྱི་ལྡོག་པས་ཕྱེ་བའོ། །ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་ལ་ཀུན་སློང་དངོས་དང་། མུ་དཔྱད་པ། ཞར་བྱུང་གསུམ། དང་པོ། ཀུན་སློང་ལ་མཐོང་སྤང་གིས་རིག་བྱེད་མི་སློང་ན། ལོག་ལྟ་ལས། ལོག་རྟོག །ལོག་པའི་ངག་ལས་མཐའ་འབྱུང་བར་བཤད་པ་ཅི་ཞེ་ན། ཀུན༷་སློང༷་ལ་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཡོད་དེ་རྒྱུ༷་ཡི་ཀུན་སློང་དང༷་ནི༷། བྱ་བ་དེ༷་ཡི༷་དུས༷་ཀྱི༷་ཀུན་སློང༷་ཞེས༷་བྱ༷་བ་གཉིས་སོ། །དེ་གཉི༷ས་ལ༷ས་དང༷་པོ༷་ནི་ལས་ལ་ར༷བ་ཏུ་འཇུག༷་བྱེ༷ད་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་ལ། གཉི༷ས་པ༷་ལས་བྱ་དུས་མཐུན་པར་བྱེད་པས་རྗེས༷་སུ༷་འཇུ༷ག་པར་བྱེ༷ད་པ་དངོས་གཞི་ལྟ་བུ་ཡི༷ན་ནོ། །གཉིས་པ། དེ་ལ་མཐོང༷་བས༷་སྤང༷་བྱའི༷་རྣམ༷་ཤེས༷་ནི༷་ཁ་ནང་བལྟས་ཡིན་པས་དངོས་སུ་རིག་བྱེད་མི་སློང་ཡང་རིག་བྱེད་རབ༷་ཏུ༷་འཇུག༷་བྱེ༷ད་ཡི༷ན་ལ། ཡི༷ད་ནི༷་བསྒོམ༷་པས༷་སྤང༷་བྱ༷་ནི་རྟོག་བཅས་ཁ་ཕྱིར་བལྟས་ཀྱང་ཡོད་པས་རྒྱུ་དུས་ཀྱི་ཀུན་སློང་གཉི༷ས་ཀ༷་ཡི༷ན་ལ། མིག་ཤེས་སོགས་ལྔ༷་ནི༷་རྟོག་མེད་ཡིན་ཕྱིར་རྗེས༷་སུ༷་འཇུག༷་བྱེ༷ད་དུས་སློང་ཁོ་ན་ཡི༷ན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་དང་མཚུངས་ལྡན་སེམས་བྱུང་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་མདོ་ལས་མཐོང་
3-109b
སྤང་གིས་རིག་བྱེད་སློང་བར་བཤད་པ་རྒྱུ་ཡི་དབང་དུ་དང་། འདོད་ན་སྒྲིབ་པའི་རིག་བྱེད་ཀྱི་ཀུན་སློང་མེད་པར་བཤད་པ་དུས་སློང་གི་མཛད་པ་ཡིན་ལ། འདོད་པའི་མཐོང་སྤང་འཇིག་མཐར་གྱིས་རིག་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུའི་ཀུན་སློང་བྱེད་ཀྱང་དུས་སློང་སྒོམ་སྤང་གི་རྣམ་ཤེས་ཁོ་ན་ལ་ལྟོས་ལ། བསྒོམ་སྤང་གི་རྣམ་ཤེས་སྒྲིབ་པའང་འདོད་པ་ན་མེད་པས་སོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"问：那么断善根者、怀疑者所作，以及结生相续，获得善法等应成非善，因为由不同品类的心所发起，不属于四种善的任何一种？
答：对此，这些只是除去得善障碍或是生起善的缘而已，善是由所得的性质自身所成就。
与善相反的不善有四种：轮回是胜义不善，三不善根及无惭无愧等是自性不善，忿恨等也是自性不善，但可归为三不善根的部分，或者按此宗的说法，因为不是与三善根相反的，所以未加说明。与彼相应的心心所是相应不善，由彼发起的身语业等是发动不善。此四种的比喻是：如疾病，不合适的药，与之调配的饮料，以及由饮料产生的牛奶。
胜义无记是择灭、虚空等，因为它们是恒常且不变为善不善。择灭是胜义善，道谛、自性等后三种各别归摄，因为一切有漏胜义上是不善的缘故。
工巧、威仪心、变化心、异熟生心和内外无情物是自性无记，欲界边见和上界二地的一切烦恼心心所，以及与工巧心等相应的是相应无记，由工巧、威仪和变化心所发起的身语业是发动无记。这三种可以相互包含，但从反体可分。
第二，分为发动本身、考察边际和附带三部分。第一，关于发动：若见所断不发起表业，为何说邪见从邪思惟、邪语中产生？答：发动有两种：一是因位发动，二是作业时的发动。这二者中，第一是令入行业的原因，第二是作业时随顺，是如正行般的作用。
第二，对此，见所断识因为内向，所以直接不发起表业，但能作为表业的引入者；意识是修所断，有分别且也有外向，所以二种发动都具备；眼识等五识因为无分别，故只能作为作业时的发动者。因此，应当了解与它们相应的心所也是如此。
所以，经中说见所断发起表业是就因位而言，说欲界有盖无表业发动是就时发动而言。欲界见所断边见可以作为表业的因位发动者，但时发动只依赖修所断识，且修所断有盖识在欲界也没有，因此（表业不由有盖心发起）。"


 །འོ་ན་དུས་སློང་གཙོ་བས། རྒྱུ་སློང་དགེ་བས་བྱས་ནས་དུས་སློང་མི་དགེ་བའམ་ལུང་མ་བསྟན་གྱིས་བྱས་པའི་སྡོམ་པའང་དགེ་བ་མིན་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཀུན་སློང་གི་བསམ་པ་དེ་དག་མཐོང་སྒོམ་སྤང་བྱ་རིགས་ཐ་དད་ན། དུས་སློང་གཙོ་བོར་འགྱུར་གྱི། རིས་གཅིག་ལ་རྒྱུ་སློང་གཙོ་ཆེའོ་ཟེར། གསུམ་པ། རྒྱུ་དུས་ཀྱི་ཀུན་སློང་དེ་འདྲའམ་ཞེ་ན། ཅི་རིགས་ཡོད་དེ། རབ༷་ཏུ༷་འཇུག༷་བྱེད་དགེ༷་སོ༷གས་གསུམ་པོ་ལ༷ས་རྗེས༷་འཇུག༷་བྱེ༷ད་ཀྱང༷་དགེ་སོགས་རྣམ༷་གསུམ༷་ཅི་རིགས་སུ་འགྱུར༷་བ་ཡོད་ལ། དེའང་རབ་རྗེས་གཉིས་ལ་མུ་བཞི་སྟེ་མཐོང་སྤང་སེམས་ནི་རབ་འཇུག་དང་། སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པ་རྗེས་འཇུག་དང་། ཡིད་ཤེས་སྒོམ་སྤང་གཉིས་ཀ་དང་། ཟག་པ་མེད་ནི་གཉིས་མིན་ནོ། །དམིགས་བསལ་ཐུབ༷་པའི༷་རྒྱུ་སློང་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་ལས་དུས་སློང་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་འདྲ༷་བ༷འམ།ཡང་ན་དམན་པར་མི་འགྱུར་བས་རྗེས་སློང་ལུང་མ་བསྟན་དང་དགེ་བ་དེ༷་གཉིས་ཀྱང་དགེ༷་བ༷་ཁོ་ནའོ། །གཞན་དག་གཤེགས་བཞེངས་མནལ་བཞུགས་ནམ་དུའང་མཉམ་པར་བཞག་པས་སངས་རྒྱས་ལ་ལུང་མ་བསྟན་མེད་དེ་
3-110a
དགེ་བ་ཁོ་ནའོ། །མདོ་ལས། གླང་ཆེན་གཤེགས་ནའང་མཉམ་པར་གཞག་སོགས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། །དེ་ལ་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱིས་ངན་པ་མི་མཛད་པའམ་ཉེས་མེད་པས་གླང་པོ་ཆེན་པོའོ། །བྱེ་སྨྲས་སངས་རྒྱས་ལ་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་དང་། སྤྱོད་ལམ་སྤྲུལ་སེམས་ཡོད་ཟེར། ཡིད་དང་སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པ་ཀུན་སློང་དུ་བཤད་པ་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་མིན་པ་ལ་དགོངས་ཀྱི་རྣ༷མ་སྨིན༷་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་མེད་པར་ངང་གིས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ཀུན་སློང་གཉི༷ས་ཀ༷་མིན༷་ལ། དེ་བཞིན་དུ་ཟག་མེད་ནི་མི་རྟོག་ཅིང་མཉམ་པར་གཞག་པས་གཉིས་ཀ་མིན་ནོ། །རིག་བྱེད་མིན་པ་ཀུན་སློང་གིས་དགེ་མི་དགེར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་མི་རིགས་ཏེ། བསམ་སྟོབས་ཙམ་ལས་བྱུང་བས་ཡིན་ན། རིག་མིན་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་འབྱུང་བཞི་དང་། མིག་རྣའི་མངོན་ཤེས་ཀྱང་དགེ་བར་ཐལ་ལ། ཀུན་སློང་གི་བསམ་པ་ནི་རིག་མིན་ལ་སེམས་པ་མེད་པས་སྡོམ་པ་ནི་སེམས་པའི་རྒྱུན་ཡིན་པས་རྣམ་བཞག་འདི་དག་བྱེ་སྨྲས་ཀུན་བཏགས་སོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །
各别
གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་རིག་མིན་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས།
略说
དང་པོ། རྣམ༷་རིག༷་མི༷ན་པ་ལ་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་དུ་ཤེས༷་པར་བྱ༷་སྟེ། གང་ཞེ་ན། གནོད་པ་གཞིར་བཅས་སྡོམ༷་པ་ད༷ང་། གནོད་པ་གཞིར་བཅས་ལ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་སྡོམ༷་པ༷་མིན༷་པ༷་དང༷་། གཞན༷་ཕྱོགས་རེ་སྤོང་བའམ་ཕྱོགས་རེར་ཞུགས་པ་བར་མའོ། །དེ་ཡང་གནོད་པ་ནི་ལུས་ངག་གི་མི་དགེ་བདུན་དང་། གཞི་
3-110b
ནི་ཡིད་ཀྱི་གསུམ་མོ། །ཡང་ན་གནོད་པ་ནི་རང་བཞིན་གཞི་ནི་བཅས་པའོ། །
广说
གཉིས་པ་ལ་སྡོམ་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་དང་། གསུམ་ཀ་ཐུན་མོང་དུ་བཤད་པ་གཉིས།
戒律各别说
དང་པོ་ལ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས། དང་པོ།སྡོམ༷་པ༷་ལ་སོ༷་སོར༷་ཐར༷་བའི་སྡོམ་པ་ཞེས༷་བྱ༷་བ་དང་། དེ༷་བཞིན༷་དུ་ཟག༷་མེ༷ད་ཀྱི་སྡོམ་པ་དང་། བས༷མ་གཏན༷་ལས་སྐྱེས༷་པའི་སྡོམ་པའོ། །གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་སོ་ཐར་བཤད་པ་ལ། དབྱེ་བ། སོ་སོའི་རང་བཞིན། མིང་གི་རྣམ་གྲངས། ལྡན་པའི་གང་ཟག་བཞི། དང་པོ་ལ་དངོས་དང་ཞར་བྱུང་གཉིས། དང་པོ་ལ་བརྒྱད་དུ་དབྱེ་བ་དང་། བཞིར་བསྡུ་བ་གཉིས། དང་པོ། སོ༷་སོར༷་ཐར༷་པའི་སྡོམ་པ་ཞེས༷་བྱ༷་བ་ནི་རྣམ༷་པ་བརྒྱ༷ད་དེ། དགེ་སློང་ཕ་མ། དགེ་སློབ་མ། དགེ་ཚུལ་ཕ་མ། དགེ་བསྙེན་ཕ་མ། བསྙེན་གནས་སོ། །བཤེས་སྤྲིངས་འགྲེལ་བར་དགེ་སློབ་མ་དོར་ནས་བསྙེན་གནས་ལ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བའོ། །གཉིས་པ། གང་ཟག་ཐ་དད་པ་མ་གཏོགས་སྡོམ་པའི་རྫས༷་སུ༷་ནི་རྣ༷མ་པ༷་བཞི༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །དེ་ཡང་དགེ་སློང་ཕ་མའི་སྡོམ་རྫས་འདྲ་ལ། དགེ་སློབ་མ་དང་དགེ་ཚུལ་ཕ་མ་འདྲ་ལ། དགེ་བསྙེན་ཕ་མ་འདྲ་བས་སོ། །འདིར་རྫས་མཚན་ཉིད་ལ་འདོད་དོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"问：若以时发动为主，那么由因位善发动而时发动不善或无记所作的戒律也应成为非善？
答：若发动思是见所断和修所断不同类，则时发动为主；若是同类，则因位发动更重要。
第三，因位和时位的发动是否相同？答：各种情况都有。由善等三种因发动，随行发动也可成为善等三种。而且因发动和随行发动有四边：见所断心是因发动，五门识是随行发动，意识修所断二者都是，无漏则二者都不是。特例是，调御者的因发动善或无记，时发动也是善或无记相同，或者因不会变劣，所以随行发动无记和善也只是善。其他人说，佛行走、起身、睡觉、安住任何时候都在三摩地中，所以佛陀没有无记，唯有善，如经中说"象王行走时也在三摩地"等。此中，身语意不作恶或无过失，故称大象。
有部说佛陀有异熟生、威仪和变化心。说意识和五门识是发动，是指非异熟生，若是异熟生则无功用自然而行，故非二种发动。同样，无漏因无分别且等持，也非二者。说无表依发动成善不善不合理，若仅依思力所生，则与无表同时的四大种和天眼天耳神通也应成善，有过失。又无表本身无思，而律仪是思相续，所以这些安立都是有部的增益。
各别
第二，特殊无表分为略说和广说两部分。
略说
第一，无表应知有三种：摄害基律仪，摄害基常行非律仪，以及其他部分断或部分行的中性。此中，害是指身语七不善，基是指意三种。或者，害是指自性恶，基是指遮罪。
广说
第二，分为特别说明律仪和三者共同说明两部分。
戒律各别说
第一，分为总义和别义二部分。第一，律仪有所谓别解脱律仪，以及无漏律仪，禅定所生律仪。第二，特别说明别解脱，分为：分类、各自自性、异名、具足之补特伽罗四部分。第一，分为正文和附带二部分。第一，分为八类和四摄二部分。第一，所谓别解脱律仪有八种：比丘、比丘尼、正学女、沙弥、沙弥尼、优婆塞、优婆夷、近住。在《教友书》注释中舍弃正学女而将近住分为两种。第二，除了补特伽罗不同外，律仪实体是四种。因为比丘与比丘尼律仪实体相同，正学女和沙弥、沙弥尼相同，优婆塞和优婆夷相同。此处认为实体是指性质。"


 །བསྙེན་གནས་ལ་གཉིས་སུ་མ་བཤད་པ་ཡུན་ཐུང་བས་སམ། བསྡུ་བ་ལས་ཟ་མ་སོགས་ལའང་སྐྱེ་བར་བཤད་པས་སོ། །དེ་དག་བསྲུང་བྱ་མང་ཉུང་མི་འདྲ་ཡང་སྡོམ་རྫས་ལ་ཁྱད་མེད་པས་མཚ༷ན་འགྱུར་བ་ལ༷ས་མིང༷་ནི༷་
3-111a
འཕོ༷་བ༷་ཙམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར༷། སྔར་གྱི་སྡོམ་པ་མི་གཏོང་ཞིང་གསར་དུ་མི་ཐོབ་པས་སོ། །གཉིས་པ། ཞར་བྱུང་སྡོམ་རྫས་གཅིག་ཐ་དད་དཔྱད་པ་ནི། དགེ་བསྙེན་སོགས་སྡོམ་རྫས་གསུམ་པོ་གང་ཟག་གཅིག་གི་རྒྱུད་ལ་རྫས་ཐ་དད་དུ་ཡོད་དེ། ཐོབ་གཏོང་གི་རྒྱུ་མི་གཅིག་པས་སོ། །འོ་ན་མི་གཅིག་དགེ་བསྙེན་སོགས་གསུམ་ཀ་ཡིན་པ་འགལ་ཞེ་ན། རྫས་བཞི་པོ་རྒྱུད་ལ་ཐ༷་ད༷ད་དུ་ཡོད་ཀྱང་། སྡོམ་རྫས་དེ༷་དག༷་ངོ་བོ་ལ་འགལ༷་བ༷་མེ༷ད་དེ།གཅིག་གིས་བསྲུང་བྱ་གཅིག་འགོག་པ་ལྟ་བུ་མེད་པས། རྒྱུད་ལ་ཐ་དད་དུ་ལྡན་ཆོག་པས་སོ། །དགེ་སློང་ལ་གཞི་ལྔ་ནི་སྤོང་བ་གསུམ་གསུམ་དང་། གླུ་གར་སོགས་ནི་སྤོང་བ་གཉིས་དང་། སྤོང་བ་གཞན་ནི་རེ་རེའོ། །འོན་ཀྱང་གཞི་བསམ་གྱི་ཁྱད་པར་ལས། དགེ་སློང་གིས་སྲོག་གཅོད་སྤོང་བ་ཆེ་ལ། དགེ་ཚུལ་གྱི་འབྲིང་། དགེ་བསྙེན་གྱི་ཆུང་ངོ་། །འོ་ན་དགེ་སློང་དེ་ཉིད་དགེ་ཚུལ་སོགས་སུ་འགྱུར་རོ། །ཞེ་ན། དགེ་སློང་ཞེས་པ་ནི་གཙོ་ཆེ་བས་སོ། །དོན་ལ་སྤོང་སེམས་གཅིག་ལས་དུ་མ་དུས་མི་མཉམ་པ་དང་། ཚིག་སྔ་མ་མེད་པ་ལ། བསྙེན་རྫོགས་སྐྱེ་བ་དང་། ན་སྨད་པ་དག་ནི་སེམས་པའི་ཁྱད་པར་ཁས་བླང་སྟོབས་ཀྱིས་འཐོབ་པ་དང་གཏོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གོང་མའི་ཁོངས་སུ་འོག་མ་འདུ་བས་ན་སྡོམ་པ་གསུམ་ལྡན་ཅེས་བྱའོ། །གཉིས་པ་སོ་སོའི་རང་བཞིན་ནི། འདིར་ཆེད་ཀུན་སློང་དང་། ཉིད་ཐོབ་པར་བཞག་སྟེ། སྲོག་གཅོད་སོགས་སྤང༷་བྱ༷་ལྔ༷་དང་
3-111b
བརྒྱ༷ད་དང་བཅུ༷་དང༷་ནི༷་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་སྤོང༷་བ༷་མནོས༷་པ༷་སྟེ། ཁས་བླང་བ་ལ༷ས་རིམ་པ་བཞིན་དུ་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་གསོད་རྐུ་འདོད་ལོག་རྫུན་ཆང་སྟེ་ལྔ་པོ་གཏན་དུ་སྤོང་བ་མནོས་པ་ལས་དགེ༷་བསྙེན༷་དང༷་ནི༷། དགེ་བསྙེན་ཉིད་ལ་གནས་པའི་ཆེད་དུ་ཞེས་ཉིད་ངེས་བཟུང་དུ་ཡང་འཆད། ལྔ་པོ་དེའི་སྟེང་དུ། གླུ་གར་རོལ་མོའི་སྒྲ་དང་། ཕྲེང་སྤོས་རྒྱན་ཁ་དོག་འཆང་བ་རྣམས་ཏེ་གར་ཕྲེང་གཅིག་ཏུ་བརྩིས་པའི་དྲུག་ཁྲི་སྟན་མཐོན་པོ་དང་ཆེན་པོ་གཉིས་དང་བདུན། དུས་མིན་གྱི་ཁ་ཟས་ཏེ་བརྒྱད་པོ་ཉིན་ཞག་གཅིག་གི་བར་དུ་སྤོང་བར་མནོས་པ་ནི་བསྙེན༷་གན༷ས་དང༷་། དེ་བརྒྱད་ལས་གར་སོགས་ཕྲེང་སོགས་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བ་དང་། གསེར་དངུལ་ལེན་པ་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་སྤོང་བར་མནོས་པ་ནི་དགེ༷་ཚུལ༷་ལ་གནས་པའི་ཆེད༷་དུ་དང༷་། ལུས་ངག་གི་ལས་སྤང་བྱ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བ་ཡང་དག་པར་མནོས་པ་ལས་ནི་དགེ༷་སློང༷་ཉི༷ད་དེ། སྤོང་བྱ་སྡོམ་དུ་བསྡུས་པ་ཕམ་པ་བཞི། ལྷག་མ་བཅུ་གསུམ། ལྟུང་བྱེད་ལ་སྤང་ལྟུང་སུམ་ཅུ། ལྟུང་བྱེད་འབའ་ཞིག་པ་དགུ་བཅུ། སོར་བཤགས་བཞི། ཉེས་བྱས་བརྒྱ་དང་བཅུ་གཉིས་ཏེ་ཉིས་བརྒྱ་དང་ང་གསུམ་མོ། །གསུམ་པ་ལ་སྤྱིའི་མིང་དང་།སྐད་ཅིག་དང་པོའི་མིང་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པའོ། །དང་པོ། རང་གཞན་གྱི་ལུས་སེམས་གདུང་བ་བསིལ་བས་ཚུལ༷་ཁྲིམས༷་དང༷་ནི༷། མཁས་པས་བསྔགས་པས་ལེགས༷་སྤྱད༷་དང༷་། བྱ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་ལ༷ས་དང༷་།
3-112a
ཉེས་སྤྱོད་སྡོམ་པས་སྡོམ༷་པ༷་ཞེས༷་བྱ༷་བ་རྣམས་ནི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"近住戒不分为两种，是因为时间短暂，或者《集论》中说在中途者等也能生起。虽然这些所守护的多少不同，但戒体无差别，故仅由相改变，名称也只是转变而已，因此不舍弃前戒也不新得戒。
第二，附带考察戒体一与异：优婆塞等三种戒体在一个补特伽罗相续中是实体各别的，因为得舍的原因不同。问：如果不同，一人同为优婆塞等三者就相违？答：四种戒体虽在相续中不同，但这些戒体本性上无矛盾，不像一者阻止一者所防护的，所以可以在相续中各别具足。比丘对于五事各舍三种，歌舞等各舍两种，其他防护则各一种。然而，由于事与思的差异，比丘舍生大，沙弥中，优婆塞小。问：若如此，比丘也成为沙弥等？答：称为比丘是因为它更为主要。实际上，一个断心可以成就多种不同时的戒，若无前语，比丘戒也能生起，而那些罢黜者，也由心的特殊誓愿力而得失。由于上者包含下者，所以称为具三戒。
第二，各自的自性：此处通过特别发动和已得而安立。誓愿舍断杀生等五种、八种、十种、或一切所断，依次应知：舍断杀、盗、邪淫、妄语、酒五种的永久誓愿，成为优婆塞；或解释'为了住于优婆塞性'中的'性'是决定词。在五种之上，歌舞音乐声，花鬘香涂装饰，将歌舞与花鬘各算为一的六种，高大床座两种为七，非时食为八，发誓在一日一夜期间舍断这八种，称为近住戒。从这八种中将歌舞等和花鬘等分为两种，加上舍断接受金银，终生誓愿舍断，为了住于沙弥戒。誓愿舍断身语业一切所断，即是比丘性。所断归纳为四波罗夷、十三僧残、三十尼萨耆波逸提、九十波逸提、四悔过、一百一十二恶作，共二百五十三条。
第三，共同名称和特别解释第一刹那的名称两部分。第一，因能清凉自他身心的热恼称为戒律，因被智者赞叹称为善行，因为是行为的自性称为业，因防护恶行称为律仪，这些是异名。"


 །དེ་བཞིན་དུ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ལ་རྩ་བ་དང་རྒྱན་དང་བྱུག་པ་དང་སྤོས་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ༷། །གཉིས་པ། སོར་སྡོམ་ཐོབ་པ་དང༷་པོའི༷་རྣམ༷་པ་རིག༷་བྱེད་དང་རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པ་ནི་སོ༷་སོར༷་ཐར༷་པའི་སྡོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང༷་། བྱ༷་བའི༷་ལས་ཀྱི་ལམ༷་ཞེས་བྱ་སྟེ། དང་པོ་ནི་སྡིག་པ་ལས་དང་པོར་ཐར་པ་དང་། སྡོམ་པའི་བྱ་བ་འབྱུང་བའི་ལམ་དངོས་ཡིན་གྱི། སྐད་ཅིག་གཉིས་པ་ཕན་ཆད་དེའི་དོན་མེད་དེ། པྲ་ཏི་མོཀྵ་ཞེས་པ་དང་པོར་ཐར་པ་ཡིན་ན་དེ་ཐར་ཟིན་པ་ཡིན་པས་དང་། ལས་ལམ་གྱི་མཇུག་ཡིན་པས་སོ། །བཞི་པ་ལ་དངོས་དང་ཞར་བྱུང་གཉིས། །དང་པོ། སྡོམ་པ་དེ་སུ་ལ་ལྡན་ན། སོ༷་སོར༷་ཐར༷་དང༷་ལྡན༷་པ༷་དགེ་སློང་སོགས་བརྒྱ༷ད་དོ། །ཕྱི་རོལ་པ་རྣམས་ལ་སོ་ཐར་མེད་དམ་ཞེ་ན། དེ་དག་ལ་སྡོམ་པ་ཙམ་ཡོད་མོད་ཀྱི་སོ་ཐར་སྡོམ་པ་མེད་དེ་ལོག་ལྟ་སོགས་ཀྱིས་ཉམས་པ་དང་། སྲིད་པའི་ཁྱད་པར་ལ་ཐར་པར་འདུ་ཤེས་པས་སྡིག་པ་ལས་གཏན་དུ་ཐར་བྱེད་མིན་པས་སོ། །གཉིས་པ་ཞར་བྱུང་དུ་སྡོམ་པ་གཞན་གཉིས། གང་ཟག་སུ་དང་ལྡན་ཚུལ་དང་། སྐབས་སུ་བབས་པ་སྡོམ་པའི་མིང་ཅན་གཞན་གསུངས་པའི་དོན་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། བས༷མ་གཏན༷་ལས་སྐྱེས༷་པའི་སྡོམ་པ་དང༷་ནི། བསམ་གཏན་གྱི་ཉེར་བསྡོགས་དང་དངོས་གཞི་དེ༷་དང་ལྡན༷་པ༷་རྣམས་དང་ལྡན་ནོ། །ཟག༷་མེ༷ད་སྡོམ་པ་ནི། འཕ༷གས་པའི༷་སེམ༷ས་
3-112b
ཅ༷ན་སློབ་མི་སློབ་རྣམས་དང༷་ལྡན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ་སེམས་ཀྱི་རྗེས་འབྲང་གི་སྡོམ་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། བསམ་གཏན་དང་སྤོང་སྡོམ་གྱི་གཞི་མཐུན། ཡིད་དང་དབང་པོའི་སྡོམ་པ་བཤད་པ་དང་གསུམ། དང་པོ།ཐ༷་མ༷་བསམ་གཏན་དང་ཟག་མེད་སྡོམ་པ་གཉི༷ས་ནི༷་སེམ༷ས་རྗེ༷ས་འབྲང༷་སྟེ་མཉམ་པར་བཞག་ན་ཡོད་ལ། མ་བཞག་ན་མེད་པས་སོ། །སོར་སྡོམ་ནི་གཡེང་བ་དང་། སེམས་མེད་པའི་རྗེས་སུའང་བྱེད་པས་མིན་ནོ། །གཉིས་པ། ཡང་སྤོང་བའི་སྡོམ་པ་ཞེས་བཤད་པ་གང་ཞེ་ན། བར༷་ཆ༷ད་མེ༷ད་པའི་ལམ༷་དགུ་དག་ཏུ་སྐྱེས༷་པའི་བསམ་གཏན་དང་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་དེ༷་གཉི༷ས་ཡིན་ལ། འོ་ན་བར་ཆད་མེད་ལམ་ཐམས་ཅད་དམ་ཞེ་ན། མིན་ཏེ་དང་པོའི་ཉེར་བསྡོགས་མི༷་ལྕོག༷ས་མེ༷ད་པ་ལ༷་སྤོང༷་སྡོམ་ཞེས༷་བྱ༷་སྟེ། དེས་འཆལ་ཁྲིམས་དང་དེའི་ཀུན་སློང་ཉོན་མོངས་རྣམས་སྤོང་བས་སོ། །བསམ་སྡོམ་དང་སྤང་སྡོམ་ཡིན་མིན་ལ་མུ་བཞི་ལས། དང་པོ་བསམ་སྡོམ་ཡིན་ལ་སྤང་སྡོམ་མིན་པ། མི་ལྕོགས་མེད་པའི་བར་ཆད་མེད་ལམ་མ་གཏོགས་པའི་ཟག་བཅས་བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པའོ། །གཉིས་པ། ཉེར་བསྡོགས་ཀྱི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་གྱི་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པའོ། །གཉིས་ཡིན་མི་ལྕོགས་མེད་པའི་བར་ཆད་མེད་ལམ་གྱི་བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པའོ། །གཉིས་མིན་ནི་དེ་ལས་མ་གཏོགས་པ་མི་ལྕོགས་མེད་པའི་ལམ་མ་གཏོགས་པའི་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པའོ། །དེ་བཞིན་ཟག་མེད་སྤོང་སྡོམ་ལ་མུ་བཞིའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །གསུམ་པ། ཡང་སོ་སོར་ཐར་པ་ལས། ལུས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལེགས་པ་སྟེ། །ངག་གི་སྡོམ་པ་ལེགས་པ་ཡིན། །ཡིད་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལེགས་པ་སྟེ། །ཐམས་ཅད་
3-113a
དུ་ནི་སྡོམ་པ་ལེགས། །ཞེས་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་མདོ་ལས། གང་ཡང་མིག་གི་དབང་པོ་སྡོམ་པས་བསྡམས་ཏེ་གནས་སོ་ཞེས། ཡིད་དང་དབང་པོའི་སྡོམ་པ་དེ་རིག་བྱེད་མིན་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན་མིན་ཏེ། ལྟུང་བ་དང་དེའི་གཉེན་པོ་ཤེས༷་བཞིན༷་པ་དང༷་ནི༷་སྤོང་སེམས་མ་བརྗེད་པའི་དྲ༷ན་པ་དག༷་དང་གཉི༷ས་ནི་ཡི༷ད་དང༷་དབ༷ང་པོའི༷་སྡོམ༷་པ༷་ཡི༷ན་ཏེ། ཡིད་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་དང་དབང་པོ་ཡུལ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་སྤངས་པས་སོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"同样，戒律的异名还有根本、装饰、涂香、熏香等。
第二，别解脱戒获得第一刹那的表业和无表业称为别解脱律仪和作业道，因为首先从罪恶解脱，是律仪业行生起的真实道路，而第二刹那以后不具备此义，因为"波罗提木叉"意为初时解脱，这已经解脱，而且是业道的尾端。
第四，分为正文和附带两部分。第一，律仪具于谁？具有别解脱者为比丘等八者。问：外道没有别解脱吗？答：他们虽有仅是律仪，但无别解脱律仪，因为被邪见等破坏，以及将某种特殊轮回视为解脱，所以不能永远从罪恶中解脱。
第二，附带说明其他两种律仪：哪些补特伽罗具有及其方式，以及当下关于其他称为律仪的解释两部分。第一，禅定所生律仪，与具有禅定近分和根本定者相应。无漏律仪与有学无学圣者相应。
第二，分为哪些是随心律仪、禅定律仪与断律仪的共同，以及解释意律仪和根律仪三部分。第一，后二者禅定和无漏律仪是随心而行，因为在等持中有，不在等持中则无。别解脱则非如此，因为即使在散乱和无心时也随行。
第二，又说断律仪是什么？是在九无间道中生起的禅定和无漏律仪这两种。问：是所有无间道吗？答：不是，初禅近分无间道称为断律仪，因为它断除恶戒和引发恶戒的烦恼。
禅律仪和断律仪的是非有四句：第一，是禅律仪非断律仪者，除无间道之外的有漏禅定律仪。第二，是断律仪非禅律仪者，近分无间道中的无漏律仪。第三，二者都是，无间道中的禅定律仪。第四，二者都不是，除无间道外的其他无漏律仪。同样也应了解无漏与断律仪的四句。
第三，又在别解脱中说："身律仪善，语律仪善，意律仪善，一切处律仪皆善。"又戒蕴经中说："以眼根律仪防护而住"等，这意和根律仪是否为无表业？答：不是。了知堕罪及其对治的正知，以及不忘断恶心的正念，这两者是意律仪和根律仪，因为断除了意的恶行和根对境的享用。"
;


 །
三者共同说
གཉིས་པ་དེ་གསུམ་ཐུན་མོང་དུ་བཤད་པ་ལ། ལྡན་ཚུལ། འཐོབ་ཚུལ། གཏོང་ཚུལ། རྟེན་དང་བཞི།
具有
དང་པོ་ལ་དངོས་དང་ཞར་བྱུང་གཉིས། དང་པོ་ལ། རིག་མིན་དངོས་དང་། རིག་བྱེད་ཀྱི་ལྡན་ཚུལ་གཉིས་ལས། དང་པོ་ལ། སོ་ཐར། སྡོམ་མིན་བསམ་གཏན་དང་ཟག་མེད། བར་མའི་ལྡན་ཚུལ་ཞར་བྱུང་བཞི་ལས། དང་པོ། སོ༷་སོར༷་ཐར༷་པ་ལ་གན༷ས་པ་ཇི༷་སྲི༷ད་དུ༷་གཏོང་རྒྱུས་མ༷་བཏང༷་གི་བར༷་དག༷་ཏུ་རྟག་ཏུ་ད༷་ལྟ༷ར་གྱི༷་རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པ་དག་དང་ལྡན༷་ལ། སྐ༷ད་ཅི༷ག་མ༷་དང༷་པོ༷་ཕྱིན༷་ཆ༷ད་སྡོམ་པ་འདས༷་པ༷་རྣམས་ཀྱི་ཐོབ་པ་དང༷་ཡང་ལྡན་ནོ། །དེ་ཡང་སོར་སྡོམ་སེམས་ཀྱི་རྗེས་འབྲང་མིན་པས་གཏོང་རྒྱུས་མཚམས་བཅད་པ་དང་། མ་འོངས་པའི་ཐོབ་པ་མ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་ད་ལྟ་བ་ཁོ་ན་དང་ལྡན་པར་བཤད་དོ། །གཉིས་པ། སྡོམ༷་མིན༷་གན༷ས་པ༷འང་སྡོམ་པ་དེ༷་དང༷་འདྲ༷་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །གསུམ་པ། བས༷མ་གཏན༷་གྱི་སྡོམ༷་པ་དང༷་ལྡན༷་པ༷་ནི༷་
3-113b
ད་ལྟ་བར་མ་ཟད་རྟག༷་ཏུ༷་གཏོང་རྒྱུས་བར་ཆོད་པའི་ཡང་འདས༷་པ་དང༷་། བར་མ་ཆོད་པའང་མ༷་འོངས༷་ཀྱི་སྡོམ་པ་དང༷་ཡང་ལྡན་ནོ། །བསམ་གཏན་སྡོམ་པ་སེམས་ཀྱི་རྗེས་འབྲང་ཡིན་པས། སྐད་ཅིག་དང་པོར་ཡང་ཚེ་གཞན་དང་། འདིར་བཏང་བའི་བསམ་སྡོམ་འདས་པ་ཐོབ་ལ། འོན་ཀྱང་ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་གྱིས་བསྡུས་པ་ནི་མ་གཏོགས་སོ། །ཞེས་འཆད། འདས་འོངས་ལྡན་ཞེས་ཁོ་རང་གི་གྲུབ་མཐའ་འོ། །འཕ༷གས་པའི་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་ནི༷། དང༷་པོ༷་སྡུག་བསྔལ་ཆོས་བཟོད་ཀྱི་ཚེ་ན་འདས༷་པའི་ཐོབ་པ་དང༷་ལྡན་པ་མིན༷་ཏེ། ཟག་མེད་ཀྱི་ལམ་སྔོན་བསྐྱེད་མ་མྱོང་བས་སོ། །གཞན་བསམ་གཏན་སྡོམ་པ་དང་འདྲ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ནི་འདས་འོངས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པའོ། །ད་ལྟའི་དབང་དུ་ན་ཟག་བཅས་བསམ་གཏན་ལ་མཉམ༷་པར་བཞག༷་པ་དང་། འཕ༷གས་ལ༷མ་ལ་གན༷ས་པ་དེ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ན། བསམ་གཏན་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་དེ༷་གཉི༷ས་ད༷་ལྟར༷་བ་དང༷་ཡང་ལྡན༷་གྱི། མཉམ་གཞག་ལས་ལངས་ན་མིན་ཏེ། དེ་དག་ད་ལྟ་བ་ནི་མཉམ་བཞག་གི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བས་སོ། །འདས་མ་འོངས་ཀྱི་ཐོབ་པ་ནི་མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་ཚེ་དང་། གཏོང་རྒྱུ་མ་བྱུང་གི་བར་དུ་ལྡན་ནོ་ཞེས་གྲུབ་མཐའ་འོ། །བཞི་པ་ལ་སྤྱིའི་ལྡན་ཚུལ་དང་། བྱེ་བྲག་སྡོམ་སྡོམ་མིན་ཅན་ལ་ལྡན་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། བ༷ར་མའི་སྡོམ་པ་ལ་གན༷ས་པ་ལ༷། གལ་ཏེ་རིག་བྱེད་མིན་པ་ཡོ༷ད་ན༷་སྐད་ཅིག་དང༷་པོ༷་ལ་ད་ལྟའམ་བར༷་གྱི་དང༷་
3-114a
ལྡན་ལ་མ་བཏང་གི་བར་དུ་ཕྱིན༷་ཆ༷ད་དུ༷ས་ནི༷་འདས་ད་ལྟ་གཉི༷ས་དང༷་ལྡན་པ་ཡང་ངོ༷་། །གཉིས་པ། སྡོམ༷་མིན༷་ལ་གན༷ས་པ༷་བར་མའི་དགེ༷་བའི༷་རིག་བྱེད་མིན་པ་དང༷་། སྡོམ༷་ལ༷་གན༷ས་པ༷་བར་མའི་མི༷་དགེ༷་བའི༷་རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པ་དང་ལྡན༷་པ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན་ཡོད་དེ། ཇི༷་སྲི༷ད་དུ༷་སྡོམ་མིན་ཤན་པ་སོགས་ཀྱང་རབ༷་ཏུ་དང༷་བའི་ཤུགས་དང་ལྡན་པས་ཕྱག་འཚལ་བ་སོགས་དང་། སོར་སྡོམ་ཅན་ཡང་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཤུགས༷་དྲག༷་པ་དང་ལྡན་པས་སྲོག་ཆགས་གསོད་པ་རྐུ་སོགས་བྱེད་པར༷་དེ་སྲིད་དུ་དགེ་མི་དགེའི་རིག་མིན་དང་ལྡན་པས་སོ། །གཉིས་པ་རིག་བྱེད་ལྡན་ཚུལ་ལ། ལུས་ངག་གི་རིག་བྱེད་ལྡན་ཚུལ་དངོས་དང་འཕྲོས་དོན་གཉིས། དང་པོ། ལུས་ངག་གི་རྣམ༷་པར་རིག༷་བྱེ༷ད་ནི༷། སྡོམ་སྡོམ་མིན་བར་གནས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལ༷་རིག་བྱེད་དངོས་སུ་བྱེ༷ད་པ༷་དག༷་ལ༷་ད༷་ལྟ༷་བར་དང་ལྡན༷་ལ། བྱེད་པ་དེ་གཏོང་རྒྱུས་མ༷་བཏང༷་གི་བར༷་དུ༷་དང་པོའི་སྐ༷ད་ཅི༷ག་མ༷་ཕྱིན༷་ཆ༷ད་འདས༷་པ་དང་ཡང་ལྡན༷་ལ། མ༷་འོངས༷་པ་དང་ལྡན་པ་མེ༷ད་དེ་རིག་བྱེད་སེམས་ཀྱི་རྗེས་འབྲང་མིན་པས་དང་། བེམ་པོ་ཡིན་པས་དེ་ལྟ་བུའི་ནུས་པ་མེད་དོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
三者共同说
第二，三者共同说明分为具有方式、获得方式、舍弃方式和所依四部分。
具有
第一，分为正文和附带二部分。第一，分为无表具有方式和表业具有方式二部分。第一，分为别解脱、非律仪、禅定和无漏、中性四部分的具有方式。第一，住于别解脱者，只要未被舍因舍弃之前，恒常具有现在无表业，而从第一刹那之后，也具有过去律仪的得。又因别解脱不随心而行，所以说被舍因截断，且未生未来得，因此说第一刹那仅具现在。
第二，住于非律仪者也应知与彼律仪相同。
第三，具有禅定律仪者，不仅现在，而且恒常具有被舍因阻断的过去，以及未被阻断的未来律仪。禅定律仪随心而行，故第一刹那也获得前世和今生已舍的过去禅定律仪，然而不包括顺抉择分所摄的。这是说具有过去未来，是他自宗的主张。
圣者的无漏律仪，于最初苦法忍时不具有过去得，因为从未生起过无漏道故。其余应知与禅定律仪相同。这是就过去未来而言。
就现在而言，等持于有漏禅定和住于圣道，当入定时，具有这两种禅定和无漏的现在律仪，从等持出则不具有，因为它们现在者随等持心而行故。过去和未来之得，在未等持时以及舍因未生之间也具有，此为宗义。
第四，分为总的具有方式和特别说明具律仪与非律仪者的具有方式二部分。第一，住于中性律仪者，如果有无表业，则于第一刹那具有现在或中间者，舍弃前一直到之后时，具有过去和现在两者。
第二，住于非律仪者是否具有中性善无表业，住于律仪者是否具有中性不善无表业？有，因为只要非律仪屠夫等也以净信力而顶礼等，以及别解脱者也以强烈烦恼杀害有情、偷窃等，在此期间具有善不善无表业。
第二，表业具有方式，分为身语表业具有方式正文和附带内容二部分。第一，身语表业，一切律仪、非律仪、中住者，正作表业者具有现在，舍因未舍之前，从第一刹那之后也具有过去，不具有未来，因为表业不随心而行，且是物质法，所以没有这种能力。


 །སྒྲིབ༷་ལ་ལུང་མ་བསྟན་པ༷་ཡི་རིག་བྱེད་དང༷་ནི༷། མ༷་སྒྲིབ༷་ལུང་མ་བསྟན་པ༷་ཡི་རིག་བྱེད་དག་ལ་མ་འོངས་མི་ལྡན་པར་མ་ཟད་འདས༷་པ༷་དག༷་དང༷་ལྡན༷་པ༷འང༷་མེ༷ད་དེ། ལུང་མ་བསྟན་པའི་ཆོས་རྣམས་སྟོབས་ཆུང་ལ་དེ་དང་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་ཐོབ་པའང་སྟོབས་ཆུང་བས། ཆོས་དེ་འགགས་ནས་དེའི་ཐོབ་པ་སྔ་ཕྱིར་
3-114b
འདྲེན་མི་ནུས་པས་སོ། །ཐོབ་པ་ཐམས་ཅད་སེམས་སྟོབས་ཆེ་ཆུང་གིས་འབྱེད་པས། སྔ་མའི་ཤུགས་ཀྱིས་ཕྱི་མ་འཕེན་ནུས་ཞིག་ལ་འདས་འོངས་ཐོབ་པར་འཁྲུལ་པའོ། །དེ་ཡང་དེ་ལས་བྱུང་ཙམ་མིན་གྱི་རྒྱུ་ནུས་པ་ཐོགས་མེད་དུ་ངེས་པ་འདྲ་ཞིག་ལའོ། །གཉིས་པ་ལ་གཉིས། སྡོམ་མིན་གྱི་རྣམ་གྲངས་དང་། རིག་རིག་མིན་དང་ལྡན་ཚུལ་གྱི་མུའོ། །དང་པོ། ལུས་ངག་མི་སྡོམ་པས་སྡོམ༷་པ༷་མིན༷་པ་དང༷་། དམ་པས་སྨད་ཅིང་འབྲས་བུ་ཡིད་མི་འོང་སྐྱེད་པས་ཉེས༷་སྤྱོ༷ད་དང༷་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཡིན་པས་འཆལ༷་བའི༷་ཚུལ༷་ཁྲི༷མས་དང་། ལུས་ངག་གི་ལས་ཡིན་པས་ལ༷ས་དང་། དངོས་ཀྱིས་བསྡུས་པས་ལ༷ས་དེའི༷་ལམ༷་ཞེས་བྱ་བ་རྣམས་ནི་རྣམ་གྲངས་སོ། །གཉིས་པ། འདིར་རིག་བྱེད་དང་རིག་བྱེད་མིན་པ་ལྡན་མི་ལྡན་ལ་མུ་བཞི་སྟེ། རིག་བྱེད་དང་ལྡན་ལ་རིག་མིན་མི་ལྡན་པ་ནི། སྡོམ་སྡོམ་མིན་གཉིས་ཀ་མིན་པའི་བར༷་མ༷་དོར༷་གན༷ས་པ་ཞིག་གིས་སེམ༷ས་ཞན༷་པ༷་སྟེ། ཀུན་སློང་དྲག་པོ་མིན་པའི་སེམས་ཀྱིས་དགེ་མི་དགེ་གང་རུང་བྱེ༷ད་ན༷་སེམས་ཞན་པས་རིག་མིན་སློང་མི་ནུས་པས་རྣམ༷་རིག༷་བྱེད་ཁོ་ན་ཉི༷ད་དང༷་ལྡན༷་ལ་ཞེས་པ་དགེ་མི་དགེའི་སེམས་ཞན་པས་ཀྱང་རིག་བྱེད་མིན་པ་སྐྱེད་མི་ནུས་ན་ལུང་མ་བསྟན་གྱིས་བྱེད་ན་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས། སེམས་ཞན་པ་ཞེས་པས་སེམས་དྲག་པོས་བྱེད་ན་རིག་རིག་མིན་དང་ལྡན་ནོ། །ཞེས་སོ། །འདི་སྤྱིར་བཏང་སྟེ་དམིགས་བསལ་ནི། རྫས་བྱུང་དངོས་པོ་བདུན་དང་།
3-115a
སྲོག་གཅོད་སོགས་ལས་ལམ་རྣམས་སེམས་ཞན་པ་དང་ལུང་མ་བསྟན་གྱིས་བྱེད་ཀྱང་རིག་མིན་དང་ལྡན་ནོ། །ཚེ་འདིའི་རྣམ༷་པར་རིག༷་བྱེད་བཏང༷་བ་དང༷་། ཕྱི་མའི་རྣམ་རིག་མ༷་སྐྱེས༷་པའི༷་འཕ༷གས་པའི༷་གང༷་ཟག༷་ནི་ཟག་མེད་ཀྱི་རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པ་ཁོ་ན་དང་ལྡན་ནོ། །དེ་ལ་རིག་བྱེད་ནི་འགགས་ཤིང་མ་སྐྱེས་པས་མེད་ལ། ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པའི་ཐོབ་པ་ངེས་པར་ལྡན་པས་སོ། །འདིར་སོ་སྐྱེ་དཔེ་མ་བརྗོད་པ་དེ་བསམ་གཏན་ཐོབ་པ་ཚེ་རྗེས་ནས་རིག་བྱེད་མ་སྐྱེས་པ་ལ་དེ་ཡོད་ཀྱང་། སྤྱིར་བྱིས་པ་ལ་མ་ངེས་འཕགས་པ་ལ་ངེས་པས་སོ། །འཕགས་པ་བཞིན་ཅིག་ཤོས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲ་བ་ཡོད་ཅེས་ཀྱང་ཟེར། འཕགས་ལ་དཔེ་བརྗོད་པས་ས་འཕོས་པའི་དབང་དུ་སྟེ། མ་འཕོས་པ་སོ་སྐྱེས་བསམ་གཏན་ཐོབ་པ་འཕོ་བ་ལའང་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་ལྡན་སྡོམ་སྡོམ་མིན་གཉིས་རིག་བྱེད་དང་བཅས་པའོ། །གཉིས་མིན་གཟུགས་མེད་ཀྱི་སོ་སྐྱེ་དང་། སོ་སྐྱེ་འདོད་ཆགས་མ་བྲལ་བ་ཤི་ནས་རིག་བྱེད་མ་བྱུང་བའོ། །དེ་བཞིན་སྡོམ་དང་ལྡན་ལ་བར་མ་དང་མི་ལྡན་པ་སོགས་ལའང་མུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །
所得
གཉིས་པ་འཐོབ་ཚུལ་ལ། སྡོམ། སྡོམ་མིན། བར་མ་འཐོབ་ཚུལ་གསུམ།
得戒律分法
དང་པོ་ལ། རྒྱུ་གང་ལས་ཐོབ་པ་དང་། གཞི་གང་ལས་ཐོབ་པ་གཉིས།
何因所得
དང་པོ།བསམ་གཏན། ཟག་མེད། སོར་ཐར་ཐོབ་རྒྱུ་གསུམ་ལས།
得禅定戒因
དང་པོ། བས༷མ་གཏན༷་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པའི་སྡོམ་པ་ནི་ཟག་བཅས་བས༷མ་གཏན༷་གྱི༷་དངོས་གཞི་ཉེར་བསྡོགས་གང་རུང་གི་ས༷་པའི་སེམས་ཉི༷ད་ཀྱིས་འཐོབ༷་སྟེ། དེ་དག་དང་དུས་མཉམ་དུ་འབྱུང་བས་སོ། །
得无漏戒因
གཉིས་
3-115b
པ། ཟག༷་མེ༷ད་སྡོམ་པ་ནི༷་འཕ༷གས་པ་ཟག་མེད་ཀྱི་བསམ་གཏན་ས་དྲུག་གི་སེམས་ཐོབ་པ་དེས༷་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"有盖无记表业和无盖无记表业不仅不具有未来，也不具有过去，因为无记法力弱，与之俱生的得也力弱，所以法灭后其得不能前后牵引。一切得由心力大小而区分，前者的力能引后者才会错认为得过去未来。而且这不仅仅是由彼生起，而是如同因力无障碍确定那样。
第二，分为二部分：非律仪异名和表无表具有方式的边际。第一，因不防护身语故称非律仪，因圣者所呵并能生不悦意果故称恶行，因是戒律的相违品故称破戒，因是身语业故称业，因实质摄属故称业道，这些是异名。
第二，此处表业和无表业具有不具有有四句：具表不具无表者是，住于非律仪非非律仪的中间位者以弱心，即以非强烈意乐的心造善不善任何一种时，因心弱不能引发无表，所以唯具表业。善不善弱心尚且不能生无表业，更何况无记心所作。'弱心'的说法表明若以强烈心行则具有表无表业。
这是一般情况，特例是：实物所生七种物和杀生等业道，即使以弱心和无记心做，也具无表业。
舍弃今生表业且未生起来世表业的圣者补特伽罗唯具无漏无表业。因为表业已灭未生而无，而必定具有无漏律仪得。此处未举凡夫例子，是因为获得禅定后世没有生起表业的情况下也有，但一般而言，凡夫不定而圣者是定的。也有说如圣者一样，另一种也同样有。举圣者为例是就转生地而言，未转生地的凡夫获得禅定转生时也是这样。
具二者是具表业的律仪和非律仪两者。二俱非者是无色界凡夫和欲界未离贪的凡夫死后未生起表业者。同样，具律仪不具中性等情况也应知四句。
所得
第二，获得方式分为律仪、非律仪、中性获得方式三部分。
得戒律分法
第一，分为从何因获得和从何事获得两部分。
何因所得
第一，禅定、无漏、别解脱获得因三部分。
得禅定戒因
第一，禅定所生律仪是由有漏禅定根本定或近分定任一地的心获得，因为与彼同时生起故。
得无漏戒因
第二，无漏律仪是由圣者获得无漏禅定六地心而得。"


 །
得别解脱戒因
གསུམ་པ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས།
总义
དང་པོ་ལ་དངོས་དང་། འཕྲོས་དོན་གཉིས་ཀྱི། དང་པོ། སོ༷་སོ༷ར་ཐར༷་ཞེས༷་པ༷་ཡི་སྡོམ་པ་ནི་གཞན༷་མཁན་སློབ་ཀྱིས༷་གསོལ་བ་དང་བརྗོད་པ་སོགས་ཀྱི་རྣམ༷་པ་རིག༷་བྱེ༷ད་པ་དང་། སོ༷གས་ཀྱིས༷་རང་གི་སེམས་དང་། ལུས་ངག་གི་རིག་བྱེད་ཀྱིས་ཀྱང་ཐོབ་བོ། །དེ་ཡང་དགེ་སློང་ཕ་མ་དགེ་སློབ་མའི་སྡོམ་པ་རྣམས་ནི་དགེ་འདུན་ལས་ཐོབ་ལ། དགེ་བསྙེན་ཕ་མ། དགེ་ཚུལ་ཕ་མ། བསྙེན་གནས་རྣམས་ནི་གང་ཟག་ལས་སོ། །ཁ་ཅིག་བསྙེན་པར་རྫོགས་པའི་ཚུལ་བཅུ་བཟུང་ཕྱིར་སོགས་སྒྲ་གསུངས་པར་འདོད་དེ། བདེན་མཐོང་ཚུར་ཤོག་སོགས་སོ། །བདུན་ནི་ཇི༷་སྲི༷ད་འཚོ༷་བ་སྲོག་གི་མཐའ་དང༷་། བསྙེན་གནས་ནི་ཉིན༷་ཞག༷་གི་མཐའ་སྟེ་ཉིན་ཞག་གཅིག་ཏུ༷་སྡོམ༷་པ༷་ཡང༷་དག༷་པར་བླང༷་བར༷་བྱ༷འོ། །གལ་ཏེ་འཚོ་བའི་འོག་ཏུ་བླང་པོ་ཡོད་ཀྱང་ལུས་སྐལ་བ་མི་འདྲ་བ་དང་། དེས་ཀྱང་ཚེ་ཕྱི་མ་དེར་སྦྱོར་བ་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་དང་། མི་དྲན་པས་སྡོམ་པ་མི་སྐྱེ་ན། ཉིན་ཞག་གི་འོག་ཏུ་བསྙེན་གནས་སྡོམ་པ་མི་སྐྱེ་བ་ལ་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། མདོ་ལས། ཞག་གཅིག་ཏུ་གསུངས་ཕྱིར་མེད་པར་ཤེས་ཟེར། དེ་མེད་པས་མི་སྐྱེའམ་གདུལ་བྱས་སྲུང་མི་ནུས་པར་གཟིགས་ནས་ཡིན་ཟེར་ན། འདུན་བཟང་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་རྒྱུ་མཚན་བརྟགས་མི་ནུས་ཏེ། 
3-116a
འདུལ་དོན་མཐའ་དག་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཟེར། སློབ་དཔོན་ནི་མདོ་ལས་དེ་ལྟར་གསུངས་ཀྱི་ཉིན་ཞག་གི་འོག་ཏུ་སྐྱེ་བ་ལ་རིགས་པ་དང་འགལ་བ་མེད་ཟེར་མོད།ནུས་ན་ཇི་སྲིད་འཚོ་དང་། མིན་ན་ཞག་རེ་བཞིན་བླང་བ་ལ་དྲན་པ་གསོ་བ་སོགས་དགོས་པ་དུ་མ་ཡོད་ཅིང་། གཞན་མི་དགོས་པས་སོ། །གཉིས་པ། ཉིན༷་ཞག༷་གཅིག་གི་མཐའ་པ༷་ཡི༷་སྡོམ༷་མིན༷་ནི་མེ༷ད་དེ།བདག་ཉིན་ཞག་གཅིག་ཏུ་སྡོམ་མིན་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས། སྡོམ་མིན་དེ༷་ཉིན་ཞག་གཅིག་གཅིག་ཏུ་གནས་པ། དེ༷་ལྟ༷ར་ནོ༷ད་པ་མེ༷ད་པས་སོ། །ཅེས་གྲ༷གས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་སྡོམ་མིན་ནི། ཇི་སྲིད་འཚོ་བར་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱེ་སྨྲ་ལ་གྲགས་ཀྱང་། དེ་ལྟར་ལེན་པ་མེད་པས་མེད་པར་འགྱུར་ན་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་གྱི་སྡོམ་མིན་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། ལས་སྨད་པ་ཡིན་པས་ལེན་པ་མེད་པས་དང་། གལ་ཏེ་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་དུ་སྲོག་གཅོད་པས་འཚོ་བར་བྱའོ་སྙམ་པ་ཉིད་ལེན་པར་འདོད་ན། ཉིན་ཞག་པའང་ཡོད་པས་དང་། གྲོ་བཞིན་སྐྱེས་ཀྱི་རྟོགས་བརྗོད་ལས་ཉིན་ཞག་པའི་སྡོམ་དང་སྡོམ་མིན་གསུངས་པས་སོ། །མདོ་སྡེ་བས་མི་དགེ་བའི་སེམས་པ་ལ་སྡོམ་པ་མིན་པར་འདོད་དོ། །
各别
གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ལ། བསྙེན་གནས། དགེ་བསྙེན་ཐོབ་ཚུལ་གཉིས།
得斋戒因
དང་པོ་ལ། སྡོམ་པ་ལེན་ཚུལ། བསྲུང་བྱའི་ངོ་བོ། སྡོམ་པའི་རྟེན་ངོས་བཟུང་བ་གསུམ། དང་
3-116b
པོར། མ་གུས་པ་སྤང་ཕྱིར་སྟན་དམའ༷་བར༷་ཙོག་པུའམ་པུས་བཙུགས་སུ་འདུག༷་ནས་ཐལ་སྦྱར་རམ་ལག་པ་བསྣོལ་ཏེ། ངག་གིས་སློབ་དཔོན་གྱིས་སྨྲས༷་པའི་རྗེས་སུ་བཟླས༷་པ༷་ཡིས༷་ཡིན་གྱི་། སྨྲས་པའི་རྗེས་སུ་མི་ཟློས་པར་སྔར་དང་ཁ་མཉམ་སྟེ་སྨྲས་པས་མིན་ཏེ། དེ་གཞན་ལས་ནོད་པར་མི་འགྱུར་བས་སོ། །ནར་མ་ལས་རྒྱན་གསར་པས་མི༷་བརྒྱན༷་པ་དང་། དུས་ནི་ད་ནས་སང་གི་ནམ༷་ནི༷་ལང༷ས་ཀྱི་བར༷་དུ༷། ཡན་ལག་མ་ཚང་ན་བར་མར་འགྱུར་བས། བསྙེན༷་གན༷ས་ཀྱི་ཡན༷་ལག༷་བརྒྱད་པོ་ཚང༷་བར༷་ནི༷་ནོད་དགོས་ཏེ། སྤོང་བ་རྣམས་ཕན་ཚུན་རག་ལས་པས་སོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
得别解脱戒因
第三，分为总义和别义两部分。
总义
第一，分为正文和附带内容两部分。第一，所谓别解脱律仪是由他人亲教师、轨范师等的请白羯磨等表业，以及等（等字所含）由自己的心和身语表业获得。其中，比丘、比丘尼、正学女戒是从僧团获得，而优婆塞、优婆夷、沙弥、沙弥尼、近住戒则从个人获得。有些人认为"等"字是为了包括十种受近圆法而说，如见谛、善来等。七种是尽寿命边际，而近住戒是日夜边际，即在一日一夜内正受律仪。
若问：尽寿后虽有后世，但因身体根机不同，且未在后世作加行，又不忆念，所以不生律仪，那么日夜后为何近住戒不生起，有什么理由？答：经中说"一日"，所以知道无此戒。又问：是因为无此戒所以不生，还是因为所化众生不能守护而如此规定？善慧答：无法考察如此理由，因为一切调伏内容都是一切智者的境界。阿阇黎则说：经中虽如此说，但日夜后生起不违理。能受则尽形寿，不能则日日受持，这能增强正念等，有众多利益，而其他则不需要。
第二，一日夜边际的非律仪不存在，因为没有"愿我一日夜具非律仪"这样一日夜住于非律仪的受持方式，这是众所周知的。因此，虽然有部中有"非律仪是尽寿"的说法，但若因无此受持方式而不存在，则尽寿非律仪也应不存在，因为是应诃斥之业，所以没有受持；若认为尽寿期间以杀生为生的心念本身就是受持，则一日夜的也应有；而且在《化生》传记中也说日夜非律仪，所以（一日非律仪是有的）。经部师认为不善思是非律仪。
各别
第二，别义中分为近住戒和优婆塞获得方式两部分。
得斋戒因
第一，分为受持戒法方式、所护持的体性、戒体所依的确认三部分。第一，为去除不恭敬，应在低座上蹲踞或胡跪，合掌或交叠双手，以语言随诵师长所说而受，不是不随诵而与前人同时说，因为这样不算从他人受得。《本母》中说不以新装饰品装饰，时间是从现在到明日天亮之间，若支分不全则成中性，所以应受持近住八支圆满，因为诸断互相依赖。


 །ནང༷ས་པར༷་ཉི་མ་མ་ཤར་ཞིང་ཟས་མ་ཟོས་གོང་དུ་ངོ་ཚ་ཁྲེལ་ཡོད་པས་ཡུལ་གཞན༷་ལ༷ས་བསྙེན་གནས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ནོད༷་པར༷་བྱའོ༷། །གཞན་དེ་ཡང་འདུལ་བར་དགེ་སློང་ལས་ལེན་པར་བཤད་ལ། གནས་འཇོག་གི་མདོ་ལས། དགེ་སྦྱོང་ངམ། བྲམ་ཟེ་གཞན་གང་ཡང་རུང་བ་ཞེས་ཆོ་ག་ཤེས་པ་ཙམ་གྱིས་ཆོག་པར་བཤད་ལ། རྣམ་པར་གཏན་ལ་དབབ་པར་བསྡུ་བ་ལས། ཡུལ་མེད་ན་རང་གིས་ལེན་པའང་བཤད་ཅིང་ཚེ་གང་གི་བསྙེན་གནས་གནས་གཅིག་ཏུ་ལེན་པའང་བཤད་དོ། །གཉིས་པ་ཡན་ལག་གསུམ་སོ་སོར་བཤད་པ་དང་། ཡན་ལག་ཕྱི་མ་གཉིས་ཀྱི་དགོས་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། ཅིའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་བརྒྱད་དུ་བཤད་ཅེ་ན། རང་བཞིན་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་སྤང་བའི་ཕྱིར་ཚུལ༷་ཁྲིམས༷་ཡན༷་ལག༷་དང་། ཆང་འཐུང་ན་ཚུལ་ལྡན་ཡང་
3-117a
བག་མེད་པས་བག༷་ཡོ༷ད་པའི༷་ཡན༷་ལག༷་ཆང་སྤང་བ་དང་། སྐྱོ་བ་དང་རྗེས་མཐུན་བརྟུལ༷་ཞུགས༷་ཡན༷་ལག༷་སྟེ༷། བཞི༷་དང་། གཅི༷ག་དང་། དེ༷་བཞིན༷་གསུམ༷་པོ་གསུམ་དང་རིམ༷་བཞིན༷་སྦྱར་རོ། །གཉིས་པ། གལ་ཏེ་སྲོག་གཅོད་སྤོང་བ་སོགས་བཞི་བླངས་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་རྫོགས་ན་ཆང་སོགས་སྤང་བས་ཅི་བྱ་ཟེར་ན། ཆང་འཐུང་བ་དེ༷་ཡི༷ས་དྲ༷ན་པ་ཉ༷མས་ནས་བསླབ་པ་འཆལ་བས་དང་། གླུ་གར་གྱིས་དྲེགས༷་པར༷་འགྱུར༷་ཞིང་འཆལ་ཚུལ་དང་ཉེ་བས་དང་། དུས་མིན་ཟས་ཀྱིས་སྐྱོ་བ་མི་འབྱུང་བས་སོ། །གསུམ་པ། དགེ་བསྙེན་མ་ཡིན་པ་གཞན་ལ་བསྙེན་གནས་མེད་དམ་ཞེ་ན། སྐྱབས་སུ་སོང་ནས་ལེན་ན་གཞན༷་ལ༷འང༷་བསྙེན༷་གན༷ས་ཡོ༷ད་མོ༷ད་ཀྱི༷་མཆོག་གསུམ་ལ་སྐྱབས༷་སུ༷་མ༷་སོ༷ང་བ༷་ལ༷་མེ༷ད་དོ། །
得居士戒因
གཉིས་པ་དགེ་བསྙེན་ལ་ལེན་ཚུལ་དང་། བསླབ་བྱ་བྱེ་བྲག་པའི་དགོས་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ་སྡོམ་པ་ལེན་ཚུལ་བྱེ་སྨྲའི་ལུགས་དང་།སྡོམ་པའི་རྟེན་སྐྱབས་འགྲོ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ་དངོས་དང་། དོགས་སྤང་། དབྱེ་བ་གསུམ། དང་པོ། སྐྱབས་སུ་སོང་ནས་བདག་དགེ་བསྙེན་དུ་བཟུང་དུ་གསོལ་ཞེས་ཚིག་སྨྲ་ན་དེས་དགེ་བསྙེན་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་མིང་ཆེན་གྱི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་ལ། ཉི་འོག་པས་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ཁོ་ནས་དགེ་བསྙེན་དུ་འགྱུར་ཟེར། ཁ་ཆེ་བས་དེ་ཙམ་གྱིས་མི་འགྱུར་ཏེ། དགེ་བསྙེན་དུ་ཁས་ལེན་དགོས་ཟེར། མདོ་དེ་ལས་ཀྱང་བདག་དགེ་བསྙེན་དུ་བཟུང་དུ་གསོལ་ཞེས་
3-117b
དགེ༷་བསྙེན༷་ཉི༷ད་དུ༷་ཁས༷་བླང༷ས་པས༷་སྡོམ་པ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ། འོ་ན་སློབ་དཔོན་དགོངས་སུ་གསོལ། ཇི་ལྟར་འཕགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་དེ་དག་གིས་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་དུ་སྲོག་གཅོད་པ་སྤངས་ཏེ་སྲོག་གཅོད་པ་ལས་སླར་ལྡོག་པ་དེ་བཞིན། བདག་མིང་འདི་ཞེས་བགྱི་བས་ཀྱང་དུས་འདི་ནས་འཟུང་སྟེ་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་དུ་སྲོག་གཅོད་པ་སྤངས་ཏེ་སྲོག་གཅོད་པ་ལས་སླར་ལྡོག་པར་བགྱིའོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"明日未日出且未食前，应以惭愧心从他人处受近住戒。此处'他人'，《律藏》中说从比丘处受，而《处置经》中说'沙门或婆罗门任何一者'，只要懂得仪轨即可。《抉择摄》中说无境时也可自受，还说终生近住也可在一处受持。
第二，分为分别解释三支和特别说明后二支的必要性两部分。第一，为何说八支？为断自性恶故说戒律支，若饮酒虽有戒相但失正念故说正念支即断酒，符顺厌离的苦行支，四、一、三各支依次配合。
第二，若问：受持断杀等四支已成就戒律，何须断酒等？答：因为饮酒使正念减弱而犯戒，歌舞令傲慢且近破戒，非时食令不生厌离。
第三，非优婆塞者无近住戒吗？若先皈依再受持，则其他人也有近住戒，但未皈依三宝者则无。
得居士戒因
第二，分为受持方式和特殊学处的必要性两部分。第一，分为说明有部的受戒方式和戒体所依的皈依两部分。第一，分为正文、解除疑虑、分类三部分。第一，皈依后说'请摄受我为优婆塞'，即成为优婆塞，《大名经》如是说。日光部说仅以皈依即成优婆塞。迦湿弥罗人说仅此不成，必须受持为优婆塞。彼经中说'请摄受我为优婆塞'，正是通过承认为优婆塞而生律仪。
第二，（律仪词）：'阿阇黎请谛听，如同诸圣阿罗汉尽形寿舍杀生，回转杀生，我某某也从今时起，尽形寿舍杀生，回转杀生。'"
;


 །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་བསླབ་པའི་གནས་ཁས་བླང་བ་དོན་མེད་དམ་ཟེར་ན། སྡོམ་པ་ནི་དགེ་བསྙེན་དུ་བཟུང་དུ་གསོལ་ཞེས་པས་ཐོབ་ཀྱང་། སྲོག་གཅོད་སོགས་སྤོང་བར་ཁས་འཆེས་སུ་གཞུགས་ཤིང་། སྡོམ༷་པ༷་བསྟན༷་པ༷་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་དགེ༷་སློང༷་གི་སྡོམ་པ་གསོལ་བ་དང་བཞིའི་ལས་ཀྱིས་ཐོབ་ཀྱང་། བསླབ་པའི་གནས་རྣམས་བརྗོད་དགོས་པ་བཞིན༷་ནོ་ཟེར། གལ༷་ཏེ༷་སྡོམ་པ་ནི་དགེ་བསྙེན་དུ་ཁས་བླང་བ་ཙམ་གྱིས་ཐོབ་སྟེ་དགེ་བསྙེན་གྱི་བསྲུང་བྱ་ཡན་ལག་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་བསྡམས༷་དགོས་པ་ཡི༷ན་ན༷་ནི་མིང་ཆེན་གྱི་མདོ་ལས་སྲོག་གཅོད་སྤངས་པས་སྣ༷་གཅི༷ག་སྤྱོ༷ད་པ་དང་སོ༷གས་པས་དེ་དང་མ་བྱིན་ལེན་གཉིས་སྤོང་བའི་སྣ་འགའ་སྤྱོད་དང་འདོད་ལོག་དང་གསུམ་སྤོང་བ་ཕལ་ཆེར་སྤྱོད། རྩ་བཞི་ཆང་ལྔ་ཆར་སྤོང་བ་ལ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་དགེ་བསྙེན་ཞེས་པའི་དབྱེ་བ་ཇི༷་ལྟ༷་བུ༷་གསུང་ཞེ་ན། བྱེ་སྨྲས་དང་པོ་ཁས་བླངས་པས་ལྔ་ཆར་ཐོབ་པ་འདྲ་ཡང་། ཕྱིས་སྲུང་དུས་རེ་རེ་གཉིས་གཉིས་ཉམས་ནས་གཞན་དེ༷་སྲུང༷་བ༷་ལ༷་དགོངས་ནས་གསུང༷ས་ཞེས༷་གྲགས༷་ཀྱང་དེ་ལྟ་བུ་ལ་ཞུ་བ་དང་དྲི་བའང་
3-118a
མི་རིགས་པས་མདོའི་དགོངས་པ་དང་པོ་ནས་སྣ་གཅིག་སོགས་བླང་ནས་སྲུང་བར་ཤེས་སོ། །གཞན་ཡང་ལུང་རྣམ་འབྱེད་ལས། མི་ཚངས་སྤྱོད་སྤོང་བའི་དགེ་བསྙེན་ཀྱང་གསུངས་ལ། གོ་མི་དང་། སྐྱབས་གསུམ་འཛིན་པ་དང་། ཉིན་མོ་དང་། མཚན་མོ་ཙམ་གྱི་དགེ་བསྙེན་ཡང་ཨ་བྷ་ཡའི་གཞུང་ལས་བཤད་དོ། །གསུམ་པ་དགེ་སློང་སོགས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ཆུང༷་ངུ༷་ལ༷་སོ༷གས་པས་འབྲིང་དང་ཆེན་པོ་ནི་ཡང་དག་པར་ལེན་པའི་ཀུན་སློང་གི་ཡི༷ད་ཆེ་ཆུང་ཇི༷་ལྟ་བུ་བཞིན༷་དུའོ། །དེས་ན་དགྲ་བཅོམ་ལས་སོ་སྐྱེའི་སྡོམ་པ་ཆེ་བའང་སྲིད་དོ། །གཉིས་པ་སྡོམ་རྟེན་སྐྱབས་འགྲོ་ནི། གལ་ཏེ་སྡོམ་པ་ཐམས་ཅད་སྐྱབས་འགྲོ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཡིན་ན། གང༷་ཞིག༷་དཀོན་མཆོག་གསུམ༷་ལ༷་སྐྱབས༷་སུ༷་འགྲོ༷་བ་དེ༷། ཅི་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་ཞེ་ན། སངས༷་རྒྱས༷་དང་དགེ༷་འདུན༷་དུ་བྱེ༷ད་པའི༷་ཆོས༷་མི༷་སློབ༷་པའི༷་ལམ་དང༷་། སློབ་མི་སློབ་གཉི༷ས་ཀའི༷་ལམ་དང༷་། ཆོས་སུ་བྱེད་ཆོས་མྱ༷་ངན༷་ལས་འདས༷་པ་བརྟགས་འགོག་ལ༷་སྐྱབས༷་སུ༷་འགྲོ༷་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་མི་སློབ་ལམ་སངས་རྒྱས་ཆོས་སྐུ་ཡིན་པས་དང་། སློབ་མི་སློབ་ཀྱི་དགེ་འདུན་གང་ཟག་ཡ་བརྒྱད་དུ་འབྱེད་པ་དང་། མྱང་འདས་འགོག་པའི་ཆོས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འདི་རང་ལུགས་ཀྱི་མཆོག་གསུམ་མཐར་ཐུག་ངོས་བཟུང་བའོ། །འོ་ན་སངས་རྒྱས་ལ་ཁྲག་ཕྱུང་གི་མཚམས་མེད་མེད་པར་ཐལ། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་ཁྲག་དབྱུང་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་རྟེན་ལ་གནོད་པས་སམ་གཙོ་ཆེ་བས་ཆོས་སྐུ་ཞེས་སྨོས་ཀྱི་གཞན་དུ་གཟུགས་སྐུ་
3-118b
སངས་རྒྱས་སུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཟེར། སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བའི་དོན་ནི། ཀུན་སློང་དང་བཅས་པའི་ངག་གི་རིག་བྱེད་དེ། ཀུན་སློང་ནི་དེ་ལ་བརྟེན་པར་འདོད་པའོ། །དེ་ནི་ནོད་དུས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པའོ། །དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སྡུག་བསྔལ་ལས་སྐྱོབས་པས་སོ།

我将为您完整直译这段藏文文本：
"若问：那么'等等'的学处承诺是否无义？答：律仪虽通过'请摄受我为优婆塞'而获得，但使其发誓舍杀生等，是为了显示律仪，如同比丘律仪虽由一白三羯磨而得，但仍需宣说诸学处一样。
若律仪仅凭承认为优婆塞而得，且必须守护优婆塞一切支分，那为何《大名经》中说断杀生为一分行者，等等（等字表示）断杀生和不与取两者为少分行者，再加断邪淫为多分行者，断四根本加酒五者皆断为圆满优婆塞的区分呢？有部师虽声称最初承诺获得全部五戒，但后来持戒时一二条衰损，针对其他持守而说，但这样的请问询问也不合理，所以知道经义是从一开始就受持一分等并守护。
此外，《分别律》中也说有断除不净行的优婆塞，《牛主论》中还说护持三皈依的、白昼的、夜间的优婆塞。
第三，比丘等的律仪小等（等字表示）中大是随着正受持的意乐大小而定。因此，凡夫的律仪可能大于阿罗汉的。
第二，律仪所依皈依：若一切律仪都以皈依为前行，那么皈依三宝者，皈依什么？皈依使成为佛僧的无学道法，以及二者（有学无学）之道，以及使成为法的涅槃择灭。其中无学道是佛法身，有学无学僧分为八辈补特伽罗，涅槃是灭法，这是自宗认定的究竟三宝。
若问：那么应无出佛身血的无间罪，因为无法使法身出血故？答：因害其所依或是主要故说法身，否则色身也作佛故。
皈依的含义是具发心的语表业，发心是愿依靠彼。这是就受时而言。因依彼能救护痛苦故。"


 །དེའི་ཕྱིར་ཡུལ་དང་ཀུན་སློང་དང་བྱེད་པས་འཕགས་ཏེ། ལུང་ཕྲན་ཚེགས་ལས། འཇིགས་པས་སྐྲག་པའི་མི་རྣམས་ནི། །ཕལ་ཆེར་རི་དང་ནགས་ཚལ་དང་། །ཀུན་དགའ་དང་ནི་མཆོད་གནས་ཀྱི། །ལྗོན་ཤིང་རྣམས་ལ་སྐྱབས་འགྲོ་སྟེ། །སྐྱབས་དེ་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་ཞིང་། །སྐྱབས་དེ་མཆོག་གྱུར་མ་ཡིན་ལ། །སྐྱབས་དེ་ལ་ནི་བརྟེན་ནས་སུ། །སྡུག་བསྔལ་ཀུན་ལས་མི་གྲོལ་གྱི། །གང་ཚེ་གང་ཞིག་སངས་རྒྱས་དང་། །ཆོས་དང་དགེ་འདུན་སྐྱབས་སོང་ལ། །སྡུག་བསྔལ་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་དང་། །སྡུག་བསྔལ་ཡང་དག་འདས་པ་དང་། །འཕགས་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་བདེ་བ། །མྱ་ངན་འདས་པར་འགྲོ་འགྱུར་དང་། །འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་དག །ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་ལྟ་བྱེད་པ། །སྐྱབས་དེ་གཙོ་བོ་ཡིན་པ་སྟེ། །སྐྱབས་དེ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན། །སྐྱབས་དེ་ལ་ནི་བརྟེན་ནས་ཀྱང་། །སྡུག་བསྔལ་ཀུན་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར། །ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་བསླབ་བྱ་བྱེ་བྲག་པའི་དགོས་པ་ལ། ལོག་གཡེམ་སྤངས་པའི་དགོས་པ། རྫུན་སྤངས་པའི་དགོས་པ། ཆང་སྤངས་པའི་དགོས་པ་དང་གསུམ། དང་པོ་ལ། དངོས་དང་དོགས་སྤངས་གཉིས། དང་པོ། དགེ་བསྙེན་ལ་འདོད་ལོག་སྤོང་བ་ཡན་ལག་ཏུ་འཇོག་པའི་རྒྱུ་མཚན། ལོག༷་གཡེམ༷་
3-119a
གཞན་གྱི་ཆུང་མ་སུན་འབྱིན་ཅིང་ངན་སོང་གི་རྒྱུ་ཡིན་པས་འཇིག་རྟེན་ན་ཤིན་ཏུ་སྨད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཁྱིམ་པ་ལ་མི་ཚངས་སྤྱོད་སྤོང་ལས་དེ་སླ༷་བའི་ཕྱིར༷་དང་། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཚེ་བརྗེས་ནས་ཀྱང་འདོད་ལོག་མི༷་བྱེ༷ད་པའི་སྡོམ་པ་ཐོབ༷་པའི་ཕྱིར་དང་། གཅིག་ཏུ་ཉེས་པ་ཆེ་བའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །གཉིས་པ། དགེ་བསྙེན་གྱིས་ཆུང་མ་གསར་པ་ལེན་པའམ་སྔ་མ་ཤི་ནས་ཡང་ལེན་ན་སྡོམ་པ་ཉམས་སམ་ཞེ་ན་མི་ཉམས་ཏེ། སྡོམ༷་པ༷་དང་པོ། ཇི༷་ལྟར༷་ཁས༷་བླང༷་བ་བཞིན༷་དུ་ཐོབ་སྟེ་གཞན་གྱིས་བདག་ཏུ་བཟུང་བར་འདོད་ལོག་སྤང་བར་ཁས་བླང་བ་དེ་ཐོབ༷་ཀྱི༷། རྒྱུ༷ད་འདི་ལ་མི་སྤྱོད་ཅེས་ཁས་བླང་བ་ལ༷ས་ཐོབ་པ་མ༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །དེས་ན་བུད་མེད་དེ་དག་དགེ་བསྙེན་གྱི་ཆུང་མར་མ་བྱས་པའི་ཚེ་སྤྱོད་ན་འདོད་ལོག་ཏུ་འགྱུར་གྱི་ཆུང་མར་བྱས་ཕན་ཆད་མི་འགྱུར་ཏེ་རང་གི་ཆུང་མ་ཡིན་པས་སོ། །གཉིས་པ། ངག་གི་མི་དགེ་བཞི་ལས་རྫུན་ཁོ་ན་སྤང་བར་བསྟན་པ་ནི། བསླབ༷་པ༷་སྲོག་གཅོད་སྤང་བ་སོགས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལས་འདས༷་པར་གྱུར༷་ན༷། ཁྱོད་ལ་ལྟུང་བ་འདི་བྱུང་ངོ་ཞེས་བརྗོད་ན། རྫུན་སྤོང་བ་མ་བཤད་ན་མ་བྱུང་ངོ་ཞེས་རྫུན༷་དུ༷་སྨྲ་བར་ཐལ༷་བར༷་འགྱུར༷་བའི་ཕྱིར༷་དེ་སྤོང་བ་བཤད་ཟེར་ཀྱང་དཔྱད། དེ་བཞིན་དུ་རྫུན་སྨྲ་ཤིན་ཏུ་སྨད་ཕྱིར་དང་སོགས་རྐང་པ་གཉིས་སྦྱར་རོ། །གསུམ་པ། བཅས༷་པའི༷་ཁ༷་ན༷་མ༷་ཐོ༷་བ༷་ལས་མྱོས༷་འགྱུར༷་ཁོ་ན་བཤད་པ་ནི་དེ་ལ༷ས་གཞན༷་རྣམས་བསྲུང༷་ནུས་པའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །བྱེ་སྨྲའི་འདུལ་འཛིན་རྣམས་ནད་པ་ལའང་མ་གནང་བ་སོགས་
3-119b
ཀྱིས་རང་བཞིན་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཡིན་ཟེར། མངོན་པ་བ་རྣམས་བཅས་པའི་ཡིན་གྱི་རང་བཞིན་མིན་ཟེར་རོ། །
基于何所得
གཉིས་པ་གཞི་གང་ལས་ཐོབ་པ་ལ། སྦྱོར་དངོས་མཇུག་གསུམ། གཞི་སེམས་ཅན་ཡིན་མིན། དུས་གང་ལས། ཡན་ལག་དུ་ལས། རྒྱུ་ཐམས་ཅད་དང་རེ་རེ་ལས་ཐོབ་ཚུལ་ལྔ་པོ་བསྡམས་ཏེ་སྡོམ་སྡོམ་མིན་སོགས་ཀུན་ལ་སྦྱར་བ་ནི། ཐོབ་པའི་གཞི་ནི། འདོ༷ད་པར་གཏོགས༷་པའི་སྡོམ་པ་སོ་ཐར་ནི་དགེ་བའི་ལས་ལམ་གྱི་སྦྱོར་དངོས་མཇུག་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལས་དང་། གཞི་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་མི་སྟོན་གཉི༷ས་ཀ༷་དང༷་། བཅས་རང་གཉིས་ཀ་ལས་དང་། དུས་ད༷་ལྟ༷་བའི་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་དག༷་ལ༷ས་འཐོབ༷་པར༷་འགྱུར༷་གྱི་འདས་འོངས་ལས་མིན་ཏེ། དེ་དག་སེམས་ཅན་དུ་མི་བགྲང་བས་སོ། །བས༷མ་གཏན༷་དང་ཟག༷་མེ༷ད་སྡོམ༷་པ༷་ནི༷། སྦྱོར་མཇུག་ཕལ་ཆེར་དང་། ལས་ལམ་དངོས༷་གཞི་ཁོ་ན་ལས་དང༷་། འདི་ལ་མཉམ་པར་བཞག་ན་ལས་ལམ་དངོས་གཞི་འོག་ས་སྤང་བའི་ངོ་བོར་སྐྱེ་བས་སྦྱོར་མཇུག་ཕལ་ཆེར་འོག་སར་གཏོགས་པས་སོ།

 །དེའི་ཕྱིར་ཡུལ་དང་ཀུན་སློང་དང་བྱེད་པས་འཕགས་ཏེ། ལུང་ཕྲན་ཚེགས་ལས། འཇིགས་པས་སྐྲག་པའི་མི་རྣམས་ནི། །ཕལ་ཆེར་རི་དང་ནགས་ཚལ་དང་། །ཀུན་དགའ་དང་ནི་མཆོད་གནས་ཀྱི། །ལྗོན་ཤིང་རྣམས་ལ་སྐྱབས་འགྲོ་སྟེ། །སྐྱབས་དེ་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་ཞིང་། །སྐྱབས་དེ་མཆོག་གྱུར་མ་ཡིན་ལ། །སྐྱབས་དེ་ལ་ནི་བརྟེན་ནས་སུ། །སྡུག་བསྔལ་ཀུན་ལས་མི་གྲོལ་གྱི། །གང་ཚེ་གང་ཞིག་སངས་རྒྱས་དང་། །ཆོས་དང་དགེ་འདུན་སྐྱབས་སོང་ལ། །སྡུག་བསྔལ་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་དང་། །སྡུག་བསྔལ་ཡང་དག་འདས་པ་དང་། །འཕགས་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་བདེ་བ། །མྱ་ངན་འདས་པར་འགྲོ་འགྱུར་དང་། །འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་དག །ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་ལྟ་བྱེད་པ། །སྐྱབས་དེ་གཙོ་བོ་ཡིན་པ་སྟེ། །སྐྱབས་དེ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན། །སྐྱབས་དེ་ལ་ནི་བརྟེན་ནས་ཀྱང་། །སྡུག་བསྔལ་ཀུན་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར། །ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་བསླབ་བྱ་བྱེ་བྲག་པའི་དགོས་པ་ལ། ལོག་གཡེམ་སྤངས་པའི་དགོས་པ། རྫུན་སྤངས་པའི་དགོས་པ། ཆང་སྤངས་པའི་དགོས་པ་དང་གསུམ། དང་པོ་ལ། དངོས་དང་དོགས་སྤངས་གཉིས། དང་པོ། དགེ་བསྙེན་ལ་འདོད་ལོག་སྤོང་བ་ཡན་ལག་ཏུ་འཇོག་པའི་རྒྱུ་མཚན། ལོག༷་གཡེམ༷་
3-119a
གཞན་གྱི་ཆུང་མ་སུན་འབྱིན་ཅིང་ངན་སོང་གི་རྒྱུ་ཡིན་པས་འཇིག་རྟེན་ན་ཤིན་ཏུ་སྨད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཁྱིམ་པ་ལ་མི་ཚངས་སྤྱོད་སྤོང་ལས་དེ་སླ༷་བའི་ཕྱིར༷་དང་། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཚེ་བརྗེས་ནས་ཀྱང་འདོད་ལོག་མི༷་བྱེ༷ད་པའི་སྡོམ་པ་ཐོབ༷་པའི་ཕྱིར་དང་། གཅིག་ཏུ་ཉེས་པ་ཆེ་བའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །གཉིས་པ། དགེ་བསྙེན་གྱིས་ཆུང་མ་གསར་པ་ལེན་པའམ་སྔ་མ་ཤི་ནས་ཡང་ལེན་ན་སྡོམ་པ་ཉམས་སམ་ཞེ་ན་མི་ཉམས་ཏེ། སྡོམ༷་པ༷་དང་པོ། ཇི༷་ལྟར༷་ཁས༷་བླང༷་བ་བཞིན༷་དུ་ཐོབ་སྟེ་གཞན་གྱིས་བདག་ཏུ་བཟུང་བར་འདོད་ལོག་སྤང་བར་ཁས་བླང་བ་དེ་ཐོབ༷་ཀྱི༷། རྒྱུ༷ད་འདི་ལ་མི་སྤྱོད་ཅེས་ཁས་བླང་བ་ལ༷ས་ཐོབ་པ་མ༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །དེས་ན་བུད་མེད་དེ་དག་དགེ་བསྙེན་གྱི་ཆུང་མར་མ་བྱས་པའི་ཚེ་སྤྱོད་ན་འདོད་ལོག་ཏུ་འགྱུར་གྱི་ཆུང་མར་བྱས་ཕན་ཆད་མི་འགྱུར་ཏེ་རང་གི་ཆུང་མ་ཡིན་པས་སོ། །གཉིས་པ། ངག་གི་མི་དགེ་བཞི་ལས་རྫུན་ཁོ་ན་སྤང་བར་བསྟན་པ་ནི། བསླབ༷་པ༷་སྲོག་གཅོད་སྤང་བ་སོགས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལས་འདས༷་པར་གྱུར༷་ན༷། ཁྱོད་ལ་ལྟུང་བ་འདི་བྱུང་ངོ་ཞེས་བརྗོད་ན། རྫུན་སྤོང་བ་མ་བཤད་ན་མ་བྱུང་ངོ་ཞེས་རྫུན༷་དུ༷་སྨྲ་བར་ཐལ༷་བར༷་འགྱུར༷་བའི་ཕྱིར༷་དེ་སྤོང་བ་བཤད་ཟེར་ཀྱང་དཔྱད། དེ་བཞིན་དུ་རྫུན་སྨྲ་ཤིན་ཏུ་སྨད་ཕྱིར་དང་སོགས་རྐང་པ་གཉིས་སྦྱར་རོ། །གསུམ་པ། བཅས༷་པའི༷་ཁ༷་ན༷་མ༷་ཐོ༷་བ༷་ལས་མྱོས༷་འགྱུར༷་ཁོ་ན་བཤད་པ་ནི་དེ་ལ༷ས་གཞན༷་རྣམས་བསྲུང༷་ནུས་པའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །བྱེ་སྨྲའི་འདུལ་འཛིན་རྣམས་ནད་པ་ལའང་མ་གནང་བ་སོགས་
3-119b
ཀྱིས་རང་བཞིན་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཡིན་ཟེར། མངོན་པ་བ་རྣམས་བཅས་པའི་ཡིན་གྱི་རང་བཞིན་མིན་ཟེར་རོ། །
基于何所得
གཉིས་པ་གཞི་གང་ལས་ཐོབ་པ་ལ། སྦྱོར་དངོས་མཇུག་གསུམ། གཞི་སེམས་ཅན་ཡིན་མིན། དུས་གང་ལས། ཡན་ལག་དུ་ལས། རྒྱུ་ཐམས་ཅད་དང་རེ་རེ་ལས་ཐོབ་ཚུལ་ལྔ་པོ་བསྡམས་ཏེ་སྡོམ་སྡོམ་མིན་སོགས་ཀུན་ལ་སྦྱར་བ་ནི། ཐོབ་པའི་གཞི་ནི། འདོ༷ད་པར་གཏོགས༷་པའི་སྡོམ་པ་སོ་ཐར་ནི་དགེ་བའི་ལས་ལམ་གྱི་སྦྱོར་དངོས་མཇུག་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལས་དང་། གཞི་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་མི་སྟོན་གཉི༷ས་ཀ༷་དང༷་། བཅས་རང་གཉིས་ཀ་ལས་དང་། དུས་ད༷་ལྟ༷་བའི་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་དག༷་ལ༷ས་འཐོབ༷་པར༷་འགྱུར༷་གྱི་འདས་འོངས་ལས་མིན་ཏེ། དེ་དག་སེམས་ཅན་དུ་མི་བགྲང་བས་སོ། །བས༷མ་གཏན༷་དང་ཟག༷་མེ༷ད་སྡོམ༷་པ༷་ནི༷། སྦྱོར་མཇུག་ཕལ་ཆེར་དང་། ལས་ལམ་དངོས༷་གཞི་ཁོ་ན་ལས་དང༷་། འདི་ལ་མཉམ་པར་བཞག་ན་ལས་ལམ་དངོས་གཞི་འོག་ས་སྤང་བའི་ངོ་བོར་སྐྱེ་བས་སྦྱོར་མཇུག་ཕལ་ཆེར་འོག་སར་གཏོགས་པས་སོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
以下是简体中文直译：
因此通过所缘境、发心动机和行为而殊胜。《小部经》中说："被恐惧所惊吓的人们，大多向山岳、森林、园林和供奉之处的树木寻求皈依。这样的皈依不是最主要的，这样的皈依不是最殊胜的，依靠这样的皈依，不能从一切痛苦中解脱。当某人皈依佛、法、僧，[了知]痛苦、痛苦的根源、超越痛苦、通向涅槃的八支圣道之乐，以智慧观照四圣谛，这样的皈依是最主要的，这样的皈依是最殊胜的。依靠这样的皈依，将从一切痛苦中解脱。"
第二，关于特殊学处的意义有三：断除邪淫的意义，断除妄语的意义，断除饮酒的意义。
第一，包括实际意义和断除疑虑两部分。首先，关于为什么将断除邪淫作为优婆塞（居士）的支分的理由：邪淫会损害他人妻子且是恶趣之因，因此在世间被极度呵责；对于在家人来说，相比断除不净行，断除邪淫更为容易；因为圣者们即使转世也得到不行邪淫的律仪；因为[邪淫]是单纯的大过错。
第二，如果优婆塞娶新妻或前妻死后再娶，是否破坏律仪呢？不会破坏，因为最初获得律仪时是按照所发誓愿获得的，即承诺断除与他人所有之妻的邪淫行为，而不是承诺"不与此人行为"而获得的。因此，当那些女子不是优婆塞的妻子时与之行为则成为邪淫，但一旦成为妻子后就不再是[邪淫]，因为是自己的妻子。
第二，在四种语言不善业中只教导断除妄语，是因为若违犯所有学处如断除杀生等，当有人说"你犯了这个过失"时，如果不教导断除妄语，就会导致[犯戒者]说谎称"没有发生"。虽然有人这样解释，但需要考察。同样，可以加上两句："因为妄语被极度呵责"等。
第三，在遮罪中只教导断除令人醉的[饮品]，是因为其他[遮罪]都能守护。持律的毗婆沙师们说即使对病人也不允许[饮酒]等，称这是自性罪。阿毗达磨师们则说这是遮罪，不是自性罪。
关于基于何所得
第二，关于从什么基础获得，包括加行、正行和后行三方面。是否以有情为基础，从什么时间[获得]，从多少支分[获得]，是从所有因或单一因获得的方式，这五点总结并应用于一切律仪与非律仪等：获得的基础是：欲界所摄的别解脱律仪从善业道的所有加行、正行、后行中获得；基础是否显现为有情两者都可以；从遮罪和自性罪两者获得；从现在的蕴、处、界获得，而不是从过去未来获得，因为它们不计为有情。静虑和无漏律仪则从大部分加行、后行和仅从业道的正行获得。这是因为入定时，业道正行以舍弃下地为体而生起，而加行和后行大部分属于下地。


 །དེས་ན་ལས་ཀྱི་སྦྱོར་མཇུག་ལས་ཀྱང་མིན་ན་བཅས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཏེ་ཁས་བླང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་འདི་གཉིས་ཉོན་མོངས་དང་། དེས་བསླང་བའི་ལས་སྤོང་ན་བཅས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་ཀྱིས་སློང་བར་མ་ངེས་པས་སོ། །དེ་བཞིན་སེམས་ཅན་མིན་པ་ལས་མི་ཐོབ་བོ། །ཞེས་སོ། །དུས༷་ནི༷་གསུམ་པོ་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལ༷ས་ཏེ་སེམས་རྗེས་འབྲང་བས་སོ། །སྡོམ༷་པ༷་
3-120a
གསུམ་ཀའང་ཡུལ་སེམ༷ས་ཅ༷ན་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལ༷ས་ཐོབ་ཀྱི་ཉི་ཚེ་བ་མིན་ནོ། །ཡན༷་ལག༷་གང་ལས་དང་རྒྱུ༷་ལ༷་དབྱེ༷་བ༷་ཡོ༷ད་དེ། ཐམས་ཅད་ལས་དགེ་སློང་དང་ཡན་ལག་ལྔ་ལས་དགེ་བསྙེན་དང་བརྒྱད་ལས་བསྙེན་གནས་དང་བཅུ་ལས་དགེ་ཚུལ་དང་། ཡང་ན་ལས་ལམ་བཅུ་ལས་དགེ་སློང་དང་བཞི་ལས་དགེ་ཚུལ་སོགས་གཞན་རྣམས་སོ། །རྒྱུ་ནི་མ་ཆགས་སོགས་གསུམ་ཡིན་ན་ཐམས་ཅད་ལས་དང་། སེམས་ཆུང་འབྲིང་ཆེ་བ་དུས་གཅིག་ལ་མི་སྲིད་པས་རེ་རེ་ལས་སོ། །
得非戒分法
སྡོམ༷་པ༷་མིན༷་པ༷་སེམས་ཅན་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལས་འཐོབ་པ་དང༷་། ཡན༷་ལག༷་ཀྱང་ལས་ལམ་ཀུན༷་ལ༷ས་རྒྱུ༷་ཐ༷མས་ཅད་ཀྱིས་མིན༷་ནོ༷་སྟེ་ཆགས་སྡང་དང་ཀུན་སློང་ཆུང་ངུ་སོགས་ཅིག་ཆར་མི་སྲིད་པས་སོ། །མདོ་སྡེ་པས་ཐམས་ཅད་གསོད་སོགས་མི་སྲིད་པས། སྡོམ་མིན་སེམས་ཅན་ཀུན་དང་ཡན་ལག་ཀུན་ལས་མིན་པ། གང་རུང་སྟེ་རྒྱུན་དུ་བྱའོ་སྙམ་པས་ལས་དེ་སྤྱད་པས་དེར་འགྱུར་ཟེར་རོ། །རང་གིས་དེའི་རྒྱུད་ལ་འདི་མི་བྱའོ་སྙམ་པའི་སྤོང་བ་བདུན་ལས་སྣ་གཅིག་ཀྱང་མེད་པ་ལ་དང་། གང་རུང་རེ་ལའང་དེ་ལྟར་མེད་པའང་ཡིན་པར་སེམས། སྡོམ༷་པ༷་མིན༷་པ༷་ནི། ཤན་པ་སོགས་ཀྱི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་སྡོམ་པ་མིན་པར་ངེས་པ་རྣམས་ནི་དངོས་སུ་བྱ༷་བ༷་ལ་ཞུགས་པ་ཙམ་ན་ཐོབ་པའ༷མ། དེ་མིན་པ་གཞན་གྱི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་རང་གིས་དམ་བཅས་པའམ། གཞན་དྲུང་དུ་ཁས༷་ལེན༷་པ༷་ལ༷ས་འཐོབ༷་པར༷་འགྱུར༷་རོ། །
3-120b
得居中分法
སྡོམ་སྡོམ་མིན་གྱི་ལྷག༷་མ༷་བར་མའི༷་རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པ་ནི་བསོད་ནམས་གཞི་བདུན་ལྟ་བུ་ཞིང༷་དང༷་། ཟས་མ་ཟོས་གོང་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་སོགས་ཁས་ལེན༷་ཅིང་དམ་བཅས་པ་དང༷་། བྱ་བ་དེ་ལ་གུས༷་པར༷་བྱེ༷ད་པས༷་འཐོབ༷་བོ། །
舍戒分法
གསུམ་པ་གཏོང་ཚུལ་ལ་རིག་མིན་གྱི་གཏོང་ཚུལ་དངོས་དང་། འཕྲོས་དོན་འདོད་ཡིད་དགེ་མི་དགེའི་ལས་གཏོང་ཚུལ་གཉིས།
非理舍戒分法
དང་པོ་ལ་སྡོམ་སྡོམ་མིན། བར་མའི་གཏོང་ཚུལ་གསུམ། དང་པོ་ལ། སོ་ཐར། བསམ་གཏན། ཟག་མེད་སྔ་མ་གཏོང་ཚུལ་གསུམ། དང་པོ་ལ། སྤྱིར་གཏོང་ཚུལ་དང་བྱེ་བྲག་སོ་སོའི་འདོད་པ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། མི་བརྡའ་འཕྲོད་པའི་དྲུང་དུ་བསམ་པ་ཐག་པས་བསླབ༷་པ༷་ཕུལ༷་བ་དང༷་། རྟེན་བོར་བ་ཤི༷་འཕོས༷་པ་དང༷་། རྟེན་ཉམས་ཏེ་ཕོ་མོའི་མཚ༷ན་གཉི༷ས་དག༷་ནི༷་ཅིག་ཆར་བྱུང༷་བ༷་དང༷་། གཞི་རྟེན་དགེ་བའི་རྩ༷་བ༷་ཆ༷ད་པ་དང༷་། བསྙེན་གནས་ནི་གོང་མ་བཞིའི་སྟེང་དུ་མཚ༷ན་མོ་འདས༷་པ་ལ༷ས་གཏོང་བ་སྟེ་རྒྱུ་ལྔས་སོ༷་སོར༷་ཐར༷་པའི༷་འདུལ༷་བ༷་གཏོང༷་ངོ་། །གཉིས་པ། མདོ་སྡེ་པ་དང་། ཉི་འོག་པ་ཁ༷་ཅི༷ག་ལྟུང༷་བར༷་འགྱུར༷་བ་བཞི་ལ༷ས་གང་རུང་བྱུང་བ་ལས་གཏོང་བར༷་སྨྲ༷འོ། །གོས་དམར་པ་སོགས་སྡེ་པ་གཞན༷་དག༷་དམ༷་ཆོས༷་ནུབ༷་པ༷་ན་བསླབ་མཚམས་དང་། ལས་མཐའ་མེད་པས་དེ་ལ༷ས་གཏོང་བར་འདོད་ལ། སློབ་དཔོན་སྐུ་མཆེད་དམ་ཆོས་ནུབ་པས་དེ་ཕྱིན་ཆད་བླང་དུ་མེད་པས་མི་སྐྱེ་བ་ཡིན་གྱི་སྔར་ཡོད་མི་གཏོང་བར་
3-121a
བཞེད། ཁ་ཅིག་ན་རེ། དེ་ལྟ་ན་དགེ་སློང་སོགས་སྡོམ་ལྡན་ཡོད་པས་དམ་ཆོས་མ་ནུབ་པར་འགྱུར་བས་སྔ་མ་ཉིད་ལེགས་ཟེར། ཁ༷་ཆེ༷་རྣམ༷ས་ནི༷་ལྟུང་བ་གང་རུང་བྱུང༷་བ༷་ལ༷་སྡོམ་པ་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཆ་ནས་བུ༷་ལོན༷་ཅན་དང་ནོར༷་ཅན་གཉིས་ཀ་ཡིན་པ་བཞིན༷་སྡོམ་འཆལ་དང་ཚུལ་ལྡན་གཉི༷ས་སུ༷་ཡིན་པར་འདོ༷ད་དོ།

以下是简体中文直译：
因此，若连业的加行和后行都不是[获得之基础]，更不用说遮罪了，因为没有承诺。或者，这两者[静虑和无漏律仪]是断除烦恼及由烦恼引起的业，而遮罪不一定由烦恼引起。同样，不能从非有情获得[律仪]。
时间是从三世一切[获得]，因为[律仪]随心而行。三种律仪都从一切有情作为对境获得，而非仅限于部分。
关于从何支分和何因获得，有区别：全部[支分]获得比丘[律仪]，五支获得优婆塞[律仪]，八支获得近住[律仪]，十支获得沙弥[律仪]。或者，从十种业道获得比丘[律仪]，从四种获得沙弥[律仪]等其他[律仪]。因是无贪等三者，若从所有[因]获得；由于小、中、大心不可能同时存在，所以从一一[心]获得。
得非戒分法
不律仪从一切有情获得，支分也从所有业道获得，但不是从所有因获得，因为贪欲、嗔恨和小意乐等不可能同时存在。经部师说，由于不可能杀害等一切[有情]，不律仪不是从一切有情和一切支分获得，而是从任何一种获得，意思是想"我要经常做"而行此业就成为[不律仪者]。我认为在他的相续中没有"我不做这个"的七种断除中的任何一种，或者对任何一种也没有这样[的断除]。不律仪，对于生为屠夫等确定是不律仪者，一旦从事实际行为就获得；其他不是这样的人，出生在其他种姓中的人，通过自己许诺或在他人面前承诺而获得。
得居中分法
除律仪和不律仪之外的剩余处于中间的非表色，例如七种福业事，通过福田、承诺和立誓，以及对那些行为恭敬行持而获得。
舍戒分法
第三，关于舍弃方式，有两部分：非表色的舍弃方式本身，以及相关的欲界善不善业的舍弃方式。
非理舍戒分法
第一部分包括律仪、不律仪和中间[表色]的舍弃方式三项。第一项中有三种：别解脱、静虑和无漏前者的舍弃方式。第一种又分为：一般舍弃方式和各派特殊观点两部分。
第一，别解脱律仪通过五种因舍弃：在能理解语言的人面前以决定心舍弃学处；失去所依即死亡转生；所依损坏即两性特征同时出现；基础善根断绝；近住戒除了上述四种外，还通过夜晚过去而舍弃。
第二，经部师和一些日出论师说从四种堕罪中任何一种发生时舍弃[律仪]。红衣派等其他部派认为当正法灭亡时，由于没有学处界限和业的界限，因此从中舍弃[律仪]。师徒二尊者认为，正法灭亡后由于不能再获得[律仪]所以不再生起，但先前已有的不舍弃。有人说，若如此，由于有比丘等持戒者存在，正法就不会灭亡，所以前者[的观点]更好。迦湿弥罗人认为，当任何堕罪发生时，从有无律仪的角度来看，既是负债者又是有财者，同样既是破戒者又是持戒者。


 །དེ་ཡང་ལྟུང་བ་དེ་བཤགས་ན་ནི་ཚུལ་ལྡན་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ་བུ་ལོན་འཇལ་བ་བཞིན་དང་། འདི་ལའང་སྲོག་གཅོད་པའི་རྩ་ལྟུང་གཅིག་བྱུང་ན་སྲོག་གཅོད་སྤང་སྟོབས་ཀྱི་ཆ་ཐམས་ཅད་གཏོང་བ་དང་། དེས་ཐམས་ཅད་མི་གཏོང་བར་གང་བསད་པའི་སེམས་ཅན་དེ་ཁོ་ནའི་སྡོམ་པ་གཏོང་བར་འདོད་པ་གཉིས་ཡོད། དེ་ལ་རྣམ་འབྱེད་ལས་ཚུལ་འཆལ་ཞིག་དགེ་སློང་མ་ལ་ཆོས་འདོམས་ན་ལྟུང་བྱེད་དང་། དྲུག་ཚན་དྲུག་གི་མདོ་ལས། ལམ་སུན་འབྱིན་གསུངས་པ་སོགས་ལུང་དང་། སྤོང་བདུན་ཡན་ལག་སོ་སོ་བ་ཡིན་པས་གཅིག་བླང་བས་ཀུན་མི་ལེན་པ་ལྟ་བུ་སོགས་ཟེར། གཞན་དག་འདོམས་པའི་ལྟུང་བྱེད་ནི་ངན་སོང་དུ་འགྲོ་བ་ཙམ་ལ་དང་། ལམ་སུན་འབྱིན་པའི་དགེ་སྦྱོང་མིང་ཙམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་ལ་དགོངས་ལ། ཕམ་པ་ཅན་རབ་ཏུ་མི་འབྱིན་པ་ངོ་ཚ་ཁྲེལ་མེད་ཤས་ཆེན་པོས་ཉམས་པས་སོ། །གཏོང་བ་ལ་རྩ་ལྟུང་གཅིག་བྱུང་བས་གཏོང་ཡང་། ལེན་པ་ནི་དེ་དང་མི་འདྲ་སྟེ། སྡོམ་པ་ནི་ཐམས་ཅད་བསྡམས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་སོགས་ལུང་རིགས་མང་པོས་
3-121b
དེ་བཀགས་ལ། ཕམ་པ་འཆབ་བཅས་གཏོང་རྒྱུར་གསོར་མི་རུང་བ་དེ་ལེགས་པར་བཤད་དོ། །གཉིས་པ་བསམ་གཏན་གཏོང་ཚུལ། བས༷མ་གཏན༷་དུ་གཏོགས༷་པའི༷་དགེ༷་བ༷་གཟུགས་ཅན་ཡིན་པ་ཐམས་ཅད་ནི༷། ས༷་འཕོ༷ས་པ་ན་གོང་འོག་རང་སས་བསྡུས་པ་གཏོང་ལ་སྙོམས་འཇུག་ལས་ཉ༷མས་པ༷་དག༷་གིས༷་ཀྱང་གཏོང༷་ཞིང་། དངོས་གཞི་མ་ཐོབ་པའི་ཉེར་བསྡོགས་ཙམ་ནི་ཤི་བས་ཀྱང་གཏོང་ངོ་། །དེ༷་བཞིན༷་དུ་གཟུགས༷་མེ༷ད་གཏོགས༷་པའི་དགེ་བའང་འཕོས་ཉམས་གཉིས་ཀྱིས་སོ། །གསུམ་པ་འཕ༷གས་པའི༷་དགེ་བ་ཟག་མེད་ནི་འཕགས་པའི་འབྲས༷་བུ༷་ཕྱི་མ་ཐོབ༷་པས་ཞུགས་པ་དང་སྔ་མ་གཏོང་ལ། དབང་པོ་རྟུལ་པོ་སྦྱང༷ས་པས་རྣོན་པོ་ཐོབ་ན་བརྟུལ་སེམས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་གཏོང་ལ། འབྲས་བུ་ཕྱི་མ་གསུམ་ལས་ཉ༷མས་པ༷་དང་གསུམ་ལ༷ས་ཀྱང་གཏོང་ངོ་། །གཉིས་པ་སྡོམ་མིན་གཏོང་ཚུལ། སྡོམ༷་མིན༷་ནི་གཉེན་པོ་སྡོམ༷་པ༷་དང་པོ་གཉིས་གང་རུང་ཐོབ༷་པ༷་དང༷་། རྟེན་བོར་བ་དང་ཤུགས་ཆད་པས་ཤི༷་འཕོས་པ་དང༷་། རྟེན་ཉམས་པས་མཚ༷ན་གཉི༷ས་བྱུང༷་བ༷་ལ༷ས་གཏོང་ངོ་། །གསུམ་པ་བར་མའི་གཏོང་ཚུལ། བར༷་མ༷་ནི་འཕེན་ཤུགས༷་ཀུན་སློང་དྲག་པོ་ཆད་པ་དང་། ཁས་བླངས༷་པ་ཆད་པ་དང་། འཇུག་པའི་བྱ༷་བ༷་ཆད་པ་དང༷་། གཙུག་ལག་ཁང་དང་རྒྱ་སོགས་ལ་བརྟེན་པ་ནི་དེ་ཞིག་པས་དོན༷་ཆད་པ་དང་། ཚེ༷་དང་དགེ་བའི༷་རྩ༷་བ༷་ཆ༷ད་པ༷་ལ༷ས་ཀྱང་གཏོང་སྟེ། ཤི་འཕོས་པས་བར་མའི་དགེ་མི་དགེའི་རིགས་མིན་གཏོང་ལ། དགེ་རྩ་ཆད་པས་
3-122a
བར་མའི་དགེ་བའི་རིགས་མིན་གཏོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །
引述起善恶意而舍
གཉིས་པ་འཕྲོས་དོན། འདོ༷ད་པར་གཏོགས༷་པའི་དགེ༷་བ༷་གཟུགས༷་མིན༷་སེམས་སེམས་བྱུང་གི་ཐོབ་པ་མཚན་ཉིད་བཅས་པ་དེ་དག་ནི༷་དགེ་རྩ༷་ཆ༷ད་པ་དང་། གནས་གོང༷་དུ༷་བསམ་གཟུགས་སུ་སྐྱེས༷་པ༷་ལ༷ས་གཏོང་བར་འགྱུར་ལ་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་དགེ་བའི་གཏོང་རྒྱུ་ཁྱད་མེད་པར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཁམས་གསུམ་གྱི་ཉོ༷ན་མོང༷ས་པ༷་ཅ༷ན་གཟུགས༷་མིན༷་པ་སེམས་སེམས་བྱུང་མི་དགེ་བ་དང་སྒྲིབ་དང་། ཐོབ་པ་མཚན་ཉིད་དང་བཅས་པ་དག་ནི༷་འཇིག་རྟེན་དང་འདས་ལམ་གྱི་རང་རང་གི་གཉེན༷་པོ༷་སྐྱེས༷་པས༷་རྣམ༷་པར་ཉ༷མས་པར་འགྱུར༷་གྱི་གཞན་གྱིས་ནི་མིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་སྲིད་རྩེ་འདས་ལམ་ཁོ་ནས་སོ། །
所依
བཞི་པ་རྟེན་ལ། རྟེན་དངོས་དང་། རྟེན་གྱི་དབང་གི་སྡོམ་པ་སོགས་གསུམ་པོ་དེ་གནས་གང་ན་ཡོད་དཔྱད་པ་གཉིས། དང་པོ། དབང་པོ་གང་ཡང་མེད་པ་ཟ༷་མ༷་དང་། མ༷་ནིང༷་ནི་དབང་པོ་ཡོད་ཀྱང་ཉམས་པའོ། །སྒྲ༷་མི༷་སྙན༷་དང་། མཚ༷ན་གཉི༷ས་གཅིག་ཆར་དུ་ཡོད་པ་དེ་རྣམས་མ༷་གཏོགས༷་པའི་མི༷་རྣམ༷ས་ལ༷་སྡོམ༷་མིན༷་དང་། སྡོམ༷་པ༷འང་དེ༷་བཞིན༷་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ།

以下是简体中文直译：
这样以下是简体中文直译：
这种情况下，若忏悔了那个堕罪，则只是持戒者，如同偿还了债务；对此也有两种观点：一种认为犯了杀生根本堕罪时，会舍弃断除杀生的所有方面；另一种认为不舍弃一切，只舍弃对被杀害的那个有情的律仪。关于这点，《分别论》中说，破戒者若向比丘尼说法则犯堕罪，而《六组经》中提到"损害道路"等教证；还有人说七种断除是各自独立的支分，如获得一种不会获得全部等。其他人说，[破戒者]说法的堕罪仅指将堕恶趣的程度，而"损害道路"指仅有沙门之名的沙门；不为犯根本堕罪者剃度是因为他们由极大的无惭无愧而退失。虽然通过犯一条根本堕罪而舍弃[律仪]，但获得[律仪]与此不同，因为律仪是约束一切的。通过许多教证和理由
驳斥了这种观点，并善加解释了犯有覆藏的根本堕罪是舍弃[律仪]的原因且不可救治。
第二，静虑律仪的舍弃方式：属于静虑的有色善法，通过地位转移时舍弃上下和同地所摄；通过从等至退失也舍弃；而仅得近分定未得根本定者，通过死亡也舍弃。同样，属于无色[界]的善法也通过转移和退失二者[舍弃]。
第三，圣者的善法无漏[律仪]：通过获得后一圣果舍弃前一预流等，通过修习使钝根变利根时舍弃钝根相续所摄，通过从后三果退失也舍弃。
第二，不律仪的舍弃方式：不律仪通过获得对治的前两种律仪之一，通过失去所依及气力衰竭而死亡转生，以及通过所依损坏即两性同时出现而舍弃。
第三，中间[表色]的舍弃方式：中间[表色]通过发起强烈意乐的动力消失，通过承诺终止，通过参与的行为终止，依托寺院和栅栏等者通过其毁坏而目的终止，以及通过寿命和善根断绝而舍弃。因为死亡转生会舍弃中间的善不善非表色，而断绝善根会舍弃中间的善非表色。
引述起善恶意而舍
第二，相关内容：属于欲界的非色善法，即心、心所及其有特征的得，通过善根断绝和往生上地即生到静虑和色界而舍弃；上两界善法的舍弃原因已无差别地解释过了。三界烦恼相应的非色，即心、心所的不善和有覆，及其有特征的得，通过世间和出世间道各自的对治生起而退失，而不是通过其他方式。因此，有顶处只通过出世间道[舍弃]。
所依
第四，关于所依，分两部分：所依本身，以及考察所依力量下的三种律仪等存在何处。第一，无任何根的阉人，和具根但损坏的黄门。除了北俱卢洲人和同时具有两性的人之外，不律仪和律仪同样存在于人类中。


 །འདུལ་བ་ལས་ནི། སྐྱེས་ནས་དང་། ཟླ་ཕྱེད། འཁྱུད་ལྡང་།ཕྲག་དོག་ཅན། ཉམས་པ་སྟེ་ཕོ་མ་ནིང་ལྔ་དང་། མཚན་གཉིས་པ། གླེ་འདམས་པ། རྟག་ཏུ་ཟླ་མཚན་ཟག་པ་དང་། མི་ཟག་པ་དང་། མཚན་མ་ཙམ་ཡོད་པ་སྟེ་མོ་མ་ནིང་ལྔ་སྟེ་བཅུ་བཤད་ཅིང་། ཀུན་བཏུས་སུ་མ་ནིང་ལྔ་
3-122b
བཤད་ལ། གཏན་དབབ་བསྡུ་བར་གསུམ་ཡང་བཤད། གྲོང་ཆོས་ཀྱི་ནུས་པ་མེད་པ་ལ་ཟ་མ་མ་ནིང་དུ་ཡང་བཤད་དོ། །སྡོམ་མིན་གང་ལ་སྐྱེ་བ་དེ་དག་ལ་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་སྡོམ་པའང་སྐྱེ་ལ༷། འོན་ཀྱང་སྡོམ་པ་ནི་ལྷ༷་ལ༷འང༷་སྐྱེའོ་ཞེས་པ་ནི་ཁྱད་པར་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ། དེ་ཡང་མི༷་རྣམ༷ས་ལ༷་སོ་ཐར་སོགས་སྡོམ་པ་རྣམ་པ་གསུམ༷་མོ༷། །འདོ༷ད་ལྷ༷་དང་གཟུགས༷་སྐྱེས༷་ལྷ༷་རྣམ༷ས་ལ༷། བས༷མ་གཏན༷་སྐྱེས༷་ཀྱི་སྡོམ་པ་ཡོ༷ད་ལ། གཟུགས་མེད་ན་ནི་མིན་ཏེ། རང་ས་ན་གཟུགས་མེད་ལ། འོག་མར་ཐོབ་པ་དག་ཀྱང་ས་འཕོས་པས་གཏོང་བས་སོ། །ཟག༷་མེ༷ད་སྡོམ་པ་ཉི༷ད་བས༷མ་གཏ༷ན་ཁྱ༷ད་པ༷ར་ཅན་ཚངས་ཆེན་དང་འདུ༷་ཤེས༷་མེ༷ད་པའི་སེམ༷ས་ཅ༷ན་མ༷་གཏོགས༷་འདོད་པ་དང་དག་གཟུགས་སྐྱེས་རྣམས་དང་གཟུགས༷་མེ༷ད་པ་ན༷འང༷་འདས་འོངས་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་ཡོད་དེ། གཟུགས་མེད་རང་ས་ནས་གཟུགས་མེད་པས་སྡོམ་པ་མངོན་གྱུར་མེད་ཀྱང་། སྔར་གཟུགས་ཁམས་སུ་ཟག་མེད་སྡོམ་པ་གཏོང་རྒྱུ་མ་བྱུང་བར་གཟུགས་མེད་དུ་སྐྱེས་པ་དག་ལ་ཐོབ་པ་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚངས་པ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པ་མི་ཁོམ་པའི་གནས་ཡིན་པས་དང་། ཚངས་པ་དང་འདུ་ཤེས་མེད་པར་འཕགས་པ་མི་སྐྱེ་བས་སོ་ཟེར། ཐེག་ཆེན་པས་ལས་ཀྱིས་སྐྱེས་པའི་ཚངས་ཆེན་ལ་ཟག་མེད་མེད་ཀྱང་བྱང་སེམས་དེར་སྤྲུལ་པ་ལ་ཡོད་པར་འདོད་དོ། །འདོད་པའི་ལྷ་ལ་སོར་སྡོམ་མེད་དེ་སྐྱོ་བ་མེད་པས་སོ། །
经中类别
གཉིས་པ་མདོ་ལས་བྱུང་
3-123a
བའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས།
总义
དང་པོ་ལ། འབྲས་བུའི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བའི་རྣམ་གྲངས། མྱོང་འགྱུར་གྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བའི་རྣམ་གྲངས། ཀུན་སློང་གི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བའི་རྣམ་གྲངས། དཀར་ནག་མུ་བཞིར་དབྱེ་བའི་རྣམ་གྲངས། རྟེན་གྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བའི་རྣམ་གྲངས། བྱེད་ལས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བའི་རྣམ་གྲངས། ངོ་བོའི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བའི་རྣམ་གྲངས་དང་བདུན་ལས།
果差别
དང་པོ་ལ། ལས་སྤྱི་དང་།ཁམས་སོ་སོའི་འབྲས་བུ་མྱོང་བའི་ལས་གཉིས། དང་པོ། ལ༷ས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་ཡིད་འོང་བདེ༷་བ་མྱོང་བ་དང་། གཏན་དུ་སྡུག་བསྔལ་ལས་སྐྱོབ་པ་མྱང་འདས་འཐོབ་བྱེད་དང་། རྣམ་སྨིན་ཡིད་མི་འོང་མི༷་བདེ༷་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ལས་དང༷་། དེ་གཉིས་ལས་གཞན༷་མྱོང་བྱ་མི་འཕེན་པ་ནི༷་གསུམ་པོ་རིམ་པར་དགེ༷་དང༷་། མི༷་དགེ༷་དང༷་། གཞན༷་ལུང་མ་བསྟན་ཡི༷ན་ནོ། །འོ་ན་བསམ་གཏན་བཞི་པ་དང་གཟུགས་མེད་ཀྱི་དགེ་བའང་ལུང་མ་བསྟན་དུ་འགྱུར་ཏེ།བདེ་མི་བདེ་གཉིས་ཀ་མི་མྱོང་བའི་ལས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ས་དེའི་དགེ་བ་ནི་ཉེར་ཞིའི་བདེ་བ་མྱོང་བའི་ལས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་བདེ་བ་མྱོང་འགྱུར་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་པ་ཕལ་ཆེ་བའི་དབང་དུ་བྱས་སོ་ཞེས་ཟེར་ཀྱང་སྔ་མ་ལེགས། རང་གི་ཆེད་དུ་གཉེར་བྱའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པས་འདོད་པ་ཡིན་ཏེ། འདོད་པ་ནི་རང་དང་མཐུན་པས་བདེ་བའོ། །གཉིས་པ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། བསོ༷ད་ནམས༷་དང་། བསོ༷ད་ནམས༷་མིན༷་པ་
3-123b
དང་། མི༷་གཡོ༷་བ་སྟེ་གསུམ་དང་། བདེ༷་བ༷་མྱོང༷་འགྱུར༷་དང་། ལ༷་སོ༷གས་པས་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་འགྱུར། གཉིས་ཀ་མིན་པ་མྱོང་འགྱུར་དང་གསུ༷མ་ཡོད་དོ། །གཉིས་པ་ལ། དངོས་དང་། ཞར་བྱུང་གཞན་གྱི་འདོད་པ་བཀོད་པ་གཉིས། དང་པོ། བསོ༷ད་ནམས༷་ནི་འདོ༷ད་ཁ༷མས་སུ་གཏོགས་པའི་དགེ༷་བའི༷་ལ༷ས་ཡིན་ལ། མི༷་གཡོ༷་བའི་ལས་ནི་ཁམས་གོང༷་མ༷་གཟུགས་གཟུགས་མེད་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པའི༷་དགེ་བ་ཡིན་ནོ།

以下是简体中文直译：
在《律藏》中解释有：生来的、半月的、拥抱起身的、嫉妒的、已退失的，这五种男黄门；具有两性的、声音不清的、经常月经流的、不流的、仅有性器官的，这五种女黄门，共十种。在《集论》中解释了五种黄门，而在《决定抉择论》中也解释了三种。对村规无能力者也解释为阉人黄门。
不律仪在何处生起，由于[律仪]是其对治，律仪也在那些[处所]生起；然而，"律仪也在天界生起"这一点是特殊的。
第二，人类有别解脱等三种律仪。欲界天和色界生天有静虑所生律仪，而无色界则没有，因为该地没有色法，而在下地所获得的也因地位转移而舍弃。无漏律仪除了具有特殊静虑的大梵天和无想有情外，在欲界和色界出生者以及无色界中也以过去未来相应的方式存在。因为虽然无色界自地无色而无现行律仪，但之前在色界得到无漏律仪且无舍弃原因而生到无色界者，有得而相应。[有人]说大梵天因具有颠倒见解，无想有情是无暇处，以及圣者不生为大梵天和无想有情，所以[他们]没有[无漏律仪]。大乘派认为，由业所生的大梵天无无漏[律仪]，但菩萨在那里示现则有。欲界天无别解脱律仪，因为无厌离心。
经中类别
第二，经中出现的名称分类有两部分：总义和别义。
总义
第一，有七类：从果分类的名称，从感受分类的名称，从意乐分类的名称，从黑白四句分类的名称，从所依分类的名称，从作用分类的名称，从本质分类的名称。
果差别
第一，有两部分：业的总说和各界感受业果。第一，感受可爱业异熟乐的业、获得永远从苦中解脱涅槃的业、感受不可爱业异熟不乐的业，以及除这两者外不能引发所感受的，这三种依次是善业、不善业和其他无记业。如果问：如此，第四禅和无色界的善业也会成为无记，因为是不感受苦乐二者的业？[答：]因为这些地的善业是感受寂静乐的业，或者，"感受乐的业是善业"这种说法是就大多数情况而言。虽然有人这样解释，但前者更好。因为是自己所追求的果，所以是所欲，因为欲是与自己相顺而为乐。
第二，有解说和阐述两部分。第一，有福业、非福业和不动业三种，以及感受乐业、等等[即]感受苦业、感受非苦非乐业三种。第二，有实际内容和附带说明他人观点两部分。第一，福业是属于欲界的善业，不动业是上界色界无色界所生的善业。
;


 །གང༷་གི་ཕྱིར༷་མི་གཡོ་ཞེ་ན། དེ་དག་གི་དགེ་འབྲས་རང་གི་ས༷་ནི༷་དེ༷་དག༷་ཏུ༷་དེའི་དགེ་བའི་ལ༷ས་རྣམ༷་སྨིན༷་པའི་ཕྱིར༷་དང་། ས་གཞན་དུ་མི༷་གཡོ༷་བའི་ཕྱིར༷་རོ། །འོ་ན་མདོ་ལས་བསམ་གཏན་དང་པོ་གསུམ་གཡོ་བར་བཤད་པ་དང་འགལ་ཞེ་ན། དེ་ནི་རྟོག་དཔྱོད་དགའ་བདེས་གཡོ་བ་ལ་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཡོ་བར་བཤད་དེ། དེ་ནི་རྣམ་རྟོག་བསམ་གཏན་གྱི་སྐྱོན་གྱིས་གཡོ་བ་ཡིན་ལ། སྐབས་འདིའི་གཡོ་མི་གཡོ་ནི་རྣམ་སྨིན་ས་གཞན་དུ་གཡོ་མི་གཡོའོ། །འདོད་པའི་ལས་ནི་ལྷར་སྐྱེ་འགྱུར་ཡང་དུད་འགྲོ་སོགས་སུའང་སྨིན་པ་ཡོད་པས་སོ། །བསོད་ནམས་མིན་པ་མི་དགེ་བ་ཡིན་པར་གྲགས་པའི་ཕྱིར་མ་བཤད་དོ། །འདོད་ནས་བས༷མ་གཏ༷ན་གསུ༷མ་པའི༷་བར༷་གྱི་དགེ༷་བ༷་ཐམས་ཅད་ནི་བདེ༷་བ༷་མྱོང༷་འགྱུར༷་ཏེ། ས་དེ་དག་ན་ཚོར་བ་དེ་ཡོད་ཅིང་། དེ་དགེ་བ་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ༷་ཡན༷་ཆ༷ད་བཞི་པ་དང་གཟུགས་མེད་བཞིའི་དགེ་བ་ནི་སྡུག༷་མིན༷་བདེ༷་མིན༷་
3-124a
ཏེ། བཏང་སྙོམས་མྱོང༷་བར་འགྱུར༷་བ༷་ཡི་ལས་དང་། སྡུག༷་བསྔལ༷་མྱོང༷་འགྱུར༷་གྱི་ལས་ནི་འདོད་པ་འདིའི༷་མི༷་དགེ༷་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །མྱོང་འགྱུར་གསུམ་པོའང་ཚོར་བ་འབའ་ཞིག་མིན་ཏེ་དབང་ཡུལ་ཤེས་པའི་ཚོགས་བཅས་སོ། །གཉིས་པ། བསམ་གཏན་བཞི་པའི་འོ༷ག་སྟེ་དེ་མན་ཆད་བསམ་གཏན་གསུམ་ན༷འང༷་བར༷་མ༷་བཏང་སྙོམས་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ལས་ཡོ༷ད་དོ༷། །ཞེས༷་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་ཁ༷་ཅི༷ག་ཟེར༷་ཏེ༷། གང༷་གི༷་ཕྱིར༷་ན་བས༷མ་གཏན༷་ཁྱ༷ད་པར༷་ཅན་གྱི་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་ནི་དགེ་ལས་རྣམ༷་སྨིན༷་ཡིན་པ་ལ༷ས་ཤེས་པས་སོ་ཟེར། སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་བསམ་གཏན་དང་པོའི་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་རྣམ་སྨིན་ནི། དང་པོའི་མིག་ཤེས་སོགས་གསུམ་གྱི་འཁོར་བྱུང་བདེ་དབང་ཡིན་ནོ་ཟེར། ཁ་ཅིག་དེ་ནའང་རྣམ་སྨིན་གྱི་ཚོར་བ་མེད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་ཇི་སྙེད་པ། རྒྱུ་མཐུན་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ་ཟེར། དེ་གཉིས་ཀའང་བསྟན་བཅོས་དང་འགལ་ཏེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལས། ལས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་སེམས་ཚོར་ཁོ་ནར་སྨིན་པར་འགྱུར་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། ཡོད་དེ་རྟོག་པ་མེད་པའི་ལས་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ལ། རྟོག་མེད་ཀྱི་ལས་དགེ་བ་ནི་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ཡན་ཆད་ན་ཡོད་དེ། དང་པོའི་དངོས་གཞི་མན་ཆད་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་པའི་ལུང་འདིས་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལས་ལ་
3-124b
རྣམ་སྨིན་ཡོད་ཅིང་དེ་ཡང་སེམས་ཚོར་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ། །ཡང་བསྟན་བཅོས་ལས། སྔ༷་ཕྱི༷་མེ༷ད་པར་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ལས་གསུམ༷་གྱི་རྣམ་སྨིན་སྨིན༷་པར་འདོ༷ད་པའི་ཕྱིར༷་ཡང་། འོག་འདོད་པ་ན་ཡང་བཏང་སྙོམས་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ལས་ཡོད་པར་ཤེས་ཏེ། ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་ལས། འདི་ལྟར་ལས་གསུམ་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་སྔ་ཕྱིར་མེད་པར་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན་ཡོད་དེ། བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་གཟུགས་སོ། །སྡུག་བསྔལ་མྱོང་འགྱུར་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་སོ། །བདེ་བའང་མ་ཡིན། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི། སེམས་དང་ལྡན་པ་མིན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་སོ། །ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ་ས་གཞན་ན་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ལས་མེད་པས་སོ། །ལུང་གི་དོན་ཡང་མཐོ་རིས་ཀྱི་མིག་སོགས་དང་། རྣམ་ཤེས་ཚོགས་ལྔའི་སྡུག་བསྔལ་དབང་པོ་དང་། ལྡན་མིན་སྲོག་དབང་སོགས་སོ། །འདི་ཡང་དགེ་བ་སྟོབས་ཆུང་བའི་དབང་དུ་སྟེ། སྟོབས་ཆེན་སེམས་སེམས་བྱུང་ཡང་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། མི་དགེས་བདེ་བ་མྱོང་འགྱུར་མི་སྲིད་པས་དང་། ལུང་མ་བསྟན་ལ་རྣམ་སྨིན་མེད་པས་སོ།

以下是简体中文直译：
为什么称为不动呢？因为这些善果在其自地成熟，因为在那些地中其善业成熟为异熟，且在其他地不动摇。如果问：这与经中说前三禅是动的相矛盾吗？那是圣者们将被寻伺、喜乐所动解释为动，那是被思维、禅定过失所动，而此处所说的动与不动是指异熟在其他地的动与不动。欲界业即使会生为天人，也会在旁生等处成熟，所以[是动的]。非福业是不善业，众所周知，所以没有解释。
从欲界直到第三禅的一切善业都是感受乐业，因为这些地有这种感受，且它只从善业而生。从那以上，第四禅和四无色的善业是感受非苦非乐，即感受舍受之业；感受苦业只是此欲界中的不善业。三种感受也不仅仅是感受，而是包括[感官、]对境和识的整体。
第二，一些古代阿阇黎说："在第四禅以下，即下面三禅中也有感受舍的中间业。"因为特殊静虑的舍受是善业的异熟，由此可知。一些阿阇黎说，初禅特殊静虑的异熟是初禅眼识等三识俱生的乐根。有些人说，那里也无异熟感受，然而所有舍受都是从等流因所生。这两种说法都与论典相矛盾，《品类足论》中说："是否有业异熟只成熟为心受？有，即无寻的善业。"无寻的善业存在于特殊静虑以上，因为初禅根本定以下有寻。这段经文表明特殊静虑的业有异熟，而且是心受。
又，论典中说："因为[认为]三种无间业异熟成熟，所以也知道欲界下地也有感受舍业，如《入智论》中说：'如是，是否有三业异熟无间成熟？有，感受乐的是色法，感受苦的是心和心所法，感受非苦非乐的是非心相应行法。'"因为其他地无感受苦业。经文的含义是说：善趣的眼等[根]，五识组的苦根，以及非相应的命根等。这也是就弱小善业而言，因为强力[善业]也感受心和心所的乐，因为不善不可能感受乐，因为无记无异熟。


 །འོ་ན་དགེ་བ་ཡིན་ན་བདེ་བ་མྱོང་འགྱུར་མིན་ཏེ་བཏང་སྙོམས་ཀྱང་ཡོད་དོ་ཟེར་ན་འདོད་དེ། གོང་མ་སྤྱིའི་དབང་དུའོ་ཟེར། །
所受差别
གཉིས་
3-125a
པ་ལ་སྤྱིར་མྱོང་འགྱུར་གྱི་དབྱེ་བ་དང་། རྣམ་སྨིན་མྱོང་འགྱུར་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། གཞན་ཡང་མྱོང་འགྱུར་ལྔ་སྟེ། ངོ༷་བོ༷་ཉི༷ད་ཀྱིས་མྱོང་འགྱུར་ཚོར་བ་དང༷་། མཚུངས༷་ལྡན༷་གྱིས་མྱོང་འགྱུར་རེག་པ་དང༷་། དམི༷གས་པ༷འི་མྱོང་འགྱུར་ཡུལ་དང༷་ནི༷། རྣམ༷་སྨིན༷་མྱོང་འགྱུར་མཐོང་ཆོས་སོགས་ལྟ་བུ་དང༷་། མངོ༷ན་སུམ༷་དུ༷་ནི༷་མྱོང་བར་འགྱུར༷་བ༷འི་ལ༷ས་ནི་བདེ་བ་མངོན་དུ་གྱུར་ན་གཞན་གཉིས་འགག་པ་ལྟ་བུའོ། །དེས་ན་དང་པོ་བཞི་ཚོར་བ་སྤྱི་དང་། ལྔ་པ་བྱེ་བྲག་མྱོང་བའོ། །ཞེས་སོ། །འདི་ལ་དཔག་ན་གོང་གི་མྱོང་འགྱུར་ནི་ཚོར་བ་དངོས་ལ་མིན་ཏེ་འབྲས་མིང་རྒྱུ་ལ་བཏགས་པ་འདྲ་དཔྱོད། དེ་ལྟར་མྱོ༷ང་འགྱུར༷་རྣམ༷་པ༷་ལྔ༷་ལས་འདི་ནི་རྣམ་སྨིན་མྱོང་འགྱུར་ཡི༷ན་ནོ༷། །གཉིས་པ་ལ། དབྱེ་བ་དང་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ་ལ། བྱེ་སྨྲའི་འདོད་པ་དང་། དཔེ་སྟོན་པའི་ལུགས་གཉིས། དང་པོ་ལའང་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ། བདེ་བ་མྱོང་འགྱུར་སོགས་གསུམ་པོ་དེ༷་ཡང༷་མྱོང་བར་ངེས༷་པ་དང༷་། མ༷་ངེས༷་དང༷་། ངེས་པ་ལའང་མཐོང༷་བའི༷་ཆོས༷་ལ༷་མྱོང་འགྱུར་དང་། སོ༷གས་པས་སྐྱེས་ནས་དང་། ལན་གྲངས་གཞན་པ༷་ལ༷་མྱོང༷་བར་འགྱུར༷་བའི་ཕྱིར༷་ན༷་མྱོང་བར་ངེས༷་པ་ལའང་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་མོ། །དེ་ལྟར་ངེས་པ་གསུམ་མ་ངེས་པ་དང་བཞིའོ། །གཉིས་པ། ཁ༷་ཅི༷ག་དེ་གསུམ་སྟེང་མ་ངེས་པ་ལ་རྣམ་སྨིན་ངེས་མ་ངེས་གཉིས་བརྩིས་པས་ལ༷ས་རྣམ༷་པ་ལྔ༷་ཡིན་ནོ་ཞེས༷་ཟེར༷་རོ། །གཉིས་པ་མདོ་
3-125b
སྡེ་བའི་ལུགས། གཞན༷་དཔེས་སྟོན་པ་དག༷་གནས་སྐབས་མྱོང་བར་ངེས་པ་དང་། མ་ངེས་པ་དང་། རྣམ་སྨིན་མྱོང་བར་ངེས་པ་དང་། མ་ངེས་པ་དང་མུ༷་ནི༷་བཞི༷་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་གནས་སྐབས་ངེས་ལ་རྣམ་སྨིན་མ་ངེས་པ་ནི་གལ་ཏེ་མྱོང་ན་མཐོང་ཆོས་སོགས་ལ་མྱོང་འགྱུར་ཡིན་ནའང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ངེས་པའོ། །རྣམ་སྨིན་ངེས་ལ་སྐབས་མ་ངེས་པ། རྣམ་སྨིན་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་མྱོང་ལ། མཐོང་ཆོས་སོགས་ལ་ནི་མ་ངེས་པ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་ཀ་ངེས་པ་མཐོང་ཆོས་སོགས་ལ་རྣམ་སྨིན་མྱོང་བར་ངེས་པའོ། །གཉིས་ཀ་མ་ངེས་པ་ནི་གོ་སླའོ། །དེ་ལྟར་ན་ངེས་པ་ལ་མཐོང་ཆོས་སོགས་ལ་ངེས་མ་ངེས་གཉིས་གཉིས་དྲུག་དང་། མ་ངེས་ལ་གནས་སྐབས་དང་རྣམ་སྨིན་མ་ངེས་གཉིས་ཏེ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ། །ཁ་ཅིག་མཐོང་མྱོང་གི་ལས་སྟོབས་ལྡན་ཡིན་ཕྱིར་སྐྱེས་ནས་མྱོང་སོགས་ཡོད་ཀྱང་འདིར་མགོ་རྩོམ་པའི་དབང་དུ་སྟེ་གཞན་དུ་ན་ལས་ཆེ་བའི་འབྲས་བུ་ཆུང་བར་ཐལ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཟེར། བྱེ་སྨྲས་ལས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཐ་དད་པས་མཐོང་ཆོས་ལ་མྱོང་བ་ནི། སྐྱེས་ནས་སོགས་མིན་ཏེ། དཔེར་ན་ལྕམ་པ་ཟླ་བ་ཕྱེད་གཉིས་ན་འབྲས་བུ་སྨིན་ལ། ནས་གྲོ་སོགས་ཟླ་བ་དྲུག་ན་སྨིན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས༷་འདོད་དོ་ཟེར༷་ཅེས་པ་ནི་ཅུང་ཟད་མ་རངས་པའོ། །གཉིས་པ་རྣམ་སྨིན་མྱོང་འགྱུར་ཁྱད་པར་དུ་བཤད་པ་ལ། སྤྱི། བྱེ་བྲག །ཞར་བྱུང་གསུམ། དང་པོ་ལ། རིས་མཐུན་གཞན་འཕེན་མི་འཕེན་དཔྱད་པ་དང་། གང་ན་ཡོད་དཔྱད་པ་གཉིས། དང་པོ། སྐྱེས་ནས་མྱོང་འགྱུར་སོགས་གསུ༷མ་
3-126a
གྱིས༷་རིས༷་མཐུན་པ་སྲོག་དབང་ནི༷་འཕེན༷་པར༷་བྱེ༷ད་ལ་མཐོང་མྱོང་གིས་མིན་ཏེ། འདིའི་སྲོག་དབང་ཐོབ་ཟིན་ལ་རིས་མཐུན་གཞན་གསར་དུ་འཕེན་ན་འདིར་མྱོང་འགྱུར་མིན་པས་ཁྱབ་བོ། །དེས་ན་གཞན་གྱིས་འཕང་ཟིན་དེར་སྨིན་ལ་ཚེ་བསྲིང་བའི་བསོད་ནམས་སོགས་ནི་བར་ཆད་སེལ་བ་ཙམ་ཡིན་ནོ་ཟེར། རྣམ་སྨིན་ནི་བཞི་ཀས་ཀྱང་འཕེན་ནོ།

 །འོ་ན་དགེ་བ་ཡིན་ན་བདེ་བ་མྱོང་འགྱུར་མིན་ཏེ་བཏང་སྙོམས་ཀྱང་ཡོད་དོ་ཟེར་ན་འདོད་དེ། གོང་མ་སྤྱིའི་དབང་དུའོ་ཟེར། །
所受差别
གཉིས་
3-125a
པ་ལ་སྤྱིར་མྱོང་འགྱུར་གྱི་དབྱེ་བ་དང་། རྣམ་སྨིན་མྱོང་འགྱུར་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། གཞན་ཡང་མྱོང་འགྱུར་ལྔ་སྟེ། ངོ༷་བོ༷་ཉི༷ད་ཀྱིས་མྱོང་འགྱུར་ཚོར་བ་དང༷་། མཚུངས༷་ལྡན༷་གྱིས་མྱོང་འགྱུར་རེག་པ་དང༷་། དམི༷གས་པ༷འི་མྱོང་འགྱུར་ཡུལ་དང༷་ནི༷། རྣམ༷་སྨིན༷་མྱོང་འགྱུར་མཐོང་ཆོས་སོགས་ལྟ་བུ་དང༷་། མངོ༷ན་སུམ༷་དུ༷་ནི༷་མྱོང་བར་འགྱུར༷་བ༷འི་ལ༷ས་ནི་བདེ་བ་མངོན་དུ་གྱུར་ན་གཞན་གཉིས་འགག་པ་ལྟ་བུའོ། །དེས་ན་དང་པོ་བཞི་ཚོར་བ་སྤྱི་དང་། ལྔ་པ་བྱེ་བྲག་མྱོང་བའོ། །ཞེས་སོ། །འདི་ལ་དཔག་ན་གོང་གི་མྱོང་འགྱུར་ནི་ཚོར་བ་དངོས་ལ་མིན་ཏེ་འབྲས་མིང་རྒྱུ་ལ་བཏགས་པ་འདྲ་དཔྱོད། དེ་ལྟར་མྱོ༷ང་འགྱུར༷་རྣམ༷་པ༷་ལྔ༷་ལས་འདི་ནི་རྣམ་སྨིན་མྱོང་འགྱུར་ཡི༷ན་ནོ༷། །གཉིས་པ་ལ། དབྱེ་བ་དང་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ་ལ། བྱེ་སྨྲའི་འདོད་པ་དང་། དཔེ་སྟོན་པའི་ལུགས་གཉིས། དང་པོ་ལའང་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ། བདེ་བ་མྱོང་འགྱུར་སོགས་གསུམ་པོ་དེ༷་ཡང༷་མྱོང་བར་ངེས༷་པ་དང༷་། མ༷་ངེས༷་དང༷་། ངེས་པ་ལའང་མཐོང༷་བའི༷་ཆོས༷་ལ༷་མྱོང་འགྱུར་དང་། སོ༷གས་པས་སྐྱེས་ནས་དང་། ལན་གྲངས་གཞན་པ༷་ལ༷་མྱོང༷་བར་འགྱུར༷་བའི་ཕྱིར༷་ན༷་མྱོང་བར་ངེས༷་པ་ལའང་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་མོ། །དེ་ལྟར་ངེས་པ་གསུམ་མ་ངེས་པ་དང་བཞིའོ། །གཉིས་པ། ཁ༷་ཅི༷ག་དེ་གསུམ་སྟེང་མ་ངེས་པ་ལ་རྣམ་སྨིན་ངེས་མ་ངེས་གཉིས་བརྩིས་པས་ལ༷ས་རྣམ༷་པ་ལྔ༷་ཡིན་ནོ་ཞེས༷་ཟེར༷་རོ། །གཉིས་པ་མདོ་
3-125b
སྡེ་བའི་ལུགས། གཞན༷་དཔེས་སྟོན་པ་དག༷་གནས་སྐབས་མྱོང་བར་ངེས་པ་དང་། མ་ངེས་པ་དང་། རྣམ་སྨིན་མྱོང་བར་ངེས་པ་དང་། མ་ངེས་པ་དང་མུ༷་ནི༷་བཞི༷་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་གནས་སྐབས་ངེས་ལ་རྣམ་སྨིན་མ་ངེས་པ་ནི་གལ་ཏེ་མྱོང་ན་མཐོང་ཆོས་སོགས་ལ་མྱོང་འགྱུར་ཡིན་ནའང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ངེས་པའོ། །རྣམ་སྨིན་ངེས་ལ་སྐབས་མ་ངེས་པ། རྣམ་སྨིན་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་མྱོང་ལ། མཐོང་ཆོས་སོགས་ལ་ནི་མ་ངེས་པ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་ཀ་ངེས་པ་མཐོང་ཆོས་སོགས་ལ་རྣམ་སྨིན་མྱོང་བར་ངེས་པའོ། །གཉིས་ཀ་མ་ངེས་པ་ནི་གོ་སླའོ། །དེ་ལྟར་ན་ངེས་པ་ལ་མཐོང་ཆོས་སོགས་ལ་ངེས་མ་ངེས་གཉིས་གཉིས་དྲུག་དང་། མ་ངེས་ལ་གནས་སྐབས་དང་རྣམ་སྨིན་མ་ངེས་གཉིས་ཏེ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ། །ཁ་ཅིག་མཐོང་མྱོང་གི་ལས་སྟོབས་ལྡན་ཡིན་ཕྱིར་སྐྱེས་ནས་མྱོང་སོགས་ཡོད་ཀྱང་འདིར་མགོ་རྩོམ་པའི་དབང་དུ་སྟེ་གཞན་དུ་ན་ལས་ཆེ་བའི་འབྲས་བུ་ཆུང་བར་ཐལ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཟེར། བྱེ་སྨྲས་ལས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཐ་དད་པས་མཐོང་ཆོས་ལ་མྱོང་བ་ནི། སྐྱེས་ནས་སོགས་མིན་ཏེ། དཔེར་ན་ལྕམ་པ་ཟླ་བ་ཕྱེད་གཉིས་ན་འབྲས་བུ་སྨིན་ལ། ནས་གྲོ་སོགས་ཟླ་བ་དྲུག་ན་སྨིན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས༷་འདོད་དོ་ཟེར༷་ཅེས་པ་ནི་ཅུང་ཟད་མ་རངས་པའོ། །གཉིས་པ་རྣམ་སྨིན་མྱོང་འགྱུར་ཁྱད་པར་དུ་བཤད་པ་ལ། སྤྱི། བྱེ་བྲག །ཞར་བྱུང་གསུམ། དང་པོ་ལ། རིས་མཐུན་གཞན་འཕེན་མི་འཕེན་དཔྱད་པ་དང་། གང་ན་ཡོད་དཔྱད་པ་གཉིས། དང་པོ། སྐྱེས་ནས་མྱོང་འགྱུར་སོགས་གསུ༷མ་
3-126a
གྱིས༷་རིས༷་མཐུན་པ་སྲོག་དབང་ནི༷་འཕེན༷་པར༷་བྱེ༷ད་ལ་མཐོང་མྱོང་གིས་མིན་ཏེ། འདིའི་སྲོག་དབང་ཐོབ་ཟིན་ལ་རིས་མཐུན་གཞན་གསར་དུ་འཕེན་ན་འདིར་མྱོང་འགྱུར་མིན་པས་ཁྱབ་བོ། །དེས་ན་གཞན་གྱིས་འཕང་ཟིན་དེར་སྨིན་ལ་ཚེ་བསྲིང་བའི་བསོད་ནམས་སོགས་ནི་བར་ཆད་སེལ་བ་ཙམ་ཡིན་ནོ་ཟེར། རྣམ་སྨིན་ནི་བཞི་ཀས་ཀྱང་འཕེན་ནོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
若有人说："那么，如果是善业，应该感受快乐，但实际上不是这样，因为也有舍受。"对此我们接受，因为上述讨论是就总体而言。
所受差别
第二部分分为两个方面：一般地讨论异熟果报的分类，以及特别解释异熟果报。首先，关于异熟果报还有五种：以自性体验的受，以相应体验的触，以所缘体验的境，以异熟体验的现世等，以及现前体验的业，例如当快乐显现时，其他两种就会停止。因此，前四种是关于感受的总体，第五种是关于特定体验。
考虑到这点，上述的异熟果报并非直接指受，而似乎是果名安立于因上，请思考。如此，在五种异熟果报中，这是异熟体验。
第二部分又分为两个方面：分类和特性。第一部分又分为说一切有部的观点和譬喻师的传统两种。第一种中又有两种传统，第一种为：乐受异熟等三种又分为定感受和不定感受，定感受又分为现世所感，等（等字包括）生后所感，以及余生所感，因此定感受有三种。这样，定感受三种加上不定感受，共四种。
第二种：有些人说，在上述三种之上，在不定中又分异熟定与不定两种，因此共有五种业。
第二部分是经部的传统：其他以譬喻说明的人认为有四种情况：时位定感而异熟不定，异熟定感而时位不定，两者都定，以及两者都不定。其中，时位定而异熟不定是指如果经历，则在现世等中体验，但异熟不确定。异熟定而时位不定是指异熟必定感受，但在现世等中是不确定的。两者都定是指在现世等中定感异熟果报。两者都不定则容易理解。
这样，在定感中又分现世等中定与不定各两种，共六种，在不定中又分时位不定和异熟不定两种，总共八种。
有些人说，现世感受的业力强大，所以虽然有生后感受等，但这里是就开始而言，否则会导致大业产生小果的过失。
说一切有部认为由于业的性质不同，所以现世感受的不是生后等感受，就像荔枝在一个半月成熟，而大麦等在六个月成熟一样。这种说法有些不妥。
第二部分详细解释异熟感受，分为总体、特殊和附带三部分。第一部分又分为考察是否引生相似种类和考察何处有异熟两方面。首先，生后感受等三种会引生相似种类的命根，而现世感受的不会，因为已经获得此生命根，如果再引生其他相似种类，就不会在此世感受。因此，其他引生已成就的会在那里成熟，而延长寿命的福德等只是清除障碍而已。而异熟果报则由所有四种都能引生。


 །གཉིས་པ་ལ། ས་གང་ན་ཡོད་དང་། རྒྱུད་གང་ན་ཡོད་དཔྱད་པ་གཉིས།དང་པོ། གལ་ཏེ་ལས་བཞིས་རྣམ་སྨིན་འཕེན་པ་ཁམས་དང་། ས་ཐམས་ཅད་ན་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། ཁམས་གསུམ་གཏོགས་པའི་ས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ན༷་ནི༷་འཕེན༷་པ༷་ཡི་ལས་བཞི༷་ཡོད་ལ་ཞེས་སྤྱིར་བསྟན་ནས་དམིགས་བསལ་ནི། དམྱལ༷་བ༷་ན༷་ནི༷་དགེ༷་བའི༷་སྐྱེས་ནས་སོགས་གསུམ༷་ཡོད་ཀྱི་མཐོང་ཆོས་ལ་མྱོང་བ་མེད་དེ། དེ་ན་རྣམ་སྨིན་ཡིད་འོང་མེད་པས་སོ། །གཉིས་པ། འདོད་པ་ལ་སོགས་པ་གང༷་ལ༷ས་འདོ༷ད་ཆགས༷་བྲལ༷་བ་དེ་ཡང་མི་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་བརྟན༷་པའི༷་བྱིས༷་པ༷འང་བྲལ་རྒྱུའི་ས་དེར༷་སྐྱེས༷་ནས་མྱོང༷་འགྱུར་གྱི་ལས་མི༷་བྱེ༷ད་ལ་གཞན་གསུམ་བྱེད་དེ་དེ་ནི་ཕྱི་མར་སོགས་ལ་གོང་མ་ཁོ་ནར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདོད་སོགས་ལས་ཆགས་བྲལ་འཕ༷གས་པ༷་བརྟན་པ་དེ་ཡང་སྐྱེས་མྱོང་དུ་མ་ཟད་ལན་གྲངས་གཞན༷་དུའང༷་མྱོང༷་བའི་ལས་མི༷་བྱེ༷ད་དེ་དེ་ནི་ས་དེར་གཏན་དུ་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །མཐོང་ཆོས་དང་མ་ངེས་པ་བྱེད་དོ། །ཕྱིས་འཕགས་པ་དེ་དག་ཆགས་པ་བྲལ་ཡང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ན་
3-126b
སྐྱེས་ནས་དང་། ལན་གྲངས་གཞན་གཉིས་ལ་མྱོང་འགྱུར་ཡང་བྱེད་དོ། །སྲིད་རྩེའི་སེམས་ཐོབ་པའི་འཕགས་པའང་ཉམས་ནས་གཟུགས་སུ་སྐྱེ་བར་བཤད་པས་སོ། །འདོ༷ད་པ་དང་སྲིད་རྩེ༷འི་ཆགས་བྲལ་འཕགས་པ་ནི་མི༷་བརྟན༷་པ༷་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ཡང༷་སྐྱེས་ནས་དང་། ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་འགྱུར་གཉིས་བྱེད་པ་མིན༷་ཏེ། དེ་གཉིས་ནི་ཕྱིར་མི་འོང་དང་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་གནས་ཡིན་ན་འབྲས་བུ་ལས་ཉམས་པ་ནི།འབྲས་ལས་ཉམས་པ་འཆི་བ་མེད། །ཅེས་ངེས་པར་སོར་ཆུད་པར་བྱེད་པས་ཁྱབ་པས་སོ། །མ་ངེས་པ་དང་མཐོང་ཆོས་མྱོང་འགྱུར་བྱེད་སྲིད་དོ། །ཐམས་ཅད་ན་འཕེན་པ་བཞི་ཡོད་ན་སྲིད་པ་བར་མ་ནའང་ལས་ཀྱི་འཕེན་པ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། ཡོད་དེ། འདོད་པའི་སྲི༷ད་པ༷་བར༷་མ༷་ནི་འདོ༷ད་པའི་ཁ༷མས་སུ༷་འཕེ༷ན་པ༷་རྣམ༷་པ༷་ཉི༷་ཤུ༷་རྩ་གཉི༷ས་འཕེན་པར་བྱེད་དེ། ནུར། མེར། ནར། གོར། རྐང་ལག་འགྱུས་པ་སྟེ་མངལ་གྱི་གནས་སྐབས་ལྔ་དང་། བྱིས། གཞོན། དར། དར་ཡོལ། རྒན་པོ་སྟེ་སྐྱེ་བའི་གནས་སྐབས་ལྔ་དང་བཅུ་སྟེ། དེ་བཅུ་པོར་མྱོང་བར་ངེས་མ་ངེས་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་དང་། སྲིད་པ་བར་མ་རང་ཉིད་དུ་མྱོང་བར་ངེས་མ་ངེས་གཉིས་ཏེ་ཉེར་གཉིས་སོ། །དེ་དག་མྱོང་ངེས་ཀྱི་ལས་བཅུ་གཅིག་པོ་དེ༷་ཉི༷ད་མཐོང༷་ཆོས༷་ལ་མྱོང་བའི་འབྲས༷་བུ༷་ཅ༷ན་ཡིན་ལ། གནས་སྐབས་བཅུ་གཅིག་པོ་དེ༷་ནི༷་རིས༷་མཐུན་པ་གཅི༷ག་ཁོ༷་ན༷་ཡི༷ན་ཏེ། སྐྱེས་ནས་མྱོང་
3-127a
འགྱུར་གྱི་ལས་གཅིག་ཁོ་ནས་འཕངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྲིད་པ་བར་མ་མཐོང་མྱོང་ལས་གཞན་གཉིས་མ་བཤད་དེ། འདི་བློ་མི་གསལ་བས་ལས་གཞན་མི་བྱེད་གསུངས་ཏེ་མི་ལྡོག་པར་འདོད་པས་སོ། །འདོད་ཁམས་སུ་ཞེས་པ། གཟུགས་ན་ནུར་ནུར་སོགས་གནས་སྐབས་བཅུ་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། གཟུགས་མེད་ན་བར་སྲིད་མེད་པས་སོ། །མྱོང་བར་ངེས་མ་ངེས་ཉེར་གཉིས་ནི། སྤྱིར་བསྟན་ཏེ། བྱེ་བྲག་ལ་གཉིས་གཉིས་ཀྱིས་ཤེས་འདྲའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
第二部分分为考察在哪些地中存在和考察在哪些相续中存在两方面。
首先，如果问四种业引生异熟是否在所有界和地中存在，答：在三界所属的一切地中都有四种引生业，这是总的说明。特殊情况是：在地狱中有善业的生后等三种，但没有现世感受的，因为那里没有悦意的异熟果报。
第二，已经离贪于欲界等的那些人，如果是不退转法性的凡夫，他们在已离贪的地中不造生后感受的业，但会造其他三种，这是因为他们来世等只会生在上地。已离贪于欲界等的圣者，如果是稳固的，不仅不造生后感受的业，也不造余生感受的业，因为他们永不返回该地。他们会造现世感受和不定业。
后来，那些圣者虽然离贪，但如果是可退转法性的，也会造生后和余生两种感受的业。因为有教说获得有顶定的圣者也会退转而生于色界。
已离贪于欲界和有顶的圣者，即使是不稳固的、可退转法性的，也不造生后和余生感受的两种业，因为他们是不还果和阿罗汉果的安住者，而从果位退转者必定会恢复，如说："从果退转者必无死亡。"他们可能造不定业和现世感受业。
若问在所有地中都有四种引业，那么在中有中是否也有业的引生？有的。欲界中有能引生二十二种欲界业：如浓厚、稠密、坚实、成形、手足蠕动等五种胎位，以及婴儿、少年、青年、中年、老年五种生位，共十种。这十种又各分为定感和不定感二种，再加上中有本身的定感和不定感二种，总共二十二种。
这十一种定感受业正是现世感受业果，而这十一种情况只是一种同类，因为是由一种生后感受业所引生。
中有除了现世感受业外，其他两种未说明，这是因为中有者心不明了，不能造其他业，而且据说是不退转的。
之所以说"在欲界"，是因为色界没有浓厚等十种情况，而无色界没有中有。
定感和不定感二十二种是总的说明，至于细节，可以类推出各有两种。


 །གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ལ། ངེས་པར་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་དང་། མཐོང་ཆོས་མྱོང་འགྱུར་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། མྱོང་ངེས་ཀྱི་ལས་གང་ཞེ་ན། ཉོ༷ན་མོང༷ས་པའམ་རབ༷་ཏུ་དང༷་པ་དྲག༷་པོའི༷་ཀུན་སློང་ཅན་གྱིས་བྱས་པའི་དགེ་མི་དགེའི་ལས་ད༷ང་། ཀུན་སློང་དེ་མེད་ཀྱང་ཡོན༷་ཏན༷་ཞིང༷་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ད༷ང་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་ཅན་རྒྱུན་ཞུགས་དང་། དགྲ་བཅོམ་འབྲས་གནས་དང་། སྙོམས་འཇུག་ཁྱད་པར་ཅན་འགོག་པ་དང་། བྱམས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པ་རྣམས་ལ་ཕན་གནོད་བྱས་པ་སོགས་དང་། དགེ་མི་དགེ་རྒྱུན༷་ཆགས༷་སུ༷་བྱ༷ས་པ༷་ག༷ང་ཞིག༷་ཡི༷ན་པ༷་དང༷་། ཕ༷་མ༷་གསོད༷་པའི་ལས་གང༷་ཡིན་པ་དེ༷་དག་ནི་ཞིང་བསམ་སྦྱོར་བ་གསུམ་སྟོབས་དང་ལྡན་པས་དེ་མྱོང་བར་ངེས༷་སོ༷། །གཉིས་པ་ལ་སྤྱི་དང་། ཞིང་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། ཡང་མཐོང༷་ཆོས༷་ལ་འབྲ༷ས་བུ༷་མྱོང་བ་ཅ༷ན་གྱི༷་ལ༷ས་དེ་ཅི་ལྟ་བུ་
3-127b
ཞེ་ན། ཞི༷ང་དང༷་བས༷མ་པའི༷་ཁྱ༷ད་པ༷ར་ལ༷ས་འགྱུར་བ་གཉིས་ཡོད་དེ། སྔོན་སྟོན་པ་མ་ཕམ་པ་ཞེས་པའི་བསྟན་པ་ལ་སྟོན་པ་འདི་ཕྱུགས་པོའི་བུར་སྐྱེས་པ་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་ཅིང་སྡེ་སྣོད་གསུམ་པར་གྱུར་ཏོ། །དེའི་ཚེ་དགེ་འདུན་ལ་རྩོད་པ་བྱུང་བ་དེས་སླར་སྤེལ་བས། དགེ་སློང་མདོ་སྡེ་འཛིན་པ་ཞིག་གིས་སྡེ་སྣོད་གསུམ་པ་བཏོན་ནས་རྩོད་པ་ཞི་བར་བྱས་པ་དང་། སྡེ་སྣོད་གསུམ་པ་ཁྲོས་ཏེ་བུད་མེད་རྣམས་ཀྱིས་རྩོད་པ་ཞི་བར་བྱས་སོ་ཞེས་ཚིག་རྩུབ་སྨྲས་མ་ཐག༷་བུད་མེད་དུ་གྱུར་ཅིང་སླར་ཡང་སྐྱེ་བ་ལྔ་བརྒྱར་བུད་མེད་དུ་སྐྱེས་སོ། །ཕྱིས་རིན་ཆེན་གཙུག་ཏོར་ཅན་ལ་དད་པར་བྱས་པས་སྐྱེས་པའི་ལུས་ཐོབ་བོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་དང་། བསམ་པ་ནི། སྔོན་རྒྱལ་པོ་ཀ་ནི་ཀའི་ཉུག་རུམ་པ་ལོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་ཡོད་པ་དེས་མི་ཞིག་གིས་གླང་ལྔ་བརྒྱ་དེད་ནས་འགྲོ་བ་ལ་ཅི་བྱེད་དྲིས་པས་འབྲས་བུ་འབྱིན་ཏོ་ཟེར་བ་བདག་གིས་ཀྱང་སྔོན་འདི་ལྟ་བུ་བྱས་པས་ད་ལྟ་འདི་མྱོང་ལ། འདིས་ཀྱང་འདི་བྱས་པས་སྐྱེ་བ་མང་པོར་བདག་ལྟ་བུ་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ་སྙམ་ནས། གླང་དེ་རྣམས་ནོར་གྱིས་ཉོས་ཏེ་བསམ་པ་དྲག་པོས་འབྲས་བུ་འབྱིན་པ་ལས་བཏང་བ་དང་། དེར་མཐོང་བའི་ཆོས་དེ་ལ་སྐྱེས་པའི་དབང་པོ་བྱུང་ངོ་ཞེས་གྲགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ན་འདོད་པ་སོགས་ས༷་དེའི༷་འདོ༷ད་ཆགས༷་དང་གཏན༷་དུ་བྲལ༷་བའི་ཕྱིར༷་ས་དེར་སླར་མི་སྐྱེ་བ་ཡུལ་འཕོ་ན་བུ་ལོན་ལྡང་བ་ལྟར་དེར་མྱོང་ངེས་ཀྱི་ལས་རྣམས་ནི་རྣམ༷་སྨིན༷་ངེས་པ༷་གང༷་ཡི༷ན་པ༷་མཐོང་
3-128a
ཆོས་དེ་ལ་མྱོང་བའོ༷། །གཉིས་པ་ཞིང་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ། འཕགས་པ་ག༷ང་ད༷ག་འགོ༷ག་པའི་སྙོམས་འཇུག་ལ་ཞུགས་ལྡང་དང་། བྱམ༷ས་པ་དང་། ཉོ༷ན་མོང༷ས་མེ༷ད་པ་དང་། མཐོ༷ང་ལམ་དང༷་། དགྲ༷་བཅོ༷མ་གྱི་སྙོམས་འཇུག་འབྲས༷་བུ་ལས་ལངས༷་པ༷་སྟེ། གང་ཟག་ལྔ་པོ་དེ༷་ལ༷་ཕན༷་གནོ༷ད་བྱས༷་པ༷་ཡི༷་འབྲས༷་བུ༷་ནི་འཕྲལ༷་དུ༷་མྱོང༷་བར༷་འགྱུར༷་ཏེ། འགོག་པ་ལས་ལངས་བ་ནི་སེམས་མཆོག་ཏུ་ཞི་བ་ཐོབ་པས་མྱང་འདས་ལས་སླར་ལྡོག་པ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཉོན་མོངས་མེད་པ་དང་། བྱམས་པ་ལས་ལངས་པ་ནི་སེམས་ཅན་ཚད་མེད་ལ་ཉོན་མོངས་མེད་པ་དང་། ཕན་པའི་ལྷག་བསམ་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་གསལ་བའི་བསོད་ནམས་ཚད་མེད་པས་ཡོངས་སུ་བགོས་པ་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་དང་། མཐོང་ལམ་དང་དགྲ་བཅོམ་ལས་ལངས་པའི་རྒྱུད་ནི་མཐོང་སྤང་མ་ལུས་དང་། སྒོམ་སྤང་མ་ལུས་པ་སྤང་བའི་གནས་གྱུར་གསར་བ་ཐོབ་པའི་དྲི་མ་མེད་པ་ཡིན་པས་སོ། །འབྲས་བུ་བར་མ་གཉིས་ནི་གནས་འགྱུར་གསར་པ་མེད་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
第二部分的细节分为：确定的详细解释和现世感受业的详细解释两方面。
首先，何为定感的业？由烦恼或极其猛烈的动机所驱使而造作的善不善业，以及虽无此动机但对功德田三宝和获得特殊果位的预流果、阿罗汉果住者，以及处于特殊禅定如灭尽定、慈心定、无烦恼三摩地的人们行善作恶等，还有连续不断地造作善不善业，以及杀父母的业，这些由于田、意乐、加行三种力量具足，必定会感受其果报。
第二部分又分为总说和对田的详细解释两方面。首先，什么是现世感受果报的业？由田和动机的差别产生两种变化：如传说过去有一位名为无胜的佛陀，在他的教法中，现在的本师转生为富人之子，发菩提心并成为三藏法师。当时僧团中发生争论，他更加剧了这一争端，一位持经比丘拿出三藏法师平息了争论。三藏法师愤怒地说了粗言："是女人们平息了争论。"话音刚落，他立即变成女人，并在之后的五百生中都转生为女人。后来因对宝髻佛生起信心而获得男身。
关于动机：据说从前在迦腻色迦王时有一个叫做"瞎眼的纺织工"的人，他看见有人赶着五百头牛走过，问他们做什么，回答说是去阉割牛。他想："我过去做过这样的事，所以现在遭受这种苦难，如果他做这事，也会在多生中像我一样遭受痛苦。"于是他用钱买下那些牛，以强烈的动机阻止了阉割，因此据说他当下恢复了男根。
或者，对于已经永远离开欲界等地贪欲而不再返回的人，就像移居他处后偿还债务一样，其必定会感受的业果，即确定的异熟果，将在现世中感受。
第二部分是对田的详细解释：对于从灭尽定出入的圣者、修慈心者、修无烦恼定者、见道者以及从阿罗汉定果出定者这五种补特伽罗，对他们行善作恶的果报会立即感受。这是因为：从灭尽定出定者已得最高寂静心，如同从涅槃返回；从无烦恼定和慈心定出定者与无量众生的无烦恼和利益意乐相连，并与极其清净的无量福德相联；从见道和阿罗汉道出定者的相续已获得见所断一切和修所断一切断除的新转依，成为无垢者。而中间两果（一来果和不还果）则因为没有新的转依而不在此列。


 །གསུམ་པ་ཞར་བྱུང་དུ་ལུས་སེམས་གང་གི་མྱོང་བསྟན་པ་ལ། དངོས་དང་། འཕྲོས་དོན་དོགས་སྤོང་གཉིས། དང་པོ། གལ་ཏེ་རྣམ་སྨིན་གཙོ་བོ་ཚོར་བ་ཡིན་པས་དེ་སེམས་ཀྱིའམ་ལུས་ཀྱི་ཡིན་ཞེ་ན། རྣམ༷་པར༷་རྟོག༷་པ༷་མེ༷ད་པ༷་ཡི༷ས་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ནས་སྲིད་རྩེའི་བར་གྱི་དགེ༷་བའི༷་ལ༷ས་ཀྱི༷་རྣམ༷་སྨིན༷་ནི༷། ཡིད་བདེ་སོགས་སེམ༷ས་ཀྱི༷་ཚོར༷་བ༷་ཁོ༷་ནར༷་
3-128b
འདོ༷ད་དེ། དེ་ཡན་ཆད་ན་ལུས་ཚོར་མེད་པས་སོ། །མི༷་དགེ༷་བའི༷་རྣམ་སྨིན་ནི༷་ལུས༷་ཀྱི༷་ཚོར་བ་ཁོ་ན་ཡི༷ན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱིས་མིན་ཞེ་ན། ཡིད་མི་བདེ་ནི་རྣམ་སྨིན་མིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་བཤད་པས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་དང་པོའི་དངོས་གཞི་མན་ཆད་ཀྱི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་ནི་ལུས་སེམས་གཉིས་ཀའི་ཚོར་བ་ཡིན་པར་ཤུགས་ལ་བསྟན་ཏོ། །གཉིས་པ། འོ་ན་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སེམས་རྣམ་པར་གཡེངས་པ་སྨྱོ་བའི་སེམས་དེ། སེམས་གང་ལས་འབྱུང་ཞིང་རྒྱུ་ཅི་ཞིག་གིས་འགྱུར་ཞེ་ན། རྣམ་པར་གཡེངས༷་པའི༷་སེམ༷ས་ནི༷་ཡི༷ད་ཀྱི་སེམ༷ས་ཁོ་ན་ལ༷་ཡིན་ཏེ་དབང་ཤེས་རྟོག་མེད་ཡིན་པས་སོ། །དེ༷་ནི༷་རྒྱུ་བཞི་པོ་གཞན་སྨྱོ་བར་བྱས་པ་དང་། དུག་དང་ཆང་བླུད་པ་སོགས་ལ༷ས་ཀྱི༷་རྣམ༷་སྨིན༷་ལས་སྐྱེས༷་པ་དང་། མི་མིན་སོགས་ཀྱིས་སྐྲག༷་པར་བྱས་པ་དང་། མི་མིན་གྱིས་གནོ༷ད་པ་དང་། ནང་གི་འབྱུང་བ་ཆ་མ༷་མཉམ༷་པ་དང་། མྱ༷་ང༷ན་གྱིས༷་དཀྲུགས་པ་ལས་སོ། །གལ་ཏེ་ལས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་ལས་སྐྱེས་པའི་སྨྱོ་བ་དེ་སེམས་ཚོར་མི་དགེ་བར་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། མི་དགེའི་ལས་ཀྱིས་འབྱུང་བ་རྣམས་འཁྲུགས་ལ། དེ་ལས་སེམས་གཡེང་བས་སོ། །དེས་ན་དེ་ལས་ཀྱི་བདག་འབྲས་ཡིན་གྱི། མི་དགེའི་ལས་ལས་དངོས་སུ་སྐྱེས་པ་མིན་པས་རྣམ་སྨིན་མིན་ནོ། །དེ་ལས་འཕྲོས་ནས་སེམས་གཡེང་བ་དང་། རྣམ་པར་གཡེང་བ་ལ་མུ་བཞིར་བཤད་དེ་དེ་ལ་སེམས་གཡེངས་པ་ནི་བཤད་མ་ཐག་པ་རྣམས་སོ། །རྣམ་པར་གཡེང་
3-129a
བ་ནི་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་སེམས་སོ། །དེས་ན་དེ་གཉིས་ཀའང་རྣམ་སྨིན་མིན་ནོ། །སྨྱོ་བ་དེ་སྒྲ༷་མི༷་སྙན༷་མིན༷་པའི་འདོ༷ད་པ་དང་ལྡན༷་པ་རྣམ༷ས་ལ་ཅི་རིགས་ཡོད་དེ། འདོད་ལྷ་རྣམས་ལའང་སྨྱོན་པ་ཡོད་ན་དུད་འགྲོ་དང་ཡི་དྭགས་ལ་ལྟ་ཅི་སྨོས་སོ། །སངས་རྒྱས་མ་གཏོགས་པའི་འཕགས་པ་རྣམས་ལའང་འབྱུང་བ་མ་སྙོམས་པས་སེམས་རྣམ་གཡེང་ཡོད་ལ། ལས་དང་། འཇིགས་པ་དང་། གནོད་པ་དང་། མྱ་ངན་གྱིས་གཡེངས་པ་རྣམས་མེད་དོ། །སངས་རྒྱས་ལ་ཐུགས་གཡེངས་པ་དང་། རིམ་གྱིས་འགྲོངས་པ། གསུང་འཛེར་བ། དབུ་སྐྱ་བ་མེད་དེ། ལས་ཤིན་ཏུ་དྭངས་པའི་རྣམ་སྨིན་གྱི་སྙིང་པོ་ཡིན་པས་སོ། །
动机差别
གསུམ་པ་ཀུན་སློང་གི་སྒོ་ནས་དབྱེ་ན། ཡང་གསུམ་ཚན་གསུམ་པའི་མདོ་ལས། ལུས་ངག་ཡིད་ཀྱི་ཡོན༷་པོ་གསུམ་༡ དང་། སྐྱོན༷་ནམ་༢ ཉེས་པ་གསུམ་དང་། སྙིགས༷་༣ མ༷་གསུམ་གསུ༷ངས་པ༷་དེ་ནི༷་གང་ཞེ་ན། རིམ་པ་ལྟར་སེམས་གྱ་གྱུ་བའི་༡ གཡོ༷་ལས་སྐྱེས་པ་དང༷་། ཞེ༷་སྡང༷་༢ པས་དང་། འདོ༷ད་ཆགས༷་༣ ལས་སྐྱེས༷་པའི་སྒོ་གསུམ་གྱི་ལས་སོ། །
黑白四边差别
བཞི་པ་ལ་སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག་སོ་སོའི་འདོད་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། ཡང་མདོ་ལས་དཀར༷་ནག༷་ལ༷་སོ༷གས་བྱེ༷་བྲག༷་གིས༷་ལ༷ས་ནི༷་རྣམ༷་པ༷་བཞི༷་བཀའ་བསྩལ་པ་ཡི༷ན་ནོ༷། །དེ་གང་ཞེ་ན་མི༷་དགེ༷་བ་དང་། གཟུགས༷་དང༷་འདོ༷ད་པར་གཏོག༷ས་པའི༷་དགེ༷་བ༷་ཉི༷ད་ནི༷་རིམ༷་པ་བཞིན༷་དུ༷་ལས་མི་དགེ་བ་ནི་
3-129b
ཁྱད་མེད་དུ་ཉོན་མོངས་ཅན་ཡིན་པས། ལས་གནག་ལ་འབྲས་བུ་ཡིད་མི་འོང་འཕེན་པས་རྣམ་སྨིན་གན༷ག་པ་དང༷་། གཟུགས་དགེ་ནི་མི་དགེ་བ་དང་། མ་འདྲེས་པས་ལས་དཀར་ལ་རྣམ་སྨིན་ཀྱང་དཀ༷ར་བ་དང༷་། འདོད་དགེ་ནི་མི་དགེ་བ་དང་འདྲེས་པས་ལས་དཀར་ནག་འདྲེས་མ་ལས་འབྲས་བུ་ཡིད་འོང་མི་འོང་འདྲེས་མར་འབྱུང་བས་དཀར་ནག་གཉི༷ས་ཀའི༷་ལ༷ས་ཞེས་བྱའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
第三部分附带说明身体与心识何者感受的问题，分为正文和相关的疑问解答两部分。
首先，如果说异熟主要是受，那么这受是心的还是身体的呢？无分别思维的特殊禅定至有顶之间的善业之异熟，是意乐等唯心受，因为从那以上没有身受。不善业的异熟则是唯身受。为何不是心受呢？因为已说"意不悦不是异熟"。因此，初静虑以下的善业的异熟是身心两种受，这是间接表明的。
第二部分，如果问众生的散乱心、狂乱心从什么心而生，由什么原因产生？散乱心唯是意识，因为感官意识无分别。它由四种原因产生：由业异熟而生，由恐惧所致，由非人伤害，由内在元素失衡，以及由忧伤干扰。
若问：由业异熟所生的狂乱是否成为不善心受？是因为不善业使元素紊乱，从而导致心散乱。因此，这是业的等流果，而非直接从不善业生，故非异熟。
由此引申，散乱心和极散乱心有四种情况：散乱心是刚刚所说的那些。极散乱心是烦恼染污的心。因此，这两者都非异熟。
除北俱卢洲外的欲界众生都可能有狂乱，就连欲界天人也有狂乱，更何况旁生和饿鬼。除佛陀外的圣者也有因元素不调引起的散乱心，但没有由业、恐惧、伤害和忧伤导致的散乱。佛陀没有心散乱、逐渐老死、言语不清、白发，因为佛是极其清净业的异熟精华。
动机差别
第三，从动机角度分类，在《三组三法经》中说到：身语意三种弯曲、三种过失或过患、三种垢秽。这些是什么呢？依次是由心虚伪的欺诈而生的，由嗔恨而生的，和由贪欲而生的三门业。
黑白四边差别
第四分为总说和各别的不同观点两部分。首先，经中宣说有黑白等差别的四种业。这四种是什么呢？不善业和属于色界及欲界的善业，依次为：不善业因均为染污，所以业黑而果报不悦意，称为异熟黑的业；色界善业因不与不善混合，所以业白而异熟也白；欲界善业因与不善混合，所以业是黑白混合，果报也是悦意不悦意混合，称为黑白二俱业。
;


 །དེ་ཡང་རྒྱུད་ཀྱི་སྒོ་ནས་འདྲེས་པ་ཡིན་གྱི་ལས་ཀྱི་ངོ་བོ་ནི་དཀར་ནག་འདྲེས་པ་མེད་དེ་འགལ་བས་སོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་མི་དགེའང་འདྲེས་མར་འགྱུར་ཏེ། མི་དགེ་དང་ལྡན་པའི་རྒྱུད་ལ་དགེ་བ་འབྱུང་བས་སོ་ཟེར་ན། དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་འདོད་པ་རང་ས་ན་གཉེན་པོ་ཏིང་ངེ་འཛིན་མེད་པས་དགེ་བས་མི་དགེ་བ་གཏན་མེད་དུ་བྱ་མི་ནུས་ལ། མི་དགེ་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ལོག་ལྟས་དགེ་རྩ་གཅོད་ནུས་པས་དགེ་བ་དང་གདོན་མི་ཟ་བར་འདྲེ་བ་མིན་ལ། དགེ་བ་སྟོབས་ཆུང་བས་འདྲེའོ་གསུངས། ཀུན་བཏུས་ལས་དཀར་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དཀར་བ་ཁམས་གསུམ་པའི་དགེ་བ། འདྲེན་མ་འདོད་པའི་འདྲེན་མ་སྟེ། བསམ་དཀར་སྦྱོར་གནག་གམ། བསམ་གནག་སྦྱོར་དཀར་རོ། །འདོད་པའི་འདྲེན་མ་ལས་འདོད་དགེ་དང་གཟུགས་མེད་དགེ་བའང་དཀར་བར་བཤད་དོ། །བྱེ་སྨྲས་ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་མེད་ཀྱི་དགེ་བ་དཀར་བར་མ་བཤད་ཟེར་ན། གང་ན་རྣམ་སྨིན་སྐྱེ་སྲིད་བར་སྲིད་གཉིས་ཡོད་པ་དང་། ལུས་སོགས་ལས་གསུམ་པོ་དེ་དག་གི་དབྱེ་བ་འཆད་ན། དེ་ལ་དེ་མེད་
3-130a
པས་སོ་ཟེར་ཡང་། འོན་ཀྱང་མདོ་གཞན་ལས་གཟུགས་མེད་དགེ་བའང་དཀར་བར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །ལས་དང་རྣམ་སྨིན་གསུམ་པོ་དེ༷་སྤོང་ཞིང་ཟ༷ད་པར་བྱེ༷ད་པ༷། ཟ༷ག་མེ༷ད་ཀྱི་ལས་ཡི༷ན་ལ།དེ་ལ་མི་གནག་ཅིང་མི་དཀར་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྣམ་སྨིན་འབྲས་བུ་ཡིད་འོང་མི་འོང་གཉིས་ཀ་མི་འབྱིན་ལ། དེའི་རྒྱུ་དགེ་མི་དགེ་གཉིས་ཀའང་མིན་ཏེ་ཁམས་གསུམ་དང་འཇུག་པ་འགལ་བས་སོ། །དོན་དམ་པར་ཟག་མེད་ནི་གཅིག་ཏུ་དཀར་བ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་ཟག་མེད་ཀྱི་ལས་ཡིན་ན་ལས་གསུམ་ཟད་བྱེད་ཡིན་པས་མ་ཁྱབ་སྟེ། མཐོང་ལམ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས༷་ཤེས་པའི་བཟོ༷ད་པ་བཞི་དང་། འདོ༷ད་པ་ལས་ཆགས༷་པ་བྲལ༷་བ༷་ཡི༷་འདས་པའི་སྒོམ་ལམ་གྱི་བར༷་ཆ༷ད་མེ༷ད་ལམ༷་བརྒྱ༷ད་ཀྱི་སེམ༷ས་ག༷ང་ཡིན་པ་སྟེ། སེམ༷ས་པ༷་རྣམ༷་པ༷་བཅུ༷་གཉི༷ས་དེ་ནི༷་ནག༷་པོ༷་ཟ༷ད་པར༷་བྱེ༷ད་པའི༷་ལ༷ས་ཡིན་ཏེ་འདོད་པའི་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྤོང་བས་སོ། །ཆོས་ཤེས་བཞི་དང་རྣམ་གྲོལ་ལམ་རྣམས་ནི་མིན་ཏེ་བར་ཆད་མེད་ལམ་གྱིས་ཟད་པར་བྱས་ཟིན་པས་སོ། །རྗེས་བཟོད་ཤེས་ནི་འདོད་པའི་གཉེན་པོ་མིན་པས་སོ། །འདོད་ལས་ཆགས་བྲལ་སྒོམ་ལམ་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དགུ༷་པའི༷་སེམ༷ས་པ༷་གང༷་ཡི༷ན་པ༷་དེ༷་ནི༷། དཀར༷་ནག༷་འདྲེས་མའི་ལས་ཟ༷ད་བྱེ༷ད་ཡི༷ན་ཏེ། དེས་ཡུལ་ཅན་འདོད་ཉོན་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུའང་སྤངས་པ་ན། དམིགས་ཡུལ་དགེ་བའང་སྤོང་བ་དང་། འདོད་དགེའི་གཉེན་
3-130b
པོ་ཡིན་པས་སོ། །བར་ཆད་མེད་ལམ་སྔ་མ་དག་ནི་འདོད་དགེའི་གཉེན་པོ་མིན་ཏེ་འདོད་པར་སྐྱེ་བ་མ་སྤངས་པས་སོ། །འདིར་དེས་སྤང་ངོ་ཞེས་པའང་ངོ་བོ་ཐོབ་པ་ཆད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྤོང་བ་མིན་ཏེ། ལན་གཅིག་སྤངས་ཀྱང་ཡང་འདོད་དགེ་མངོན་དུ་བྱེད་པས་སོ། །འོན་ཀྱང་དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཡུལ་ཅན་གྱི་ཉོན་མོངས་སྤང་བ་ལ་དེ་སྐད་བརྗོད་དེ། མདོ་ལས་དགེ་སློང་དག་མིག་ལ་འདུན་པའི་འདོད་ཆགས་དེ་སྤོངས་ཤིག་དང་དེ་ལྟ་ན་མིག་དེ་སྤང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དགུ་པ་མ་གཏོགས་སྔ་མ་དག་ནི་མིན་ཏེ། དང་པོའི་རྣམ་པ་སྤངས་ཀྱང་དེའི་ཡུལ་ཅན་དྲི་མ་ལྷག་རྣམས་ཀྱིས་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། འདོད་དགེ་ལ་དམིགས་པའི་ཡུལ་ཅན་འདོད་ཉོན་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། ནག་པོ་ནི་ཐོབ་པ་ཆད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྤོང་བའི་ཕྱིར་སྔ་མ་དག་གིས་སྤང་ངོ་། །དེ་བཞིན་དཀར་པོ་ཟད་པའང་དེའི་ཡུལ་ཅན་སྤང་བ་ཁོ་ན་ཡིན་པ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དཀར༷་པོ༷་གཟུགས་དགེའི་ལས་ཟད་པར་བྱེད་པ་ནི། བས༷མ་གཏན༷་བཞི་པོ་སོ་སོ་ལས་ཆགས༷་པ་བྲལ༷་བར་བྱེད་པའི༷་སྒོམ་ལམ་བར༷་ཆ༷ད་མེ༷ད་ལམ༷་དགུ་དགུ་སྐྱེས༷་པའི་ཐ༷་མ༷་བཞི་པོ་དེས་སོ། །གང་དག་གཟུགས་མེད་དཀར་པོའི་ལས་སུ་འདོད་པ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན་དེ་བཞིའི་བར་ཆད་མེད་ལམ་ཐ་མ་བཞི་ཡང་དཀར་པོ་ཟད་བྱེད་ཡིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
这也是从相续角度说是混合的，就业的本性而言，黑白不可能混合，因为相互矛盾。若有人问：如果这样，不善业也应成为混合，因为具有不善业的相续中也会生起善业。虽然如此，但在欲界自地没有对治三摩地，所以善业不能完全断除不善业，而有力量的不善业如邪见能断善根，所以不必然与善业混合，而善业力量较弱所以会混合。《集论》中说："白业而异熟也白"是三界的善业。"混合"是指欲界的混合，即意乐白而加行黑，或意乐黑而加行白。从欲界的混合来说，欲界善业和无色界善业也被解释为白业。
有部问：为何未说无色界善业是白业？答：因为异熟与生有、中有二者存在的地方，以及身等三业差别的解释处，无色界没有这些。然而，在其他经中也说无色界善业是白业。
能断除并灭尽那三种业和异熟的，是无漏业，称为非黑非白业，因为它既不产生悦意或不悦意的异熟果报，也不是善或不善的因，因为与三界相违。从胜义谛来看，无漏业是纯白的。
然而，不是所有无漏业都能断尽三业。见道中对苦法忍的四种忍，以及已离欲界贪爱的修道无间道八心，这十二种思是断尽黑业之业，因为它们断除欲界罪恶不善法。法智四种和解脱道则不是，因为无间道已断尽。随忍智不是欲界对治。离欲界贪修道无间道第九心是断尽黑白混合业之业，因为它断除欲界烦恼小小品时，也断所缘对象的善法，是欲界善的对治。
前面的无间道不是欲界善的对治，因为尚未断除欲界生。这里所说的"断"不是以断绝自性获得的方式断除，因为即使一次断除，之后仍能现起欲界善法。然而，针对以它为所缘境的烦恼断除，才这样表述，如经中说："比丘们，断除对眼的贪爱欲望，那么眼也将被断除。"除第九外，前面的不是（断尽黑白混合业之业），因为如说："虽断初品，但还有残余烦恼"，即还有缘欲界善的欲界烦恼小小品。黑业是以断绝自性获得的方式断除，所以前面的能断。同样，应知断白业也只是断除以它为所缘的烦恼。
白业**善业的断尽者是：离四种禅定各自贪爱的修道无间道第九道四种。那些认为无色界是白业的人，认为离彼四地的无间道第九道四种也是白业断尽之业。
;
USER:这些是用于人类学和语言学术用途，请完整直译成简体中文，不要意译缩略，如果文件中有重复的部分也照译不要省略，藏文不要对照输出; 遇到原文是对仗诗歌体时译文也请尽量对仗; 如遇种子字和咒语，以（藏文，梵文拟音，梵文天城体，梵文泰卢固体，汉语字面意义，汉语拟音）六种形式按照紧凑而不省略的长句排列显示： །མི་དགེ་བ་དང་དཀར་ནག་འདྲེས་མའི་ལས་དེ་གཉི་ག་ཟད་པར་བྱེད་པའི་ལས་ནི། ཡི༷ད་ཀྱི༷་རྣམ༷་པ༷ར་ཤེ༷ས་པ༷་ཡི༷་ས་པ༷་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ཟག་མེད་ཀྱི་ལས་ཀྱི་ལམ་ཡིན་ལ་དེ་ལ་ཇི༷་ལྟར་དེ་ཉི༷ད་ཀྱིས༷་ལས་འདས་
3-131a
པ་སྤོ༷ང་ཞེ་ན། འདས་པའི་ཐོབ་པ་ཆད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སོ། །ད་ལྟར་བ་ཇི་ལྟར་སྤོང་ཞེ་ན། དངོས་སུ་གཉེན་པོ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེས་ན་ད་ལྟར་བའི་དོན་བྱེད་ནུས་པ་འགོག་ཅེས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ལ། མ་འོངས་པ་ཇི་ལྟར་སྤོང་ཞེ་ན། སྐྱེ་བ་མེད་པ་ཙམ་གྱིས་སོ། །དགེ་བ་སྔར་ཡོད་སྤོང་གི་གསར་དུ་མི་སྤོང་ངམ་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་པའི་དགེ་བ་ནི་སྤོང་གི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དགེ་བ་ནི་མ་ཐོབ་པ་ཐོབ་བྱེད་ཡིན་པས་མི་སྤོང་ངོ་། །
一门不离本颂
སྡོམ་ནི། ལས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ངོ་བོ་དང་། །མྱོང་འགྱུར་ཀུན་སློང་དཀར་ནག་བཞི། །
二门义太略颂
བཟོད་པ་ཐམས་ཅད་མི་དགེའི་ལས། །ཆོས་ཤེས་བཞི་དང་བསམ་གཏན་བཞི། །ཐ་མའི་ས་ལ་དགུ་པའི་སེམས། །གཟུགས་མེད་ཟད་ཀྱང་དེ་དག་ཉིད། །ཞེས་ལས་ཀྱི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བ་མཁན་ཆེན་ཟླ་འོད་གཞོན་ནུའི་ཞལ་སྔ་ནས་ཀྱིས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ། །སླར་ཡང་དཔེ་དང་གཏུགས་ནས་ཞུས་སོ། །གང་ལ་དོན་གྱི་ལེགས་ཉེས་མཆིས་པ་དེ་ཐམས་ཅད་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཟོད་པར་བཞེད་མཛོད།
法相七门·贤圣宝箧
དྲང་ངེས་ལེགས་བཤད་སྙིང་པོའི་དགོངས་འགྲེལ་མུན་སེལ་སྒྲོན་མེ་ཞེས་བྱ་བ་ལས་དོན་དམ་པའི་བདེན་པ་མ་རིག་པ་ཅན་ཁ་ཅིག་ཕུང་པོ་མེད་བཞིན་དུ་ངར་འཛིན་པའི་རྟེན་ཡིན་ལ། ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་མ་རིག་པ་ནི་ཕུང་པོར་སྣང་བཞིན་པ་ངའོ་སྙམ་དུ་འཛིན་པའི་ཡུལ་ཡིན་གྱི་དེ་ཉིད་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་མིན་ནོ་ཞེས་འབྱེད་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ལ་རང་དབང་དུ་གྲུབ་མ་གྲུབ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བ་ཙམ་ཡིན་གྱི་ཕུང་པོ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཐ་སྙད་ཀྱི་དབང་གིས་བཞག་པ་ཡིན་པས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་པ་ནི་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་གོ་བ་མ་ཆགས་པས་ཟིན་བྲིས་ནོར་བ་
3-131b
ཡིན་ཏེ། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ཀུན་རྫོབ་མིན་ན་ནི་དམ་པའི་དོན་དུ་ཡོད་པར་ཐལ་བའམ། ཡང་ན་གཏན་ནས་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། ཚུལ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་དབྱེ་ལེགས་པར་ཕྱེད་པར་བྱོས་ཤིག །གལ་ཏེ་ཕུང་པོ་འཁོར་བའི་རྩ་བ་ཡིན་པས་སྤང་བྱ་ཡིན་ལ། སྤང་བྱ་ལ་བདེན་པར་གྲུབ་པ་མེད་ཅིང་། དོན་དམ་བདེན་པ་སྤང་བྱ་མ་ཡིན་པས་འཁོར་བའི་རྩ་བ་མིན་ནོ་སྙམ་ན། དེ་ལྟར་དབུ་མ་ཐལ་འགྱུར་པ་ཁ་ཅིག་འདོད་དོ། །དེ་ལྟ་ན་ཕུང་པོའི་རིགས་འདྲ་ཕྱི་མ་རྣམས་སྤང་བྱ་ཡིན་པ་འགལ་ལོ་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་རིགས་འདྲ་ཕྱི་མ་རྒྱུན་ཆད་པ་ནི་མེད་པར་འགྱུར་བ་དང་། བདག་ཡོད་ཙམ་སྒྲུབ་ན་བདག་གཞན་ཡོད་མེད་ཐམས་ཅད་སྒྲུབ་ནུས་པར་ཡང་འགྱུར་ལ། ཐལ་རང་གཞན་ཡང་རྣམ་པར་འཁྲུགས་པས་དོན་ཐོབ་མི་ནུས་སོ། །གོང་གི་རང་དབང་དུ་གྲུབ་མ་གྲུབ་ཅེས་པའང་དོན་དམ་པར་གྲུབ་མ་གྲུབ་ཁོ་ནར་ཟད་ཀྱི། མེད་པ་གསལ་སྣང་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་བདེན་པ་འདོད་པ་ནི་སྣང་བ་ལ་སྒྱུ་མ་ལྟར་ཡོད་པ་དང་རབ་རིབ་ཅན་ལ་སྐྲ་ཤད་འཛག་པ་ལྟར་མེད་ཀྱང་སྣང་ཙམ་དུ་འདོད་པ་ནི་དགོངས་པ་མིན་ནོ། །ཞེས་སོགས་གསུངས་པ་ནི་ཁྱད་པར་ཤེས་པའི་ཆེད་དུ་སྨྲོས་སོ། །
དཔལ་ལྡན་ཨ་མྱེས་ཞབས་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས། ཀུན་མཁྱེན་དཔལ་བཟང་པོ་བདག་གིས་ཀྱང་། །རྣམ་བཤད་མཛད་ལ་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་ཡི། །ལམ་སྟོན་ཕྱག་ལེན་གནང་བའི་བྱིན་རླབས་ཀྱིས། །སྒོ་གསུམ་དམ་པའི་ལམ་ལ་གཞོལ་བར་ཤོག །
འགྲོ་བ་ཀུན་གྱི་སྐྱབས་མགོན་དམ་པར་གྱུར་པ་དཔལ་ལྡན་ཨ་མྱེས་ཞབས་ཀྱི་ཞལ་སྔ་ནས། འཇམ་དབྱངས་ཀུན་དགའ་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་དཔལ་བཟང་པོས་
3-132a
མཛད་པའི་ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་འགྲེལ་ཆེན་དགོངས་པ་རབ་གསལ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཉིད། དགེ་ལེགས་དཔལ་འབྱོར་ཞེས་པ་ཤིང་མོ་ཡོས་ཀྱི་ལོའི་ཟླ་བ་དང་པོའི་དཀར་ཕྱོགས་གཟའ་སྐར་དགེ་བའི་ཉིན་སྟག་ལུང་ཐང་པ་ཆེན་པོའི་གདན་ས་འོག་མིན་བསམ་གཏན་ཆོས་གླིང་དུ་ལེགས་པར་སྦྱར་བའི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ལ་བརྟེན་ནས། རྗེ་བཙུན་བླ་མ་དམ་པ་སངས་རྒྱས་ཉིད་ཀྱི་གོ་འཕང་རིན་པོ་ཆེ་མྱུར་དུ་ཐོབ་པར་གྱུར་ཅིག །སརྦ་དཱ་ཀ་ལྱཱ་ཎཾ་བྷ་བནྟུ། །；


 །འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་ཡང་ས་འོག་མའི་གཉེན་པོ་ཡིན་མོད་ཟག་མེད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པས་ན་འདིར་མི་འདོད་
3-131a
དོ། །གཉིས་པ། སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་གཞན༷་ནི༷་དམྱལ༷་བ༷་མྱོང༷་འགྱུར༷་གྱི་ལས་ནི་གནག་པ་དང༷་། འདོ༷ད་པའི་ལས་གཞན༷་མྱོང༷་འགྱུར༷་འདྲེས་མ་སྟེ་གཉི༷ས་སུ༷་རིག༷་པར་བྱ་ཟེར། ཡང་གཞ༷ན་ནི༷་མཐོ༷ང་བ༷ས་སྤང༷་བྱ༷༷་འདོད་པའི་ལས་ནི་གན༷ག་ལ་འདོ༷ད་པ་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པའི་མཐོང་སྤང་ལས་གཞན༷་པ་སྒོམ་སྤང་ནི་དཀར༷་ནག༷་འདྲེས་མར་བཤད་ལ་གཞན་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །
所依差别
ལྔ་པ་རྟེན་གྱིས་དབྱེ་བ། མདོ་ལས་ཐུབ་པའི་གསུམ་སྟེ། ཐུབ་པའི་ལུས་དང་། ཐུབ་པའི་ངག་དང་། ཐུབ་པའི་ཡིད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལ་རིག་བྱེད་ནི་ཟག་བཅས་ཡིན་པས་མི༷་སློབ༷་པའི་ལུས༷་ངག༷་གི་ལ༷ས། སྤོང་བའི་རང་བཞིན་ཟག་མེད་ཀྱི་རིག་བྱེད་མིན་པ་གཉིས་དང་། མི་སློབ་པའི་ཡི༷ད་ཉི༷ད་ཐུབ་པ་ཡིན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་ལས་ནི་ཐུབ་པ་མིན་ནོ། །དེས་ན་མདོ་ལས་གསུངས་པ་ཐུབ༷་པའི༷་ལུས་ཞེས་སོགས་གསུམ༷་སྟེ༷་གོ༷་རིམ༷་བཞིན༷་དུ་སྦྱར་རོ། །སློབ་པ་དང་སོ་སྐྱེ་ནི་ཐུབ་པ་མིན་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་བ་མིན་པས་སོ། །སྒོ་གསུམ་གྱི་མི་དགེ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བའི་སེམས་པ་ཉིད་ཐུབ་པ་གསུམ་ཡིན་ཏེ། སྒོ་གསུམ་གྱི་མི་དགེ་དང་ཉོན་མོངས་ལས་ཡང་དག་པར་བསྡོམ་ཐུབ་པས་སོ། །
3-103a
说其普集因集谛
གཉིས་པ་རྒྱུ་ཀུན་འབྱུང་བདེན་པ་ལ། ལས་ཀྱི་ཀུན་འབྱུང་། ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་འབྱུང་གཉིས།
业集
དང་པོ་ལ་ལས་སྟོན་པའི་སྐབས་དངོས་དང་། སྐབས་བསྡུ་བའི་མིང་གཉིས།
当下说业
དང་པོ་ལ་མཚམས་སྦྱར་བ་དང་། ལས་དངོས་བཤད་པ་གཉིས།
序分
དང་པོ། ལ༷ས་དགེ་མི་དགེ་སྣ་ཚོགས་ལ༷ས་སྣོད་བཅུད་ཀྱི་འཇིག༷་རྟེན༷་བཟང་ངན་སྣ༷་ཚོགས༷་སྐྱེས༷་སོ། །
正说业
གཉིས་པ་ལ་ལས་ཀྱི་ངོ་བོ་དང་། མདོ་ལས་བྱུང་བའི་རྣམ་གྲངས་གཉིས་།
业本质
དང་པོ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས་ལས།
略说
དང་པོ། ཐུན་མོང་དང་སོ་སོའི་ལས་དེ༷་ནི༷་སེམ༷ས་པ༷་དང༷་། དེས༷་ཀུན་ནས་སློང་སྟེ་བྱས༷་པ་བསམ་པའི་ལས་གཉིས་སོ། །སེམ༷ས་པ༷་ནི་སེམས་བྱུང་སྟེ་ཡི༷ད་ཀྱི༷་སྐྱེ་མཆེད་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ལ༷ས་ཡུལ་ལ་གཡོ་བ་ཡི༷ན་ནོ༷། །ཡིད་ཀྱང་རིག་བྱེད་རིག་བྱེད་མིན་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། རིག་མིན་ནི་རྟེན་འབྱུང་བ་ལ་ལྟོས་ལ་ཡིད་ལ་མི་ལྟོས་པས་སོ། །ལས་ཀྱང་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་པས་ལས་ཁོ་ན་རྒྱུར་ལྟ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ཡང་རྣམ་སྨིན་ཁོ་ན་མིན་གྱི་སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་གཙོ་ཆེ། འཇིག་རྟེན་དེ་ཡང་ལུས་དང་ཡུལ་ལ་ཆགས་པས་འགྲུབ་བོ། །དེས༷་བསྐྱེ༷ད་པ་བསམ་པའི་ལས་ལ་ལུས༷་དང༷་ངག༷་གི༷་ལ༷ས་གཉིས་ཡོད་ལ།དེ་ཡང་ལུས་ཀྱི་ལས་ནི་ལུས་ལ་བརྟེན་པས་དེའི་ལས་དང་། ངག་ནི་ངག་གི་རང་བཞིན་ཉིད་ལས་དང་། ཡིད་ལས་ཡིད་ཀྱིས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་ཕྱིར་ལས་སུ་འདོད་དོ། །ལུས་ངག་གི་ལས་དེ༷་དག༷་ལ་རྣམ༷་པར་རིག༷་
3-103b
བྱེད་དང་རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པའི་ལས་གཉིས་སོ། །
广说
གཉིས་པ་ལ་བསམ་པའི་ལས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་དང་། ལས་སྤྱིའི་དབྱེ་བ་གཉིས།
思已业各别说
དང་པོ་ལ་རིག་བྱེད་བཤད་པ་དང་། རིག་མིན་བཤད་པ་གཉིས།
说所作
དང་པོ་ལ་ལུས་རིག་བྱེད་བཤད་པ་དང་། ངག་རིག་བྱེད་བཤད་པ་གཉིས།
说身所作
དང་པོ་ལ་བྱེ་སྨྲའི་ལུགས་བཤད་པ་དང་། གནས་མ་བུའི་ལུགས་དགག་པ། མདོ་སྡེ་པའི་ལུགས་བརྗོད་པ་དང་གསུམ། དང་པོ། ལུས༷་ཀྱི་རྣམ༷་པར་རིག༷་བྱེ༷ད་ནི་བྱེ་སྨྲས་ཕྱག་འཚལ་བ། འགྲོ་བ་སྲོག་གཅོད་སོགས་ལུས་ལས་ཐ་དད་པའི་དབྱི༷བས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རྫས་སུ༷་གྲུབ་པ་ཞིག་འདོ༷ད་ལ། དེ་ཡང་། རྣམ་སྨིན་གྱི་ལུས་ནི་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་པས་དེ་དང་ཐ་དད་ཀྱི་དགེ་མི་དགེ་ལུས་མིན་ལ། ཕྱག་འཚལ་བ་སོགས་རིག་བྱེད་ཀྱི་སྐབས་ན་ལུས་གཡོ་བའི་དབྱིབས་ཁྱད་པར་བ་ཞིག་ངེས་པར་དགོས་སོ་བསམ་པའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
世间道也是下地的对治，但因为这里是就无漏而言，所以不承认。
第二，古代的其他论师说，感受地狱的业是黑业，感受欲界其他的业是混合业，应当了知这两种。又其他论师说，欲界中见所断的业是黑业，而欲界生起的见所断业以外的修所断业则说为黑白混合业，其余如前所述。
所依差别
第五，依所依区分。经中说"调伏者的三种：调伏者的身，调伏者的语，调伏者的意。"关于此，表业是有漏，所以无学身语的业是断除自性的无漏无表业两种；而无学的意识本身是调伏，但意的业不是调伏。因此，经中所说"调伏者的身"等三种依次对应。学者和凡夫不是调伏者，因为未断除一切烦恼。断除三门不善和一切烦恼的思心所本身就是三种调伏，因为能够完全调伏三门的不善和烦恼。
说其普集因集谛
第二，因这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
虽然世间道也是下地的对治，但因为这里是从无漏的角度考虑，所以不主张。
第二，过去的其他论师认为，感受地狱的业是黑业，感受其他欲界之业是混合业，这样了解为两种。另一些人则说，见所断的欲界业是黑业，而除见所断欲界业之外的修所断业则称为黑白混合业，其余同前。
所依差别
第五是依所依的分类。经中说"调伏的三种：调伏身、调伏语、调伏意"。其中，表业是有漏的，所以无学身语之业是断除本性的无漏无表两种，而无学意本身是调伏，但意业不是调伏。因此，经中所说的"调伏身"等三种，按顺序理解。有学和凡夫不是调伏，因为未断除一切烦恼。三门一切不善和烦恼的断除思即是三调伏，因为能够真正控制三门的不善和烦恼。
说其普集因集谛
第二，因集谛分为业集和烦恼集两部分。
业集
第一部分包括直接说业的部分和总结名称两部分。
当下说业
第一部分分为引言和正说业两部分。
序分
首先，各种善恶业产生各种好坏的器世间和有情世间。
正说业
第二部分分为业的本质和经中所说的分类两部分。
业本质
第一部分又分为略说和广说两部分。
略说
首先，一般和个别的业是思和由思所发动而作的思已业两种。思是心所，是与意处相应的业，是对境的发动。若问意也会成为表和无表吗？无表依赖所依的大种而不依赖意，所以不是。业也依赖条件，所以不会认为只有业是因。这也不仅仅是异熟，而主要是士用果。世间也是由对身体和对境的贪著而成立。由思所生的思已业分为身业和语业两种。其中，身业是依靠身体而称为其业，语业是语言的本质称为业，意业是由意发动而被认为是业。身语业又分为表业和无表业两种。
广说
第二部分分为思已业的详细说明和业的总体分类两部分。
思已业各别说
第一部分分为说明表业和说明无表业两部分。
说所作
第一部分分为说明身表业和说明语表业两部分。
说身所作
第一部分分为说明说一切有部的观点，驳斥正量部的观点，以及陈述经部的观点三部分。首先，关于身表业，说一切有部主张礼拜、行走、杀生等是不同于身体的形态特征，是实体存在的。他们认为，异熟身是无记的，所以它与善不善是不同的非身体的东西，在礼拜等表业的情况下，身体的移动必须有一种特殊的形态。


 །དེ་ཡང་སྤྱི་གཙུག་ནས་རྐང་མཐིལ་བར་ཡོད་པ་འོད་ལྟར་དྭངས་པ། རྣམ་སྨིན་གྱི་ལུས་ཀྱི་གསེབ་ཏུ་ཆུད་པས་ཆེ་ཞིང་ལྕི་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། ནགས་ལ་མེ་ཞུགས་པ་བཞིན་ནོ། །ཞེས་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ། འདི་ལ་གནས་མ་བུའི་སྡེ་པ་ན་རེ། སྤྱིར་འདུས་བྱས་སེམས་སེམས་བྱུང་སྒྲ་མེ་ལྕེ་གློག་དང་འབབ་ཆུ་ལས་གཞན་སྐད་ཅིག་མར་མི་འདོད་དེ། འཇིག་རྒྱུ་དང་ཕྲད་ན་དེ་དུས་མི་རྟག་ལ། དེ་བར་རྟག་པར་འདོད་པས། ལུས་ཀྱི་ལས་ནི་བྱ་བ་ཡིན་ན་དེ་ལུས་གཡོ་བ་ལ་རིགས་ཀྱི་མི་གཡོ་བ་ལ་མིན་ཞིང་།
3-104a
དེ་ལྟར་སེམས་པས་དབྱིབས་གང་ལ་དམིགས་པ་དེ་བཞིན་ལུས་ཀྱང་དེ་འདྲ་ཁོ་ནར་སྐྱེ་ཞིང་། དེ་ཡང་ཡུལ་གཞན་ན་ཡོད་པའི་རིག་བྱེད་མ་ཉམས་བཞིན་དུ་ཡུལ་གཞན་དུ་འགྲོ་བར་འདོད་དེ། ལུས་ཀྱི་དབྱིབས་དེ་མ་ཉམས་བཞིན་དུའོ། །དེ་ལ་ལུས་ཉིད་སྐད་ཅིག་མ་མ་འགག་པར་གཡོ་ཞིང་ཕྱོགས་གཞན་དུ་འགྲོ་བ་ཁོ་ནས་ཡིན་གྱི་དབྱིབས་ནི་མིན་ནོ། །དེ་ཡང་གཡོ། ལྕི། འགུལ་བའི་ལུས་ཁོ་ནར་ཡོད་ཀྱི་གཞན་ལ་མིན་པས་ལུས་རིག་བྱེད་འགྲོ་བ་ཁོ་ནའོ་ཟེར། དེ་ཡང་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་པས་ཡུལ་གཞན་དུ་འགྲོ་བ་ཡོད་ཀྱང་སྐད་ཅིག་མ་འདབས་ཆགས་ལ་འགྲོ་བར་རློམ་སྟེ་རྩྭའི་མེ་བཞིན་ནོ། །རིག་བྱེད་མ་འགགས་བཞིན་གཞན་དུ་འགྲོ་བ་ནི་མིན༷་ཏེ། གང༷་གི་ཕྱིར༷་ན་འདུས༷་བྱས༷་ཐམས་ཅད་ནི༷་སྐ༷ད་ཅི༷ག་མ༷་ཡི༷ན་ཏེ། དུས་གཉིས་པར་རྒྱུ་གཞན་ལ་མི་ལྟོས་པར་འཇིག༷་པའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །རྒྱུ་གཞན་ལ་མི་ལྟོས་པ་དང་རྒྱུ་མེད་ཀྱི་འཇིག་པ་ཞེས་པ་ནི་འཇིག་པ་དངོས་པོའི་ཞིག་ཆ་ཡིན་པའི་གནད་ཀྱིས་དང་། བུམ་པ་རང་གྲུབ་པའི་རྒྱུ་ལས་གཞན་མི་དགོས་པས་སོ། །ཕྱོགས་སྔ་ན་རེ། རྒྱུ་མེད་པར་འཇིག་པ་མིན་ཏེ། བུམ་སོགས་འཇིག་པ་ཐོ་བ་དང་། གྲང་བ་འཇིག་པ་ཚ་བ་སོགས་ལ་ལྟོས་པས་སོ་ཟེར་ན། འཇིག་པ་ཞེས་པ་སྟེ་བུམ་སོགས་མེད་པའམ། དེ་ལས་གཞན་པའི་དངོས་པོའམ། དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་འཇིག་པ་ཡིན། དང་པོ་ལྟར་ན་མེད་པ་ལ་ཐོ་བ་སོགས་ཀྱིས་
3-104b
བྱེད་པར་འགལ་ལ། གཉིས་པ་ལྟར་ན་བུམ་སོགས་ཀྱི་འཇིག་རྒྱུ་མིན་པར་ཐལ་ལོ། །གསུམ་པ་ལྟར་ན་རང་གི་རྒྱུ་ལས་གྲུབ་པའོ། །མ་གྲུབ་ན་འཇིག་པ་བུམ་སོགས་ཀྱི་བདག་ཉིད་མིན་པར་ཐལ་ལོ་ཟེར་ཀྱང་།བྱེ་སྨྲའི་རང་གི་གྲུབ་མཐའ་དང་བསྟུན་ཏེ། འདི་ལྟར། འཇིག་རྒྱུ་གཞན་ཞིག་གསར་དུ་དགོས་ན། གློག་སོགས་འཇིག་པའི་རྒྱུ༷་གཞན་མེ༷ད་པ༷་རྣམས་ལ༷ས་འགའ༷་ཡང་འཇིག་པ་མི༷་འབྱུ༷ང་བར་ཐལ། རྒྱུ་མེད་ན་མི་འཇིག་ཅེས་པས་སོ། །དེ་རྒྱུ་མེད་ཀྱང་ངང་གིས་འཇིག་ན། འཇིག་པ་རྒྱུ་ལ་ལྟོས་དགོས་ཞེས་པ་ཉམས་སོ། །དེར་བྱེ་བྲག་པ་བློ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་པའི་རྒྱུ་ནི་རང་རང་གི་སྐད་ཅིག་ཕྱི་མ་སྐྱེས་པས་སྔ་མ་འཇིག་གོ་ཞེ་ན།དེ་དག་གཅིག་ཆར་མི་འབྱུང་བས་ཕྲད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། གལ་ཏེ་ཡོད་ན་བློ་བར་མ་ལྟ་བུ་དེས་སྔ་ཕྱི་འཇིག་སྐྱེད་ཀྱི་བྱ་བ་གཉིས་བྱེད་པས་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ༷་ཡང༷་འཇིག༷་པ༷་པོར༷་འགྱུར༷་རོ༷། །དེ་ཡང་མེས་འབྲས་ཆན་སོགས་འཚེད་ན་མ་ཚོས་པ་དང་། ཚོས་པ་དང་། ཆེར་ཚོས་སོགས་ཕྱི་མ་ཕྱི་མས་སྔ་མ་འཇིག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་སྐྱེ་རྒྱུ་འཇིག་རྒྱུར་ཐལ། དེ་ལྟ་ན་རྒྱུ་ཡིན་ན་འབྲས་བུ་འགལ་བ་གཉིས་བྱེད་པའམ། སྐྱེས་ཙམ་ཉིད་ན་འཇིག་པས་འདུས་བྱས་རྣམས་མ་འགག་པར་ཡུལ་གཞན་དུ་མི་འགྲོ་བ་དང་། རྒྱུ་གཞན་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པར་ཡང་གྲུབ་བོ། །བདག་གིས་ནི། སྐད་ཅིག་སྔ་མས་ཕྱི་མ་བསྐྱེད་པ་དང་དུས་མཉམ་དུ་རང་འཇིག་པས་རང་ཡང་འཇིག་པ་པོར་འགྱུར་
3-105a
རོ། །དེ་ལྟ་ན་རྒྱུ་ཡིན་ན་རང་འཇིག་རྒྱུ་ཡིན་པས་ཁྱབ་བོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
这种表业从头顶至脚底都存在，如光一样清明，虽处于异熟身之内，但不会使身体变大变重，就像火进入森林一样。
第二，对此，正量部说：一般而言，除了有为法中的心、心所、声音、火、闪电、流水外，他们不承认其他事物是刹那性的，认为当遇到坏灭因时才无常，在此之前则是常的。如果身业是行为，那么它应该在身体运动时才有，而不在不动的身体上。
这样，思所缘的形态是怎样，身体也只会以那种方式产生。他们还认为，即使表业未消失，也可以去往其他地方，如同身体的形态不消失一样。对此（有部反驳），身体本身是刹那刹那不断地运动并前往其他方位，而不是形态。这种表业仅仅存在于运动、重量、抖动的身体上，而不在其他上面，因此身表业只是行走等。
虽然一切事物都是刹那性的，所以可以说有"去往他处"，但他们误以为是连续的刹那在运动，如同草上的火一样。表业未灭而去往他处是不可能的，因为一切有为法都是刹那性的，由于在第二刻不依赖其他因而灭亡。所谓"不依赖其他因"和"无因灭亡"，是指灭亡是事物固有的毁坏部分，以及瓶子不需要除了自己形成原因之外的其他因素。
前者说：不是无因而灭亡，因为瓶子等的毁坏依赖锤子，冷的消失依赖热等。（对此回答：）所谓"灭亡"是指瓶子等的不存在，还是除此之外的实体，还是它自身的灭亡？如果是第一种情况，对不存在的东西用锤子等作用是矛盾的；如果是第二种情况，则它不是瓶子等的灭亡因；如果是第三种情况，则是从自身原因而成立。如果不成立，则灭亡不是瓶子等的自性，这成了过失。
根据说一切有部自己的宗义，如下：如果需要另外的灭亡因，那么对于闪电等没有其他灭亡因的事物，将导致没有任何东西会灭亡的过失，因为你说没有因就不会灭亡。若它们无因自然灭亡，则"灭亡必须依赖因"的论点就站不住脚了。
对此，胜论派说心等灭亡的原因是各自后刹那的产生导致前者灭亡。（回应：）这些不会同时出现，所以不能相遇，而且即使有，如中间的心，它既使前者灭亡又生后者，做两种作用，那么生因也将成为灭亡者。
又如，当火煮饭等时，未熟、已熟、过熟等，后者使前者灭亡，因此生因将成为灭因。这样的话，要么因会产生两种相互矛盾的果，要么事物一旦生即灭，有为法不可能在未灭时去往他处，也证明不需依赖其他因素就会灭亡。
我认为，前刹那产生后刹那的同时，自身也灭亡，因此自身也成为灭亡者。这样，凡是因，都必然是自身的灭亡因。


 །གསུམ་པ། བྱེ་སྨྲས་རིག་བྱེད་དབྱིབས་དང་། དབྱིབས་དེ་ཡང་ཁ་དོག་ལས་གཞན་དུ་འདོད་པ། དེ་ལྟ་ན་རིང་པོ་ལྟ་བུའི་དབྱིབས་ནི་མིག་ལུས་ཤེས་གཉི༷ས་ཀྱིས་གཟུང༷་བྱར་འགྱུར༷་ཏེ༷། མིག་གིས་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་ནས་ཤེས་ཤིང་། ལུས་དབང་གིས་རེག་ནའང་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་མདོ་སྡེ་པས་དབྱིབས་རྫས་སུ་མེད་དེ་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་གཟུང་བྱར་གྱུར་པ་དེ་ཤེས་པའོ། །དེའང་ཁ་དོག་དང་རེག་བྱའི་རྡུལ་བཀོད་པའི་ཁྱད་པར་ལ་རྟོག་པས་བཏགས་པའོ་ཟེར། རྫས་སུ་ཡོད་ན་ཕྲ་རྡུལ༷་ལ་ཡོད་དགོས་ཀྱང་། དེ་ལ༷་མེ༷ད་དེ་ཡོད་ན་དེ་ཆ་བཅས་སུ་ཐལ་ལོ་ཟེར་ཀྱང་། དེ་ལྟ་ན་ཁ་དོག་དང་རེག་བྱའང་མེད་དེ། དབྱིབས་ནི་དེ་དག་གི་ཁྱད་པར་ཡིན་པ་དང་། དེ་དང་གཅིག་ཐ་དད་གཉིས་མིན་ན་དངོས་པོར་མེད་པས་དབང་ཤེས་ལ་མི་སྣང་ཕྱིར་དབྱིབས་རྫས་སུ་གཏན་མ་གྲུབ་ཅེས་པའང་མི་ལེགས་གསུངས་སོ། །
说语所作
གཉིས་པ། ངག༷་གི་རྣམ༷་པར་རིག༷་བྱེ༷ད་ནི༷་ངག༷་གི་རང་བཞིན་གྱི་སྒྲ༷འོ། །མདོ་སྡེ་པས་རིག་བྱེད་ནི་ལས་མ་ཡིན་པར། རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་སེམས་པ་ལས་ཡིན་ལ། སེམས་པ་དང་བསམ་པའི་ལས་གཉིས་གསུངས་པ། རིམ་པར་རྒྱུ་དུས་ཀྱི་ཀུན་སློང་གི་དབང་དུ་བྱས་པས་སོ་ཟེར། ལུས་ངག་ལས་སུ་གསུངས་པ་སེམས་པ་དེས་མཐར་ཕྱིན་པའི་ལས་སུ་བཏགས་པའོ། །དེ་ཡང་། སེམས་པ་དགེ་མི་དགེས་ལུས་ངག་ཀྱང་དེ་ལྟར་འགྱུར་རོ་གསུངས་སོ། །
说非作
གཉིས་པ།
3-105b
རིག་མིན་ལ། སྒྲུབ་བྱེད། རྒྱུ། ཁྱད་ཆོས། རྒྱུའི་ཁྱད་པར། ངོ་བོ། ཁམས་གང་ཡོད་དཔྱད་པ་དང་དྲུག་ལས། དང་པོ། རིག་མིན་ལུང་གིས་བསྒྲུབ་ན། མདོ་ལས་གནས་གསུམ་གྱི་གཟུགས་ཀྱིས་གཟུགས་ཐམས་ཅད་བསྡུས་ཏ། བསྟན་དུ་ཡོད་ལ་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་ཀྱང་ཡོད། བསྟན་མེད་ཐོགས་པ་དང་བཅས་པའི་གཟུགས་དང་། བསྟན་དུ་ཡང་མེད་ལ་ཐོགས་པ་མེད་པའི་གཟུགས་ཀྱང་ཡོད་ཅེས་གཟུགས་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་གསུངས་པའི་ཕྱི་མ་དེ་ལས་གཞན་མེད་པ་དང་། ཡང་དྲི༷་མེ༷ད་ཀྱི་གཟུགས༷་གསུ༷ངས་པ་ནི་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལས་གཞན་མེད་པས་དང༷་། ཡང་རིག་བྱེད་དང་སེམས་པ་མེད་ཀྱང་བསོད་ནམས་འཕེལ་བའི་དངོས་པོ་གསུངས་ཏེ། ཚེ་དང་ལྡན་པ་སྐུལ་བྱེད་ཀྱིས་སངས་རྒྱས་ལ་ཞུས་པ་ན་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྫས་ལས་འབྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་བདུན་གསུངས་ཏེ། དེ་དང་ལྡན་པ་འགྲོ་འཆག་ཉལ་འདུག་སོགས་སུའང་བསོད་ནམས་རྒྱུན་མི་འཆད་པ་འཕེལ་བར་གསུངས་ཏེ། དེ་བདུན་ནི་དགེ་འདུན་ལ་ཀུན་དགའ་ར་བ་ཕུལ་བ། དེར་གཙུག་ལག་བརྩིགས་པ། མལ་ཆ་དང་སྟན་འབུལ་བ། འཚོ་བ་ནར་མར་འབུལ་བ། མགྲོན་གློ་བུར་འགྲོ་འོང་ལ་སྦྱིན་གཏོང་། ནད་པ་ནད་གཡོག་ལ་སྦྱིན་གཏོང་། རླུང་ཆར་སོགས་ཡུལ་ངན་པའི་ཚེ་གཙུག་ལག་གི་ནང་དུ་བསོད་སྙོམས་འབུལབའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
第三，说一切有部认为表业是形态，而且认为形态与颜色是不同的，如果这样，像"长"这样的形态将成为眼识和身识两者的所取对象，因为眼睛能直接看见并了知，而身根触摸时也能了知。因此，经部认为形态不是实体存在的，是识所取的对象。这也是通过思维假立在颜色和触感的微尘排列特征上的。如果实体存在，就应该存在于微尘中，但在微尘中并不存在，因为若存在，则微尘将成为有部分的。但这样说来，颜色和触感也不存在，因为形态是它们的特性，如果不是一体也不是异体，就不是实体，不会显现在根识上，所以说形态根本不是实体存在的说法也不妥当。
说语所作
第二，语表业是语言本性的声音。经部认为表业不是业，而一切情况下都是思才是业。说思和思已业两者，是从因时的发动角度考虑的。所谓身语业，是假立为由思所完成的业。这也就是说，随着思的善不善，身语也随之变成那样。
说非作
第二，
关于无表业，有六点：能立的原因，因，特性，因的特殊性，本质，以及考察存在于哪界。首先，以经文证明无表业：经中说通过三处的色法包括一切色法，即有可见有对碍的色法，无可见有对碍的色法，以及无可见无对碍的色法。经中所说的这三种色法中，最后一种只能是无表业；又经中所说的"无垢色"，除了无漏律仪外别无其他；又说即使没有表业和思也有增长福德的事，如具寿劝勉询问佛陀时，世尊说了七种由资具生起的福德事，具有这些的人即使行走坐卧等，福德也会不断增长，这七种是：施僧园林，在其中建立经堂，供养卧具和座具，供养持续的生活资具，布施给临时往来的客人，布施给病人和看护，在风雨等恶劣时节在经堂内供养饮食。
;


 །དེ་བཞིན་དུ་རྫས་ལས་མ་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་བདུན་ནི། 
3-106a
དེ་བཞིན་གཤེགས་པའམ་དེའི་ཉན་ཐོས་ཞིང་གང་ན་བཞུགས་པ་ཐོས་ནས་དགའ་བ་རྒྱ་ཆེན་ཐོབ་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའམ་ཉན་ཐོས་ཚུར་གཤེགས་པར་རྩམས་པ་དང་། ལམ་དུ་ཞུགས་པ་དང་གསུམ་མཐོང་བའི་དགའ་དད་དང་། དེ་ལས་ཆོས་ཐོས་པ་དང་། སྐྱབས་འགྲོའི་བསླབ་གཞི་འཛིན་ན་དེ་དང་ལྡན་པའི་རིགས་ཀྱི་བུ་སོགས་རྒྱུ་བའམ་འགྲོ་བ་སོགས་སུ་བསོད་ནམས་མངོན་པར་འཕེལ༷་ཞིང་སྐྱེ་བར་གསུངས་པས་དེ་དག་ཀྱང་བར་མ་རིག་མིན་དགེ་བ་ཡིན་གྱི་རིག་བྱེད་ཡིན་ན་ཉལ་བ་སོགས་ན་མི་འབྱུང་བར་ཐལ་བ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང༷་། དེ་བཞིན་རང་ཉིད་ཀྱིས་དངོས་སུ་མ༷་བྱས༷་པའི་ལས་ཀྱི་ལ༷མ་ལ་སོ༷གས་པ་གསུངས་པའི་ཕྱི༷ར་ཏེ། སྲོག་གཅོད་གཞན་ལ་བཅོལ་བས་ཕ་རོལ་པོའི་སྲོག་ཆད་པའི་དངོས་གཞི་རྫོགས་ན་རང་སེམས་པ་དང་། རིག་བྱེད་དགེ་བར་ཡོད་ཀྱང་། ལས་ལམ་འབྱུང་བ་དང་སོགས་པས།ཡང་ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད། བསྟན་མེད། ཐོགས་བཅས། ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་བསྟན་ཡོད་ཐོགས་བཅས། ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་བསྟན་མེད་ཐོགས་མེད་དུ་གསུངས་པ་དེ་ལ་རིག་བྱེད་མིན་པའི་གཟུགས་མེད་ན། གཟུགས་ཅན་མིན་པ་ཞེས་གསུངས་རིགས་པ་དང་། འཕགས་ལམ་བརྒྱད་ཀྱི་མཉམ་གཞག་ན་རིག་བྱེད་མེད་པས། ངག་ལས་འཚོ་གསུམ་སྤོང་བདུན་གྱི་རིག་བྱེད་མིན་པ་མེད་པས་དེ་མ་ཚང་བར་ཐལ་བ་དང་། སོར་སྡོམ་རྒྱུན་ཆགས་
3-106b
མིན་པ་དང་། སྡོམ་པ་ཆུ་ལོན་ལྟར་གསུངས་པས་སོ་ཟེར། མདོ་སྡེ་པས། རིག་མིན་གཟུགས་མཚན་ཉིད་པ་མིན། བསྟན་མེད་ཐོགས་མེད་ཀྱང་ཟད་པ་ཟིལ་གནོན་མི་སྡུག་སོགས་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་པའི་གཟུགས་ཀྱི་དབང་དུ་དང་། ཟག་པའི་རྟེན་མིན་པའི་གཟུགས་ལ་ཟག་མེད་ཀྱི་གཟུགས་སུ་བཏགས་པ་དང་། མིང་གཟུགས་ཇི་སྙེད་ཟག་བཅས་སུ་གསུངས་པ་ཟག་པའི་གཉེན་པོ་མིན་པའི་ཆ་ནས་སོ། །བསོད་ནམས་འཕེལ་བ་དག་ཀྱང་བག་ཆགས་བསྒོས་པའི་རྒྱུད་འགྱུར་བའི་ཁྱད་པར་དང་། མ་བྱས་པའི་ལས་ལམ་ཡང་བྱེད་དུ་འཇུག་པའི་སེམས་པ་དང་། གཞན་གྱིས་བྱས་པའི་རྐྱེན་དང་། ལུས་ངག་གི་རིག་བྱེད་ལ་སྡིག་པའི་བག་ཆགས་བརྟན་པ་ཐོབ་པ་དང་། འཕགས་ལམ་ཡང་རྗེས་ཐོབ་ལ་དགོངས་ལ། སྡོམ་པ་དྲན་ཤེས་སེམས་པའི་རྒྱུན་ལ་དང་། ཆུ་ལོན་སྤང་བྱ་ཉེ་བ་ན་ངོ་ཚ་སྐྱེས་པས་ཡིན་གྱི། རིག་མིན་ཁོ་ནས་འཆལ་ཚུལ་གྱི་གེགས་བྱེད་ན་བརྗེད་པ་སོགས་ལ་ཚུལ་འཆལ་མི་སྲིད་པས་སོ་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ་ལ་རྒྱུའི་འབྱུང་བ་དུས་གང་ཡིན་དཔྱད་པ་དང་། ས་གང་ཡིན་དཔྱད་པ་གཉིས། དང་པོ། འདོ༷ད་པ་ན་གཏོགས༷་པའི་རྣམ༷་པར་རིག༷་བྱེད་མིན༷་པ་སྡོམ་པ་སོགས་གསུམ་ནི། སྐ༷ད་ཅི༷ག་དང་པོ་རང་དང་དུས་མཉམ་གྱི་འབྱུང་བ་ལས་སྐྱེ་ལ། དེ་ཕྱིན༷་ཆ༷ད་སྔར་འཕེན་བྱེད་འདས༷་པའི༷་འབྱུང༷་བ་ལ༷ས་སྐྱེ༷་ཞིང་། རྟེན་བྱེད་ད་ལྟའི་ལུས་ཀྱི་ཚོགས་པའི་འབྱུང་བ་ལས་ཀྱང་
3-107a
སྐྱེ་བས་འབྱུང་བ་བཞི་ཚན་གཉིས་ལས་སྐྱེ་སྟེ། འཁོར་ལོ་འགྲིལ་བ་ལས་ཕྱོགས་བཞིན་ནོ་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ། ཟག༷་བཅས༷་ཀྱི་ལུས༷་དང༷་ངག༷་གི༷་ལ༷ས་རིག་རིག་མིན་ཐམས་ཅད་ནི་རང༷་གི༷་ས་པ་འདོད་པ་ནས་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་འབྱུང༷་བ༷་དག༷་རྒྱུར༷་བྱས༷་པའོ། །ཟག༷་མེ༷ད་ཀྱི་ལུས་ངག་གི་ལས་ནི་རྟེན་དབང་བཙན་པས་གང༷་དུ༷་སྐྱེས༷་པའི༷་འབྱུང་བ་དག་ཡི༷ན་ནོ། །གསུམ་པ་ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས། རྣམ༷་པར་རིག༷་བྱེ༷ད་མིན༷་པ་ནི་རྡུལ་ཕྲན་བསགས་གཟུགས་མིན་པས་ཡུལ་ན་མི་གནས་པས་ཕན་གནོད་ཀྱི་ཚོར་བའི་རྟེན་དུ་མ༷་ཟིན༷་པ་དང༷་། སྐལ་མཉམ་ལས་སྐྱེས་ཕྱིར་རྒྱུ༷་མཐུན༷་ལ༷ས་བྱུང༷་གི་རྣམ་སྨིན་རྒྱས་བྱུང་གཉིས་མིན་ལ། སེམ༷ས་ཅ༷ན་དུ་སྟོན༷་པ་སྟེ་དེའི་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པའི་ཆོས་ཡིན་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
同样地，非由资具所生的七种福德事是：听闻如来或其声闻住在某处而获得广大欢喜；见到如来或声闻将要来临、已进入道路这三种情况而生起欢喜信心；从他们听闻法；受持皈依戒学处，经中说具有这些的善男子等行走或行动等时，福德明显增长并生起，这些也是无表的善业，若是表业，则卧息等时就不会生起，但实际上是生起的；同样地，经中也说了自己未直接造作的业道等，如委托他人杀生，当对方的命断绝、正行圆满时，虽然自己有善的思和表业，但业道仍然生起；又，内处是无见有对，外处是有见有对，法处是无见无对，如果其中没有无表色，就应该说"非色法"；八圣道中在等持时没有表业，则应成为缺少语业、正命三者和断除七者的无表业；别解脱律仪不是相续，以及说律仪如同堤坝。
经部则说：无表不是真实色法，无见无对也是指法处所摄的尽、胜解、不净等色法；无漏色是假名安立在非烦恼所依的色法上；所说名色皆有漏是从非烦恼对治的方面说的。至于福德增长，是由于熏习习气而改变相续的特殊性；未作的业道是指使令他作的思；由他人造作的缘；身语表业上获得坚固的罪业习气；圣道是就后得而言；律仪是念、知、思的相续；堤坝是因为当所断近时生起惭愧，若仅由无表阻碍非理行为，则在忘念等时不可能有非理行为。
其次，考察作为因的大种在何时，以及属于哪一地。第一，欲界所摄的无表（律仪等三种），在最初刹那从与自身同时的大种生起，此后则从过去能引发的大种生起，也从作为所依的现在身聚大种生起，所以从两组四大种生起，如同轮子滚动一般。
第二，有漏的身语表无表等一切业，都是以自地的大种为因，从欲界到第四禅天的众生大种作为因。无漏的身语业是所依力强，所以是随生处的大种。
第三，特殊性质：无表不是积聚微尘的色法，不住于境，所以不是领纳苦乐受的所依；因从同类生，所以是从等流生，不是异熟生和长养生；能显示有情，即是属于有情相续的法。


 །བཞི་པ་འདོད་པའི་རིག་མིན་ནི། ཀུན་སློང་གི་སེམས་ལ་ལྟོས་པས་གཉིད་དང་། མཉམ་གཞག་མིན་པས་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རྒྱས་བྱུང་གཉིས་དང་། གཟུགས་ཅན་ཆད་ནས་མཚམས་སྦྱོར་བས་རྣམ་སྨིན་ལས་བྱུང་བའི་འབྱུང་བ་ལས་སྐྱེ་བ་མིན་གྱི་སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུ༷་མཐུན༷་གྱི་འབྱུང་བ་ལས་སྐྱེའོ། །ད་ལྟའི་རྒྱུད་སེམས་ཀྱིས་ཟིན༷་པའི༷་འབྱུང༷་བ་ལ༷ས་སྐྱེ༷་ལ། ཡང་དེ་སེམས་ཀྱི་རྗེས་འབྲང་མིན་པས་འབྱུང་བ་བཞི་ཚན་ཐ་དད་ལས་སོ། །ཏིང༷་ངེ་འཛིན༷་ལས་སྐྱེས༷་པའི་རིག་མིན་ནི་རྒྱུའི་འབྱུང༷་བ་འགོག་སྙོམས་སོགས་ཀྱི་ཚེ་ཟིན་འབྱུང་མེད་པས་མ༷་ཟིན༷་
3-107b
པ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་རྒྱས༷་བྱུང༷་གི་འབྱུང་བ་ལས་དང་། སྤོང་བ་བདུན་ཀའང་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་པས་འབྱུང་བ་བཞི་ཚན་ཐ༷་ད༷ད་མིན༷་པ་ལ༷ས་སྐྱེ༷་ཡི་ཐ་དད་དུ་མེད་དོ། །དེའི་འབྱུང་བ་ནི་རྟེན་གྱི་དོན་མིན་ལ་འཇུག་པའི་དོན་ནོ། །ལྔ་པ། རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པ་ལ་ནི། དགེ་མི་དགེ་ཡིན་པས་ལུང༷་བསྟན༷་མིན༷་པ་ལུང་མ་བསྟན་ནི་མེ༷ད་ལ། གཞན༷་རིག་བྱེད་དང་སེམས་པ་དག་ནི༷་དགེ་སོགས་རྣམ༷་པ་གསུམ་དུ་ཡོད་དོ། །དྲུག་པ། མི་དགེ་བའི་རིག་བྱེད་རིག་མིན་སེམས་པ་གསུམ་ནི༷་འདོ༷ད་པ་ཁོ་ན༷འོ༷། །གཟུགས༷་ན༷འང༷་བསམ་གཏན་ཟག་མེད་སྡོམ་པ་རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པ་ཡོད་ལའང་སྒྲས་འདོད་ནའང་ཡོད་པར་བསྟན་ལ། གཟུགས་མེད་ན་ནི་མེད་དེ། གཟུགས་ཅན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལུས་ངག་གི་རྣམ༷་པ་རིག༷་བྱེད་ནི་དཔྱོ༷ད་པ་དང༷་བཅས༷་དག༷་ན༷་ཡོད་ཀྱི་གཉིས་པ་ཡན་ཆད་ན་མེད་དེ་ཀུན་སློང་མེད་པས་སོ། །འདོ༷ད་པ༷་ན༷་ཡང༷་སྒྲིབ༷་ལ་ལུང་མ་བསྟན་པའི༷་རིག་བྱེད་མེ༷ད་དེ།གང༷་གི་ཕྱིར༷་ན། འདོད་ན་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་སེམས་རིག་བྱེད་ཀུན༷་ནས་སློང༷་ནུས་པ་མེ༷ད་པས་སོ། །དེ་ཡང་འདོད་ན་ལྟ་བ་དང་པོ་གཉིས་མཚུངས་ལྡན་དང་བཅས་པ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་སེམས་ཡིན་ཀྱང་། དེ་དག་ནི་མཐོང་སྤང་ཡིན་ལ། ཁ་ནང་བལྟས་ཀྱིས་བདག་ཙམ་ལ་དམིགས་པས་དེས་རིག་བྱེད་ཀུན་ནས་སློང་བ་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་མིན་གཞན་གྱི་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་བསླངས་ན་མི་དགེ་བར་འགྱུར་རོ། །དེས་ན་ཁམས་གོང་མའི་ཉོན་མོངས་
3-108a
ཐམས་ཅད་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་པས། ས་གཞན་གཉིས་པ་ཡན་ན་རྟོག་དཔྱོད་སྤངས་པས་རིག་བྱེད་མེད་ལ། ཚངས་པ་ཆེན་པོས་གཡོ་སྒྱུས་ཀུན་ནས་བསླངས་ཏེ་ངག་སྨྲ་བ་སོགས་བྱེད་པས་བསམ་གཏན་དང་པོ་ཁོ་ན་ན་ཡོད་དོ། །
业总差别
གཉིས་པ་ལས་སྤྱིའི་དབྱེ་བ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས་ལས།
总义
དང་པོ་ལ་ངོ་བོའི་དབྱེ་བ་དང་ཀུན་སློང་གཉིས། དང་པོ། ཐར༷་པ༷་མྱང་འདས་ནི་དམ༷་པའི༷་དོན༷་དུ་དགེ༷་བའི་རྩ༷་བ༷་ཡིན་ཏེ། མི་དགེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ཞི་བས་མཆོག་ཏུ་བདེ་བའི་ཕྱིར་ནད་མེད་པ་ལ་བདེ་བ་ཞེས་ཟེར་བ་བཞིན་ནོ། །འདོད་ཆགས་མེད་པ་སོགས་དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་དང་། ངོ༷་ཚ༷་ཁྲེལ༷་ཡོ༷ད་དག་ནི་མཚུངས་ལྡན་དང་ཀུན་སློང་ལ་མི་ལྟོས་པས་འཕྲོད་པའི་སྨན་ལྟར་བདག༷་སྟེ་ངོ་བོ་ཉི༷ད་ཀྱི༷་དགེ་བའོ། །བཅུ་གཅིག་པོ་དགེ་བ་ཡིན་མོད་ཀྱི་འདིར་ལྔ་བསྟན་པ་ནི་ཟློག་པ་མི་དགེ་བར་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ངོ་བོའི་དགེ་བ་དེ༷་དག༷་དང༷་མཚུངས་ལྡ༷ན་སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་སྨན་སྦྱར་བཏུང་བ་ལྟར་མཚུངས༷་ལྡན༷་གྱི༷་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །ངོ་བོ་ཉིད་དང་མཚུངས་ལྡན་དེ་དག་གིས་ཀུན་ནས་སློང་བའི་ལུས་ངག་གི་བྱ༷་བ༷འི་ལས་རྣམས་དང་ལ༷་སོ༷གས་པས་ཐོབ་པ་དང་མཚན་ཉིད་དང་སེམས་མེད་སྙོམས་འཇུག་གཉིས་པོ་རྣམས་ནི་སྨན་དང་སྦྱར་བའི་བཏུང་བ་ལས་བྱུང་བའི་འོ་མ་ལྟར་ཀུན༷་ནས་སློང༷་བས༷་དགེ་བ་ཡིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
第四，欲界的无表业，依赖于发动的心，所以不是从睡眠和非等持的定所生长养的两种，由于色法断绝后才相续，所以不是从异熟生的大种生起，而是从同类的等流大种生起。从现在相续中被心所执受的大种生起，又因不随心而行，所以从不同的四大种组生起。从等持生起的无表业，因为在灭尽定等时没有执受大种，所以是非执受的，从等持所生长养的大种生起，由于七种断法都随心而行，所以从非各别的四大种组生起，而非各别。这里的大种不是指所依义，而是指能入义。
第五，无表业因为是善或不善，所以没有无记的无表，而其他表业和思则有善等三种。
第六，不善的表业、无表业和思三种唯在欲界。虽然在色界也有禅定的无漏律仪无表，但文中说"在欲界也有"表明了这点，而无色界则没有，因为无色法。身语表业只在有寻有伺地有，第二静虑以上没有，因为没有发动。在欲界也没有有覆无记的表业，为什么？因为欲界中有覆无记心不能发动表业。虽然欲界中前两种见及其相应法是有覆无记心，但它们是见所断，向内观察只缘自我，所以不能发动表业。除此之外，由其他烦恼发动的则成为不善。因此，上界一切烦恼都是有覆无记，在第二静虑以上由于断除寻伺而没有表业，而大梵天以谄诳发动而说语言等，所以只在初静虑有。
业总差别
第二，业的总体分类分为总义和别义两部分。
总义
首先是本质的分类和发动两部分。第一，解脱涅槃是胜义善根，因为息灭不善和苦，是最极安乐，如同称无病为乐一样。无贪等三种善根和惭愧二者，因不依赖相应和发动，如同适宜的药物，是自性善。虽然十一种都是善法，但这里只说五种是为了表明其反面的不善。与这些自性善相应的心心所，如同配制好的药汤，是相应善。由自性和相应善所发动的身语行为，以及所得、相和无心二定等，如同服用配药后产生的牛奶，是发动善。
;
USER: 这些是用于人类学和语言学术用途，请完整直译成简体中文，不要意译缩略，如果文件中有重复的部分也照译不要省略，藏文不要对照输出; 遇到原文是对仗诗歌体时译文也请尽量对仗; 如遇种子字和咒语，以（藏文，梵文拟音，梵文天城体，梵文泰卢固体，汉语字面意义，汉语拟音）六种形式按照紧凑而不省略的长句排列显示： །དེ་བཞིན་དུ་རང་བཞིན་དང་མཚུངས་ལྡན་དང་ཀུན་ནས་སློང་བ་གསུམ་གྱིས་མི་དགེ་བ་དང་ལུང་མ་བསྟན་གཉིས་ཀྱང་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། འདོད་ཆགས་ཁོང་ཁྲོ་གཏི་མུག་ཅེས་པའི་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་གསུམ་དང་། ངོ་ཚ་མེད་ཁྲེལ་མེད་གཉིས་ཏེ་ལྔ་དང་། དེ་དག་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་གཞན་རྣམས་དང་། དེ་
3-108b
དག་གིས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་ལུས་ངག་གི་ལས་དང་སོགས་པས་ཐོབ་པ་དང་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་སེམས་མེད་ཀྱི་སྙོམས་འཇུག་ནི་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ཟིན་ཏོ། །ལུང་མ་བསྟན་གྱིས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ལུང་མ་བསྟན་ལས་ངོ་བོ་མེད་ལ་མཚུངས་ལྡན་དང་ཀུན་སློང་གཉིས་རིགས་འདྲའོ། །
动机
གཉིས་པ་ཀུན་སློང་གིས་དབྱེ་བ་ནི། ལུས་དང་ངག་གི་ལས་རྣམས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ནི་ཀུན་སློང་གི་སྒོ་ནས་ཡིན་པས་དེ་ལ་ཀུན་ནས་སློང་བ་པོའི་དབྱེ་བ་དང་། ཀུན་སློང་ངོ་བོའི་དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ། ཀུན་ནས་སློང་བ་པོ་ནི་སེམ༷ས་པ༷་དང༷་ལྟ༷་བ༷་གཉིས་ཡིན་ལ། དེ་ལས་སེམས་པས་ནི་རིག་བྱེད་ཀྱི་ལས་དང་། ལྟ་བས་ནི་ལུས་ཀྱི་ལས་མི་སླེང་སྟེ་འདི་ལྟར་ལྟ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཡིན་ལ། ཤེས་རབ་ལ་ནི་སེམས་པའི་བྱ་བ་མེད་པས་སོ། །ངག་གི་ལས་ཀྱི་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་མ་བརྟགས་པར་མྱུར་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ངག་ཏུ་སྨྲ་བའི་གང་ཟག་དེ་ལ་ལྷན་ཅིག་ཀུན་ནས་སློང་བའི་ལྟ་བ་ཡོད་ཀྱང་། རྫོགས་པར་ཀུན་སློང་མི་ནུས་པས་ལྟ་བས་འཕེན་པར་མི་འདོད་དོ། །ཡང་ངག་གིས་གཏམ་གླེང་བྱེད་པ་ལ་བརྟག་དཔྱད་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་རིག་བྱེད་མིན་པ་ཙམ་གྱིས་མཚོན་ནུས་ཀྱིས། དེ་ཡང་ལྟ་བ་ཁོ་ནས་ཀུན་ནས་སློང་ནུས་པའི་ཕྱིར་དེས་ཀུན་ནས་སློང་ཡང་དངོས་སུ་ཀུན་ནས་སློང་བའི་ཚེ་སེམས་པ་ཡོད་ལ། ཟག་མེད་ཀྱི་རིག་མིན་ལ་ཡང་ན་ལྟ་བ་ཁོ་ནའི་ཀུན་ནས་སློང་ངམ། ཡང་ན་གཉིས་ཀས་ཀུན་ནས་སློང་ངོ་ཟེར་རོ། །
3-109a
གཉིས་པ་ལ་ཀུན་སློང་དབྱེ་བ་དང་། དགེ་མི་དགེའི་ངེས་པ་གཉིས། དང་པོ། ཀུན་སློང་བཅུ་གསུམ་ནི། ཡུལ་འདོད་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་སེམས་བྱུང་དྲུག་དང་། ཀུན་འགྲོ་ལྔ་དང་། དགེ་བ་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་ལས། འགའ་ཞིག་ལས་ཀྱི་ཀུན་ནས་སློང་བར་འགྱུར་མི་འགྱུར་གྱི་དབྱེ་བས་བཅུ་གསུམ་ཡིན་ཏེ། ཀུན་ནས་སློང་བར་འགྱུར་བ་ཞེ་སྡང་དང་། དེ༷་ཡིས༷་ཡང་རྣམ་གཡེངས་དང་། རྣམ༷་པར་འཚེ༷་བ༷་དང༷་ཆགས་པ་དང་། དེ་ལས་ཀྱང༷་སྲེད༷་པ་དང༷་། འདུན་པ་དང་། དེ་ལས་ཀྱང་ལེ་ལོ་ཉིད་དང་། བག༷་མེད༷་པ་དང༷་། ཤེས་བཞིན་མིན་པ་དང་། རྨུགས་པ་དང་། བརྗེད་ངེས་ཉིད་དང༷་། དགེ་བ་ལས་ནི་འདུན་པ་དང་། བརྩོན༷་འགྲུས༷་དང༷་སེམས་བྱུང་དེ་བཅུ་གསུམ་པོའོ། །ལྟ་བ་རྟེན་འབྲེལ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཀུན་ནས་སློང་བས་མ་བགྲངས་ལ། མ་རིག་པ་གཏི་མུག་གིས་བསྡུས་པས་སྨོས་པས་ཆོག་གོ །གང་ལྟར་དེ་དག་ཀྱང་དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་དུ་ཁ་ཚོན་ཆོད་པ་ཡིན་ཏེ། ཞེ་སྡང་། རྣམ་འཚེ། ལེ་ལོ། བག་མེད། ཤེས་བཞིན་མིན་པ། རྨུགས་པ། བརྗེད་ངེས་ཏེ་བདུན་ནི་མི༷་དགེ་བ་ཁོ་ནའོ། །འདོད་ཆགས་དང་སྲེད་པ་དང་འདུན་པ་གསུམ་ནི། ཁམས་གོང་མར་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་པས་དང་།འདོད་པ་ན་ཡང་གཞན་གྱི་ཕྱོགས་གཅིག་དང་རང་གི་ཕྱོགས་ལ་ཆགས་པའི་མ་རིག་པ་ཅན་ལས་མི་དགེ་བར་འགྱུར་ལ། གཞན་དུ་ན་ལུང་མ་བསྟན་དུའང་འདོད་པས་རྣམ༷་པ་
3-109b
གཉིས་སོ། །འདུན་པ་དགེ་བ་ནི་གཉེན་པོའི་ཕྱོགས་ལ་འདུན་པའོ། །བརྩོན་འགྲུས་ཀྱང༌མི་དགེ་བའི་རྩོལ་བ་ཡོད་ཀྱང་ངོ་བོས་མི་དགེ་བ་ཁོ་ནར་ངེས་པ་མེད་པས་དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་གསུམ་དུ་འདོད་དོ། །རྣམ་གཡེངས་ནི་གཙོ་བོར་མི་དགེ་བ་ཡིན་ཀྱང་། ལུང་མ་བསྟན་དང་དགེ་བའང་ཡོད་པས་སྐབས་འདིར་མི་དགེ་བ་སོགས་རྣམ༷་པ༷་གསུམ༷་ཡིན༷་ནོ། །


 །འོ་ན་རྩ་ཆད་ཐེ་ཚོམ་གྱིས་སྦྱར་བ་དང་། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་དགེ་ཐོབ་རྣམས་དགེ་བ་མིན་པར་འགྱུར་ཏེ། སྐལ་པ་
3-108b
མི་མཉམ་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་སློང་བས་དགེ་བ་བཞི་གང་ཡང་མིན་ནོ་ཞེ་ན། འདི་ལ་དེ་དག་གི་ནི་ཐོབ་པའི་གེགས་སེལ་བའམ། སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་ཙམ་དུ་ཟད་དེ་དགེ་བ་ནི་ཐོབ་བྱ་ཉིད་ཀྱིས་བྱེད་དོ། །ཞེས་ཟེར་རོ། །དགེ་བ་དེ་ལས་ཟློག༷་པ༷་མི༷་དགེ༷་བ་རྣམ་པ་བཞི་ཡིན་ཏེ། འཁོར་བ་དོན་དམ་པའི་མི་དགེ་བ་དང་། མི་དགེའི་རྩ་བ་གསུམ་དང་ངོ་ཚ་མེད་ཁྲེལ་མེད་རྣམས་ངོ་བོས་མི་དགེ་བ་ཁྲོ་བ་ཁོན་འཛིན་སོགས་ཀྱང་དེ་ཡིན་མོད་དེ་རྩ་བ་གསུམ་གྱི་ཆ་ལ་བཏགས་པའམ། འདི་པ་ལྟར་ན་དགེ་རྩ་གསུམ་ལས་ཟློག་པ་མིན་པས་མ་བསྟན་ཏོ། །དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་མཚུངས་ལྡན་མི་དགེ་དང་། དེས་ཀུན་ནས་སློང་བའི་ལུས་ངག་གིས་ལས་སོགས་ཀུན་སློང་གིས་མི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིའི་དཔེ་ནི་ནད་དང་མི་འཕྲོད་པའི་སྨན་དང་། དེ་དང་སྦྱར་བའི་བཏུང་བ་དང་། དེ་དང་སྦྱར་བའི་བཏུང་བ་ལས་བྱུང་བའི་འོ་མ་ལྟར་རོ། །དོན༷་དམ༷་པར༷་ལུང༷་མ༷་བསྟན༷་པ༷་བརྟན༷་པ༷་བརྟགས་མིན་དང་ནམ་མཁའ་དག༷་ཡིན་ཏེ། དེ་གཉིས་ནི་རྟག་ཅིང་དགེ་མི་དགེར་མི་འགྱུར་བས་སོ། །བརྟག་འགོག་དོན་དམ་དགེ་བ་དང་། ལམ་བདེན་ངོ་བོ་ཉིད་སོགས་ཕྱི་མ་གསུམ་ཅི་རིགས་པར་འདུ་ལ། ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་པར་མི་དགེའི་ཕྱིར་རོ། །བཟོ་དང་སྤྱོད་ལམ་པ་སྤྲུལ་སེམས་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་ཀྱི་སེམས་དང་ཕྱི་ནང་གི་བེམ་པོ་རྣམས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་ལ། འདོད་ན་འཇིག་མཐར་དང་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་སེམས་སེམས་
3-109a
བྱུང་ཉོན་མོངས་ཅན་ཐམས་ཅད་དང་། བཟོ་སེམས་སོགས་དང་མཚུངས་ལྡན་ནི་མཚུངས་ལྡན་ལུང་མ་བསྟན་དང་། བཟོ་དང་སྤྱོད་ལམ་དང་སྤྲུལ་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་སློང་བའི་ལུས་ངག་གི་ལས་ཀུན་སློང་གི་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་ནོ། །འདི་གསུམ་གཅིག་གི་ནང་གཅིག་འདུ་བ་ནི་ཡོད་ཀྱི་ལྡོག་པས་ཕྱེ་བའོ། །ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་ལ་ཀུན་སློང་དངོས་དང་། མུ་དཔྱད་པ། ཞར་བྱུང་གསུམ། དང་པོ། ཀུན་སློང་ལ་མཐོང་སྤང་གིས་རིག་བྱེད་མི་སློང་ན། ལོག་ལྟ་ལས། ལོག་རྟོག །ལོག་པའི་ངག་ལས་མཐའ་འབྱུང་བར་བཤད་པ་ཅི་ཞེ་ན། ཀུན༷་སློང༷་ལ་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཡོད་དེ་རྒྱུ༷་ཡི་ཀུན་སློང་དང༷་ནི༷། བྱ་བ་དེ༷་ཡི༷་དུས༷་ཀྱི༷་ཀུན་སློང༷་ཞེས༷་བྱ༷་བ་གཉིས་སོ། །དེ་གཉི༷ས་ལ༷ས་དང༷་པོ༷་ནི་ལས་ལ་ར༷བ་ཏུ་འཇུག༷་བྱེ༷ད་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་ལ། གཉི༷ས་པ༷་ལས་བྱ་དུས་མཐུན་པར་བྱེད་པས་རྗེས༷་སུ༷་འཇུ༷ག་པར་བྱེ༷ད་པ་དངོས་གཞི་ལྟ་བུ་ཡི༷ན་ནོ། །གཉིས་པ། དེ་ལ་མཐོང༷་བས༷་སྤང༷་བྱའི༷་རྣམ༷་ཤེས༷་ནི༷་ཁ་ནང་བལྟས་ཡིན་པས་དངོས་སུ་རིག་བྱེད་མི་སློང་ཡང་རིག་བྱེད་རབ༷་ཏུ༷་འཇུག༷་བྱེ༷ད་ཡི༷ན་ལ། ཡི༷ད་ནི༷་བསྒོམ༷་པས༷་སྤང༷་བྱ༷་ནི་རྟོག་བཅས་ཁ་ཕྱིར་བལྟས་ཀྱང་ཡོད་པས་རྒྱུ་དུས་ཀྱི་ཀུན་སློང་གཉི༷ས་ཀ༷་ཡི༷ན་ལ། མིག་ཤེས་སོགས་ལྔ༷་ནི༷་རྟོག་མེད་ཡིན་ཕྱིར་རྗེས༷་སུ༷་འཇུག༷་བྱེ༷ད་དུས་སློང་ཁོ་ན་ཡི༷ན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་དང་མཚུངས་ལྡན་སེམས་བྱུང་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་མདོ་ལས་མཐོང་
3-109b
སྤང་གིས་རིག་བྱེད་སློང་བར་བཤད་པ་རྒྱུ་ཡི་དབང་དུ་དང་། འདོད་ན་སྒྲིབ་པའི་རིག་བྱེད་ཀྱི་ཀུན་སློང་མེད་པར་བཤད་པ་དུས་སློང་གི་མཛད་པ་ཡིན་ལ། འདོད་པའི་མཐོང་སྤང་འཇིག་མཐར་གྱིས་རིག་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུའི་ཀུན་སློང་བྱེད་ཀྱང་དུས་སློང་སྒོམ་སྤང་གི་རྣམ་ཤེས་ཁོ་ན་ལ་ལྟོས་ལ། བསྒོམ་སྤང་གི་རྣམ་ཤེས་སྒྲིབ་པའང་འདོད་པ་ན་མེད་པས་སོ།

 །འོ་ན་རྩ་ཆད་ཐེ་ཚོམ་གྱིས་སྦྱར་བ་དང་། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་དགེ་ཐོབ་རྣམས་དགེ་བ་མིན་པར་འགྱུར་ཏེ། སྐལ་པ་
3-108b
མི་མཉམ་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་སློང་བས་དགེ་བ་བཞི་གང་ཡང་མིན་ནོ་ཞེ་ན། འདི་ལ་དེ་དག་གི་ནི་ཐོབ་པའི་གེགས་སེལ་བའམ། སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་ཙམ་དུ་ཟད་དེ་དགེ་བ་ནི་ཐོབ་བྱ་ཉིད་ཀྱིས་བྱེད་དོ། །ཞེས་ཟེར་རོ། །དགེ་བ་དེ་ལས་ཟློག༷་པ༷་མི༷་དགེ༷་བ་རྣམ་པ་བཞི་ཡིན་ཏེ། འཁོར་བ་དོན་དམ་པའི་མི་དགེ་བ་དང་། མི་དགེའི་རྩ་བ་གསུམ་དང་ངོ་ཚ་མེད་ཁྲེལ་མེད་རྣམས་ངོ་བོས་མི་དགེ་བ་ཁྲོ་བ་ཁོན་འཛིན་སོགས་ཀྱང་དེ་ཡིན་མོད་དེ་རྩ་བ་གསུམ་གྱི་ཆ་ལ་བཏགས་པའམ། འདི་པ་ལྟར་ན་དགེ་རྩ་གསུམ་ལས་ཟློག་པ་མིན་པས་མ་བསྟན་ཏོ། །དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་མཚུངས་ལྡན་མི་དགེ་དང་། དེས་ཀུན་ནས་སློང་བའི་ལུས་ངག་གིས་ལས་སོགས་ཀུན་སློང་གིས་མི་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིའི་དཔེ་ནི་ནད་དང་མི་འཕྲོད་པའི་སྨན་དང་། དེ་དང་སྦྱར་བའི་བཏུང་བ་དང་། དེ་དང་སྦྱར་བའི་བཏུང་བ་ལས་བྱུང་བའི་འོ་མ་ལྟར་རོ། །དོན༷་དམ༷་པར༷་ལུང༷་མ༷་བསྟན༷་པ༷་བརྟན༷་པ༷་བརྟགས་མིན་དང་ནམ་མཁའ་དག༷་ཡིན་ཏེ། དེ་གཉིས་ནི་རྟག་ཅིང་དགེ་མི་དགེར་མི་འགྱུར་བས་སོ། །བརྟག་འགོག་དོན་དམ་དགེ་བ་དང་། ལམ་བདེན་ངོ་བོ་ཉིད་སོགས་ཕྱི་མ་གསུམ་ཅི་རིགས་པར་འདུ་ལ། ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་དོན་དམ་པར་མི་དགེའི་ཕྱིར་རོ། །བཟོ་དང་སྤྱོད་ལམ་པ་སྤྲུལ་སེམས་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་ཀྱི་སེམས་དང་ཕྱི་ནང་གི་བེམ་པོ་རྣམས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་ལ། འདོད་ན་འཇིག་མཐར་དང་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་སེམས་སེམས་
3-109a
བྱུང་ཉོན་མོངས་ཅན་ཐམས་ཅད་དང་། བཟོ་སེམས་སོགས་དང་མཚུངས་ལྡན་ནི་མཚུངས་ལྡན་ལུང་མ་བསྟན་དང་། བཟོ་དང་སྤྱོད་ལམ་དང་སྤྲུལ་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་སློང་བའི་ལུས་ངག་གི་ལས་ཀུན་སློང་གི་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་ནོ། །འདི་གསུམ་གཅིག་གི་ནང་གཅིག་འདུ་བ་ནི་ཡོད་ཀྱི་ལྡོག་པས་ཕྱེ་བའོ། །ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་ལ་ཀུན་སློང་དངོས་དང་། མུ་དཔྱད་པ། ཞར་བྱུང་གསུམ། དང་པོ། ཀུན་སློང་ལ་མཐོང་སྤང་གིས་རིག་བྱེད་མི་སློང་ན། ལོག་ལྟ་ལས། ལོག་རྟོག །ལོག་པའི་ངག་ལས་མཐའ་འབྱུང་བར་བཤད་པ་ཅི་ཞེ་ན། ཀུན༷་སློང༷་ལ་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཡོད་དེ་རྒྱུ༷་ཡི་ཀུན་སློང་དང༷་ནི༷། བྱ་བ་དེ༷་ཡི༷་དུས༷་ཀྱི༷་ཀུན་སློང༷་ཞེས༷་བྱ༷་བ་གཉིས་སོ། །དེ་གཉི༷ས་ལ༷ས་དང༷་པོ༷་ནི་ལས་ལ་ར༷བ་ཏུ་འཇུག༷་བྱེ༷ད་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་ལ། གཉི༷ས་པ༷་ལས་བྱ་དུས་མཐུན་པར་བྱེད་པས་རྗེས༷་སུ༷་འཇུ༷ག་པར་བྱེ༷ད་པ་དངོས་གཞི་ལྟ་བུ་ཡི༷ན་ནོ། །གཉིས་པ། དེ་ལ་མཐོང༷་བས༷་སྤང༷་བྱའི༷་རྣམ༷་ཤེས༷་ནི༷་ཁ་ནང་བལྟས་ཡིན་པས་དངོས་སུ་རིག་བྱེད་མི་སློང་ཡང་རིག་བྱེད་རབ༷་ཏུ༷་འཇུག༷་བྱེ༷ད་ཡི༷ན་ལ། ཡི༷ད་ནི༷་བསྒོམ༷་པས༷་སྤང༷་བྱ༷་ནི་རྟོག་བཅས་ཁ་ཕྱིར་བལྟས་ཀྱང་ཡོད་པས་རྒྱུ་དུས་ཀྱི་ཀུན་སློང་གཉི༷ས་ཀ༷་ཡི༷ན་ལ། མིག་ཤེས་སོགས་ལྔ༷་ནི༷་རྟོག་མེད་ཡིན་ཕྱིར་རྗེས༷་སུ༷་འཇུག༷་བྱེ༷ད་དུས་སློང་ཁོ་ན་ཡི༷ན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་དང་མཚུངས་ལྡན་སེམས་བྱུང་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེའི་ཕྱིར་མདོ་ལས་མཐོང་
3-109b
སྤང་གིས་རིག་བྱེད་སློང་བར་བཤད་པ་རྒྱུ་ཡི་དབང་དུ་དང་། འདོད་ན་སྒྲིབ་པའི་རིག་བྱེད་ཀྱི་ཀུན་སློང་མེད་པར་བཤད་པ་དུས་སློང་གི་མཛད་པ་ཡིན་ལ། འདོད་པའི་མཐོང་སྤང་འཇིག་མཐར་གྱིས་རིག་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུའི་ཀུན་སློང་བྱེད་ཀྱང་དུས་སློང་སྒོམ་སྤང་གི་རྣམ་ཤེས་ཁོ་ན་ལ་ལྟོས་ལ། བསྒོམ་སྤང་གི་རྣམ་ཤེས་སྒྲིབ་པའང་འདོད་པ་ན་མེད་པས་སོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
这是对您提供的藏文内容的直译：
那么，由于断根的怀疑而结合以及结生相连所得的善并非是善，因为以不平等心而起动，不是任何四种善。对此，彼等只是去除获得的障碍或者仅仅是产生的缘而已，善是由所得的自性而造成的。据说如此。
与善相反的不善有四种：轮回作为胜义的不善，三不善根和无惭无愧等本性为不善，嗔恨、怨恨等也是这些，但这些归属于三根的部分，或者如此处所言，因为它们并非与三善根相反，所以未加以说明。与此相应的心和心所是相应不善，被此所驱使的身语业等是由动机所成的不善。这四种的比喻是：如同疾病、不适宜的药物、与其调配的饮料，以及由与其调配的饮料所产生的牛奶一样。
胜义无记是坚固的无为和虚空，因为这两者是常住且不转变为善或不善。择灭是胜义善，道谛和自性等后三种适当地归入其中，因为一切有漏法胜义上皆为不善。
工巧、威仪、化心、异熟生心以及内外色法等，其本性都是无记。若愿意，则欲界中的边见、后有见以及上界两处的一切烦恼心和心所，以及与工巧心等相应的是相应无记；由工巧、威仪和化心所驱使的身语业是由动机所成的无记。这三种有时互相包含，是由对立面区分的。
第二部分关于动机，分为实际动机、方面探究和附带三部分。首先，关于动机，若见所断不能驱动表业，那么经中所说的"从邪见生邪思维，从邪语生边际"又如何解释？
动机有两种：因的动机和行为当下的动机。在这两者中，第一种是促使开始行为的原因，第二种是行为进行时相应的实际执行。
第二，关于这点，见所断的识是内向的，因此不直接驱动表业，但它能促使表业开始；而修所断的意是有寻伺且外向的，所以它既是因时的动机也是当下的动机；五种感官识（眼识等）因无分别，所以只是当下驱动的动机。因此，与这些相应的心所也应如是理解。
因此，经中说见所断能驱动表业是从因的角度而言，而说欲界障碍性表业没有动机是指当下的动机作用。虽然欲界见所断的边见和后有见能作为表业的因的动机，但当下的驱动仅依赖于修所断的识，而欲界中又没有修所断的障碍性识。


 །འོ་ན་དུས་སློང་གཙོ་བས། རྒྱུ་སློང་དགེ་བས་བྱས་ནས་དུས་སློང་མི་དགེ་བའམ་ལུང་མ་བསྟན་གྱིས་བྱས་པའི་སྡོམ་པའང་དགེ་བ་མིན་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཀུན་སློང་གི་བསམ་པ་དེ་དག་མཐོང་སྒོམ་སྤང་བྱ་རིགས་ཐ་དད་ན། དུས་སློང་གཙོ་བོར་འགྱུར་གྱི། རིས་གཅིག་ལ་རྒྱུ་སློང་གཙོ་ཆེའོ་ཟེར། གསུམ་པ། རྒྱུ་དུས་ཀྱི་ཀུན་སློང་དེ་འདྲའམ་ཞེ་ན། ཅི་རིགས་ཡོད་དེ། རབ༷་ཏུ༷་འཇུག༷་བྱེད་དགེ༷་སོ༷གས་གསུམ་པོ་ལ༷ས་རྗེས༷་འཇུག༷་བྱེ༷ད་ཀྱང༷་དགེ་སོགས་རྣམ༷་གསུམ༷་ཅི་རིགས་སུ་འགྱུར༷་བ་ཡོད་ལ། དེའང་རབ་རྗེས་གཉིས་ལ་མུ་བཞི་སྟེ་མཐོང་སྤང་སེམས་ནི་རབ་འཇུག་དང་། སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པ་རྗེས་འཇུག་དང་། ཡིད་ཤེས་སྒོམ་སྤང་གཉིས་ཀ་དང་། ཟག་པ་མེད་ནི་གཉིས་མིན་ནོ། །དམིགས་བསལ་ཐུབ༷་པའི༷་རྒྱུ་སློང་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་ལས་དུས་སློང་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་འདྲ༷་བ༷འམ།ཡང་ན་དམན་པར་མི་འགྱུར་བས་རྗེས་སློང་ལུང་མ་བསྟན་དང་དགེ་བ་དེ༷་གཉིས་ཀྱང་དགེ༷་བ༷་ཁོ་ནའོ། །གཞན་དག་གཤེགས་བཞེངས་མནལ་བཞུགས་ནམ་དུའང་མཉམ་པར་བཞག་པས་སངས་རྒྱས་ལ་ལུང་མ་བསྟན་མེད་དེ་
3-110a
དགེ་བ་ཁོ་ནའོ། །མདོ་ལས། གླང་ཆེན་གཤེགས་ནའང་མཉམ་པར་གཞག་སོགས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། །དེ་ལ་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱིས་ངན་པ་མི་མཛད་པའམ་ཉེས་མེད་པས་གླང་པོ་ཆེན་པོའོ། །བྱེ་སྨྲས་སངས་རྒྱས་ལ་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་དང་། སྤྱོད་ལམ་སྤྲུལ་སེམས་ཡོད་ཟེར། ཡིད་དང་སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པ་ཀུན་སློང་དུ་བཤད་པ་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་མིན་པ་ལ་དགོངས་ཀྱི་རྣ༷མ་སྨིན༷་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་མེད་པར་ངང་གིས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ཀུན་སློང་གཉི༷ས་ཀ༷་མིན༷་ལ། དེ་བཞིན་དུ་ཟག་མེད་ནི་མི་རྟོག་ཅིང་མཉམ་པར་གཞག་པས་གཉིས་ཀ་མིན་ནོ། །རིག་བྱེད་མིན་པ་ཀུན་སློང་གིས་དགེ་མི་དགེར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་མི་རིགས་ཏེ། བསམ་སྟོབས་ཙམ་ལས་བྱུང་བས་ཡིན་ན། རིག་མིན་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་འབྱུང་བཞི་དང་། མིག་རྣའི་མངོན་ཤེས་ཀྱང་དགེ་བར་ཐལ་ལ། ཀུན་སློང་གི་བསམ་པ་ནི་རིག་མིན་ལ་སེམས་པ་མེད་པས་སྡོམ་པ་ནི་སེམས་པའི་རྒྱུན་ཡིན་པས་རྣམ་བཞག་འདི་དག་བྱེ་སྨྲས་ཀུན་བཏགས་སོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །
各别
གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་རིག་མིན་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས།
略说
དང་པོ། རྣམ༷་རིག༷་མི༷ན་པ་ལ་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་དུ་ཤེས༷་པར་བྱ༷་སྟེ། གང་ཞེ་ན། གནོད་པ་གཞིར་བཅས་སྡོམ༷་པ་ད༷ང་། གནོད་པ་གཞིར་བཅས་ལ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་སྡོམ༷་པ༷་མིན༷་པ༷་དང༷་། གཞན༷་ཕྱོགས་རེ་སྤོང་བའམ་ཕྱོགས་རེར་ཞུགས་པ་བར་མའོ། །དེ་ཡང་གནོད་པ་ནི་ལུས་ངག་གི་མི་དགེ་བདུན་དང་། གཞི་
3-110b
ནི་ཡིད་ཀྱི་གསུམ་མོ། །ཡང་ན་གནོད་པ་ནི་རང་བཞིན་གཞི་ནི་བཅས་པའོ། །
广说
གཉིས་པ་ལ་སྡོམ་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་དང་། གསུམ་ཀ་ཐུན་མོང་དུ་བཤད་པ་གཉིས།
戒律各别说
དང་པོ་ལ་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས། དང་པོ།སྡོམ༷་པ༷་ལ་སོ༷་སོར༷་ཐར༷་བའི་སྡོམ་པ་ཞེས༷་བྱ༷་བ་དང་། དེ༷་བཞིན༷་དུ་ཟག༷་མེ༷ད་ཀྱི་སྡོམ་པ་དང་། བས༷མ་གཏན༷་ལས་སྐྱེས༷་པའི་སྡོམ་པའོ། །གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་སོ་ཐར་བཤད་པ་ལ། དབྱེ་བ། སོ་སོའི་རང་བཞིན། མིང་གི་རྣམ་གྲངས། ལྡན་པའི་གང་ཟག་བཞི། དང་པོ་ལ་དངོས་དང་ཞར་བྱུང་གཉིས། དང་པོ་ལ་བརྒྱད་དུ་དབྱེ་བ་དང་། བཞིར་བསྡུ་བ་གཉིས། དང་པོ། སོ༷་སོར༷་ཐར༷་པའི་སྡོམ་པ་ཞེས༷་བྱ༷་བ་ནི་རྣམ༷་པ་བརྒྱ༷ད་དེ། དགེ་སློང་ཕ་མ། དགེ་སློབ་མ། དགེ་ཚུལ་ཕ་མ། དགེ་བསྙེན་ཕ་མ། བསྙེན་གནས་སོ། །བཤེས་སྤྲིངས་འགྲེལ་བར་དགེ་སློབ་མ་དོར་ནས་བསྙེན་གནས་ལ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བའོ། །གཉིས་པ། གང་ཟག་ཐ་དད་པ་མ་གཏོགས་སྡོམ་པའི་རྫས༷་སུ༷་ནི་རྣ༷མ་པ༷་བཞི༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །དེ་ཡང་དགེ་སློང་ཕ་མའི་སྡོམ་རྫས་འདྲ་ལ། དགེ་སློབ་མ་དང་དགེ་ཚུལ་ཕ་མ་འདྲ་ལ། དགེ་བསྙེན་ཕ་མ་འདྲ་བས་སོ། །འདིར་རྫས་མཚན་ཉིད་ལ་འདོད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
那么，由于当下的动机为主，若以善的因动机而当下的动机由不善或无记所作，戒律也将变为非善吗？回答：若那些动机的意念是见断和修断的不同类，则当下的动机为主；若是同一类，则因动机更为重要。
第三，因时和当下的动机是相同的吗？回答：各种情况都有，从促使开始的善等三种当中，跟随执行的也各自转变为善等三种。这其中，开始和跟随有四种情况：见所断心是促使开始的，五门识是跟随执行的，修所断意识是两者皆是，无漏则两者都不是。特别是，佛陀的因动机无论是善还是无记，当下的动机都是善或无记相似，或者说不会变得低劣，所以跟随动机无论是无记还是善，都只是善而已。另一些人说，佛陀无论行走、起立、睡卧还是安住，任何时候都在禅定中，因此佛陀没有无记，只有善法。如经中所说："大象行走时也在禅定"等。在这方面，身语意不作恶或无过失，所以称为大象。
有部认为佛陀有异熟生（心）、威仪和化心。意识和五门识被说为动机，是指非异熟生的情况，而异熟所生因自然而行无需造作，所以两种动机都不是。同样地，无漏（心）因为无分别且在禅定中，也不是两种动机。
说"无表色依动机变为善不善"是不合理的，因为如果仅由意念之力而生，则与无表同时的四大元素以及天眼天耳神通也应成为善法。而且，无表没有意念的动机，戒律是意念的相续，因此这些安立都是有部的增益。
第二，特别解释无表色分为略说和广说两部分。
首先略说：应知无表色有三种：即防止伤害基础的戒律、持续进入伤害基础的不律仪，以及其他部分断除或部分进入的中间（状态）。这里伤害是指身语的七种不善，基础是指意的三种。或者，伤害是指自性（恶），基础是指制定（恶）。
其次广说：分为别解脱戒的特殊解释和三者共同解释两部分。
第一部分又分总说和别说。总说：戒律分为别解脱戒、无漏戒和由禅定所生的戒。第二部分别说别解脱戒，分为分类、各自性质、名称异名和具戒的人四部分。首先分类又分实际和附带两部分。实际分类又分八类分法和四类归纳两部分。
第一，所谓别解脱戒有八种：比丘、比丘尼、式叉摩那尼、沙弥、沙弥尼、近事男、近事女和近住戒。在《佛子书》注释中，舍弃式叉摩那尼而将近住戒分为两种。
第二，除了人的不同外，戒律实体上有四种。这是因为比丘和比丘尼的戒体相同，式叉摩那尼和沙弥、沙弥尼相同，近事男和近事女相同。此处实体是指特性。


 །བསྙེན་གནས་ལ་གཉིས་སུ་མ་བཤད་པ་ཡུན་ཐུང་བས་སམ། བསྡུ་བ་ལས་ཟ་མ་སོགས་ལའང་སྐྱེ་བར་བཤད་པས་སོ། །དེ་དག་བསྲུང་བྱ་མང་ཉུང་མི་འདྲ་ཡང་སྡོམ་རྫས་ལ་ཁྱད་མེད་པས་མཚ༷ན་འགྱུར་བ་ལ༷ས་མིང༷་ནི༷་
3-111a
འཕོ༷་བ༷་ཙམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར༷། སྔར་གྱི་སྡོམ་པ་མི་གཏོང་ཞིང་གསར་དུ་མི་ཐོབ་པས་སོ། །གཉིས་པ། ཞར་བྱུང་སྡོམ་རྫས་གཅིག་ཐ་དད་དཔྱད་པ་ནི། དགེ་བསྙེན་སོགས་སྡོམ་རྫས་གསུམ་པོ་གང་ཟག་གཅིག་གི་རྒྱུད་ལ་རྫས་ཐ་དད་དུ་ཡོད་དེ། ཐོབ་གཏོང་གི་རྒྱུ་མི་གཅིག་པས་སོ། །འོ་ན་མི་གཅིག་དགེ་བསྙེན་སོགས་གསུམ་ཀ་ཡིན་པ་འགལ་ཞེ་ན། རྫས་བཞི་པོ་རྒྱུད་ལ་ཐ༷་ད༷ད་དུ་ཡོད་ཀྱང་། སྡོམ་རྫས་དེ༷་དག༷་ངོ་བོ་ལ་འགལ༷་བ༷་མེ༷ད་དེ།གཅིག་གིས་བསྲུང་བྱ་གཅིག་འགོག་པ་ལྟ་བུ་མེད་པས། རྒྱུད་ལ་ཐ་དད་དུ་ལྡན་ཆོག་པས་སོ། །དགེ་སློང་ལ་གཞི་ལྔ་ནི་སྤོང་བ་གསུམ་གསུམ་དང་། གླུ་གར་སོགས་ནི་སྤོང་བ་གཉིས་དང་། སྤོང་བ་གཞན་ནི་རེ་རེའོ། །འོན་ཀྱང་གཞི་བསམ་གྱི་ཁྱད་པར་ལས། དགེ་སློང་གིས་སྲོག་གཅོད་སྤོང་བ་ཆེ་ལ། དགེ་ཚུལ་གྱི་འབྲིང་། དགེ་བསྙེན་གྱི་ཆུང་ངོ་། །འོ་ན་དགེ་སློང་དེ་ཉིད་དགེ་ཚུལ་སོགས་སུ་འགྱུར་རོ། །ཞེ་ན། དགེ་སློང་ཞེས་པ་ནི་གཙོ་ཆེ་བས་སོ། །དོན་ལ་སྤོང་སེམས་གཅིག་ལས་དུ་མ་དུས་མི་མཉམ་པ་དང་། ཚིག་སྔ་མ་མེད་པ་ལ། བསྙེན་རྫོགས་སྐྱེ་བ་དང་། ན་སྨད་པ་དག་ནི་སེམས་པའི་ཁྱད་པར་ཁས་བླང་སྟོབས་ཀྱིས་འཐོབ་པ་དང་གཏོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གོང་མའི་ཁོངས་སུ་འོག་མ་འདུ་བས་ན་སྡོམ་པ་གསུམ་ལྡན་ཅེས་བྱའོ། །གཉིས་པ་སོ་སོའི་རང་བཞིན་ནི། འདིར་ཆེད་ཀུན་སློང་དང་། ཉིད་ཐོབ་པར་བཞག་སྟེ། སྲོག་གཅོད་སོགས་སྤང༷་བྱ༷་ལྔ༷་དང་
3-111b
བརྒྱ༷ད་དང་བཅུ༷་དང༷་ནི༷་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་སྤོང༷་བ༷་མནོས༷་པ༷་སྟེ། ཁས་བླང་བ་ལ༷ས་རིམ་པ་བཞིན་དུ་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ཡང་གསོད་རྐུ་འདོད་ལོག་རྫུན་ཆང་སྟེ་ལྔ་པོ་གཏན་དུ་སྤོང་བ་མནོས་པ་ལས་དགེ༷་བསྙེན༷་དང༷་ནི༷། དགེ་བསྙེན་ཉིད་ལ་གནས་པའི་ཆེད་དུ་ཞེས་ཉིད་ངེས་བཟུང་དུ་ཡང་འཆད། ལྔ་པོ་དེའི་སྟེང་དུ། གླུ་གར་རོལ་མོའི་སྒྲ་དང་། ཕྲེང་སྤོས་རྒྱན་ཁ་དོག་འཆང་བ་རྣམས་ཏེ་གར་ཕྲེང་གཅིག་ཏུ་བརྩིས་པའི་དྲུག་ཁྲི་སྟན་མཐོན་པོ་དང་ཆེན་པོ་གཉིས་དང་བདུན། དུས་མིན་གྱི་ཁ་ཟས་ཏེ་བརྒྱད་པོ་ཉིན་ཞག་གཅིག་གི་བར་དུ་སྤོང་བར་མནོས་པ་ནི་བསྙེན༷་གན༷ས་དང༷་། དེ་བརྒྱད་ལས་གར་སོགས་ཕྲེང་སོགས་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བ་དང་། གསེར་དངུལ་ལེན་པ་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་སྤོང་བར་མནོས་པ་ནི་དགེ༷་ཚུལ༷་ལ་གནས་པའི་ཆེད༷་དུ་དང༷་། ལུས་ངག་གི་ལས་སྤང་བྱ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བ་ཡང་དག་པར་མནོས་པ་ལས་ནི་དགེ༷་སློང༷་ཉི༷ད་དེ། སྤོང་བྱ་སྡོམ་དུ་བསྡུས་པ་ཕམ་པ་བཞི། ལྷག་མ་བཅུ་གསུམ། ལྟུང་བྱེད་ལ་སྤང་ལྟུང་སུམ་ཅུ། ལྟུང་བྱེད་འབའ་ཞིག་པ་དགུ་བཅུ། སོར་བཤགས་བཞི། ཉེས་བྱས་བརྒྱ་དང་བཅུ་གཉིས་ཏེ་ཉིས་བརྒྱ་དང་ང་གསུམ་མོ། །གསུམ་པ་ལ་སྤྱིའི་མིང་དང་།སྐད་ཅིག་དང་པོའི་མིང་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པའོ། །དང་པོ། རང་གཞན་གྱི་ལུས་སེམས་གདུང་བ་བསིལ་བས་ཚུལ༷་ཁྲིམས༷་དང༷་ནི༷། མཁས་པས་བསྔགས་པས་ལེགས༷་སྤྱད༷་དང༷་། བྱ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་ལ༷ས་དང༷་།
3-112a
ཉེས་སྤྱོད་སྡོམ་པས་སྡོམ༷་པ༷་ཞེས༷་བྱ༷་བ་རྣམས་ནི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
近住戒没有被解释为两种，是因为时间短暂，或者如《集论》中所说，妓女等人也可以获得近住戒。虽然这些戒律所守护的内容多少不同，但戒体没有差别，因此只是因性别变化而名称改变而已，所以不舍弃先前的戒律，也不新得戒律。
第二，附带探讨戒体是一还是异：近事男等三种戒体在一个人身上是实体各异的，因为获得和舍弃的原因不同。那么，一个人同时是近事男等三者岂不相违？虽然这四种实体在相续中是不同的，但这些戒体在本质上并不相违，因为不存在一种戒体阻止另一种戒体所守护的内容这样的情况，所以在相续中可以有不同的戒体。比丘对于五种基础有各三种断除，对歌舞等有两种断除，其他断除则各一种。不过，因基础和发心的差异，比丘对杀生的断除为大，沙弥的为中，近事男的为小。若问：那么比丘本身也成为沙弥等？答：称为比丘是因为这是主要的。
实际上，从一个断除心可以产生多个非同时的（戒），没有前面的语言也能生起具足戒，对低劣者的批评是因为意念的差异，通过承诺力而获得和舍弃。因为上位包含下位，所以称为"具三戒"。
第二，各自的性质：此处依据发心目的和获得自体而安立。舍弃杀生等五种、八种、十种以及一切所断而承诺，从这些许诺中，按顺序如下理解：即舍弃杀、盗、邪淫、妄语和饮酒等五种永远断除而承诺，由此成为近事男。也解释为"为了住于近事男自体"，"自体"是强调词。在这五种基础上，加上歌、舞、乐声和戴花、涂香、装饰、颜色等（将歌舞算作一项）共六项，再加高广大床两种为七项，非时食为第八项，承诺在一日一夜间断除这八项，即为近住戒。从这八项中将歌舞等、花饰等分为两项，加上受持不拿金银，承诺尽形寿断除，即为"为了住于沙弥"。承诺正确断除身语一切所断业，即为比丘自体。所断总结为戒：四波罗夷、十三僧残、三十尼萨耆波逸提、九十单堕、四悔过、一百一十二恶作，共二百五十三条。
第三，通称名称和第一刹那的名称特别解释。首先，因为使自他身心清凉不受热恼，所以称为"戒律"；因为被智者赞叹，所以称为"善行"；因为是行为的本质，所以称为"业"；因为遮止恶行，所以称为"律仪"，这些是名称的异名。


 །དེ་བཞིན་དུ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ལ་རྩ་བ་དང་རྒྱན་དང་བྱུག་པ་དང་སྤོས་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ༷། །གཉིས་པ། སོར་སྡོམ་ཐོབ་པ་དང༷་པོའི༷་རྣམ༷་པ་རིག༷་བྱེད་དང་རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པ་ནི་སོ༷་སོར༷་ཐར༷་པའི་སྡོམ་པ་ཞེས་བྱ་བ་དང༷་། བྱ༷་བའི༷་ལས་ཀྱི་ལམ༷་ཞེས་བྱ་སྟེ། དང་པོ་ནི་སྡིག་པ་ལས་དང་པོར་ཐར་པ་དང་། སྡོམ་པའི་བྱ་བ་འབྱུང་བའི་ལམ་དངོས་ཡིན་གྱི། སྐད་ཅིག་གཉིས་པ་ཕན་ཆད་དེའི་དོན་མེད་དེ། པྲ་ཏི་མོཀྵ་ཞེས་པ་དང་པོར་ཐར་པ་ཡིན་ན་དེ་ཐར་ཟིན་པ་ཡིན་པས་དང་། ལས་ལམ་གྱི་མཇུག་ཡིན་པས་སོ། །བཞི་པ་ལ་དངོས་དང་ཞར་བྱུང་གཉིས། །དང་པོ། སྡོམ་པ་དེ་སུ་ལ་ལྡན་ན། སོ༷་སོར༷་ཐར༷་དང༷་ལྡན༷་པ༷་དགེ་སློང་སོགས་བརྒྱ༷ད་དོ། །ཕྱི་རོལ་པ་རྣམས་ལ་སོ་ཐར་མེད་དམ་ཞེ་ན། དེ་དག་ལ་སྡོམ་པ་ཙམ་ཡོད་མོད་ཀྱི་སོ་ཐར་སྡོམ་པ་མེད་དེ་ལོག་ལྟ་སོགས་ཀྱིས་ཉམས་པ་དང་། སྲིད་པའི་ཁྱད་པར་ལ་ཐར་པར་འདུ་ཤེས་པས་སྡིག་པ་ལས་གཏན་དུ་ཐར་བྱེད་མིན་པས་སོ། །གཉིས་པ་ཞར་བྱུང་དུ་སྡོམ་པ་གཞན་གཉིས། གང་ཟག་སུ་དང་ལྡན་ཚུལ་དང་། སྐབས་སུ་བབས་པ་སྡོམ་པའི་མིང་ཅན་གཞན་གསུངས་པའི་དོན་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། བས༷མ་གཏན༷་ལས་སྐྱེས༷་པའི་སྡོམ་པ་དང༷་ནི། བསམ་གཏན་གྱི་ཉེར་བསྡོགས་དང་དངོས་གཞི་དེ༷་དང་ལྡན༷་པ༷་རྣམས་དང་ལྡན་ནོ། །ཟག༷་མེ༷ད་སྡོམ་པ་ནི། འཕ༷གས་པའི༷་སེམ༷ས་
3-112b
ཅ༷ན་སློབ་མི་སློབ་རྣམས་དང༷་ལྡན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ་སེམས་ཀྱི་རྗེས་འབྲང་གི་སྡོམ་པ་གང་ཡིན་པ་དང་། བསམ་གཏན་དང་སྤོང་སྡོམ་གྱི་གཞི་མཐུན། ཡིད་དང་དབང་པོའི་སྡོམ་པ་བཤད་པ་དང་གསུམ། དང་པོ།ཐ༷་མ༷་བསམ་གཏན་དང་ཟག་མེད་སྡོམ་པ་གཉི༷ས་ནི༷་སེམ༷ས་རྗེ༷ས་འབྲང༷་སྟེ་མཉམ་པར་བཞག་ན་ཡོད་ལ། མ་བཞག་ན་མེད་པས་སོ། །སོར་སྡོམ་ནི་གཡེང་བ་དང་། སེམས་མེད་པའི་རྗེས་སུའང་བྱེད་པས་མིན་ནོ། །གཉིས་པ། ཡང་སྤོང་བའི་སྡོམ་པ་ཞེས་བཤད་པ་གང་ཞེ་ན། བར༷་ཆ༷ད་མེ༷ད་པའི་ལམ༷་དགུ་དག་ཏུ་སྐྱེས༷་པའི་བསམ་གཏན་དང་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་དེ༷་གཉི༷ས་ཡིན་ལ། འོ་ན་བར་ཆད་མེད་ལམ་ཐམས་ཅད་དམ་ཞེ་ན། མིན་ཏེ་དང་པོའི་ཉེར་བསྡོགས་མི༷་ལྕོག༷ས་མེ༷ད་པ་ལ༷་སྤོང༷་སྡོམ་ཞེས༷་བྱ༷་སྟེ། དེས་འཆལ་ཁྲིམས་དང་དེའི་ཀུན་སློང་ཉོན་མོངས་རྣམས་སྤོང་བས་སོ། །བསམ་སྡོམ་དང་སྤང་སྡོམ་ཡིན་མིན་ལ་མུ་བཞི་ལས། དང་པོ་བསམ་སྡོམ་ཡིན་ལ་སྤང་སྡོམ་མིན་པ། མི་ལྕོགས་མེད་པའི་བར་ཆད་མེད་ལམ་མ་གཏོགས་པའི་ཟག་བཅས་བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པའོ། །གཉིས་པ། ཉེར་བསྡོགས་ཀྱི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་གྱི་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པའོ། །གཉིས་ཡིན་མི་ལྕོགས་མེད་པའི་བར་ཆད་མེད་ལམ་གྱི་བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པའོ། །གཉིས་མིན་ནི་དེ་ལས་མ་གཏོགས་པ་མི་ལྕོགས་མེད་པའི་ལམ་མ་གཏོགས་པའི་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པའོ། །དེ་བཞིན་ཟག་མེད་སྤོང་སྡོམ་ལ་མུ་བཞིའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །གསུམ་པ། ཡང་སོ་སོར་ཐར་པ་ལས། ལུས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལེགས་པ་སྟེ། །ངག་གི་སྡོམ་པ་ལེགས་པ་ཡིན། །ཡིད་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལེགས་པ་སྟེ། །ཐམས་ཅད་
3-113a
དུ་ནི་སྡོམ་པ་ལེགས། །ཞེས་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་མདོ་ལས། གང་ཡང་མིག་གི་དབང་པོ་སྡོམ་པས་བསྡམས་ཏེ་གནས་སོ་ཞེས། ཡིད་དང་དབང་པོའི་སྡོམ་པ་དེ་རིག་བྱེད་མིན་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན་མིན་ཏེ། ལྟུང་བ་དང་དེའི་གཉེན་པོ་ཤེས༷་བཞིན༷་པ་དང༷་ནི༷་སྤོང་སེམས་མ་བརྗེད་པའི་དྲ༷ན་པ་དག༷་དང་གཉི༷ས་ནི་ཡི༷ད་དང༷་དབ༷ང་པོའི༷་སྡོམ༷་པ༷་ཡི༷ན་ཏེ། ཡིད་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་དང་དབང་པོ་ཡུལ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་སྤངས་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
同样，戒律的异名还有"根本"、"庄严"、"涂香"和"熏香"等。
第二，别解脱戒获得的最初形态，表色和无表色称为"别解脱戒"和"作业道"。第一种名称是因为最初从罪恶中解脱，第二种名称是因为它是生起律仪行为的直接道路。第二刹那以后这些含义就不存在了，因为"别解脱"（梵文Prātimokṣa）意为"最初解脱"，而那时已经解脱，且已经是业道的结尾。
第四，分为正文和附带两部分。首先，谁具有这些戒律？具有别解脱戒的是比丘等八种人。外道们没有别解脱戒吗？他们虽有某种戒律，但没有别解脱戒，因为被邪见等所损害，且他们将某种特殊的存在状态认为是解脱，因而不是永远从罪恶中解脱的方法。
第二，附带说明其他两种戒律：何人如何具有以及适时解释其他被称为戒律的名称含义，共两部分。首先，禅定所生戒与具有禅定近分和根本定的人相应。无漏戒则与有学、无学圣者相应。
第二部分包括哪些是随心转戒、禅定戒与断除戒的共同点、意与根律仪的解释，共三部分。首先，后两种禅定戒和无漏戒是随心转的，因为入定时有，不入定时则无。别解脱戒则不是，因为散乱和无心时也随之而行。
第二，所说的断除戒是什么？在九种无间道中生起的禅定戒和无漏戒这两种。那么，是所有的无间道吗？不是，初禅近分无所有处被称为"断除戒"，因为它能断除破戒和引起破戒的烦恼。
关于禅戒和断戒的是非关系有四种情况：首先，是禅戒但不是断戒的，是除无所有处无间道外的有漏禅定戒。第二，是断戒但不是禅戒的，是近分定无间道的无漏戒。第三，二者皆是的，是无所有处无间道的禅定戒。第四，二者皆非的，是除了无所有处的无间道以外的无漏戒。同样，关于无漏戒和断戒的四种情况也应理解。
第三，又如《别解脱经》中说："身律仪善，语律仪善，意律仪善，一切处律仪善。"以及《戒蕴经》中说："以眼根律仪防护而住"等，所说的意和根律仪是否是无表色？不是，因为了知堕罪和对治、不忘失断除意念的正知和正念这两者是意和根律仪，因为它们断除意的恶行和根对境的享用。


 །
三者共同说
གཉིས་པ་དེ་གསུམ་ཐུན་མོང་དུ་བཤད་པ་ལ། ལྡན་ཚུལ། འཐོབ་ཚུལ། གཏོང་ཚུལ། རྟེན་དང་བཞི།
具有
དང་པོ་ལ་དངོས་དང་ཞར་བྱུང་གཉིས། དང་པོ་ལ། རིག་མིན་དངོས་དང་། རིག་བྱེད་ཀྱི་ལྡན་ཚུལ་གཉིས་ལས། དང་པོ་ལ། སོ་ཐར། སྡོམ་མིན་བསམ་གཏན་དང་ཟག་མེད། བར་མའི་ལྡན་ཚུལ་ཞར་བྱུང་བཞི་ལས། དང་པོ། སོ༷་སོར༷་ཐར༷་པ་ལ་གན༷ས་པ་ཇི༷་སྲི༷ད་དུ༷་གཏོང་རྒྱུས་མ༷་བཏང༷་གི་བར༷་དག༷་ཏུ་རྟག་ཏུ་ད༷་ལྟ༷ར་གྱི༷་རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པ་དག་དང་ལྡན༷་ལ། སྐ༷ད་ཅི༷ག་མ༷་དང༷་པོ༷་ཕྱིན༷་ཆ༷ད་སྡོམ་པ་འདས༷་པ༷་རྣམས་ཀྱི་ཐོབ་པ་དང༷་ཡང་ལྡན་ནོ། །དེ་ཡང་སོར་སྡོམ་སེམས་ཀྱི་རྗེས་འབྲང་མིན་པས་གཏོང་རྒྱུས་མཚམས་བཅད་པ་དང་། མ་འོངས་པའི་ཐོབ་པ་མ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་ད་ལྟ་བ་ཁོ་ན་དང་ལྡན་པར་བཤད་དོ། །གཉིས་པ། སྡོམ༷་མིན༷་གན༷ས་པ༷འང་སྡོམ་པ་དེ༷་དང༷་འདྲ༷་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །གསུམ་པ། བས༷མ་གཏན༷་གྱི་སྡོམ༷་པ་དང༷་ལྡན༷་པ༷་ནི༷་
3-113b
ད་ལྟ་བར་མ་ཟད་རྟག༷་ཏུ༷་གཏོང་རྒྱུས་བར་ཆོད་པའི་ཡང་འདས༷་པ་དང༷་། བར་མ་ཆོད་པའང་མ༷་འོངས༷་ཀྱི་སྡོམ་པ་དང༷་ཡང་ལྡན་ནོ། །བསམ་གཏན་སྡོམ་པ་སེམས་ཀྱི་རྗེས་འབྲང་ཡིན་པས། སྐད་ཅིག་དང་པོར་ཡང་ཚེ་གཞན་དང་། འདིར་བཏང་བའི་བསམ་སྡོམ་འདས་པ་ཐོབ་ལ། འོན་ཀྱང་ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་གྱིས་བསྡུས་པ་ནི་མ་གཏོགས་སོ། །ཞེས་འཆད། འདས་འོངས་ལྡན་ཞེས་ཁོ་རང་གི་གྲུབ་མཐའ་འོ། །འཕ༷གས་པའི་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་ནི༷། དང༷་པོ༷་སྡུག་བསྔལ་ཆོས་བཟོད་ཀྱི་ཚེ་ན་འདས༷་པའི་ཐོབ་པ་དང༷་ལྡན་པ་མིན༷་ཏེ། ཟག་མེད་ཀྱི་ལམ་སྔོན་བསྐྱེད་མ་མྱོང་བས་སོ། །གཞན་བསམ་གཏན་སྡོམ་པ་དང་འདྲ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ནི་འདས་འོངས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པའོ། །ད་ལྟའི་དབང་དུ་ན་ཟག་བཅས་བསམ་གཏན་ལ་མཉམ༷་པར་བཞག༷་པ་དང་། འཕ༷གས་ལ༷མ་ལ་གན༷ས་པ་དེ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ན། བསམ་གཏན་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་དེ༷་གཉི༷ས་ད༷་ལྟར༷་བ་དང༷་ཡང་ལྡན༷་གྱི། མཉམ་གཞག་ལས་ལངས་ན་མིན་ཏེ། དེ་དག་ད་ལྟ་བ་ནི་མཉམ་བཞག་གི་སེམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བས་སོ། །འདས་མ་འོངས་ཀྱི་ཐོབ་པ་ནི་མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་ཚེ་དང་། གཏོང་རྒྱུ་མ་བྱུང་གི་བར་དུ་ལྡན་ནོ་ཞེས་གྲུབ་མཐའ་འོ། །བཞི་པ་ལ་སྤྱིའི་ལྡན་ཚུལ་དང་། བྱེ་བྲག་སྡོམ་སྡོམ་མིན་ཅན་ལ་ལྡན་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། བ༷ར་མའི་སྡོམ་པ་ལ་གན༷ས་པ་ལ༷། གལ་ཏེ་རིག་བྱེད་མིན་པ་ཡོ༷ད་ན༷་སྐད་ཅིག་དང༷་པོ༷་ལ་ད་ལྟའམ་བར༷་གྱི་དང༷་
3-114a
ལྡན་ལ་མ་བཏང་གི་བར་དུ་ཕྱིན༷་ཆ༷ད་དུ༷ས་ནི༷་འདས་ད་ལྟ་གཉི༷ས་དང༷་ལྡན་པ་ཡང་ངོ༷་། །གཉིས་པ། སྡོམ༷་མིན༷་ལ་གན༷ས་པ༷་བར་མའི་དགེ༷་བའི༷་རིག་བྱེད་མིན་པ་དང༷་། སྡོམ༷་ལ༷་གན༷ས་པ༷་བར་མའི་མི༷་དགེ༷་བའི༷་རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པ་དང་ལྡན༷་པ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན་ཡོད་དེ། ཇི༷་སྲི༷ད་དུ༷་སྡོམ་མིན་ཤན་པ་སོགས་ཀྱང་རབ༷་ཏུ་དང༷་བའི་ཤུགས་དང་ལྡན་པས་ཕྱག་འཚལ་བ་སོགས་དང་། སོར་སྡོམ་ཅན་ཡང་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཤུགས༷་དྲག༷་པ་དང་ལྡན་པས་སྲོག་ཆགས་གསོད་པ་རྐུ་སོགས་བྱེད་པར༷་དེ་སྲིད་དུ་དགེ་མི་དགེའི་རིག་མིན་དང་ལྡན་པས་སོ། །གཉིས་པ་རིག་བྱེད་ལྡན་ཚུལ་ལ། ལུས་ངག་གི་རིག་བྱེད་ལྡན་ཚུལ་དངོས་དང་འཕྲོས་དོན་གཉིས། དང་པོ། ལུས་ངག་གི་རྣམ༷་པར་རིག༷་བྱེ༷ད་ནི༷། སྡོམ་སྡོམ་མིན་བར་གནས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལ༷་རིག་བྱེད་དངོས་སུ་བྱེ༷ད་པ༷་དག༷་ལ༷་ད༷་ལྟ༷་བར་དང་ལྡན༷་ལ། བྱེད་པ་དེ་གཏོང་རྒྱུས་མ༷་བཏང༷་གི་བར༷་དུ༷་དང་པོའི་སྐ༷ད་ཅི༷ག་མ༷་ཕྱིན༷་ཆ༷ད་འདས༷་པ་དང་ཡང་ལྡན༷་ལ། མ༷་འོངས༷་པ་དང་ལྡན་པ་མེ༷ད་དེ་རིག་བྱེད་སེམས་ཀྱི་རྗེས་འབྲང་མིན་པས་དང་། བེམ་པོ་ཡིན་པས་དེ་ལྟ་བུའི་ནུས་པ་མེད་དོ།

三者共同说
第二，对三种戒律的共同解释分为：具有方式、获得方式、舍弃方式和所依四部分。
具有
首先分为正说和附带两部分。正说又分为无表色本身和表色的具有方式两部分。第一部分包括别解脱戒、不律仪、禅定和无漏戒以及中间（戒）的具有方式四个附带部分。
第一，住于别解脱戒者，只要未被舍弃因素所舍弃，就一直具有现在的无表色，从第一刹那以后，也具有过去戒的得。这是因为别解脱戒不随心转，所以由舍弃因素划定界限，而未来的得尚未产生，所以解释说第一刹那只具有现在（戒）。
第二，住于不律仪者也应知与住戒者相同。
第三，具有禅定戒者，不仅具有现在（戒），而且常常具有被舍弃因素所中断的过去（戒），以及未被中断的未来戒。因为禅定戒是随心转的，所以在第一刹那也获得前世和今生已舍弃的禅定戒的过去（得），不过，由顺决择分所摄的除外。这是他们自己宗派关于具有过去未来（戒）的主张。
圣者的无漏戒，在最初苦法忍时不具有过去的得，因为以前未曾生起过无漏道。其余与禅定戒相同。这是就过去未来而言。
就现在而言，安住于有漏禅定的入定者和住于圣道的圣者入定时，具有现在的禅定和无漏这两种戒。从入定中出来则不具有，因为这些现在戒随入定心而转。过去未来的得在未入定时和未生起舍弃因素之前也具有，这是他们的宗派主张。
第四，分为总的具有方式和特别解释具戒与不律仪者的具有方式两部分。首先，住于中间律仪者，如果有无表色，在第一刹那具有现在或中间（戒），其后直到未舍之前，具有过去和现在两者。
第二，住于不律仪者是否具有中间善的无表色？住于律仪者是否具有中间不善的无表色？有的。只要不律仪者（如）屠夫等人具有强烈信心而礼拜等，以及持戒者也因强烈烦恼而杀生、偷盗等，在此期间就具有善与不善的无表色。
第二，表色的具有方式，分为身语表色的具有方式本身和相关内容两部分。首先，对于身语表色，所有住于戒、不律仪和中间者实际表现出表色时，具有现在（表色）。只要未被舍弃因素所舍弃，从第一刹那之后也具有过去（表色）。不具有未来（表色），因为表色不随心转，且是物质性的，没有这样的能力。


 །སྒྲིབ༷་ལ་ལུང་མ་བསྟན་པ༷་ཡི་རིག་བྱེད་དང༷་ནི༷། མ༷་སྒྲིབ༷་ལུང་མ་བསྟན་པ༷་ཡི་རིག་བྱེད་དག་ལ་མ་འོངས་མི་ལྡན་པར་མ་ཟད་འདས༷་པ༷་དག༷་དང༷་ལྡན༷་པ༷འང༷་མེ༷ད་དེ། ལུང་མ་བསྟན་པའི་ཆོས་རྣམས་སྟོབས་ཆུང་ལ་དེ་དང་ལྷན་སྐྱེས་ཀྱི་ཐོབ་པའང་སྟོབས་ཆུང་བས། ཆོས་དེ་འགགས་ནས་དེའི་ཐོབ་པ་སྔ་ཕྱིར་
3-114b
འདྲེན་མི་ནུས་པས་སོ། །ཐོབ་པ་ཐམས་ཅད་སེམས་སྟོབས་ཆེ་ཆུང་གིས་འབྱེད་པས། སྔ་མའི་ཤུགས་ཀྱིས་ཕྱི་མ་འཕེན་ནུས་ཞིག་ལ་འདས་འོངས་ཐོབ་པར་འཁྲུལ་པའོ། །དེ་ཡང་དེ་ལས་བྱུང་ཙམ་མིན་གྱི་རྒྱུ་ནུས་པ་ཐོགས་མེད་དུ་ངེས་པ་འདྲ་ཞིག་ལའོ། །གཉིས་པ་ལ་གཉིས། སྡོམ་མིན་གྱི་རྣམ་གྲངས་དང་། རིག་རིག་མིན་དང་ལྡན་ཚུལ་གྱི་མུའོ། །དང་པོ། ལུས་ངག་མི་སྡོམ་པས་སྡོམ༷་པ༷་མིན༷་པ་དང༷་། དམ་པས་སྨད་ཅིང་འབྲས་བུ་ཡིད་མི་འོང་སྐྱེད་པས་ཉེས༷་སྤྱོ༷ད་དང༷་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཡིན་པས་འཆལ༷་བའི༷་ཚུལ༷་ཁྲི༷མས་དང་། ལུས་ངག་གི་ལས་ཡིན་པས་ལ༷ས་དང་། དངོས་ཀྱིས་བསྡུས་པས་ལ༷ས་དེའི༷་ལམ༷་ཞེས་བྱ་བ་རྣམས་ནི་རྣམ་གྲངས་སོ། །གཉིས་པ། འདིར་རིག་བྱེད་དང་རིག་བྱེད་མིན་པ་ལྡན་མི་ལྡན་ལ་མུ་བཞི་སྟེ། རིག་བྱེད་དང་ལྡན་ལ་རིག་མིན་མི་ལྡན་པ་ནི། སྡོམ་སྡོམ་མིན་གཉིས་ཀ་མིན་པའི་བར༷་མ༷་དོར༷་གན༷ས་པ་ཞིག་གིས་སེམ༷ས་ཞན༷་པ༷་སྟེ། ཀུན་སློང་དྲག་པོ་མིན་པའི་སེམས་ཀྱིས་དགེ་མི་དགེ་གང་རུང་བྱེ༷ད་ན༷་སེམས་ཞན་པས་རིག་མིན་སློང་མི་ནུས་པས་རྣམ༷་རིག༷་བྱེད་ཁོ་ན་ཉི༷ད་དང༷་ལྡན༷་ལ་ཞེས་པ་དགེ་མི་དགེའི་སེམས་ཞན་པས་ཀྱང་རིག་བྱེད་མིན་པ་སྐྱེད་མི་ནུས་ན་ལུང་མ་བསྟན་གྱིས་བྱེད་ན་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས། སེམས་ཞན་པ་ཞེས་པས་སེམས་དྲག་པོས་བྱེད་ན་རིག་རིག་མིན་དང་ལྡན་ནོ། །ཞེས་སོ། །འདི་སྤྱིར་བཏང་སྟེ་དམིགས་བསལ་ནི། རྫས་བྱུང་དངོས་པོ་བདུན་དང་།
3-115a
སྲོག་གཅོད་སོགས་ལས་ལམ་རྣམས་སེམས་ཞན་པ་དང་ལུང་མ་བསྟན་གྱིས་བྱེད་ཀྱང་རིག་མིན་དང་ལྡན་ནོ། །ཚེ་འདིའི་རྣམ༷་པར་རིག༷་བྱེད་བཏང༷་བ་དང༷་། ཕྱི་མའི་རྣམ་རིག་མ༷་སྐྱེས༷་པའི༷་འཕ༷གས་པའི༷་གང༷་ཟག༷་ནི་ཟག་མེད་ཀྱི་རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པ་ཁོ་ན་དང་ལྡན་ནོ། །དེ་ལ་རིག་བྱེད་ནི་འགགས་ཤིང་མ་སྐྱེས་པས་མེད་ལ། ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པའི་ཐོབ་པ་ངེས་པར་ལྡན་པས་སོ། །འདིར་སོ་སྐྱེ་དཔེ་མ་བརྗོད་པ་དེ་བསམ་གཏན་ཐོབ་པ་ཚེ་རྗེས་ནས་རིག་བྱེད་མ་སྐྱེས་པ་ལ་དེ་ཡོད་ཀྱང་། སྤྱིར་བྱིས་པ་ལ་མ་ངེས་འཕགས་པ་ལ་ངེས་པས་སོ། །འཕགས་པ་བཞིན་ཅིག་ཤོས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲ་བ་ཡོད་ཅེས་ཀྱང་ཟེར། འཕགས་ལ་དཔེ་བརྗོད་པས་ས་འཕོས་པའི་དབང་དུ་སྟེ། མ་འཕོས་པ་སོ་སྐྱེས་བསམ་གཏན་ཐོབ་པ་འཕོ་བ་ལའང་དེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་ལྡན་སྡོམ་སྡོམ་མིན་གཉིས་རིག་བྱེད་དང་བཅས་པའོ། །གཉིས་མིན་གཟུགས་མེད་ཀྱི་སོ་སྐྱེ་དང་། སོ་སྐྱེ་འདོད་ཆགས་མ་བྲལ་བ་ཤི་ནས་རིག་བྱེད་མ་བྱུང་བའོ། །དེ་བཞིན་སྡོམ་དང་ལྡན་ལ་བར་མ་དང་མི་ལྡན་པ་སོགས་ལའང་མུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །
所得
གཉིས་པ་འཐོབ་ཚུལ་ལ། སྡོམ། སྡོམ་མིན། བར་མ་འཐོབ་ཚུལ་གསུམ།
得戒律分法
དང་པོ་ལ། རྒྱུ་གང་ལས་ཐོབ་པ་དང་། གཞི་གང་ལས་ཐོབ་པ་གཉིས།
何因所得
དང་པོ།བསམ་གཏན། ཟག་མེད། སོར་ཐར་ཐོབ་རྒྱུ་གསུམ་ལས།
得禅定戒因
དང་པོ། བས༷མ་གཏན༷་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པའི་སྡོམ་པ་ནི་ཟག་བཅས་བས༷མ་གཏན༷་གྱི༷་དངོས་གཞི་ཉེར་བསྡོགས་གང་རུང་གི་ས༷་པའི་སེམས་ཉི༷ད་ཀྱིས་འཐོབ༷་སྟེ། དེ་དག་དང་དུས་མཉམ་དུ་འབྱུང་བས་སོ། །
得无漏戒因
གཉིས་
3-115b
པ། ཟག༷་མེ༷ད་སྡོམ་པ་ནི༷་འཕ༷གས་པ་ཟག་མེད་ཀྱི་བསམ་གཏན་ས་དྲུག་གི་སེམས་ཐོབ་པ་དེས༷་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
有覆无记的表色以及无覆无记的表色，不仅不具有未来，也不具有过去，因为无记法力弱，与之俱生的得也力弱，所以法灭后，其得不能引生前后（相续），所有的得都由心力大小而区分，前者的力量能够引发后者，才会错认为具有过去未来的得。这不仅仅是因为从其产生，而是对于因的功能确实无碍的情况而言。
第二分为两部分：不律仪的异名和表无表具有方式的类别。首先，因为不防护身语，所以称为"不律仪"；因为被圣者呵责且能产生不悦意果报，所以称为"恶行"；因为是戒律的相违品，所以称为"破戒"；因为是身语业，所以称为"业"；因为是实际所摄，所以称为"业道"，这些是其异名。
第二，关于表色和无表色具有与否有四种情况：具有表色而不具有无表色的情况是，住于非戒非不律仪的中间位者以弱心，即非强烈动机的心行善或不善时，因心力弱不能引起无表色，所以只具有表色。这是说，如果弱善心或不善心都不能生起无表色，更何况无记心呢？"弱心"一词表明，若以强烈的心行动，则具有表色和无表色。
这是一般情况，特殊情况是：实物性七事以及杀生等业道，即使以弱心和无记心行动，也具有无表色。
舍弃了今世的表色，未生起来世表色的圣者，只具有无漏无表色。这是因为表色已灭未生所以不存在，而无漏戒的得必定具有。此处未举凡夫为例，是因为获得禅定的命终者虽未生表色但具有（无表色），但一般而言凡夫不确定，圣者确定。也有说凡夫也与圣者相似。之所以举圣者为例是就转界而言，未转界的凡夫获得禅定而转界也是如此的缘故。
二者俱有是指具戒和不律仪二者都伴有表色。二者俱无是指无色界凡夫，以及未离欲染的凡夫死后未生起表色的情况。同样地，对于具戒而不具中间（戒）等情况也应了解各类别。
所得
第二，获得方式分为：戒、不律仪、中间戒的获得方式三部分。
得戒律分法
首先，包括从何因所得和从何基础所得两部分。
何因所得
首先，禅定戒、无漏戒、别解脱戒的获得原因三部分。
得禅定戒因
首先，禅定所生戒是通过有漏禅定正禅或近分定之地的心而获得的，因为它们是同时生起的。
得无漏戒因
其次，无漏戒是圣者通过获得无漏禅定六地之心而得到的。
;


 །
得别解脱戒因
གསུམ་པ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས།
总义
དང་པོ་ལ་དངོས་དང་། འཕྲོས་དོན་གཉིས་ཀྱི། དང་པོ། སོ༷་སོ༷ར་ཐར༷་ཞེས༷་པ༷་ཡི་སྡོམ་པ་ནི་གཞན༷་མཁན་སློབ་ཀྱིས༷་གསོལ་བ་དང་བརྗོད་པ་སོགས་ཀྱི་རྣམ༷་པ་རིག༷་བྱེ༷ད་པ་དང་། སོ༷གས་ཀྱིས༷་རང་གི་སེམས་དང་། ལུས་ངག་གི་རིག་བྱེད་ཀྱིས་ཀྱང་ཐོབ་བོ། །དེ་ཡང་དགེ་སློང་ཕ་མ་དགེ་སློབ་མའི་སྡོམ་པ་རྣམས་ནི་དགེ་འདུན་ལས་ཐོབ་ལ། དགེ་བསྙེན་ཕ་མ། དགེ་ཚུལ་ཕ་མ། བསྙེན་གནས་རྣམས་ནི་གང་ཟག་ལས་སོ། །ཁ་ཅིག་བསྙེན་པར་རྫོགས་པའི་ཚུལ་བཅུ་བཟུང་ཕྱིར་སོགས་སྒྲ་གསུངས་པར་འདོད་དེ། བདེན་མཐོང་ཚུར་ཤོག་སོགས་སོ། །བདུན་ནི་ཇི༷་སྲི༷ད་འཚོ༷་བ་སྲོག་གི་མཐའ་དང༷་། བསྙེན་གནས་ནི་ཉིན༷་ཞག༷་གི་མཐའ་སྟེ་ཉིན་ཞག་གཅིག་ཏུ༷་སྡོམ༷་པ༷་ཡང༷་དག༷་པར་བླང༷་བར༷་བྱ༷འོ། །གལ་ཏེ་འཚོ་བའི་འོག་ཏུ་བླང་པོ་ཡོད་ཀྱང་ལུས་སྐལ་བ་མི་འདྲ་བ་དང་། དེས་ཀྱང་ཚེ་ཕྱི་མ་དེར་སྦྱོར་བ་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་དང་། མི་དྲན་པས་སྡོམ་པ་མི་སྐྱེ་ན། ཉིན་ཞག་གི་འོག་ཏུ་བསྙེན་གནས་སྡོམ་པ་མི་སྐྱེ་བ་ལ་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། མདོ་ལས། ཞག་གཅིག་ཏུ་གསུངས་ཕྱིར་མེད་པར་ཤེས་ཟེར། དེ་མེད་པས་མི་སྐྱེའམ་གདུལ་བྱས་སྲུང་མི་ནུས་པར་གཟིགས་ནས་ཡིན་ཟེར་ན། འདུན་བཟང་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་རྒྱུ་མཚན་བརྟགས་མི་ནུས་ཏེ། 
3-116a
འདུལ་དོན་མཐའ་དག་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཟེར། སློབ་དཔོན་ནི་མདོ་ལས་དེ་ལྟར་གསུངས་ཀྱི་ཉིན་ཞག་གི་འོག་ཏུ་སྐྱེ་བ་ལ་རིགས་པ་དང་འགལ་བ་མེད་ཟེར་མོད།ནུས་ན་ཇི་སྲིད་འཚོ་དང་། མིན་ན་ཞག་རེ་བཞིན་བླང་བ་ལ་དྲན་པ་གསོ་བ་སོགས་དགོས་པ་དུ་མ་ཡོད་ཅིང་། གཞན་མི་དགོས་པས་སོ། །གཉིས་པ། ཉིན༷་ཞག༷་གཅིག་གི་མཐའ་པ༷་ཡི༷་སྡོམ༷་མིན༷་ནི་མེ༷ད་དེ།བདག་ཉིན་ཞག་གཅིག་ཏུ་སྡོམ་མིན་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས། སྡོམ་མིན་དེ༷་ཉིན་ཞག་གཅིག་གཅིག་ཏུ་གནས་པ། དེ༷་ལྟ༷ར་ནོ༷ད་པ་མེ༷ད་པས་སོ། །ཅེས་གྲ༷གས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་སྡོམ་མིན་ནི། ཇི་སྲིད་འཚོ་བར་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱེ་སྨྲ་ལ་གྲགས་ཀྱང་། དེ་ལྟར་ལེན་པ་མེད་པས་མེད་པར་འགྱུར་ན་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་གྱི་སྡོམ་མིན་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། ལས་སྨད་པ་ཡིན་པས་ལེན་པ་མེད་པས་དང་། གལ་ཏེ་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་དུ་སྲོག་གཅོད་པས་འཚོ་བར་བྱའོ་སྙམ་པ་ཉིད་ལེན་པར་འདོད་ན། ཉིན་ཞག་པའང་ཡོད་པས་དང་། གྲོ་བཞིན་སྐྱེས་ཀྱི་རྟོགས་བརྗོད་ལས་ཉིན་ཞག་པའི་སྡོམ་དང་སྡོམ་མིན་གསུངས་པས་སོ། །མདོ་སྡེ་བས་མི་དགེ་བའི་སེམས་པ་ལ་སྡོམ་པ་མིན་པར་འདོད་དོ། །
各别
གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ལ། བསྙེན་གནས། དགེ་བསྙེན་ཐོབ་ཚུལ་གཉིས།
得斋戒因
དང་པོ་ལ། སྡོམ་པ་ལེན་ཚུལ། བསྲུང་བྱའི་ངོ་བོ། སྡོམ་པའི་རྟེན་ངོས་བཟུང་བ་གསུམ། དང་
3-116b
པོར། མ་གུས་པ་སྤང་ཕྱིར་སྟན་དམའ༷་བར༷་ཙོག་པུའམ་པུས་བཙུགས་སུ་འདུག༷་ནས་ཐལ་སྦྱར་རམ་ལག་པ་བསྣོལ་ཏེ། ངག་གིས་སློབ་དཔོན་གྱིས་སྨྲས༷་པའི་རྗེས་སུ་བཟླས༷་པ༷་ཡིས༷་ཡིན་གྱི་། སྨྲས་པའི་རྗེས་སུ་མི་ཟློས་པར་སྔར་དང་ཁ་མཉམ་སྟེ་སྨྲས་པས་མིན་ཏེ། དེ་གཞན་ལས་ནོད་པར་མི་འགྱུར་བས་སོ། །ནར་མ་ལས་རྒྱན་གསར་པས་མི༷་བརྒྱན༷་པ་དང་། དུས་ནི་ད་ནས་སང་གི་ནམ༷་ནི༷་ལང༷ས་ཀྱི་བར༷་དུ༷། ཡན་ལག་མ་ཚང་ན་བར་མར་འགྱུར་བས། བསྙེན༷་གན༷ས་ཀྱི་ཡན༷་ལག༷་བརྒྱད་པོ་ཚང༷་བར༷་ནི༷་ནོད་དགོས་ཏེ། སྤོང་བ་རྣམས་ཕན་ཚུན་རག་ལས་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
得别解脱戒因
第三部分分为总义和各别两部分。
总义
首先包括正文和相关内容两部分。正文：所谓别解脱戒，是通过他人—亲教师和轨范师的请白和羯磨等表色，以及自己的心和身语表色也能获得。其中，比丘、比丘尼、式叉摩那尼的戒是从僧团获得，近事男、近事女、沙弥、沙弥尼、近住戒则从个人获得。有些人认为说"等"字是为了包括具足戒的十种方法，如见真理、善来等。
七种（别解脱戒）是尽形寿，即以生命为期限，而近住戒是以日夜为期限，即应当正受持一日一夜的戒律。如果说，虽然在尽形寿之后还有后世，但因为身体机缘不同，且未在后世做相关准备，以及不能忆念，所以戒不会生起，那么为什么日夜之后近住戒不会生起呢？据说因为经中说"一日"，所以知道没有（超过一日的近住戒）。是因为没有这种（长期近住戒）所以不生起，还是因为佛陀观察到所化众生不能守持而（规定一日）？善友说不能考察这样的原因，因为一切调伏内容都是遍知者的境界。论师则说经中虽然这样说，但日夜之后生起（近住戒）不违背道理。能力强时尽形寿受持，若不能则每日受持，有助于恢复正念等许多功德，不需要其他原因。
第二，不存在以一日一夜为期限的不律仪。因为没有"愿我在一日一夜中具有不律仪"这样的受持方式，所以一日一夜的不律仪不存在，这是众所周知的。因此，虽然在有部中认为不律仪是尽形寿的，但若因为没有这样受持而不存在，那么尽形寿的不律仪也不应存在，因为作为应受呵责的业，没有人会去受持；如果认为"尽形寿以杀生为生"这一想法本身就是受持，那么一日一夜的（不律仪）也应存在；而且在《贤愚经》中也提到一日一夜的戒律和不律仪。经部认为不善思是不律仪。
各别
第二，各别部分分为获得近住戒和获得近事（戒）两部分。
得斋戒因
首先，包括受戒方式、所护持的本体和确认戒体所依三部分。第一，为了避免不恭敬，应坐在低座上，结跏趺坐或跪坐，合掌或交叉手臂，用语言随诵老师所说的内容，而不是不随诵老师所说，与前人一样同时念诵，因为那样就不是从他人获得了。在《本生》中说，不以新饰品装饰，时间是从现在到明天日出为止。如果支分不完整就成为中间（戒），所以应当完整受持近住戒八支，因为诸断（恶）相互依赖。


 །ནང༷ས་པར༷་ཉི་མ་མ་ཤར་ཞིང་ཟས་མ་ཟོས་གོང་དུ་ངོ་ཚ་ཁྲེལ་ཡོད་པས་ཡུལ་གཞན༷་ལ༷ས་བསྙེན་གནས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ནོད༷་པར༷་བྱའོ༷། །གཞན་དེ་ཡང་འདུལ་བར་དགེ་སློང་ལས་ལེན་པར་བཤད་ལ། གནས་འཇོག་གི་མདོ་ལས། དགེ་སྦྱོང་ངམ། བྲམ་ཟེ་གཞན་གང་ཡང་རུང་བ་ཞེས་ཆོ་ག་ཤེས་པ་ཙམ་གྱིས་ཆོག་པར་བཤད་ལ། རྣམ་པར་གཏན་ལ་དབབ་པར་བསྡུ་བ་ལས། ཡུལ་མེད་ན་རང་གིས་ལེན་པའང་བཤད་ཅིང་ཚེ་གང་གི་བསྙེན་གནས་གནས་གཅིག་ཏུ་ལེན་པའང་བཤད་དོ། །གཉིས་པ་ཡན་ལག་གསུམ་སོ་སོར་བཤད་པ་དང་། ཡན་ལག་ཕྱི་མ་གཉིས་ཀྱི་དགོས་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། ཅིའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་བརྒྱད་དུ་བཤད་ཅེ་ན། རང་བཞིན་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་སྤང་བའི་ཕྱིར་ཚུལ༷་ཁྲིམས༷་ཡན༷་ལག༷་དང་། ཆང་འཐུང་ན་ཚུལ་ལྡན་ཡང་
3-117a
བག་མེད་པས་བག༷་ཡོ༷ད་པའི༷་ཡན༷་ལག༷་ཆང་སྤང་བ་དང་། སྐྱོ་བ་དང་རྗེས་མཐུན་བརྟུལ༷་ཞུགས༷་ཡན༷་ལག༷་སྟེ༷། བཞི༷་དང་། གཅི༷ག་དང་། དེ༷་བཞིན༷་གསུམ༷་པོ་གསུམ་དང་རིམ༷་བཞིན༷་སྦྱར་རོ། །གཉིས་པ། གལ་ཏེ་སྲོག་གཅོད་སྤོང་བ་སོགས་བཞི་བླངས་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་རྫོགས་ན་ཆང་སོགས་སྤང་བས་ཅི་བྱ་ཟེར་ན། ཆང་འཐུང་བ་དེ༷་ཡི༷ས་དྲ༷ན་པ་ཉ༷མས་ནས་བསླབ་པ་འཆལ་བས་དང་། གླུ་གར་གྱིས་དྲེགས༷་པར༷་འགྱུར༷་ཞིང་འཆལ་ཚུལ་དང་ཉེ་བས་དང་། དུས་མིན་ཟས་ཀྱིས་སྐྱོ་བ་མི་འབྱུང་བས་སོ། །གསུམ་པ། དགེ་བསྙེན་མ་ཡིན་པ་གཞན་ལ་བསྙེན་གནས་མེད་དམ་ཞེ་ན། སྐྱབས་སུ་སོང་ནས་ལེན་ན་གཞན༷་ལ༷འང༷་བསྙེན༷་གན༷ས་ཡོ༷ད་མོ༷ད་ཀྱི༷་མཆོག་གསུམ་ལ་སྐྱབས༷་སུ༷་མ༷་སོ༷ང་བ༷་ལ༷་མེ༷ད་དོ། །
得居士戒因
གཉིས་པ་དགེ་བསྙེན་ལ་ལེན་ཚུལ་དང་། བསླབ་བྱ་བྱེ་བྲག་པའི་དགོས་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ་སྡོམ་པ་ལེན་ཚུལ་བྱེ་སྨྲའི་ལུགས་དང་།སྡོམ་པའི་རྟེན་སྐྱབས་འགྲོ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ་དངོས་དང་། དོགས་སྤང་། དབྱེ་བ་གསུམ། དང་པོ། སྐྱབས་སུ་སོང་ནས་བདག་དགེ་བསྙེན་དུ་བཟུང་དུ་གསོལ་ཞེས་ཚིག་སྨྲ་ན་དེས་དགེ་བསྙེན་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་མིང་ཆེན་གྱི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་ལ། ཉི་འོག་པས་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་ཁོ་ནས་དགེ་བསྙེན་དུ་འགྱུར་ཟེར། ཁ་ཆེ་བས་དེ་ཙམ་གྱིས་མི་འགྱུར་ཏེ། དགེ་བསྙེན་དུ་ཁས་ལེན་དགོས་ཟེར། མདོ་དེ་ལས་ཀྱང་བདག་དགེ་བསྙེན་དུ་བཟུང་དུ་གསོལ་ཞེས་
3-117b
དགེ༷་བསྙེན༷་ཉི༷ད་དུ༷་ཁས༷་བླང༷ས་པས༷་སྡོམ་པ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ། འོ་ན་སློབ་དཔོན་དགོངས་སུ་གསོལ། ཇི་ལྟར་འཕགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་དེ་དག་གིས་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་དུ་སྲོག་གཅོད་པ་སྤངས་ཏེ་སྲོག་གཅོད་པ་ལས་སླར་ལྡོག་པ་དེ་བཞིན། བདག་མིང་འདི་ཞེས་བགྱི་བས་ཀྱང་དུས་འདི་ནས་འཟུང་སྟེ་ཇི་སྲིད་འཚོའི་བར་དུ་སྲོག་གཅོད་པ་སྤངས་ཏེ་སྲོག་གཅོད་པ་ལས་སླར་ལྡོག་པར་བགྱིའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
次日，在太阳未出现且未食用食物之前，怀着惭愧心，应从他人受持近住戒。在《律藏》中说明应从比丘受戒，而在《安止经》中说，"沙门或婆罗门或任何其他人"，表明只要懂得仪轨即可。在《抉择分别摄》中说，若无对境，也可自己受持，也说明可以在一处受持终身近住戒。
第二部分包括单独解释三支和特别解释后两支的目的两部分。首先，为何说有八支呢？为了断除自性罪故有戒律支，饮酒会导致虽具戒但放逸，故有不放逸支是断酒，与厌离随顺的苦行支，即四（支）、一（支）和三支依次配合。
第二，若问既然受持不杀生等四支已经圆满戒律，为何要断除饮酒等？因为饮酒会使正念丧失而破戒，歌舞会使人傲慢且接近破戒，非时食则不会生起厌离。
第三，非近事（优婆塞）的其他人能否有近住戒？皈依后受持，其他人也有近住戒，但未皈依三宝者则没有。
得居士戒因
第二，关于近事戒包括受持方法和特别学处的目的两部分。第一又分为有部关于受戒方式的观点和戒体所依的皈依解说两部分。第一部分又分为正文、释疑和分类三部分。首先，在《大名经》中说，皈依后若说"请摄受我为优婆塞"，就成为优婆塞。日出论师说仅以皈依就成为优婆塞。迦湿弥罗论师说仅此不足以成为优婆塞，必须自称为优婆塞。该经也说自称为优婆塞而受持戒律。
第二，若问："师尊请谛听！如同诸圣阿罗汉尽形寿断除杀生、远离杀生，我某某名字亦从今时直至尽形寿，断除杀生、远离杀生。"
;


 །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་བསླབ་པའི་གནས་ཁས་བླང་བ་དོན་མེད་དམ་ཟེར་ན། སྡོམ་པ་ནི་དགེ་བསྙེན་དུ་བཟུང་དུ་གསོལ་ཞེས་པས་ཐོབ་ཀྱང་། སྲོག་གཅོད་སོགས་སྤོང་བར་ཁས་འཆེས་སུ་གཞུགས་ཤིང་། སྡོམ༷་པ༷་བསྟན༷་པ༷་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་དགེ༷་སློང༷་གི་སྡོམ་པ་གསོལ་བ་དང་བཞིའི་ལས་ཀྱིས་ཐོབ་ཀྱང་། བསླབ་པའི་གནས་རྣམས་བརྗོད་དགོས་པ་བཞིན༷་ནོ་ཟེར། གལ༷་ཏེ༷་སྡོམ་པ་ནི་དགེ་བསྙེན་དུ་ཁས་བླང་བ་ཙམ་གྱིས་ཐོབ་སྟེ་དགེ་བསྙེན་གྱི་བསྲུང་བྱ་ཡན་ལག་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་བསྡམས༷་དགོས་པ་ཡི༷ན་ན༷་ནི་མིང་ཆེན་གྱི་མདོ་ལས་སྲོག་གཅོད་སྤངས་པས་སྣ༷་གཅི༷ག་སྤྱོ༷ད་པ་དང་སོ༷གས་པས་དེ་དང་མ་བྱིན་ལེན་གཉིས་སྤོང་བའི་སྣ་འགའ་སྤྱོད་དང་འདོད་ལོག་དང་གསུམ་སྤོང་བ་ཕལ་ཆེར་སྤྱོད། རྩ་བཞི་ཆང་ལྔ་ཆར་སྤོང་བ་ལ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་དགེ་བསྙེན་ཞེས་པའི་དབྱེ་བ་ཇི༷་ལྟ༷་བུ༷་གསུང་ཞེ་ན། བྱེ་སྨྲས་དང་པོ་ཁས་བླངས་པས་ལྔ་ཆར་ཐོབ་པ་འདྲ་ཡང་། ཕྱིས་སྲུང་དུས་རེ་རེ་གཉིས་གཉིས་ཉམས་ནས་གཞན་དེ༷་སྲུང༷་བ༷་ལ༷་དགོངས་ནས་གསུང༷ས་ཞེས༷་གྲགས༷་ཀྱང་དེ་ལྟ་བུ་ལ་ཞུ་བ་དང་དྲི་བའང་
3-118a
མི་རིགས་པས་མདོའི་དགོངས་པ་དང་པོ་ནས་སྣ་གཅིག་སོགས་བླང་ནས་སྲུང་བར་ཤེས་སོ། །གཞན་ཡང་ལུང་རྣམ་འབྱེད་ལས། མི་ཚངས་སྤྱོད་སྤོང་བའི་དགེ་བསྙེན་ཀྱང་གསུངས་ལ། གོ་མི་དང་། སྐྱབས་གསུམ་འཛིན་པ་དང་། ཉིན་མོ་དང་། མཚན་མོ་ཙམ་གྱི་དགེ་བསྙེན་ཡང་ཨ་བྷ་ཡའི་གཞུང་ལས་བཤད་དོ། །གསུམ་པ་དགེ་སློང་སོགས་ཀྱི་སྡོམ་པ་ཆུང༷་ངུ༷་ལ༷་སོ༷གས་པས་འབྲིང་དང་ཆེན་པོ་ནི་ཡང་དག་པར་ལེན་པའི་ཀུན་སློང་གི་ཡི༷ད་ཆེ་ཆུང་ཇི༷་ལྟ་བུ་བཞིན༷་དུའོ། །དེས་ན་དགྲ་བཅོམ་ལས་སོ་སྐྱེའི་སྡོམ་པ་ཆེ་བའང་སྲིད་དོ། །གཉིས་པ་སྡོམ་རྟེན་སྐྱབས་འགྲོ་ནི། གལ་ཏེ་སྡོམ་པ་ཐམས་ཅད་སྐྱབས་འགྲོ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ཡིན་ན། གང༷་ཞིག༷་དཀོན་མཆོག་གསུམ༷་ལ༷་སྐྱབས༷་སུ༷་འགྲོ༷་བ་དེ༷། ཅི་ལ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་ཞེ་ན། སངས༷་རྒྱས༷་དང་དགེ༷་འདུན༷་དུ་བྱེ༷ད་པའི༷་ཆོས༷་མི༷་སློབ༷་པའི༷་ལམ་དང༷་། སློབ་མི་སློབ་གཉི༷ས་ཀའི༷་ལམ་དང༷་། ཆོས་སུ་བྱེད་ཆོས་མྱ༷་ངན༷་ལས་འདས༷་པ་བརྟགས་འགོག་ལ༷་སྐྱབས༷་སུ༷་འགྲོ༷་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་མི་སློབ་ལམ་སངས་རྒྱས་ཆོས་སྐུ་ཡིན་པས་དང་། སློབ་མི་སློབ་ཀྱི་དགེ་འདུན་གང་ཟག་ཡ་བརྒྱད་དུ་འབྱེད་པ་དང་། མྱང་འདས་འགོག་པའི་ཆོས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འདི་རང་ལུགས་ཀྱི་མཆོག་གསུམ་མཐར་ཐུག་ངོས་བཟུང་བའོ། །འོ་ན་སངས་རྒྱས་ལ་ཁྲག་ཕྱུང་གི་མཚམས་མེད་མེད་པར་ཐལ། ཆོས་ཀྱི་སྐུ་ལ་ཁྲག་དབྱུང་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེའི་རྟེན་ལ་གནོད་པས་སམ་གཙོ་ཆེ་བས་ཆོས་སྐུ་ཞེས་སྨོས་ཀྱི་གཞན་དུ་གཟུགས་སྐུ་
3-118b
སངས་རྒྱས་སུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཟེར། སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བའི་དོན་ནི། ཀུན་སློང་དང་བཅས་པའི་ངག་གི་རིག་བྱེད་དེ། ཀུན་སློང་ནི་དེ་ལ་བརྟེན་པར་འདོད་པའོ། །དེ་ནི་ནོད་དུས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པའོ། །དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སྡུག་བསྔལ་ལས་སྐྱོབས་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
如是等等受持学处是否无意义？虽然通过"请摄受我为优婆塞"这一表述已经获得戒律，但让其承诺断除杀生等是为了显示戒律，就像比丘戒虽然通过一白三羯磨而获得，但仍需宣说学处一样。
如果仅以自称为优婆塞而获得戒律，且必须防护优婆塞的一切学处，那么《大名经》中所说"以断除杀生为一分行持"等，"等"字包括断除杀生和不与取二者的少分行持，断除邪淫等三者的大分行持，全部断除根本四戒和酒为第五的圆满优婆塞，这些区分又是如何解释的？
有部认为虽然初次承诺时获得全部五戒，但后来守持时由于一两条有所毁损而守持其余的，因此作如是说。但这种情况下提问和询问都不合理，应知经意为从一开始就受持一分等并守持。
此外，《分别论》中也说到断除不净行的优婆塞，而在阿跋耶的论著中也说到保护三皈依的优婆塞、白天优婆塞和夜晚优婆塞。
第三，比丘等的下品、中品、大品戒律，是根据受持时发心意乐的强弱而定。因此，凡夫的戒律有时也可能比阿罗汉的更大。
第二，戒体所依的皈依：如果一切戒律都以皈依为前提，那么，皈依三宝者究竟皈依什么呢？皈依使之成为佛和僧的无学道法，皈依二者（学和无学）的道，皈依成为法的涅槃—择灭。其中，无学道是佛陀法身，学和无学僧众分为八种补特伽罗，涅槃是灭法，这是我们宗派对究竟三宝的认定。
若问：岂不是对佛陀不存在出佛身血的无间罪，因为法身不能放血？答：因为损害其所依或因为主要性而说法身，否则色身也是成为佛的因，这么说。
皈依的含义是伴随发心的语表，发心是希望依赖彼等。这是就受持时而言。因为依靠彼等能从苦中救护。
;


 །དེའི་ཕྱིར་ཡུལ་དང་ཀུན་སློང་དང་བྱེད་པས་འཕགས་ཏེ། ལུང་ཕྲན་ཚེགས་ལས། འཇིགས་པས་སྐྲག་པའི་མི་རྣམས་ནི། །ཕལ་ཆེར་རི་དང་ནགས་ཚལ་དང་། །ཀུན་དགའ་དང་ནི་མཆོད་གནས་ཀྱི། །ལྗོན་ཤིང་རྣམས་ལ་སྐྱབས་འགྲོ་སྟེ། །སྐྱབས་དེ་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་ཞིང་། །སྐྱབས་དེ་མཆོག་གྱུར་མ་ཡིན་ལ། །སྐྱབས་དེ་ལ་ནི་བརྟེན་ནས་སུ། །སྡུག་བསྔལ་ཀུན་ལས་མི་གྲོལ་གྱི། །གང་ཚེ་གང་ཞིག་སངས་རྒྱས་དང་། །ཆོས་དང་དགེ་འདུན་སྐྱབས་སོང་ལ། །སྡུག་བསྔལ་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་དང་། །སྡུག་བསྔལ་ཡང་དག་འདས་པ་དང་། །འཕགས་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད་བདེ་བ། །མྱ་ངན་འདས་པར་འགྲོ་འགྱུར་དང་། །འཕགས་པའི་བདེན་པ་བཞི་པོ་དག །ཤེས་རབ་ཀྱིས་ནི་ལྟ་བྱེད་པ། །སྐྱབས་དེ་གཙོ་བོ་ཡིན་པ་སྟེ། །སྐྱབས་དེ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན། །སྐྱབས་དེ་ལ་ནི་བརྟེན་ནས་ཀྱང་། །སྡུག་བསྔལ་ཀུན་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར། །ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་བསླབ་བྱ་བྱེ་བྲག་པའི་དགོས་པ་ལ། ལོག་གཡེམ་སྤངས་པའི་དགོས་པ། རྫུན་སྤངས་པའི་དགོས་པ། ཆང་སྤངས་པའི་དགོས་པ་དང་གསུམ། དང་པོ་ལ། དངོས་དང་དོགས་སྤངས་གཉིས། དང་པོ། དགེ་བསྙེན་ལ་འདོད་ལོག་སྤོང་བ་ཡན་ལག་ཏུ་འཇོག་པའི་རྒྱུ་མཚན། ལོག༷་གཡེམ༷་
3-119a
གཞན་གྱི་ཆུང་མ་སུན་འབྱིན་ཅིང་ངན་སོང་གི་རྒྱུ་ཡིན་པས་འཇིག་རྟེན་ན་ཤིན་ཏུ་སྨད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཁྱིམ་པ་ལ་མི་ཚངས་སྤྱོད་སྤོང་ལས་དེ་སླ༷་བའི་ཕྱིར༷་དང་། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཚེ་བརྗེས་ནས་ཀྱང་འདོད་ལོག་མི༷་བྱེ༷ད་པའི་སྡོམ་པ་ཐོབ༷་པའི་ཕྱིར་དང་། གཅིག་ཏུ་ཉེས་པ་ཆེ་བའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །གཉིས་པ། དགེ་བསྙེན་གྱིས་ཆུང་མ་གསར་པ་ལེན་པའམ་སྔ་མ་ཤི་ནས་ཡང་ལེན་ན་སྡོམ་པ་ཉམས་སམ་ཞེ་ན་མི་ཉམས་ཏེ། སྡོམ༷་པ༷་དང་པོ། ཇི༷་ལྟར༷་ཁས༷་བླང༷་བ་བཞིན༷་དུ་ཐོབ་སྟེ་གཞན་གྱིས་བདག་ཏུ་བཟུང་བར་འདོད་ལོག་སྤང་བར་ཁས་བླང་བ་དེ་ཐོབ༷་ཀྱི༷། རྒྱུ༷ད་འདི་ལ་མི་སྤྱོད་ཅེས་ཁས་བླང་བ་ལ༷ས་ཐོབ་པ་མ༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །དེས་ན་བུད་མེད་དེ་དག་དགེ་བསྙེན་གྱི་ཆུང་མར་མ་བྱས་པའི་ཚེ་སྤྱོད་ན་འདོད་ལོག་ཏུ་འགྱུར་གྱི་ཆུང་མར་བྱས་ཕན་ཆད་མི་འགྱུར་ཏེ་རང་གི་ཆུང་མ་ཡིན་པས་སོ། །གཉིས་པ། ངག་གི་མི་དགེ་བཞི་ལས་རྫུན་ཁོ་ན་སྤང་བར་བསྟན་པ་ནི། བསླབ༷་པ༷་སྲོག་གཅོད་སྤང་བ་སོགས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལས་འདས༷་པར་གྱུར༷་ན༷། ཁྱོད་ལ་ལྟུང་བ་འདི་བྱུང་ངོ་ཞེས་བརྗོད་ན། རྫུན་སྤོང་བ་མ་བཤད་ན་མ་བྱུང་ངོ་ཞེས་རྫུན༷་དུ༷་སྨྲ་བར་ཐལ༷་བར༷་འགྱུར༷་བའི་ཕྱིར༷་དེ་སྤོང་བ་བཤད་ཟེར་ཀྱང་དཔྱད། དེ་བཞིན་དུ་རྫུན་སྨྲ་ཤིན་ཏུ་སྨད་ཕྱིར་དང་སོགས་རྐང་པ་གཉིས་སྦྱར་རོ། །གསུམ་པ། བཅས༷་པའི༷་ཁ༷་ན༷་མ༷་ཐོ༷་བ༷་ལས་མྱོས༷་འགྱུར༷་ཁོ་ན་བཤད་པ་ནི་དེ་ལ༷ས་གཞན༷་རྣམས་བསྲུང༷་ནུས་པའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །བྱེ་སྨྲའི་འདུལ་འཛིན་རྣམས་ནད་པ་ལའང་མ་གནང་བ་སོགས་
3-119b
ཀྱིས་རང་བཞིན་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ཡིན་ཟེར། མངོན་པ་བ་རྣམས་བཅས་པའི་ཡིན་གྱི་རང་བཞིན་མིན་ཟེར་རོ། །
基于何所得
གཉིས་པ་གཞི་གང་ལས་ཐོབ་པ་ལ། སྦྱོར་དངོས་མཇུག་གསུམ། གཞི་སེམས་ཅན་ཡིན་མིན། དུས་གང་ལས། ཡན་ལག་དུ་ལས། རྒྱུ་ཐམས་ཅད་དང་རེ་རེ་ལས་ཐོབ་ཚུལ་ལྔ་པོ་བསྡམས་ཏེ་སྡོམ་སྡོམ་མིན་སོགས་ཀུན་ལ་སྦྱར་བ་ནི། ཐོབ་པའི་གཞི་ནི། འདོ༷ད་པར་གཏོགས༷་པའི་སྡོམ་པ་སོ་ཐར་ནི་དགེ་བའི་ལས་ལམ་གྱི་སྦྱོར་དངོས་མཇུག་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལས་དང་། གཞི་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་མི་སྟོན་གཉི༷ས་ཀ༷་དང༷་། བཅས་རང་གཉིས་ཀ་ལས་དང་། དུས་ད༷་ལྟ༷་བའི་ཕུང་ཁམས་སྐྱེ་མཆེད་དག༷་ལ༷ས་འཐོབ༷་པར༷་འགྱུར༷་གྱི་འདས་འོངས་ལས་མིན་ཏེ། དེ་དག་སེམས་ཅན་དུ་མི་བགྲང་བས་སོ། །བས༷མ་གཏན༷་དང་ཟག༷་མེ༷ད་སྡོམ༷་པ༷་ནི༷། སྦྱོར་མཇུག་ཕལ་ཆེར་དང་། ལས་ལམ་དངོས༷་གཞི་ཁོ་ན་ལས་དང༷་། འདི་ལ་མཉམ་པར་བཞག་ན་ལས་ལམ་དངོས་གཞི་འོག་ས་སྤང་བའི་ངོ་བོར་སྐྱེ་བས་སྦྱོར་མཇུག་ཕལ་ཆེར་འོག་སར་གཏོགས་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
因此，皈依因对境、发心和行为而殊胜。如《小品经》中说："惊恐畏惧的人们，多半皈依山林和游园与寺庙的树木，这些皈依非为主要，这些皈依非为殊胜，依靠这些皈依，不能从一切苦中解脱。若人皈依佛法僧，以智慧观察四圣谛：苦谛、苦集、超越苦和通向涅槃的安乐八支圣道，这皈依才是主要，这皈依才是殊胜，依靠这些皈依，才能从一切苦中解脱。"
第二，特别学处的目的分为三部分：断邪淫的目的、断妄语的目的和断酒的目的。
首先，分为正文和释疑两部分。正文：近事戒中断除邪淫为学处的理由是，邪淫扰乱他人妻室且为恶趣之因，为世间所极度呵责；对于在家人而言，比断除不净行更容易；圣者也获得转世后不行邪淫的戒律；以及邪淫过患极大。
第二，若近事（优婆塞）娶新妻或前妻死后再娶，是否毁损戒律？不会毁损。因为最初如何受持戒律便如是获得，即受持断除与他人所占有者行邪淫，而非受持"我不在此身行"（不净行）而获得的。因此，那些女子若未成为近事戒者的妻子而与之行淫则成为邪淫，若已成为妻子则不构成邪淫，因为是自己的妻子。
第二，为何在语四不善中仅教导断除妄语？有说，若违背所有学处如断杀生等，而被告知"你犯了这个过失"，若未教导断除妄语，就会导致说妄语"我没有犯"，因此教导断除妄语。这还需考察。同样，妄语极为可耻等两行也应加上。
第三，在遮罪中仅说明断除醉酒，是因为有了它就能守护其他（学处）。有部律师们说，即使对病人也不允许等，故属于自性罪。阿毗达磨师们则说是遮罪而非自性罪。
基于何所得
第二，基于何所获得，分为加行、正行、后行三者；所依是否为有情；从何时获得；从几种支分获得；从一切因或各别因获得的方式五点，统合后适用于一切戒律、不律仪等。
获得的基础：欲界所摄的别解脱戒，是从善业道的一切加行、正行、后行而得；从所依是否显示为有情二者都可得；从遮罪和性罪二者都可得；从现在的蕴界处而获得，而非从过去未来，因为它们不计为有情。禅定和无漏戒，则从大部分加行、后行，以及唯从业道正行而得。这是因为在此入定时，业道正行以断除下地的形式生起，因而大部分加行后行属于下地。
;


 །དེས་ན་ལས་ཀྱི་སྦྱོར་མཇུག་ལས་ཀྱང་མིན་ན་བཅས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཏེ་ཁས་བླང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་འདི་གཉིས་ཉོན་མོངས་དང་། དེས་བསླང་བའི་ལས་སྤོང་ན་བཅས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་ཀྱིས་སློང་བར་མ་ངེས་པས་སོ། །དེ་བཞིན་སེམས་ཅན་མིན་པ་ལས་མི་ཐོབ་བོ། །ཞེས་སོ། །དུས༷་ནི༷་གསུམ་པོ་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལ༷ས་ཏེ་སེམས་རྗེས་འབྲང་བས་སོ། །སྡོམ༷་པ༷་
3-120a
གསུམ་ཀའང་ཡུལ་སེམ༷ས་ཅ༷ན་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལ༷ས་ཐོབ་ཀྱི་ཉི་ཚེ་བ་མིན་ནོ། །ཡན༷་ལག༷་གང་ལས་དང་རྒྱུ༷་ལ༷་དབྱེ༷་བ༷་ཡོ༷ད་དེ། ཐམས་ཅད་ལས་དགེ་སློང་དང་ཡན་ལག་ལྔ་ལས་དགེ་བསྙེན་དང་བརྒྱད་ལས་བསྙེན་གནས་དང་བཅུ་ལས་དགེ་ཚུལ་དང་། ཡང་ན་ལས་ལམ་བཅུ་ལས་དགེ་སློང་དང་བཞི་ལས་དགེ་ཚུལ་སོགས་གཞན་རྣམས་སོ། །རྒྱུ་ནི་མ་ཆགས་སོགས་གསུམ་ཡིན་ན་ཐམས་ཅད་ལས་དང་། སེམས་ཆུང་འབྲིང་ཆེ་བ་དུས་གཅིག་ལ་མི་སྲིད་པས་རེ་རེ་ལས་སོ། །
得非戒分法
སྡོམ༷་པ༷་མིན༷་པ༷་སེམས་ཅན་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལས་འཐོབ་པ་དང༷་། ཡན༷་ལག༷་ཀྱང་ལས་ལམ་ཀུན༷་ལ༷ས་རྒྱུ༷་ཐ༷མས་ཅད་ཀྱིས་མིན༷་ནོ༷་སྟེ་ཆགས་སྡང་དང་ཀུན་སློང་ཆུང་ངུ་སོགས་ཅིག་ཆར་མི་སྲིད་པས་སོ། །མདོ་སྡེ་པས་ཐམས་ཅད་གསོད་སོགས་མི་སྲིད་པས། སྡོམ་མིན་སེམས་ཅན་ཀུན་དང་ཡན་ལག་ཀུན་ལས་མིན་པ། གང་རུང་སྟེ་རྒྱུན་དུ་བྱའོ་སྙམ་པས་ལས་དེ་སྤྱད་པས་དེར་འགྱུར་ཟེར་རོ། །རང་གིས་དེའི་རྒྱུད་ལ་འདི་མི་བྱའོ་སྙམ་པའི་སྤོང་བ་བདུན་ལས་སྣ་གཅིག་ཀྱང་མེད་པ་ལ་དང་། གང་རུང་རེ་ལའང་དེ་ལྟར་མེད་པའང་ཡིན་པར་སེམས། སྡོམ༷་པ༷་མིན༷་པ༷་ནི། ཤན་པ་སོགས་ཀྱི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་སྡོམ་པ་མིན་པར་ངེས་པ་རྣམས་ནི་དངོས་སུ་བྱ༷་བ༷་ལ་ཞུགས་པ་ཙམ་ན་ཐོབ་པའ༷མ། དེ་མིན་པ་གཞན་གྱི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་རང་གིས་དམ་བཅས་པའམ། གཞན་དྲུང་དུ་ཁས༷་ལེན༷་པ༷་ལ༷ས་འཐོབ༷་པར༷་འགྱུར༷་རོ། །
3-120b
得居中分法
སྡོམ་སྡོམ་མིན་གྱི་ལྷག༷་མ༷་བར་མའི༷་རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པ་ནི་བསོད་ནམས་གཞི་བདུན་ལྟ་བུ་ཞིང༷་དང༷་། ཟས་མ་ཟོས་གོང་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་སོགས་ཁས་ལེན༷་ཅིང་དམ་བཅས་པ་དང༷་། བྱ་བ་དེ་ལ་གུས༷་པར༷་བྱེ༷ད་པས༷་འཐོབ༷་བོ། །
舍戒分法
གསུམ་པ་གཏོང་ཚུལ་ལ་རིག་མིན་གྱི་གཏོང་ཚུལ་དངོས་དང་། འཕྲོས་དོན་འདོད་ཡིད་དགེ་མི་དགེའི་ལས་གཏོང་ཚུལ་གཉིས།
非理舍戒分法
དང་པོ་ལ་སྡོམ་སྡོམ་མིན། བར་མའི་གཏོང་ཚུལ་གསུམ། དང་པོ་ལ། སོ་ཐར། བསམ་གཏན། ཟག་མེད་སྔ་མ་གཏོང་ཚུལ་གསུམ། དང་པོ་ལ། སྤྱིར་གཏོང་ཚུལ་དང་བྱེ་བྲག་སོ་སོའི་འདོད་པ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། མི་བརྡའ་འཕྲོད་པའི་དྲུང་དུ་བསམ་པ་ཐག་པས་བསླབ༷་པ༷་ཕུལ༷་བ་དང༷་། རྟེན་བོར་བ་ཤི༷་འཕོས༷་པ་དང༷་། རྟེན་ཉམས་ཏེ་ཕོ་མོའི་མཚ༷ན་གཉི༷ས་དག༷་ནི༷་ཅིག་ཆར་བྱུང༷་བ༷་དང༷་། གཞི་རྟེན་དགེ་བའི་རྩ༷་བ༷་ཆ༷ད་པ་དང༷་། བསྙེན་གནས་ནི་གོང་མ་བཞིའི་སྟེང་དུ་མཚ༷ན་མོ་འདས༷་པ་ལ༷ས་གཏོང་བ་སྟེ་རྒྱུ་ལྔས་སོ༷་སོར༷་ཐར༷་པའི༷་འདུལ༷་བ༷་གཏོང༷་ངོ་། །གཉིས་པ། མདོ་སྡེ་པ་དང་། ཉི་འོག་པ་ཁ༷་ཅི༷ག་ལྟུང༷་བར༷་འགྱུར༷་བ་བཞི་ལ༷ས་གང་རུང་བྱུང་བ་ལས་གཏོང་བར༷་སྨྲ༷འོ། །གོས་དམར་པ་སོགས་སྡེ་པ་གཞན༷་དག༷་དམ༷་ཆོས༷་ནུབ༷་པ༷་ན་བསླབ་མཚམས་དང་། ལས་མཐའ་མེད་པས་དེ་ལ༷ས་གཏོང་བར་འདོད་ལ། སློབ་དཔོན་སྐུ་མཆེད་དམ་ཆོས་ནུབ་པས་དེ་ཕྱིན་ཆད་བླང་དུ་མེད་པས་མི་སྐྱེ་བ་ཡིན་གྱི་སྔར་ཡོད་མི་གཏོང་བར་
3-121a
བཞེད། ཁ་ཅིག་ན་རེ། དེ་ལྟ་ན་དགེ་སློང་སོགས་སྡོམ་ལྡན་ཡོད་པས་དམ་ཆོས་མ་ནུབ་པར་འགྱུར་བས་སྔ་མ་ཉིད་ལེགས་ཟེར། ཁ༷་ཆེ༷་རྣམ༷ས་ནི༷་ལྟུང་བ་གང་རུང་བྱུང༷་བ༷་ལ༷་སྡོམ་པ་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཆ་ནས་བུ༷་ལོན༷་ཅན་དང་ནོར༷་ཅན་གཉིས་ཀ་ཡིན་པ་བཞིན༷་སྡོམ་འཆལ་དང་ཚུལ་ལྡན་གཉི༷ས་སུ༷་ཡིན་པར་འདོ༷ད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
因此，若连业的加行后行也不是（获得禅定和无漏戒的基础），更何况遮罪，因为没有受持。或者，这两种戒是断除烦恼和由烦恼引发的业，而遮罪不一定由烦恼引发。同样，不从非有情处获得。
（禅定和无漏戒）从一切三时获得，因为它们随心转。三种戒律都是从一切有情为所缘而获得，而非局部的。
在支分获得和原因方面有差别：从全部支分获得比丘（戒），从五支获得近事（戒），从八支获得近住（戒），从十支获得沙弥（戒）；或者说从十业道获得比丘（戒），从四（业道获得）沙弥（戒）等其他（戒）。若原因是无贪等三者，则从一切（原因获得）；心小、中、大不可能同时并存，故从各自（获得）。
得非戒分法
不律仪是从一切有情处获得，也从一切业道的支分中获得，但不是从一切因获得，因为贪瞋和小等发心不可能同时存在。经部师说，因为不可能（同时）杀一切，所以不律仪不是从一切有情和一切支分获得，而是从任何（有情和支分）以"将常做"的意乐行此业而成为（不律仪者）。我认为，在他的相续中没有"不对这个（有情）做这些（恶业）"的七种断念，甚至对任何一个（有情）也没有这样（的断念）。不律仪，屠夫等生于不律仪种姓且确定（为不律仪者）的人，仅仅开始实际行为时就获得；其他非此类出生者，则从自己发誓或在他人前承诺而获得。
得居中分法
余下于戒和不律仪之间的中间无表色，如七种福德事业基等，是通过领受并发誓，以及恭敬行持此事而获得。
舍戒分法
第三，舍弃方式分为无表色的舍弃方式本身和相关内容欲界善不善业的舍弃方式两部分。
非理舍戒分法
首先，包括戒、不律仪和中间戒的舍弃方式三部分。第一部分分为别解脱、禅定和无漏前者的舍弃方式三部分。第一部分包括一般舍弃方式和各部派特别观点的解释两部分。首先，在能理解语言者面前以决定心舍戒；失去所依即死亡转生；所依受损即男女二根同时产生；基础善根断绝；而近住戒除了前四种原因外，还因夜晚过去而舍弃。以这五种因缘舍弃别解脱律仪。
第二，经部师和某些日出部师说由四种堕罪中任何一种而舍弃。红衣等其他部派认为正法隐没时因无学处界限和业边际而舍弃。论师兄弟认为正法隐没后不能再受，所以不会生起，但已有的不会舍弃。有些人说，如果这样，因为有比丘等持戒者，正法就不会隐没，所以前说较好。迦湿弥罗人认为犯任何堕罪在有无戒律方面，如同负债者与富人，既是破戒者又是具戒者。


 །དེ་ཡང་ལྟུང་བ་དེ་བཤགས་ན་ནི་ཚུལ་ལྡན་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ་བུ་ལོན་འཇལ་བ་བཞིན་དང་། འདི་ལའང་སྲོག་གཅོད་པའི་རྩ་ལྟུང་གཅིག་བྱུང་ན་སྲོག་གཅོད་སྤང་སྟོབས་ཀྱི་ཆ་ཐམས་ཅད་གཏོང་བ་དང་། དེས་ཐམས་ཅད་མི་གཏོང་བར་གང་བསད་པའི་སེམས་ཅན་དེ་ཁོ་ནའི་སྡོམ་པ་གཏོང་བར་འདོད་པ་གཉིས་ཡོད། དེ་ལ་རྣམ་འབྱེད་ལས་ཚུལ་འཆལ་ཞིག་དགེ་སློང་མ་ལ་ཆོས་འདོམས་ན་ལྟུང་བྱེད་དང་། དྲུག་ཚན་དྲུག་གི་མདོ་ལས། ལམ་སུན་འབྱིན་གསུངས་པ་སོགས་ལུང་དང་། སྤོང་བདུན་ཡན་ལག་སོ་སོ་བ་ཡིན་པས་གཅིག་བླང་བས་ཀུན་མི་ལེན་པ་ལྟ་བུ་སོགས་ཟེར། གཞན་དག་འདོམས་པའི་ལྟུང་བྱེད་ནི་ངན་སོང་དུ་འགྲོ་བ་ཙམ་ལ་དང་། ལམ་སུན་འབྱིན་པའི་དགེ་སྦྱོང་མིང་ཙམ་གྱི་དགེ་སྦྱོང་ལ་དགོངས་ལ། ཕམ་པ་ཅན་རབ་ཏུ་མི་འབྱིན་པ་ངོ་ཚ་ཁྲེལ་མེད་ཤས་ཆེན་པོས་ཉམས་པས་སོ། །གཏོང་བ་ལ་རྩ་ལྟུང་གཅིག་བྱུང་བས་གཏོང་ཡང་། ལེན་པ་ནི་དེ་དང་མི་འདྲ་སྟེ། སྡོམ་པ་ནི་ཐམས་ཅད་བསྡམས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་སོགས་ལུང་རིགས་མང་པོས་
3-121b
དེ་བཀགས་ལ། ཕམ་པ་འཆབ་བཅས་གཏོང་རྒྱུར་གསོར་མི་རུང་བ་དེ་ལེགས་པར་བཤད་དོ། །གཉིས་པ་བསམ་གཏན་གཏོང་ཚུལ། བས༷མ་གཏན༷་དུ་གཏོགས༷་པའི༷་དགེ༷་བ༷་གཟུགས་ཅན་ཡིན་པ་ཐམས་ཅད་ནི༷། ས༷་འཕོ༷ས་པ་ན་གོང་འོག་རང་སས་བསྡུས་པ་གཏོང་ལ་སྙོམས་འཇུག་ལས་ཉ༷མས་པ༷་དག༷་གིས༷་ཀྱང་གཏོང༷་ཞིང་། དངོས་གཞི་མ་ཐོབ་པའི་ཉེར་བསྡོགས་ཙམ་ནི་ཤི་བས་ཀྱང་གཏོང་ངོ་། །དེ༷་བཞིན༷་དུ་གཟུགས༷་མེ༷ད་གཏོགས༷་པའི་དགེ་བའང་འཕོས་ཉམས་གཉིས་ཀྱིས་སོ། །གསུམ་པ་འཕ༷གས་པའི༷་དགེ་བ་ཟག་མེད་ནི་འཕགས་པའི་འབྲས༷་བུ༷་ཕྱི་མ་ཐོབ༷་པས་ཞུགས་པ་དང་སྔ་མ་གཏོང་ལ། དབང་པོ་རྟུལ་པོ་སྦྱང༷ས་པས་རྣོན་པོ་ཐོབ་ན་བརྟུལ་སེམས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་གཏོང་ལ། འབྲས་བུ་ཕྱི་མ་གསུམ་ལས་ཉ༷མས་པ༷་དང་གསུམ་ལ༷ས་ཀྱང་གཏོང་ངོ་། །གཉིས་པ་སྡོམ་མིན་གཏོང་ཚུལ། སྡོམ༷་མིན༷་ནི་གཉེན་པོ་སྡོམ༷་པ༷་དང་པོ་གཉིས་གང་རུང་ཐོབ༷་པ༷་དང༷་། རྟེན་བོར་བ་དང་ཤུགས་ཆད་པས་ཤི༷་འཕོས་པ་དང༷་། རྟེན་ཉམས་པས་མཚ༷ན་གཉི༷ས་བྱུང༷་བ༷་ལ༷ས་གཏོང་ངོ་། །གསུམ་པ་བར་མའི་གཏོང་ཚུལ། བར༷་མ༷་ནི་འཕེན་ཤུགས༷་ཀུན་སློང་དྲག་པོ་ཆད་པ་དང་། ཁས་བླངས༷་པ་ཆད་པ་དང་། འཇུག་པའི་བྱ༷་བ༷་ཆད་པ་དང༷་། གཙུག་ལག་ཁང་དང་རྒྱ་སོགས་ལ་བརྟེན་པ་ནི་དེ་ཞིག་པས་དོན༷་ཆད་པ་དང་། ཚེ༷་དང་དགེ་བའི༷་རྩ༷་བ༷་ཆ༷ད་པ༷་ལ༷ས་ཀྱང་གཏོང་སྟེ། ཤི་འཕོས་པས་བར་མའི་དགེ་མི་དགེའི་རིགས་མིན་གཏོང་ལ། དགེ་རྩ་ཆད་པས་
3-122a
བར་མའི་དགེ་བའི་རིགས་མིན་གཏོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །
引述起善恶意而舍
གཉིས་པ་འཕྲོས་དོན། འདོ༷ད་པར་གཏོགས༷་པའི་དགེ༷་བ༷་གཟུགས༷་མིན༷་སེམས་སེམས་བྱུང་གི་ཐོབ་པ་མཚན་ཉིད་བཅས་པ་དེ་དག་ནི༷་དགེ་རྩ༷་ཆ༷ད་པ་དང་། གནས་གོང༷་དུ༷་བསམ་གཟུགས་སུ་སྐྱེས༷་པ༷་ལ༷ས་གཏོང་བར་འགྱུར་ལ་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་དགེ་བའི་གཏོང་རྒྱུ་ཁྱད་མེད་པར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཁམས་གསུམ་གྱི་ཉོ༷ན་མོང༷ས་པ༷་ཅ༷ན་གཟུགས༷་མིན༷་པ་སེམས་སེམས་བྱུང་མི་དགེ་བ་དང་སྒྲིབ་དང་། ཐོབ་པ་མཚན་ཉིད་དང་བཅས་པ་དག་ནི༷་འཇིག་རྟེན་དང་འདས་ལམ་གྱི་རང་རང་གི་གཉེན༷་པོ༷་སྐྱེས༷་པས༷་རྣམ༷་པར་ཉ༷མས་པར་འགྱུར༷་གྱི་གཞན་གྱིས་ནི་མིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་སྲིད་རྩེ་འདས་ལམ་ཁོ་ནས་སོ། །
所依
བཞི་པ་རྟེན་ལ། རྟེན་དངོས་དང་། རྟེན་གྱི་དབང་གི་སྡོམ་པ་སོགས་གསུམ་པོ་དེ་གནས་གང་ན་ཡོད་དཔྱད་པ་གཉིས། དང་པོ། དབང་པོ་གང་ཡང་མེད་པ་ཟ༷་མ༷་དང་། མ༷་ནིང༷་ནི་དབང་པོ་ཡོད་ཀྱང་ཉམས་པའོ། །སྒྲ༷་མི༷་སྙན༷་དང་། མཚ༷ན་གཉི༷ས་གཅིག་ཆར་དུ་ཡོད་པ་དེ་རྣམས་མ༷་གཏོགས༷་པའི་མི༷་རྣམ༷ས་ལ༷་སྡོམ༷་མིན༷་དང་། སྡོམ༷་པ༷འང་དེ༷་བཞིན༷་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
若忏悔彼堕罪，则仅是具戒者，如同还清债务。对此也有两种观点：一种认为犯了杀生根本堕罪，则舍弃一切断杀的部分；另一种认为不舍弃一切，只舍弃对被杀那一有情的戒律。对此，《分别论》中说破戒者若对比丘尼说法则犯堕罪，《六六经》中说"损害道路"等教证，以及七种断恶各为独立支分，如同受持一支不意味着受持一切等。其他人说，对比丘尼说法的堕罪仅是指堕恶趣；"损害道路"是针对仅有沙门名称的沙门；不允许犯波罗夷罪者出家，是因为无惭无愧增长而堕落。虽然一犯根本堕罪就舍戒，但受戒则不同，因为戒律是防护一切的缘故。通过众多教证和理由反驳此论，并善说了犯波罗夷罪并覆藏不可恢复而应舍弃。
第二，舍弃禅定的方式：一切属于禅定的有色善法，当界地转变时舍弃上下及自地所摄，也因失定而舍弃，而仅得近分未得根本定者也因死亡而舍弃。同样，无色界所摄的善法也因界地转变和退失二者而舍弃。
第三，圣者的无漏善法，由获得后得圣果而舍弃预流果等前者，由钝根通过修习获得利根时舍弃钝根所摄，也因从后三果退失而舍弃。
第二，不律仪的舍弃方式：不律仪通过获得对治的前二种律仪任一、舍弃所依即死亡变易、所依受损即双根生起而舍弃。
第三，中间戒的舍弃方式：中间戒因动力和强烈发心断绝、承诺断绝、实行事业断绝、依靠寺院或渔网等则因它们毁坏而目的断绝、以及寿命和善根断绝而舍弃。这是因为死亡转生舍弃中间戒的善不善无表色类型，而善根断绝则舍弃中间戒的善无表色类型。
引述起善恶意而舍
第二，相关内容：欲界所摄的非色善法，即心、心所的得与相状，是因善根断绝和往生上界的色无色界而舍弃，上二界善法的舍弃原因已无差别地说明。三界的有烦恼非色法，即不善心心所和有覆，以及得和相状，是因世间和出世道各自的对治生起而衰损，而非由其他（原因舍弃）。因此，有顶唯由出世道（舍弃）。
所依
第四，所依分为：所依本身和考察依所依而戒律等三者存在何处两部分。首先，无任何根的黄门，以及虽有根但受损的半择迦，北俱卢洲人和同时具有男女二根者除外，不律仪和戒律也同样存在于人类中。


 །འདུལ་བ་ལས་ནི། སྐྱེས་ནས་དང་། ཟླ་ཕྱེད། འཁྱུད་ལྡང་།ཕྲག་དོག་ཅན། ཉམས་པ་སྟེ་ཕོ་མ་ནིང་ལྔ་དང་། མཚན་གཉིས་པ། གླེ་འདམས་པ། རྟག་ཏུ་ཟླ་མཚན་ཟག་པ་དང་། མི་ཟག་པ་དང་། མཚན་མ་ཙམ་ཡོད་པ་སྟེ་མོ་མ་ནིང་ལྔ་སྟེ་བཅུ་བཤད་ཅིང་། ཀུན་བཏུས་སུ་མ་ནིང་ལྔ་
3-122b
བཤད་ལ། གཏན་དབབ་བསྡུ་བར་གསུམ་ཡང་བཤད། གྲོང་ཆོས་ཀྱི་ནུས་པ་མེད་པ་ལ་ཟ་མ་མ་ནིང་དུ་ཡང་བཤད་དོ། །སྡོམ་མིན་གང་ལ་སྐྱེ་བ་དེ་དག་ལ་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་སྡོམ་པའང་སྐྱེ་ལ༷། འོན་ཀྱང་སྡོམ་པ་ནི་ལྷ༷་ལ༷འང༷་སྐྱེའོ་ཞེས་པ་ནི་ཁྱད་པར་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ། དེ་ཡང་མི༷་རྣམ༷ས་ལ༷་སོ་ཐར་སོགས་སྡོམ་པ་རྣམ་པ་གསུམ༷་མོ༷། །འདོ༷ད་ལྷ༷་དང་གཟུགས༷་སྐྱེས༷་ལྷ༷་རྣམ༷ས་ལ༷། བས༷མ་གཏན༷་སྐྱེས༷་ཀྱི་སྡོམ་པ་ཡོ༷ད་ལ། གཟུགས་མེད་ན་ནི་མིན་ཏེ། རང་ས་ན་གཟུགས་མེད་ལ། འོག་མར་ཐོབ་པ་དག་ཀྱང་ས་འཕོས་པས་གཏོང་བས་སོ། །ཟག༷་མེ༷ད་སྡོམ་པ་ཉི༷ད་བས༷མ་གཏ༷ན་ཁྱ༷ད་པ༷ར་ཅན་ཚངས་ཆེན་དང་འདུ༷་ཤེས༷་མེ༷ད་པའི་སེམ༷ས་ཅ༷ན་མ༷་གཏོགས༷་འདོད་པ་དང་དག་གཟུགས་སྐྱེས་རྣམས་དང་གཟུགས༷་མེ༷ད་པ་ན༷འང༷་འདས་འོངས་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་ཡོད་དེ། གཟུགས་མེད་རང་ས་ནས་གཟུགས་མེད་པས་སྡོམ་པ་མངོན་གྱུར་མེད་ཀྱང་། སྔར་གཟུགས་ཁམས་སུ་ཟག་མེད་སྡོམ་པ་གཏོང་རྒྱུ་མ་བྱུང་བར་གཟུགས་མེད་དུ་སྐྱེས་པ་དག་ལ་ཐོབ་པ་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཚངས་པ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་ལྟ་བ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པ་མི་ཁོམ་པའི་གནས་ཡིན་པས་དང་། ཚངས་པ་དང་འདུ་ཤེས་མེད་པར་འཕགས་པ་མི་སྐྱེ་བས་སོ་ཟེར། ཐེག་ཆེན་པས་ལས་ཀྱིས་སྐྱེས་པའི་ཚངས་ཆེན་ལ་ཟག་མེད་མེད་ཀྱང་བྱང་སེམས་དེར་སྤྲུལ་པ་ལ་ཡོད་པར་འདོད་དོ། །འདོད་པའི་ལྷ་ལ་སོར་སྡོམ་མེད་དེ་སྐྱོ་བ་མེད་པས་སོ། །
经中类别
གཉིས་པ་མདོ་ལས་བྱུང་
3-123a
བའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས།
总义
དང་པོ་ལ། འབྲས་བུའི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བའི་རྣམ་གྲངས། མྱོང་འགྱུར་གྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བའི་རྣམ་གྲངས། ཀུན་སློང་གི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བའི་རྣམ་གྲངས། དཀར་ནག་མུ་བཞིར་དབྱེ་བའི་རྣམ་གྲངས། རྟེན་གྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བའི་རྣམ་གྲངས། བྱེད་ལས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བའི་རྣམ་གྲངས། ངོ་བོའི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བའི་རྣམ་གྲངས་དང་བདུན་ལས།
果差别
དང་པོ་ལ། ལས་སྤྱི་དང་།ཁམས་སོ་སོའི་འབྲས་བུ་མྱོང་བའི་ལས་གཉིས། དང་པོ། ལ༷ས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་ཡིད་འོང་བདེ༷་བ་མྱོང་བ་དང་། གཏན་དུ་སྡུག་བསྔལ་ལས་སྐྱོབ་པ་མྱང་འདས་འཐོབ་བྱེད་དང་། རྣམ་སྨིན་ཡིད་མི་འོང་མི༷་བདེ༷་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ལས་དང༷་། དེ་གཉིས་ལས་གཞན༷་མྱོང་བྱ་མི་འཕེན་པ་ནི༷་གསུམ་པོ་རིམ་པར་དགེ༷་དང༷་། མི༷་དགེ༷་དང༷་། གཞན༷་ལུང་མ་བསྟན་ཡི༷ན་ནོ། །འོ་ན་བསམ་གཏན་བཞི་པ་དང་གཟུགས་མེད་ཀྱི་དགེ་བའང་ལུང་མ་བསྟན་དུ་འགྱུར་ཏེ།བདེ་མི་བདེ་གཉིས་ཀ་མི་མྱོང་བའི་ལས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ས་དེའི་དགེ་བ་ནི་ཉེར་ཞིའི་བདེ་བ་མྱོང་བའི་ལས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་བདེ་བ་མྱོང་འགྱུར་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་པ་ཕལ་ཆེ་བའི་དབང་དུ་བྱས་སོ་ཞེས་ཟེར་ཀྱང་སྔ་མ་ལེགས། རང་གི་ཆེད་དུ་གཉེར་བྱའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པས་འདོད་པ་ཡིན་ཏེ། འདོད་པ་ནི་རང་དང་མཐུན་པས་བདེ་བའོ། །གཉིས་པ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། བསོ༷ད་ནམས༷་དང་། བསོ༷ད་ནམས༷་མིན༷་པ་
3-123b
དང་། མི༷་གཡོ༷་བ་སྟེ་གསུམ་དང་། བདེ༷་བ༷་མྱོང༷་འགྱུར༷་དང་། ལ༷་སོ༷གས་པས་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་འགྱུར། གཉིས་ཀ་མིན་པ་མྱོང་འགྱུར་དང་གསུ༷མ་ཡོད་དོ། །གཉིས་པ་ལ། དངོས་དང་། ཞར་བྱུང་གཞན་གྱི་འདོད་པ་བཀོད་པ་གཉིས། དང་པོ། བསོ༷ད་ནམས༷་ནི་འདོ༷ད་ཁ༷མས་སུ་གཏོགས་པའི་དགེ༷་བའི༷་ལ༷ས་ཡིན་ལ། མི༷་གཡོ༷་བའི་ལས་ནི་ཁམས་གོང༷་མ༷་གཟུགས་གཟུགས་མེད་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པའི༷་དགེ་བ་ཡིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
《律藏》中说明：生来、半月、抱起、嫉妒、退失这五种男黄门；以及具二根、混合根、常时月经流、不流和仅有特征的五种女黄门，共十种。《集论》中说明五种黄门，《抉择分别摄》中也说明三种。无村落法能力者也说为黄门半择迦。
不律仪生起之处，因为是对治，戒律也能生起，但戒律也能在天众中生起，这是不同之处。
第二，人类有别解脱戒等三种戒律。欲界天和色界所生天众有禅定所生戒，无色界则没有，因为自地无色，先前下地所得也因地界转变而舍弃。
无漏戒，除特殊禅定的大梵天和无想有情外，在欲界和色界诸天以及无色界，也以过去未来俱有的方式存在。虽然无色界自地因无色而没有现行戒，但先前在色界未舍弃无漏戒而生无色界者，仍以得而相续。大梵天因具颠倒见，无想天是无暇处，以及圣者不生于梵天和无想天，所以（无无漏戒），这么说。大乘认为，业所生的大梵天虽无无漏戒，但菩萨在彼处的化身有无漏戒。欲界天没有别解脱戒，因为无有厌离心。
经中类别
第二，经中所出现的名称分类包括总义和各别两部分。
总义
首先，包括依果分类、依感受分类、依发心分类、依黑白四句分类、依所依分类、依作用分类、依本质分类七部分。
果差别
第一分为业的总说和各界所受果业两部分。首先，感受可意悦乐异熟的业、永远从苦中救护而获得涅槃的业、感受不可意非悦的业，以及异于这两者不投生感受对境的业，这三者依次是善业、不善业和其他无记业。
若问：四禅和无色界的善业也应成为无记，因为是不感受苦乐二者的业？回答：彼地的善业是感受寂静乐的业，或者说"感受乐的是善业"是就大多数而言。虽然这么说，但前者更为妥当。因为是为自身所求取的果，所以是所欲，所欲与自相顺故是乐。
第二，包括宣说和解释两部分。首先，福业、非福业和不动业三种，以及感乐受业、等等包括感苦受业、感非苦非乐受业三种。第二部分包括正文和附带列举他人观点两部分。首先，福业是属于欲界的善业，不动业是上界色无色所生的善业。
;


 །གང༷་གི་ཕྱིར༷་མི་གཡོ་ཞེ་ན། དེ་དག་གི་དགེ་འབྲས་རང་གི་ས༷་ནི༷་དེ༷་དག༷་ཏུ༷་དེའི་དགེ་བའི་ལ༷ས་རྣམ༷་སྨིན༷་པའི་ཕྱིར༷་དང་། ས་གཞན་དུ་མི༷་གཡོ༷་བའི་ཕྱིར༷་རོ། །འོ་ན་མདོ་ལས་བསམ་གཏན་དང་པོ་གསུམ་གཡོ་བར་བཤད་པ་དང་འགལ་ཞེ་ན། དེ་ནི་རྟོག་དཔྱོད་དགའ་བདེས་གཡོ་བ་ལ་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཡོ་བར་བཤད་དེ། དེ་ནི་རྣམ་རྟོག་བསམ་གཏན་གྱི་སྐྱོན་གྱིས་གཡོ་བ་ཡིན་ལ། སྐབས་འདིའི་གཡོ་མི་གཡོ་ནི་རྣམ་སྨིན་ས་གཞན་དུ་གཡོ་མི་གཡོའོ། །འདོད་པའི་ལས་ནི་ལྷར་སྐྱེ་འགྱུར་ཡང་དུད་འགྲོ་སོགས་སུའང་སྨིན་པ་ཡོད་པས་སོ། །བསོད་ནམས་མིན་པ་མི་དགེ་བ་ཡིན་པར་གྲགས་པའི་ཕྱིར་མ་བཤད་དོ། །འདོད་ནས་བས༷མ་གཏ༷ན་གསུ༷མ་པའི༷་བར༷་གྱི་དགེ༷་བ༷་ཐམས་ཅད་ནི་བདེ༷་བ༷་མྱོང༷་འགྱུར༷་ཏེ། ས་དེ་དག་ན་ཚོར་བ་དེ་ཡོད་ཅིང་། དེ་དགེ་བ་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ༷་ཡན༷་ཆ༷ད་བཞི་པ་དང་གཟུགས་མེད་བཞིའི་དགེ་བ་ནི་སྡུག༷་མིན༷་བདེ༷་མིན༷་
3-124a
ཏེ། བཏང་སྙོམས་མྱོང༷་བར་འགྱུར༷་བ༷་ཡི་ལས་དང་། སྡུག༷་བསྔལ༷་མྱོང༷་འགྱུར༷་གྱི་ལས་ནི་འདོད་པ་འདིའི༷་མི༷་དགེ༷་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །མྱོང་འགྱུར་གསུམ་པོའང་ཚོར་བ་འབའ་ཞིག་མིན་ཏེ་དབང་ཡུལ་ཤེས་པའི་ཚོགས་བཅས་སོ། །གཉིས་པ། བསམ་གཏན་བཞི་པའི་འོ༷ག་སྟེ་དེ་མན་ཆད་བསམ་གཏན་གསུམ་ན༷འང༷་བར༷་མ༷་བཏང་སྙོམས་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ལས་ཡོ༷ད་དོ༷། །ཞེས༷་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་ཁ༷་ཅི༷ག་ཟེར༷་ཏེ༷། གང༷་གི༷་ཕྱིར༷་ན་བས༷མ་གཏན༷་ཁྱ༷ད་པར༷་ཅན་གྱི་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་ནི་དགེ་ལས་རྣམ༷་སྨིན༷་ཡིན་པ་ལ༷ས་ཤེས་པས་སོ་ཟེར། སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་བསམ་གཏན་དང་པོའི་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་རྣམ་སྨིན་ནི། དང་པོའི་མིག་ཤེས་སོགས་གསུམ་གྱི་འཁོར་བྱུང་བདེ་དབང་ཡིན་ནོ་ཟེར། ཁ་ཅིག་དེ་ནའང་རྣམ་སྨིན་གྱི་ཚོར་བ་མེད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་ཇི་སྙེད་པ། རྒྱུ་མཐུན་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ་ཟེར། དེ་གཉིས་ཀའང་བསྟན་བཅོས་དང་འགལ་ཏེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལས། ལས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་སེམས་ཚོར་ཁོ་ནར་སྨིན་པར་འགྱུར་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། ཡོད་དེ་རྟོག་པ་མེད་པའི་ལས་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ལ། རྟོག་མེད་ཀྱི་ལས་དགེ་བ་ནི་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ཡན་ཆད་ན་ཡོད་དེ། དང་པོའི་དངོས་གཞི་མན་ཆད་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་པའི་ལུང་འདིས་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལས་ལ་
3-124b
རྣམ་སྨིན་ཡོད་ཅིང་དེ་ཡང་སེམས་ཚོར་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ། །ཡང་བསྟན་བཅོས་ལས། སྔ༷་ཕྱི༷་མེ༷ད་པར་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ལས་གསུམ༷་གྱི་རྣམ་སྨིན་སྨིན༷་པར་འདོ༷ད་པའི་ཕྱིར༷་ཡང་། འོག་འདོད་པ་ན་ཡང་བཏང་སྙོམས་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ལས་ཡོད་པར་ཤེས་ཏེ། ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་ལས། འདི་ལྟར་ལས་གསུམ་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་སྔ་ཕྱིར་མེད་པར་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན་ཡོད་དེ། བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་གཟུགས་སོ། །སྡུག་བསྔལ་མྱོང་འགྱུར་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་སོ། །བདེ་བའང་མ་ཡིན། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི། སེམས་དང་ལྡན་པ་མིན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་སོ། །ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ་ས་གཞན་ན་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ལས་མེད་པས་སོ། །ལུང་གི་དོན་ཡང་མཐོ་རིས་ཀྱི་མིག་སོགས་དང་། རྣམ་ཤེས་ཚོགས་ལྔའི་སྡུག་བསྔལ་དབང་པོ་དང་། ལྡན་མིན་སྲོག་དབང་སོགས་སོ། །འདི་ཡང་དགེ་བ་སྟོབས་ཆུང་བའི་དབང་དུ་སྟེ། སྟོབས་ཆེན་སེམས་སེམས་བྱུང་ཡང་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། མི་དགེས་བདེ་བ་མྱོང་འགྱུར་མི་སྲིད་པས་དང་། ལུང་མ་བསྟན་ལ་རྣམ་སྨིན་མེད་པས་སོ།

 །གང༷་གི་ཕྱིར༷་མི་གཡོ་ཞེ་ན། དེ་དག་གི་དགེ་འབྲས་རང་གི་ས༷་ནི༷་དེ༷་དག༷་ཏུ༷་དེའི་དགེ་བའི་ལ༷ས་རྣམ༷་སྨིན༷་པའི་ཕྱིར༷་དང་། ས་གཞན་དུ་མི༷་གཡོ༷་བའི་ཕྱིར༷་རོ། །འོ་ན་མདོ་ལས་བསམ་གཏན་དང་པོ་གསུམ་གཡོ་བར་བཤད་པ་དང་འགལ་ཞེ་ན། དེ་ནི་རྟོག་དཔྱོད་དགའ་བདེས་གཡོ་བ་ལ་འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཡོ་བར་བཤད་དེ། དེ་ནི་རྣམ་རྟོག་བསམ་གཏན་གྱི་སྐྱོན་གྱིས་གཡོ་བ་ཡིན་ལ། སྐབས་འདིའི་གཡོ་མི་གཡོ་ནི་རྣམ་སྨིན་ས་གཞན་དུ་གཡོ་མི་གཡོའོ། །འདོད་པའི་ལས་ནི་ལྷར་སྐྱེ་འགྱུར་ཡང་དུད་འགྲོ་སོགས་སུའང་སྨིན་པ་ཡོད་པས་སོ། །བསོད་ནམས་མིན་པ་མི་དགེ་བ་ཡིན་པར་གྲགས་པའི་ཕྱིར་མ་བཤད་དོ། །འདོད་ནས་བས༷མ་གཏ༷ན་གསུ༷མ་པའི༷་བར༷་གྱི་དགེ༷་བ༷་ཐམས་ཅད་ནི་བདེ༷་བ༷་མྱོང༷་འགྱུར༷་ཏེ། ས་དེ་དག་ན་ཚོར་བ་དེ་ཡོད་ཅིང་། དེ་དགེ་བ་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ༷་ཡན༷་ཆ༷ད་བཞི་པ་དང་གཟུགས་མེད་བཞིའི་དགེ་བ་ནི་སྡུག༷་མིན༷་བདེ༷་མིན༷་
3-124a
ཏེ། བཏང་སྙོམས་མྱོང༷་བར་འགྱུར༷་བ༷་ཡི་ལས་དང་། སྡུག༷་བསྔལ༷་མྱོང༷་འགྱུར༷་གྱི་ལས་ནི་འདོད་པ་འདིའི༷་མི༷་དགེ༷་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །མྱོང་འགྱུར་གསུམ་པོའང་ཚོར་བ་འབའ་ཞིག་མིན་ཏེ་དབང་ཡུལ་ཤེས་པའི་ཚོགས་བཅས་སོ། །གཉིས་པ། བསམ་གཏན་བཞི་པའི་འོ༷ག་སྟེ་དེ་མན་ཆད་བསམ་གཏན་གསུམ་ན༷འང༷་བར༷་མ༷་བཏང་སྙོམས་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ལས་ཡོ༷ད་དོ༷། །ཞེས༷་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་ཁ༷་ཅི༷ག་ཟེར༷་ཏེ༷། གང༷་གི༷་ཕྱིར༷་ན་བས༷མ་གཏན༷་ཁྱ༷ད་པར༷་ཅན་གྱི་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་ནི་དགེ་ལས་རྣམ༷་སྨིན༷་ཡིན་པ་ལ༷ས་ཤེས་པས་སོ་ཟེར། སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་བསམ་གཏན་དང་པོའི་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་རྣམ་སྨིན་ནི། དང་པོའི་མིག་ཤེས་སོགས་གསུམ་གྱི་འཁོར་བྱུང་བདེ་དབང་ཡིན་ནོ་ཟེར། ཁ་ཅིག་དེ་ནའང་རྣམ་སྨིན་གྱི་ཚོར་བ་མེད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་ཇི་སྙེད་པ། རྒྱུ་མཐུན་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ་ཟེར། དེ་གཉིས་ཀའང་བསྟན་བཅོས་དང་འགལ་ཏེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལས། ལས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་སེམས་ཚོར་ཁོ་ནར་སྨིན་པར་འགྱུར་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། ཡོད་དེ་རྟོག་པ་མེད་པའི་ལས་དགེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྱུང་ལ། རྟོག་མེད་ཀྱི་ལས་དགེ་བ་ནི་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ཡན་ཆད་ན་ཡོད་དེ། དང་པོའི་དངོས་གཞི་མན་ཆད་རྟོག་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་པའི་ལུང་འདིས་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལས་ལ་
3-124b
རྣམ་སྨིན་ཡོད་ཅིང་དེ་ཡང་སེམས་ཚོར་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ། །ཡང་བསྟན་བཅོས་ལས། སྔ༷་ཕྱི༷་མེ༷ད་པར་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ལས་གསུམ༷་གྱི་རྣམ་སྨིན་སྨིན༷་པར་འདོ༷ད་པའི་ཕྱིར༷་ཡང་། འོག་འདོད་པ་ན་ཡང་བཏང་སྙོམས་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ལས་ཡོད་པར་ཤེས་ཏེ། ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་ལས། འདི་ལྟར་ལས་གསུམ་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་སྔ་ཕྱིར་མེད་པར་རྣམ་པར་སྨིན་པར་འགྱུར་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན་ཡོད་དེ། བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི་གཟུགས་སོ། །སྡུག་བསྔལ་མྱོང་འགྱུར་ནི་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བའི་ཆོས་རྣམས་སོ། །བདེ་བའང་མ་ཡིན། སྡུག་བསྔལ་ཡང་མ་ཡིན་པ་མྱོང་བར་འགྱུར་བ་ནི། སེམས་དང་ལྡན་པ་མིན་པའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་སོ། །ཞེས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ་ས་གཞན་ན་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ལས་མེད་པས་སོ། །ལུང་གི་དོན་ཡང་མཐོ་རིས་ཀྱི་མིག་སོགས་དང་། རྣམ་ཤེས་ཚོགས་ལྔའི་སྡུག་བསྔལ་དབང་པོ་དང་། ལྡན་མིན་སྲོག་དབང་སོགས་སོ། །འདི་ཡང་དགེ་བ་སྟོབས་ཆུང་བའི་དབང་དུ་སྟེ། སྟོབས་ཆེན་སེམས་སེམས་བྱུང་ཡང་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། མི་དགེས་བདེ་བ་མྱོང་འགྱུར་མི་སྲིད་པས་དང་། ལུང་མ་བསྟན་ལ་རྣམ་སྨིན་མེད་པས་སོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
为什么不动呢？因为他们的善果自己的地位上，由于那些善业在那些地位上成熟，在其他地位上不动。那么，与经中说初禅、二禅、三禅为动的说法矛盾吗？那是指被寻伺、喜乐所动，被圣者们说为动。那是被分别念想的禅定过失所动，而此处讨论的动与不动是指异熟在其他地位上动与不动。欲界业虽然会转生为天，但也会在畜生等中成熟，所以（称为动）。非福德即不善业，因为众所周知，所以未说明。
欲界乃至三禅之间的所有善业都是感受乐的业，因为在那些地位上存在这种感受，且这种感受只从善业中产生。从三禅以上，第四禅和四无色界的善业是非苦非乐的，即感受舍的业。而感受苦的业只是欲界的不善业。这三种感受也不仅仅是感受本身，而是包括根、境、识的聚合。
第二，有些古代阿阇黎说："第四禅以下，即第三禅以下也有中性的、感受舍的业。"因为什么呢？因为从特殊禅定的舍受是善业的异熟可知。一些阿阇黎说初禅的特殊禅定的异熟是初禅眼识等三识的俱生乐根。有些人说在那里也没有异熟感受，但有多少舍受都是从等流因而生。这两种观点都与论典相违，因为《阿毗达磨分别论》中说："是否有业的异熟只成熟为心受？有，即无分别的善业。"无分别的善业是在特殊禅定以上才有，因为初禅根本定以下都有分别。这段经文表明特殊禅定的业有异熟，而且是心受。
又因为论典中认为"无前后而感受"的三种业的异熟成熟，所以知道在下方欲界中也有感受舍的业。如《智慧入门论》中说："如是，三业的异熟是否有无前后而成熟的？有，感受乐的是色法；感受苦的是心法和心所法；感受非苦非乐的是非心相应行法。"因为在其他地位上没有感受苦的业。这段经文的意思是：天界的眼等（是感受乐的），五识蕴的苦根，以及非相应的命根等（是感受非苦非乐的）。这也是就微弱善业而言，因为强大的善业心心所法也是感受乐的，且不善业不可能感受乐，无记业没有异熟。


 །འོ་ན་དགེ་བ་ཡིན་ན་བདེ་བ་མྱོང་འགྱུར་མིན་ཏེ་བཏང་སྙོམས་ཀྱང་ཡོད་དོ་ཟེར་ན་འདོད་དེ། གོང་མ་སྤྱིའི་དབང་དུའོ་ཟེར། །
所受差别
གཉིས་
3-125a
པ་ལ་སྤྱིར་མྱོང་འགྱུར་གྱི་དབྱེ་བ་དང་། རྣམ་སྨིན་མྱོང་འགྱུར་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། གཞན་ཡང་མྱོང་འགྱུར་ལྔ་སྟེ། ངོ༷་བོ༷་ཉི༷ད་ཀྱིས་མྱོང་འགྱུར་ཚོར་བ་དང༷་། མཚུངས༷་ལྡན༷་གྱིས་མྱོང་འགྱུར་རེག་པ་དང༷་། དམི༷གས་པ༷འི་མྱོང་འགྱུར་ཡུལ་དང༷་ནི༷། རྣམ༷་སྨིན༷་མྱོང་འགྱུར་མཐོང་ཆོས་སོགས་ལྟ་བུ་དང༷་། མངོ༷ན་སུམ༷་དུ༷་ནི༷་མྱོང་བར་འགྱུར༷་བ༷འི་ལ༷ས་ནི་བདེ་བ་མངོན་དུ་གྱུར་ན་གཞན་གཉིས་འགག་པ་ལྟ་བུའོ། །དེས་ན་དང་པོ་བཞི་ཚོར་བ་སྤྱི་དང་། ལྔ་པ་བྱེ་བྲག་མྱོང་བའོ། །ཞེས་སོ། །འདི་ལ་དཔག་ན་གོང་གི་མྱོང་འགྱུར་ནི་ཚོར་བ་དངོས་ལ་མིན་ཏེ་འབྲས་མིང་རྒྱུ་ལ་བཏགས་པ་འདྲ་དཔྱོད། དེ་ལྟར་མྱོ༷ང་འགྱུར༷་རྣམ༷་པ༷་ལྔ༷་ལས་འདི་ནི་རྣམ་སྨིན་མྱོང་འགྱུར་ཡི༷ན་ནོ༷། །གཉིས་པ་ལ། དབྱེ་བ་དང་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ་ལ། བྱེ་སྨྲའི་འདོད་པ་དང་། དཔེ་སྟོན་པའི་ལུགས་གཉིས། དང་པོ་ལའང་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ། བདེ་བ་མྱོང་འགྱུར་སོགས་གསུམ་པོ་དེ༷་ཡང༷་མྱོང་བར་ངེས༷་པ་དང༷་། མ༷་ངེས༷་དང༷་། ངེས་པ་ལའང་མཐོང༷་བའི༷་ཆོས༷་ལ༷་མྱོང་འགྱུར་དང་། སོ༷གས་པས་སྐྱེས་ནས་དང་། ལན་གྲངས་གཞན་པ༷་ལ༷་མྱོང༷་བར་འགྱུར༷་བའི་ཕྱིར༷་ན༷་མྱོང་བར་ངེས༷་པ་ལའང་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་མོ། །དེ་ལྟར་ངེས་པ་གསུམ་མ་ངེས་པ་དང་བཞིའོ། །གཉིས་པ། ཁ༷་ཅི༷ག་དེ་གསུམ་སྟེང་མ་ངེས་པ་ལ་རྣམ་སྨིན་ངེས་མ་ངེས་གཉིས་བརྩིས་པས་ལ༷ས་རྣམ༷་པ་ལྔ༷་ཡིན་ནོ་ཞེས༷་ཟེར༷་རོ། །གཉིས་པ་མདོ་
3-125b
སྡེ་བའི་ལུགས། གཞན༷་དཔེས་སྟོན་པ་དག༷་གནས་སྐབས་མྱོང་བར་ངེས་པ་དང་། མ་ངེས་པ་དང་། རྣམ་སྨིན་མྱོང་བར་ངེས་པ་དང་། མ་ངེས་པ་དང་མུ༷་ནི༷་བཞི༷་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་གནས་སྐབས་ངེས་ལ་རྣམ་སྨིན་མ་ངེས་པ་ནི་གལ་ཏེ་མྱོང་ན་མཐོང་ཆོས་སོགས་ལ་མྱོང་འགྱུར་ཡིན་ནའང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མ་ངེས་པའོ། །རྣམ་སྨིན་ངེས་ལ་སྐབས་མ་ངེས་པ། རྣམ་སྨིན་ནི་གདོན་མི་ཟ་བར་མྱོང་ལ། མཐོང་ཆོས་སོགས་ལ་ནི་མ་ངེས་པ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་ཀ་ངེས་པ་མཐོང་ཆོས་སོགས་ལ་རྣམ་སྨིན་མྱོང་བར་ངེས་པའོ། །གཉིས་ཀ་མ་ངེས་པ་ནི་གོ་སླའོ། །དེ་ལྟར་ན་ངེས་པ་ལ་མཐོང་ཆོས་སོགས་ལ་ངེས་མ་ངེས་གཉིས་གཉིས་དྲུག་དང་། མ་ངེས་ལ་གནས་སྐབས་དང་རྣམ་སྨིན་མ་ངེས་གཉིས་ཏེ་བརྒྱད་དུ་འགྱུར་རོ། །ཁ་ཅིག་མཐོང་མྱོང་གི་ལས་སྟོབས་ལྡན་ཡིན་ཕྱིར་སྐྱེས་ནས་མྱོང་སོགས་ཡོད་ཀྱང་འདིར་མགོ་རྩོམ་པའི་དབང་དུ་སྟེ་གཞན་དུ་ན་ལས་ཆེ་བའི་འབྲས་བུ་ཆུང་བར་ཐལ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཟེར། བྱེ་སྨྲས་ལས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཐ་དད་པས་མཐོང་ཆོས་ལ་མྱོང་བ་ནི། སྐྱེས་ནས་སོགས་མིན་ཏེ། དཔེར་ན་ལྕམ་པ་ཟླ་བ་ཕྱེད་གཉིས་ན་འབྲས་བུ་སྨིན་ལ། ནས་གྲོ་སོགས་ཟླ་བ་དྲུག་ན་སྨིན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས༷་འདོད་དོ་ཟེར༷་ཅེས་པ་ནི་ཅུང་ཟད་མ་རངས་པའོ། །གཉིས་པ་རྣམ་སྨིན་མྱོང་འགྱུར་ཁྱད་པར་དུ་བཤད་པ་ལ། སྤྱི། བྱེ་བྲག །ཞར་བྱུང་གསུམ། དང་པོ་ལ། རིས་མཐུན་གཞན་འཕེན་མི་འཕེན་དཔྱད་པ་དང་། གང་ན་ཡོད་དཔྱད་པ་གཉིས། དང་པོ། སྐྱེས་ནས་མྱོང་འགྱུར་སོགས་གསུ༷མ་
3-126a
གྱིས༷་རིས༷་མཐུན་པ་སྲོག་དབང་ནི༷་འཕེན༷་པར༷་བྱེ༷ད་ལ་མཐོང་མྱོང་གིས་མིན་ཏེ། འདིའི་སྲོག་དབང་ཐོབ་ཟིན་ལ་རིས་མཐུན་གཞན་གསར་དུ་འཕེན་ན་འདིར་མྱོང་འགྱུར་མིན་པས་ཁྱབ་བོ། །དེས་ན་གཞན་གྱིས་འཕང་ཟིན་དེར་སྨིན་ལ་ཚེ་བསྲིང་བའི་བསོད་ནམས་སོགས་ནི་བར་ཆད་སེལ་བ་ཙམ་ཡིན་ནོ་ཟེར། རྣམ་སྨིན་ནི་བཞི་ཀས་ཀྱང་འཕེན་ནོ།

那么，有人说如果是善业则不是感受乐的，也有感受舍的，对此我们承认，这是就上地的一般情况而言。
所受差别
第二部分分为两点：总的感受的分类和特别解释异熟感受。第一，另外，感受有五种：自体感受即感受本身，等起感受即触，所缘感受即境，异熟感受如现法等，以及现前感受的业，如当乐受现前时其他两种（苦受、舍受）就灭的情况。因此，前四种是一般的感受，第五种是特殊的感受。由此推断，前面提到的感受不是指直接的感受，而是如同以果名安立于因，值得考虑。
在这五种感受中，此处讨论的是异熟感受。第二部分分为分类和特点两方面。分类方面，有毗婆沙师的主张和譬喻师的观点两种。首先是毗婆沙师的观点，又有两种看法。第一种：感受乐等三种，又分为必定感受和不定感受。必定感受又分为现法感受、所余即生后感受，和余生感受，因此必定感受有三种。这样，必定感受三种加上不定感受，共四种。第二种：有些人说在上述三种之上，把不定感受分为异熟定与不定两种，所以共有五种业。
第二，经部的观点。其他用譬喻来说明的人认为有四种可能：时位必定感受而异熟不定，异熟必定感受而时位不定，两者都必定，两者都不定。其中，时位确定而异熟不确定是指：如果感受的话，是在现法等时位中感受，但异熟不确定。异熟确定而时位不确定是指：异熟必定会感受，但在现法等时位中是不确定的。两者都确定是指在现法等时位中必定感受异熟。两者都不确定的情况容易理解。
这样，在确定的情况下，分为现法等确定与不确定，每种又有两种，共六种；加上不确定的情况下的时位不确定和异熟不确定两种，总共八种。有些人说：现法感受的业由于力量强大，所以也有生后感受等，但此处是从开始算起，否则业的大小与果的大小不符。毗婆沙师主张：由于业的性质不同，在现法中感受的业不是生后等感受的业，例如，菖蒲果实一个半月成熟，而大麦等六个月成熟一样。这种说法我稍有不满。
第二，特别解释异熟感受有三点：总体、特殊和附带。总体又分为两点：考察是否引发其他同类，以及考察哪里有这样的业。首先，生后感受等三种业能引发同类的命根，而现法感受的业不能引发，因为此生的命根已经获得，如果再引发新的同类，就不是在此生感受的业。因此，是由其他业已经引发，在此生成熟，而延长寿命的福德等只是消除障碍而已。而异熟是由四种业都能引发的。


 །གཉིས་པ་ལ། ས་གང་ན་ཡོད་དང་། རྒྱུད་གང་ན་ཡོད་དཔྱད་པ་གཉིས།དང་པོ། གལ་ཏེ་ལས་བཞིས་རྣམ་སྨིན་འཕེན་པ་ཁམས་དང་། ས་ཐམས་ཅད་ན་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། ཁམས་གསུམ་གཏོགས་པའི་ས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ན༷་ནི༷་འཕེན༷་པ༷་ཡི་ལས་བཞི༷་ཡོད་ལ་ཞེས་སྤྱིར་བསྟན་ནས་དམིགས་བསལ་ནི། དམྱལ༷་བ༷་ན༷་ནི༷་དགེ༷་བའི༷་སྐྱེས་ནས་སོགས་གསུམ༷་ཡོད་ཀྱི་མཐོང་ཆོས་ལ་མྱོང་བ་མེད་དེ། དེ་ན་རྣམ་སྨིན་ཡིད་འོང་མེད་པས་སོ། །གཉིས་པ། འདོད་པ་ལ་སོགས་པ་གང༷་ལ༷ས་འདོ༷ད་ཆགས༷་བྲལ༷་བ་དེ་ཡང་མི་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་བརྟན༷་པའི༷་བྱིས༷་པ༷འང་བྲལ་རྒྱུའི་ས་དེར༷་སྐྱེས༷་ནས་མྱོང༷་འགྱུར་གྱི་ལས་མི༷་བྱེ༷ད་ལ་གཞན་གསུམ་བྱེད་དེ་དེ་ནི་ཕྱི་མར་སོགས་ལ་གོང་མ་ཁོ་ནར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདོད་སོགས་ལས་ཆགས་བྲལ་འཕ༷གས་པ༷་བརྟན་པ་དེ་ཡང་སྐྱེས་མྱོང་དུ་མ་ཟད་ལན་གྲངས་གཞན༷་དུའང༷་མྱོང༷་བའི་ལས་མི༷་བྱེ༷ད་དེ་དེ་ནི་ས་དེར་གཏན་དུ་ཕྱིར་མི་འོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །མཐོང་ཆོས་དང་མ་ངེས་པ་བྱེད་དོ། །ཕྱིས་འཕགས་པ་དེ་དག་ཆགས་པ་བྲལ་ཡང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ན་
3-126b
སྐྱེས་ནས་དང་། ལན་གྲངས་གཞན་གཉིས་ལ་མྱོང་འགྱུར་ཡང་བྱེད་དོ། །སྲིད་རྩེའི་སེམས་ཐོབ་པའི་འཕགས་པའང་ཉམས་ནས་གཟུགས་སུ་སྐྱེ་བར་བཤད་པས་སོ། །འདོ༷ད་པ་དང་སྲིད་རྩེ༷འི་ཆགས་བྲལ་འཕགས་པ་ནི་མི༷་བརྟན༷་པ༷་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ཡང༷་སྐྱེས་ནས་དང་། ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་འགྱུར་གཉིས་བྱེད་པ་མིན༷་ཏེ། དེ་གཉིས་ནི་ཕྱིར་མི་འོང་དང་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་གནས་ཡིན་ན་འབྲས་བུ་ལས་ཉམས་པ་ནི།འབྲས་ལས་ཉམས་པ་འཆི་བ་མེད། །ཅེས་ངེས་པར་སོར་ཆུད་པར་བྱེད་པས་ཁྱབ་པས་སོ། །མ་ངེས་པ་དང་མཐོང་ཆོས་མྱོང་འགྱུར་བྱེད་སྲིད་དོ། །ཐམས་ཅད་ན་འཕེན་པ་བཞི་ཡོད་ན་སྲིད་པ་བར་མ་ནའང་ལས་ཀྱི་འཕེན་པ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། ཡོད་དེ། འདོད་པའི་སྲི༷ད་པ༷་བར༷་མ༷་ནི་འདོ༷ད་པའི་ཁ༷མས་སུ༷་འཕེ༷ན་པ༷་རྣམ༷་པ༷་ཉི༷་ཤུ༷་རྩ་གཉི༷ས་འཕེན་པར་བྱེད་དེ། ནུར། མེར། ནར། གོར། རྐང་ལག་འགྱུས་པ་སྟེ་མངལ་གྱི་གནས་སྐབས་ལྔ་དང་། བྱིས། གཞོན། དར། དར་ཡོལ། རྒན་པོ་སྟེ་སྐྱེ་བའི་གནས་སྐབས་ལྔ་དང་བཅུ་སྟེ། དེ་བཅུ་པོར་མྱོང་བར་ངེས་མ་ངེས་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར་དང་། སྲིད་པ་བར་མ་རང་ཉིད་དུ་མྱོང་བར་ངེས་མ་ངེས་གཉིས་ཏེ་ཉེར་གཉིས་སོ། །དེ་དག་མྱོང་ངེས་ཀྱི་ལས་བཅུ་གཅིག་པོ་དེ༷་ཉི༷ད་མཐོང༷་ཆོས༷་ལ་མྱོང་བའི་འབྲས༷་བུ༷་ཅ༷ན་ཡིན་ལ། གནས་སྐབས་བཅུ་གཅིག་པོ་དེ༷་ནི༷་རིས༷་མཐུན་པ་གཅི༷ག་ཁོ༷་ན༷་ཡི༷ན་ཏེ། སྐྱེས་ནས་མྱོང་
3-127a
འགྱུར་གྱི་ལས་གཅིག་ཁོ་ནས་འཕངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྲིད་པ་བར་མ་མཐོང་མྱོང་ལས་གཞན་གཉིས་མ་བཤད་དེ། འདི་བློ་མི་གསལ་བས་ལས་གཞན་མི་བྱེད་གསུངས་ཏེ་མི་ལྡོག་པར་འདོད་པས་སོ། །འདོད་ཁམས་སུ་ཞེས་པ། གཟུགས་ན་ནུར་ནུར་སོགས་གནས་སྐབས་བཅུ་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། གཟུགས་མེད་ན་བར་སྲིད་མེད་པས་སོ། །མྱོང་བར་ངེས་མ་ངེས་ཉེར་གཉིས་ནི། སྤྱིར་བསྟན་ཏེ། བྱེ་བྲག་ལ་གཉིས་གཉིས་ཀྱིས་ཤེས་འདྲའོ།

第二部分分为两点：考察在哪一地存在和考察在哪一相续中存在。
首先，如果问四种能引发异熟的业是否在所有三界诸地都存在，答：一般而言，在三界所摄的一切地都有这四种引发业。特例是：地狱中有善业的生后感受等三种，但没有现法感受，因为那里没有悦意的异熟。
第二，对于已经离欲界等贪的稳固凡夫，他们在所离欲的那地不造生后感受的业，但会造其他三种业，因为他们来世必定只会投生到上地。不仅如此，已离欲界等贪的稳固圣者也不造余生感受的业，因为他们绝对不会再返回那一地。他们会造现法感受和不定业。
然而，后来那些离贪的圣者如果是具有退失法的人，那么也会造生后和余生两种感受的业。因为经中说得到有顶定的圣者退失后也会投生到色界。具有退失法的非稳固圣者虽然已离欲界和有顶贪，但不会造生后和余生感受的业，因为他们是不还果或阿罗汉果的住者，即使从果位退失，也必定会重新证得果位，如云："从果退者不会死亡"。他们可能会造不定业和现法感受业。
如果所有地都有四种引发业，那么中有中是否也有业的引发呢？有的。欲界中有能引发欲界二十二种引发业：即孕育时的凝滑、胞胎、肉团、坚肉、手足伸出五个阶段，以及出生后的婴儿、少年、青年、壮年和老年五个阶段，共十个阶段。这十个阶段各分为必定感受和不定感受两种，加上中有本身的必定感受和不定感受，共二十二种。
其中十一种必定感受的业就是现法感受业，而这十一个阶段只是一个同类，因为它们是由一个生后感受业所引发的。中有的情况下未说现法感受以外的两种业，因为据说中有中的心识不明了，不造其他业，这是因为认为中有不会转变方向的缘故。之所以特别指出"在欲界"，是因为色界没有凝滑等十个阶段，而无色界则没有中有。
关于必定感受和不定感受的二十二种，这是一般的说明，在具体情况上，可以用两种方式理解，类似前面所说。
;


 །གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ལ། ངེས་པར་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་དང་། མཐོང་ཆོས་མྱོང་འགྱུར་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། མྱོང་ངེས་ཀྱི་ལས་གང་ཞེ་ན། ཉོ༷ན་མོང༷ས་པའམ་རབ༷་ཏུ་དང༷་པ་དྲག༷་པོའི༷་ཀུན་སློང་ཅན་གྱིས་བྱས་པའི་དགེ་མི་དགེའི་ལས་ད༷ང་། ཀུན་སློང་དེ་མེད་ཀྱང་ཡོན༷་ཏན༷་ཞིང༷་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ད༷ང་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་ཅན་རྒྱུན་ཞུགས་དང་། དགྲ་བཅོམ་འབྲས་གནས་དང་། སྙོམས་འཇུག་ཁྱད་པར་ཅན་འགོག་པ་དང་། བྱམས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་གནས་པ་རྣམས་ལ་ཕན་གནོད་བྱས་པ་སོགས་དང་། དགེ་མི་དགེ་རྒྱུན༷་ཆགས༷་སུ༷་བྱ༷ས་པ༷་ག༷ང་ཞིག༷་ཡི༷ན་པ༷་དང༷་། ཕ༷་མ༷་གསོད༷་པའི་ལས་གང༷་ཡིན་པ་དེ༷་དག་ནི་ཞིང་བསམ་སྦྱོར་བ་གསུམ་སྟོབས་དང་ལྡན་པས་དེ་མྱོང་བར་ངེས༷་སོ༷། །གཉིས་པ་ལ་སྤྱི་དང་། ཞིང་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། ཡང་མཐོང༷་ཆོས༷་ལ་འབྲ༷ས་བུ༷་མྱོང་བ་ཅ༷ན་གྱི༷་ལ༷ས་དེ་ཅི་ལྟ་བུ་
3-127b
ཞེ་ན། ཞི༷ང་དང༷་བས༷མ་པའི༷་ཁྱ༷ད་པ༷ར་ལ༷ས་འགྱུར་བ་གཉིས་ཡོད་དེ། སྔོན་སྟོན་པ་མ་ཕམ་པ་ཞེས་པའི་བསྟན་པ་ལ་སྟོན་པ་འདི་ཕྱུགས་པོའི་བུར་སྐྱེས་པ་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སེམས་བསྐྱེད་ཅིང་སྡེ་སྣོད་གསུམ་པར་གྱུར་ཏོ། །དེའི་ཚེ་དགེ་འདུན་ལ་རྩོད་པ་བྱུང་བ་དེས་སླར་སྤེལ་བས། དགེ་སློང་མདོ་སྡེ་འཛིན་པ་ཞིག་གིས་སྡེ་སྣོད་གསུམ་པ་བཏོན་ནས་རྩོད་པ་ཞི་བར་བྱས་པ་དང་། སྡེ་སྣོད་གསུམ་པ་ཁྲོས་ཏེ་བུད་མེད་རྣམས་ཀྱིས་རྩོད་པ་ཞི་བར་བྱས་སོ་ཞེས་ཚིག་རྩུབ་སྨྲས་མ་ཐག༷་བུད་མེད་དུ་གྱུར་ཅིང་སླར་ཡང་སྐྱེ་བ་ལྔ་བརྒྱར་བུད་མེད་དུ་སྐྱེས་སོ། །ཕྱིས་རིན་ཆེན་གཙུག་ཏོར་ཅན་ལ་དད་པར་བྱས་པས་སྐྱེས་པའི་ལུས་ཐོབ་བོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་དང་། བསམ་པ་ནི། སྔོན་རྒྱལ་པོ་ཀ་ནི་ཀའི་ཉུག་རུམ་པ་ལོང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཞིག་ཡོད་པ་དེས་མི་ཞིག་གིས་གླང་ལྔ་བརྒྱ་དེད་ནས་འགྲོ་བ་ལ་ཅི་བྱེད་དྲིས་པས་འབྲས་བུ་འབྱིན་ཏོ་ཟེར་བ་བདག་གིས་ཀྱང་སྔོན་འདི་ལྟ་བུ་བྱས་པས་ད་ལྟ་འདི་མྱོང་ལ། འདིས་ཀྱང་འདི་བྱས་པས་སྐྱེ་བ་མང་པོར་བདག་ལྟ་བུ་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ་སྙམ་ནས། གླང་དེ་རྣམས་ནོར་གྱིས་ཉོས་ཏེ་བསམ་པ་དྲག་པོས་འབྲས་བུ་འབྱིན་པ་ལས་བཏང་བ་དང་། དེར་མཐོང་བའི་ཆོས་དེ་ལ་སྐྱེས་པའི་དབང་པོ་བྱུང་ངོ་ཞེས་གྲགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ན་འདོད་པ་སོགས་ས༷་དེའི༷་འདོ༷ད་ཆགས༷་དང་གཏན༷་དུ་བྲལ༷་བའི་ཕྱིར༷་ས་དེར་སླར་མི་སྐྱེ་བ་ཡུལ་འཕོ་ན་བུ་ལོན་ལྡང་བ་ལྟར་དེར་མྱོང་ངེས་ཀྱི་ལས་རྣམས་ནི་རྣམ༷་སྨིན༷་ངེས་པ༷་གང༷་ཡི༷ན་པ༷་མཐོང་
3-128a
ཆོས་དེ་ལ་མྱོང་བའོ༷། །གཉིས་པ་ཞིང་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ། འཕགས་པ་ག༷ང་ད༷ག་འགོ༷ག་པའི་སྙོམས་འཇུག་ལ་ཞུགས་ལྡང་དང་། བྱམ༷ས་པ་དང་། ཉོ༷ན་མོང༷ས་མེ༷ད་པ་དང་། མཐོ༷ང་ལམ་དང༷་། དགྲ༷་བཅོ༷མ་གྱི་སྙོམས་འཇུག་འབྲས༷་བུ་ལས་ལངས༷་པ༷་སྟེ། གང་ཟག་ལྔ་པོ་དེ༷་ལ༷་ཕན༷་གནོ༷ད་བྱས༷་པ༷་ཡི༷་འབྲས༷་བུ༷་ནི་འཕྲལ༷་དུ༷་མྱོང༷་བར༷་འགྱུར༷་ཏེ། འགོག་པ་ལས་ལངས་བ་ནི་སེམས་མཆོག་ཏུ་ཞི་བ་ཐོབ་པས་མྱང་འདས་ལས་སླར་ལྡོག་པ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཉོན་མོངས་མེད་པ་དང་། བྱམས་པ་ལས་ལངས་པ་ནི་སེམས་ཅན་ཚད་མེད་ལ་ཉོན་མོངས་མེད་པ་དང་། ཕན་པའི་ལྷག་བསམ་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་གསལ་བའི་བསོད་ནམས་ཚད་མེད་པས་ཡོངས་སུ་བགོས་པ་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་དང་། མཐོང་ལམ་དང་དགྲ་བཅོམ་ལས་ལངས་པའི་རྒྱུད་ནི་མཐོང་སྤང་མ་ལུས་དང་། སྒོམ་སྤང་མ་ལུས་པ་སྤང་བའི་གནས་གྱུར་གསར་བ་ཐོབ་པའི་དྲི་མ་མེད་པ་ཡིན་པས་སོ། །འབྲས་བུ་བར་མ་གཉིས་ནི་གནས་འགྱུར་གསར་པ་མེད་པས་སོ།

第二部分特殊内容分为两点：确定的特殊解释和现法感受业的特殊解释。
首先，什么是必定感受的业呢？由烦恼或极其猛烈清净的动机所作的善恶业，以及虽无此动机但对功德田（三宝）和具特殊果位的人（预流果、阿罗汉果住者）、特殊禅定（灭尽定、慈心定、无染定）中的人做损益等行为，还有连续不断所作的善恶业，以及杀父母的业，这些由于田、意乐、加行三方面具足力量，所以必定会感受。
第二部分分为总说和对特殊对境的解释两方面。首先，什么是现法感受业呢？由殊胜对境和殊胜意乐所转变的两种情况：如传说过去无敌佛时期，现在的佛陀转生为富翁之子，发菩提心并成为通达三藏者。当时僧团中发生争论，他进一步加剧了争论。一位持经比丘拿出三藏平息了争论，这位三藏通达者生气地说："是女人们平息了争论"这样粗暴的话一出口，立即变成女人，并在之后五百世中转生为女人。后来他对宝髻佛生起信心，才获得男身。
关于意乐的例子：据说过去在迦腻色迦王时代，有个名叫"瞎子毛织工"的人，他看到有人赶着五百头牛走过，问他们在做什么。他们回答说在耕地。他心想："我过去做过这样的事，现在感受这种果报。如果这些人做了这样的事，他们也将在许多世中像我一样感受痛苦。"于是他用钱买下那些牛，以强烈的意愿使它们脱离耕地的劳作。据说他当即在此生中获得了男根。
另一种情况是：由于已经永远离欲界等地的贪，因此不会再生于那一地，就像搬家时偿清债务一样，那些必定感受的业，凡是异熟已定的，都在现法中感受。
第二，对特殊对境的解释：对于圣者从灭尽定出定时、慈心定、无染定、见道和阿罗汉果等五种出定的人所作的损益，其果报会立即感受。因为：从灭尽定出定的人获得最胜寂静心，如同从涅槃中返回；从无染定和慈心定出定的人与无量众生的无染和利益的增上意乐相关联，与极为清净的无量福德相关联；从见道和阿罗汉道出定的相续，由于已断尽见所断和修所断烦恼，获得新的转依，无有垢染。而没有提到中间两果（一来果、不还果）是因为它们没有获得新的转依。


 །གསུམ་པ་ཞར་བྱུང་དུ་ལུས་སེམས་གང་གི་མྱོང་བསྟན་པ་ལ། དངོས་དང་། འཕྲོས་དོན་དོགས་སྤོང་གཉིས། དང་པོ། གལ་ཏེ་རྣམ་སྨིན་གཙོ་བོ་ཚོར་བ་ཡིན་པས་དེ་སེམས་ཀྱིའམ་ལུས་ཀྱི་ཡིན་ཞེ་ན། རྣམ༷་པར༷་རྟོག༷་པ༷་མེ༷ད་པ༷་ཡི༷ས་བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ནས་སྲིད་རྩེའི་བར་གྱི་དགེ༷་བའི༷་ལ༷ས་ཀྱི༷་རྣམ༷་སྨིན༷་ནི༷། ཡིད་བདེ་སོགས་སེམ༷ས་ཀྱི༷་ཚོར༷་བ༷་ཁོ༷་ནར༷་
3-128b
འདོ༷ད་དེ། དེ་ཡན་ཆད་ན་ལུས་ཚོར་མེད་པས་སོ། །མི༷་དགེ༷་བའི༷་རྣམ་སྨིན་ནི༷་ལུས༷་ཀྱི༷་ཚོར་བ་ཁོ་ན་ཡི༷ན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་སེམས་ཀྱིས་མིན་ཞེ་ན། ཡིད་མི་བདེ་ནི་རྣམ་སྨིན་མིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་བཤད་པས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་དང་པོའི་དངོས་གཞི་མན་ཆད་ཀྱི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་ནི་ལུས་སེམས་གཉིས་ཀའི་ཚོར་བ་ཡིན་པར་ཤུགས་ལ་བསྟན་ཏོ། །གཉིས་པ། འོ་ན་སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སེམས་རྣམ་པར་གཡེངས་པ་སྨྱོ་བའི་སེམས་དེ། སེམས་གང་ལས་འབྱུང་ཞིང་རྒྱུ་ཅི་ཞིག་གིས་འགྱུར་ཞེ་ན། རྣམ་པར་གཡེངས༷་པའི༷་སེམ༷ས་ནི༷་ཡི༷ད་ཀྱི་སེམ༷ས་ཁོ་ན་ལ༷་ཡིན་ཏེ་དབང་ཤེས་རྟོག་མེད་ཡིན་པས་སོ། །དེ༷་ནི༷་རྒྱུ་བཞི་པོ་གཞན་སྨྱོ་བར་བྱས་པ་དང་། དུག་དང་ཆང་བླུད་པ་སོགས་ལ༷ས་ཀྱི༷་རྣམ༷་སྨིན༷་ལས་སྐྱེས༷་པ་དང་། མི་མིན་སོགས་ཀྱིས་སྐྲག༷་པར་བྱས་པ་དང་། མི་མིན་གྱིས་གནོ༷ད་པ་དང་། ནང་གི་འབྱུང་བ་ཆ་མ༷་མཉམ༷་པ་དང་། མྱ༷་ང༷ན་གྱིས༷་དཀྲུགས་པ་ལས་སོ། །གལ་ཏེ་ལས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་ལས་སྐྱེས་པའི་སྨྱོ་བ་དེ་སེམས་ཚོར་མི་དགེ་བར་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། མི་དགེའི་ལས་ཀྱིས་འབྱུང་བ་རྣམས་འཁྲུགས་ལ། དེ་ལས་སེམས་གཡེང་བས་སོ། །དེས་ན་དེ་ལས་ཀྱི་བདག་འབྲས་ཡིན་གྱི། མི་དགེའི་ལས་ལས་དངོས་སུ་སྐྱེས་པ་མིན་པས་རྣམ་སྨིན་མིན་ནོ། །དེ་ལས་འཕྲོས་ནས་སེམས་གཡེང་བ་དང་། རྣམ་པར་གཡེང་བ་ལ་མུ་བཞིར་བཤད་དེ་དེ་ལ་སེམས་གཡེངས་པ་ནི་བཤད་མ་ཐག་པ་རྣམས་སོ། །རྣམ་པར་གཡེང་
3-129a
བ་ནི་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་སེམས་སོ། །དེས་ན་དེ་གཉིས་ཀའང་རྣམ་སྨིན་མིན་ནོ། །སྨྱོ་བ་དེ་སྒྲ༷་མི༷་སྙན༷་མིན༷་པའི་འདོ༷ད་པ་དང་ལྡན༷་པ་རྣམ༷ས་ལ་ཅི་རིགས་ཡོད་དེ། འདོད་ལྷ་རྣམས་ལའང་སྨྱོན་པ་ཡོད་ན་དུད་འགྲོ་དང་ཡི་དྭགས་ལ་ལྟ་ཅི་སྨོས་སོ། །སངས་རྒྱས་མ་གཏོགས་པའི་འཕགས་པ་རྣམས་ལའང་འབྱུང་བ་མ་སྙོམས་པས་སེམས་རྣམ་གཡེང་ཡོད་ལ། ལས་དང་། འཇིགས་པ་དང་། གནོད་པ་དང་། མྱ་ངན་གྱིས་གཡེངས་པ་རྣམས་མེད་དོ། །སངས་རྒྱས་ལ་ཐུགས་གཡེངས་པ་དང་། རིམ་གྱིས་འགྲོངས་པ། གསུང་འཛེར་བ། དབུ་སྐྱ་བ་མེད་དེ། ལས་ཤིན་ཏུ་དྭངས་པའི་རྣམ་སྨིན་གྱི་སྙིང་པོ་ཡིན་པས་སོ། །
动机差别
གསུམ་པ་ཀུན་སློང་གི་སྒོ་ནས་དབྱེ་ན། ཡང་གསུམ་ཚན་གསུམ་པའི་མདོ་ལས། ལུས་ངག་ཡིད་ཀྱི་ཡོན༷་པོ་གསུམ་༡ དང་། སྐྱོན༷་ནམ་༢ ཉེས་པ་གསུམ་དང་། སྙིགས༷་༣ མ༷་གསུམ་གསུ༷ངས་པ༷་དེ་ནི༷་གང་ཞེ་ན། རིམ་པ་ལྟར་སེམས་གྱ་གྱུ་བའི་༡ གཡོ༷་ལས་སྐྱེས་པ་དང༷་། ཞེ༷་སྡང༷་༢ པས་དང་། འདོ༷ད་ཆགས༷་༣ ལས་སྐྱེས༷་པའི་སྒོ་གསུམ་གྱི་ལས་སོ། །
黑白四边差别
བཞི་པ་ལ་སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག་སོ་སོའི་འདོད་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། ཡང་མདོ་ལས་དཀར༷་ནག༷་ལ༷་སོ༷གས་བྱེ༷་བྲག༷་གིས༷་ལ༷ས་ནི༷་རྣམ༷་པ༷་བཞི༷་བཀའ་བསྩལ་པ་ཡི༷ན་ནོ༷། །དེ་གང་ཞེ་ན་མི༷་དགེ༷་བ་དང་། གཟུགས༷་དང༷་འདོ༷ད་པར་གཏོག༷ས་པའི༷་དགེ༷་བ༷་ཉི༷ད་ནི༷་རིམ༷་པ་བཞིན༷་དུ༷་ལས་མི་དགེ་བ་ནི་
3-129b
ཁྱད་མེད་དུ་ཉོན་མོངས་ཅན་ཡིན་པས། ལས་གནག་ལ་འབྲས་བུ་ཡིད་མི་འོང་འཕེན་པས་རྣམ་སྨིན་གན༷ག་པ་དང༷་། གཟུགས་དགེ་ནི་མི་དགེ་བ་དང་། མ་འདྲེས་པས་ལས་དཀར་ལ་རྣམ་སྨིན་ཀྱང་དཀ༷ར་བ་དང༷་། འདོད་དགེ་ནི་མི་དགེ་བ་དང་འདྲེས་པས་ལས་དཀར་ནག་འདྲེས་མ་ལས་འབྲས་བུ་ཡིད་འོང་མི་འོང་འདྲེས་མར་འབྱུང་བས་དཀར་ནག་གཉི༷ས་ཀའི༷་ལ༷ས་ཞེས་བྱའོ།

第三部分附带说明身心哪个感受，分为正文和延伸问题解答两部分。
首先，如果问异熟主要是感受，那么它是属于心的还是身体的？无分别的善业，即特殊禅定到有顶之间的善业的异熟，只是心的感受，如意乐等，因为从那以上没有身体的感受。不善业的异熟只是身体的感受。为什么不是心的感受呢？因为已经说过意不乐不是异熟。因此间接表明初禅根本定以下的善业的异熟是身心两种感受。
第二，那么众生散乱的心、发狂的心从何而生，由何原因而起呢？散乱的心只存在于意识心，因为感官意识是无分别的。它产生于四种原因：由业的异熟所生（如他人使之发狂、喂毒或酒等）；由恐惧所致；由非人的伤害所致；以及由内在元素不平衡和忧伤搅扰所致。如果问由业的异熟所生的发狂是否会成为心的不善感受，答：是由不善业导致元素紊乱，进而导致心散乱。因此，这是业的等流果，而不是直接从不善业生的，所以不是异熟。
延伸讨论了心散乱和极度散乱的四种可能性：心散乱是上述情况，极度散乱是有烦恼的心。因此这两者都不是异熟。除了北俱卢洲之外的欲界众生都可能有发狂的情况，连欲界天人都有发狂的，更何况旁生和饿鬼。除佛陀外的圣者们也会因元素不平衡而有心散乱，但没有因业、恐惧、伤害和忧伤引起的散乱。佛陀没有心散乱、渐次死亡、声音嘶哑和头发变白等情况，因为佛是极其清净业的异熟精华。
动机差别
第三，从动机方面分类，在《三组经》中，佛陀说有身语意的"邪曲三种"、"过失三种"和"秽垢三种"，它们是什么呢？按顺序，这是从狡诈欺骗心所生的、从嗔恨所生的、从贪欲所生的三门之业。
黑白四边差别
第四部分分为总说和各别解释两点。首先，经中说有黑白等差别的四种业。它们是什么呢？不善业和属于色界、欲界的善业，按顺序：不善业因为毫无差别地是有烦恼的，所以是黑业，能引发不可爱果报，因此是黑异熟；色界善业因为与不善业不相混合，所以是白业，异熟也是白的；欲界善业因为与不善业混合，所以是黑白混合业，从中产生可爱不可爱混合的果报，称为黑白二业。


 །དེ་ཡང་རྒྱུད་ཀྱི་སྒོ་ནས་འདྲེས་པ་ཡིན་གྱི་ལས་ཀྱི་ངོ་བོ་ནི་དཀར་ནག་འདྲེས་པ་མེད་དེ་འགལ་བས་སོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་མི་དགེའང་འདྲེས་མར་འགྱུར་ཏེ། མི་དགེ་དང་ལྡན་པའི་རྒྱུད་ལ་དགེ་བ་འབྱུང་བས་སོ་ཟེར་ན། དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་འདོད་པ་རང་ས་ན་གཉེན་པོ་ཏིང་ངེ་འཛིན་མེད་པས་དགེ་བས་མི་དགེ་བ་གཏན་མེད་དུ་བྱ་མི་ནུས་ལ། མི་དགེ་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ལོག་ལྟས་དགེ་རྩ་གཅོད་ནུས་པས་དགེ་བ་དང་གདོན་མི་ཟ་བར་འདྲེ་བ་མིན་ལ། དགེ་བ་སྟོབས་ཆུང་བས་འདྲེའོ་གསུངས། ཀུན་བཏུས་ལས་དཀར་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དཀར་བ་ཁམས་གསུམ་པའི་དགེ་བ། འདྲེན་མ་འདོད་པའི་འདྲེན་མ་སྟེ། བསམ་དཀར་སྦྱོར་གནག་གམ། བསམ་གནག་སྦྱོར་དཀར་རོ། །འདོད་པའི་འདྲེན་མ་ལས་འདོད་དགེ་དང་གཟུགས་མེད་དགེ་བའང་དཀར་བར་བཤད་དོ། །བྱེ་སྨྲས་ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་མེད་ཀྱི་དགེ་བ་དཀར་བར་མ་བཤད་ཟེར་ན། གང་ན་རྣམ་སྨིན་སྐྱེ་སྲིད་བར་སྲིད་གཉིས་ཡོད་པ་དང་། ལུས་སོགས་ལས་གསུམ་པོ་དེ་དག་གི་དབྱེ་བ་འཆད་ན། དེ་ལ་དེ་མེད་
3-130a
པས་སོ་ཟེར་ཡང་། འོན་ཀྱང་མདོ་གཞན་ལས་གཟུགས་མེད་དགེ་བའང་དཀར་བར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །ལས་དང་རྣམ་སྨིན་གསུམ་པོ་དེ༷་སྤོང་ཞིང་ཟ༷ད་པར་བྱེ༷ད་པ༷། ཟ༷ག་མེ༷ད་ཀྱི་ལས་ཡི༷ན་ལ།དེ་ལ་མི་གནག་ཅིང་མི་དཀར་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྣམ་སྨིན་འབྲས་བུ་ཡིད་འོང་མི་འོང་གཉིས་ཀ་མི་འབྱིན་ལ། དེའི་རྒྱུ་དགེ་མི་དགེ་གཉིས་ཀའང་མིན་ཏེ་ཁམས་གསུམ་དང་འཇུག་པ་འགལ་བས་སོ། །དོན་དམ་པར་ཟག་མེད་ནི་གཅིག་ཏུ་དཀར་བ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་ཟག་མེད་ཀྱི་ལས་ཡིན་ན་ལས་གསུམ་ཟད་བྱེད་ཡིན་པས་མ་ཁྱབ་སྟེ། མཐོང་ལམ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས༷་ཤེས་པའི་བཟོ༷ད་པ་བཞི་དང་། འདོ༷ད་པ་ལས་ཆགས༷་པ་བྲལ༷་བ༷་ཡི༷་འདས་པའི་སྒོམ་ལམ་གྱི་བར༷་ཆ༷ད་མེ༷ད་ལམ༷་བརྒྱ༷ད་ཀྱི་སེམ༷ས་ག༷ང་ཡིན་པ་སྟེ། སེམ༷ས་པ༷་རྣམ༷་པ༷་བཅུ༷་གཉི༷ས་དེ་ནི༷་ནག༷་པོ༷་ཟ༷ད་པར༷་བྱེ༷ད་པའི༷་ལ༷ས་ཡིན་ཏེ་འདོད་པའི་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྤོང་བས་སོ། །ཆོས་ཤེས་བཞི་དང་རྣམ་གྲོལ་ལམ་རྣམས་ནི་མིན་ཏེ་བར་ཆད་མེད་ལམ་གྱིས་ཟད་པར་བྱས་ཟིན་པས་སོ། །རྗེས་བཟོད་ཤེས་ནི་འདོད་པའི་གཉེན་པོ་མིན་པས་སོ། །འདོད་ལས་ཆགས་བྲལ་སྒོམ་ལམ་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དགུ༷་པའི༷་སེམ༷ས་པ༷་གང༷་ཡི༷ན་པ༷་དེ༷་ནི༷། དཀར༷་ནག༷་འདྲེས་མའི་ལས་ཟ༷ད་བྱེ༷ད་ཡི༷ན་ཏེ། དེས་ཡུལ་ཅན་འདོད་ཉོན་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུའང་སྤངས་པ་ན། དམིགས་ཡུལ་དགེ་བའང་སྤོང་བ་དང་། འདོད་དགེའི་གཉེན་
3-130b
པོ་ཡིན་པས་སོ། །བར་ཆད་མེད་ལམ་སྔ་མ་དག་ནི་འདོད་དགེའི་གཉེན་པོ་མིན་ཏེ་འདོད་པར་སྐྱེ་བ་མ་སྤངས་པས་སོ། །འདིར་དེས་སྤང་ངོ་ཞེས་པའང་ངོ་བོ་ཐོབ་པ་ཆད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྤོང་བ་མིན་ཏེ། ལན་གཅིག་སྤངས་ཀྱང་ཡང་འདོད་དགེ་མངོན་དུ་བྱེད་པས་སོ། །འོན་ཀྱང་དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཡུལ་ཅན་གྱི་ཉོན་མོངས་སྤང་བ་ལ་དེ་སྐད་བརྗོད་དེ། མདོ་ལས་དགེ་སློང་དག་མིག་ལ་འདུན་པའི་འདོད་ཆགས་དེ་སྤོངས་ཤིག་དང་དེ་ལྟ་ན་མིག་དེ་སྤང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དགུ་པ་མ་གཏོགས་སྔ་མ་དག་ནི་མིན་ཏེ། དང་པོའི་རྣམ་པ་སྤངས་ཀྱང་དེའི་ཡུལ་ཅན་དྲི་མ་ལྷག་རྣམས་ཀྱིས་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། འདོད་དགེ་ལ་དམིགས་པའི་ཡུལ་ཅན་འདོད་ཉོན་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། ནག་པོ་ནི་ཐོབ་པ་ཆད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྤོང་བའི་ཕྱིར་སྔ་མ་དག་གིས་སྤང་ངོ་། །དེ་བཞིན་དཀར་པོ་ཟད་པའང་དེའི་ཡུལ་ཅན་སྤང་བ་ཁོ་ན་ཡིན་པ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དཀར༷་པོ༷་གཟུགས་དགེའི་ལས་ཟད་པར་བྱེད་པ་ནི། བས༷མ་གཏན༷་བཞི་པོ་སོ་སོ་ལས་ཆགས༷་པ་བྲལ༷་བར་བྱེད་པའི༷་སྒོམ་ལམ་བར༷་ཆ༷ད་མེ༷ད་ལམ༷་དགུ་དགུ་སྐྱེས༷་པའི་ཐ༷་མ༷་བཞི་པོ་དེས་སོ། །གང་དག་གཟུགས་མེད་དཀར་པོའི་ལས་སུ་འདོད་པ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན་དེ་བཞིའི་བར་ཆད་མེད་ལམ་ཐ་མ་བཞི་ཡང་དཀར་པོ་ཟད་བྱེད་ཡིན་ནོ།

 །དེ་ཡང་རྒྱུད་ཀྱི་སྒོ་ནས་འདྲེས་པ་ཡིན་གྱི་ལས་ཀྱི་ངོ་བོ་ནི་དཀར་ནག་འདྲེས་པ་མེད་དེ་འགལ་བས་སོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་མི་དགེའང་འདྲེས་མར་འགྱུར་ཏེ། མི་དགེ་དང་ལྡན་པའི་རྒྱུད་ལ་དགེ་བ་འབྱུང་བས་སོ་ཟེར་ན། དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་འདོད་པ་རང་ས་ན་གཉེན་པོ་ཏིང་ངེ་འཛིན་མེད་པས་དགེ་བས་མི་དགེ་བ་གཏན་མེད་དུ་བྱ་མི་ནུས་ལ། མི་དགེ་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ལོག་ལྟས་དགེ་རྩ་གཅོད་ནུས་པས་དགེ་བ་དང་གདོན་མི་ཟ་བར་འདྲེ་བ་མིན་ལ། དགེ་བ་སྟོབས་ཆུང་བས་འདྲེའོ་གསུངས། ཀུན་བཏུས་ལས་དཀར་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དཀར་བ་ཁམས་གསུམ་པའི་དགེ་བ། འདྲེན་མ་འདོད་པའི་འདྲེན་མ་སྟེ། བསམ་དཀར་སྦྱོར་གནག་གམ། བསམ་གནག་སྦྱོར་དཀར་རོ། །འདོད་པའི་འདྲེན་མ་ལས་འདོད་དགེ་དང་གཟུགས་མེད་དགེ་བའང་དཀར་བར་བཤད་དོ། །བྱེ་སྨྲས་ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་མེད་ཀྱི་དགེ་བ་དཀར་བར་མ་བཤད་ཟེར་ན། གང་ན་རྣམ་སྨིན་སྐྱེ་སྲིད་བར་སྲིད་གཉིས་ཡོད་པ་དང་། ལུས་སོགས་ལས་གསུམ་པོ་དེ་དག་གི་དབྱེ་བ་འཆད་ན། དེ་ལ་དེ་མེད་
3-130a
པས་སོ་ཟེར་ཡང་། འོན་ཀྱང་མདོ་གཞན་ལས་གཟུགས་མེད་དགེ་བའང་དཀར་བར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །ལས་དང་རྣམ་སྨིན་གསུམ་པོ་དེ༷་སྤོང་ཞིང་ཟ༷ད་པར་བྱེ༷ད་པ༷། ཟ༷ག་མེ༷ད་ཀྱི་ལས་ཡི༷ན་ལ།དེ་ལ་མི་གནག་ཅིང་མི་དཀར་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྣམ་སྨིན་འབྲས་བུ་ཡིད་འོང་མི་འོང་གཉིས་ཀ་མི་འབྱིན་ལ། དེའི་རྒྱུ་དགེ་མི་དགེ་གཉིས་ཀའང་མིན་ཏེ་ཁམས་གསུམ་དང་འཇུག་པ་འགལ་བས་སོ། །དོན་དམ་པར་ཟག་མེད་ནི་གཅིག་ཏུ་དཀར་བ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་ཟག་མེད་ཀྱི་ལས་ཡིན་ན་ལས་གསུམ་ཟད་བྱེད་ཡིན་པས་མ་ཁྱབ་སྟེ། མཐོང་ལམ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས༷་ཤེས་པའི་བཟོ༷ད་པ་བཞི་དང་། འདོ༷ད་པ་ལས་ཆགས༷་པ་བྲལ༷་བ༷་ཡི༷་འདས་པའི་སྒོམ་ལམ་གྱི་བར༷་ཆ༷ད་མེ༷ད་ལམ༷་བརྒྱ༷ད་ཀྱི་སེམ༷ས་ག༷ང་ཡིན་པ་སྟེ། སེམ༷ས་པ༷་རྣམ༷་པ༷་བཅུ༷་གཉི༷ས་དེ་ནི༷་ནག༷་པོ༷་ཟ༷ད་པར༷་བྱེ༷ད་པའི༷་ལ༷ས་ཡིན་ཏེ་འདོད་པའི་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྤོང་བས་སོ། །ཆོས་ཤེས་བཞི་དང་རྣམ་གྲོལ་ལམ་རྣམས་ནི་མིན་ཏེ་བར་ཆད་མེད་ལམ་གྱིས་ཟད་པར་བྱས་ཟིན་པས་སོ། །རྗེས་བཟོད་ཤེས་ནི་འདོད་པའི་གཉེན་པོ་མིན་པས་སོ། །འདོད་ལས་ཆགས་བྲལ་སྒོམ་ལམ་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དགུ༷་པའི༷་སེམ༷ས་པ༷་གང༷་ཡི༷ན་པ༷་དེ༷་ནི༷། དཀར༷་ནག༷་འདྲེས་མའི་ལས་ཟ༷ད་བྱེ༷ད་ཡི༷ན་ཏེ། དེས་ཡུལ་ཅན་འདོད་ཉོན་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུའང་སྤངས་པ་ན། དམིགས་ཡུལ་དགེ་བའང་སྤོང་བ་དང་། འདོད་དགེའི་གཉེན་
3-130b
པོ་ཡིན་པས་སོ། །བར་ཆད་མེད་ལམ་སྔ་མ་དག་ནི་འདོད་དགེའི་གཉེན་པོ་མིན་ཏེ་འདོད་པར་སྐྱེ་བ་མ་སྤངས་པས་སོ། །འདིར་དེས་སྤང་ངོ་ཞེས་པའང་ངོ་བོ་ཐོབ་པ་ཆད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྤོང་བ་མིན་ཏེ། ལན་གཅིག་སྤངས་ཀྱང་ཡང་འདོད་དགེ་མངོན་དུ་བྱེད་པས་སོ། །འོན་ཀྱང་དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཡུལ་ཅན་གྱི་ཉོན་མོངས་སྤང་བ་ལ་དེ་སྐད་བརྗོད་དེ། མདོ་ལས་དགེ་སློང་དག་མིག་ལ་འདུན་པའི་འདོད་ཆགས་དེ་སྤོངས་ཤིག་དང་དེ་ལྟ་ན་མིག་དེ་སྤང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དགུ་པ་མ་གཏོགས་སྔ་མ་དག་ནི་མིན་ཏེ། དང་པོའི་རྣམ་པ་སྤངས་ཀྱང་དེའི་ཡུལ་ཅན་དྲི་མ་ལྷག་རྣམས་ཀྱིས་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། འདོད་དགེ་ལ་དམིགས་པའི་ཡུལ་ཅན་འདོད་ཉོན་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། ནག་པོ་ནི་ཐོབ་པ་ཆད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྤོང་བའི་ཕྱིར་སྔ་མ་དག་གིས་སྤང་ངོ་། །དེ་བཞིན་དཀར་པོ་ཟད་པའང་དེའི་ཡུལ་ཅན་སྤང་བ་ཁོ་ན་ཡིན་པ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དཀར༷་པོ༷་གཟུགས་དགེའི་ལས་ཟད་པར་བྱེད་པ་ནི། བས༷མ་གཏན༷་བཞི་པོ་སོ་སོ་ལས་ཆགས༷་པ་བྲལ༷་བར་བྱེད་པའི༷་སྒོམ་ལམ་བར༷་ཆ༷ད་མེ༷ད་ལམ༷་དགུ་དགུ་སྐྱེས༷་པའི་ཐ༷་མ༷་བཞི་པོ་དེས་སོ། །གང་དག་གཟུགས་མེད་དཀར་པོའི་ལས་སུ་འདོད་པ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན་དེ་བཞིའི་བར་ཆད་མེད་ལམ་ཐ་མ་བཞི་ཡང་དཀར་པོ་ཟད་བྱེད་ཡིན་ནོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
这些是用于人类学和语言学术用途的藏文翻译：
དེ་ཡང་རྒྱུད་ཀྱི་སྒོ་ནས་འདྲེས་པ་ཡིན་གྱི་ལས་ཀྱི་ངོ་བོ་ནི་དཀར་ནག་འདྲེས་པ་མེད་དེ་འགལ་བས་སོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་མི་དགེའང་འདྲེས་མར་འགྱུར་ཏེ། མི་དགེ་དང་ལྡན་པའི་རྒྱུད་ལ་དགེ་བ་འབྱུང་བས་སོ་ཟེར་ན། དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་འོན་ཀྱང་འདོད་པ་རང་ས་ན་གཉེན་པོ་ཏིང་ངེ་འཛིན་མེད་པས་དགེ་བས་མི་དགེ་བ་གཏན་མེད་དུ་བྱ་མི་ནུས་ལ། མི་དགེ་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ལོག་ལྟས་དགེ་རྩ་གཅོད་ནུས་པས་དགེ་བ་དང་གདོན་མི་ཟ་བར་འདྲེ་བ་མིན་ལ། དགེ་བ་སྟོབས་ཆུང་བས་འདྲེའོ་གསུངས།
这也是从相续的角度而言混合，但业的本质是善恶不可混合的，因为它们互相违背。若有人说：如果是这样，不善也会成为混合的，因为不善相续中也会产生善法。虽然如此，但在欲界本身没有对治性的定力，所以善不能完全灭除不善，而有力量的不善通过邪见能够切断善根，因此善不一定会混合，而善力量弱小故而混合，经中如是说。
ཀུན་བཏུས་ལས་དཀར་ལ་རྣམ་པར་སྨིན་པ་དཀར་བ་ཁམས་གསུམ་པའི་དགེ་བ། འདྲེན་མ་འདོད་པའི་འདྲེན་མ་སྟེ། བསམ་དཀར་སྦྱོར་གནག་གམ། བསམ་གནག་སྦྱོར་དཀར་རོ། །འདོད་པའི་འདྲེན་མ་ལས་འདོད་དགེ་དང་གཟུགས་མེད་དགེ་བའང་དཀར་བར་བཤད་དོ། །བྱེ་སྨྲས་ཅིའི་ཕྱིར་གཟུགས་མེད་ཀྱི་དགེ་བ་དཀར་བར་མ་བཤད་ཟེར་ན། གང་ན་རྣམ་སྨིན་སྐྱེ་སྲིད་བར་སྲིད་གཉིས་ཡོད་པ་དང་། ལུས་སོགས་ལས་གསུམ་པོ་དེ་དག་གི་དབྱེ་བ་འཆད་ན། དེ་ལ་དེ་མེད་
《集论》中说白业而异熟白的是三界的善法。混杂业是欲界的混杂业，即思想纯净而行为污黑，或思想污黑而行为纯净。在解释欲界混杂业时，也将欲界善业与无色界善业解释为白业。有部问：为何没有将无色界善法解释为白业？回答说：因为在讨论有异熟的生有和中有两者，以及身等三业的区分时，无色界中没有这些。
3-130a
པས་སོ་ཟེར་ཡང་། འོན་ཀྱང་མདོ་གཞན་ལས་གཟུགས་མེད་དགེ་བའང་དཀར་བར་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །ལས་དང་རྣམ་སྨིན་གསུམ་པོ་དེ༷་སྤོང་ཞིང་ཟ༷ད་པར་བྱེ༷ད་པ༷། ཟ༷ག་མེ༷ད་ཀྱི་ལས་ཡི༷ན་ལ།དེ་ལ་མི་གནག་ཅིང་མི་དཀར་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྣམ་སྨིན་འབྲས་བུ་ཡིད་འོང་མི་འོང་གཉིས་ཀ་མི་འབྱིན་ལ། དེའི་རྒྱུ་དགེ་མི་དགེ་གཉིས་ཀའང་མིན་ཏེ་ཁམས་གསུམ་དང་འཇུག་པ་འགལ་བས་སོ། །དོན་དམ་པར་ཟག་མེད་ནི་གཅིག་ཏུ་དཀར་བ་ཡིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་ཟག་མེད་ཀྱི་ལས་ཡིན་ན་ལས་གསུམ་ཟད་བྱེད་ཡིན་པས་མ་ཁྱབ་སྟེ། མཐོང་ལམ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས༷་ཤེས་པའི་བཟོ༷ད་པ་བཞི་དང་། འདོ༷ད་པ་ལས་ཆགས༷་པ་བྲལ༷་བ༷་ཡི༷་འདས་པའི་སྒོམ་ལམ་གྱི་བར༷་ཆ༷ད་མེ༷ད་ལམ༷་བརྒྱ༷ད་ཀྱི་སེམ༷ས་ག༷ང་ཡིན་པ་སྟེ། སེམ༷ས་པ༷་རྣམ༷་པ༷་བཅུ༷་གཉི༷ས་དེ་ནི༷་ནག༷་པོ༷་ཟ༷ད་པར༷་བྱེ༷ད་པའི༷་ལ༷ས་ཡིན་ཏེ་འདོད་པའི་སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་སྤོང་བས་སོ།
虽然这么说，但在其他经典中也将无色界善法解释为白业。灭除和消尽那三种业与异熟的，是无漏业，它被称为非黑非白，因为不产生令人愉悦或不愉悦的异熟果，其因也非善非不善，因为与三界的进入相违背。从究竟义上说，无漏是完全纯白的。然而，并非所有无漏业都能消尽三业，比如见道中苦谛的四种法智忍，以及离欲界贪的修道无间道八种心，这十二种心思是灭除黑业的业，因为它们能断除欲界的罪恶不善法。
ཆོས་ཤེས་བཞི་དང་རྣམ་གྲོལ་ལམ་རྣམས་ནི་མིན་ཏེ་བར་ཆད་མེད་ལམ་གྱིས་ཟད་པར་བྱས་ཟིན་པས་སོ། །རྗེས་བཟོད་ཤེས་ནི་འདོད་པའི་གཉེན་པོ་མིན་པས་སོ། །འདོད་ལས་ཆགས་བྲལ་སྒོམ་ལམ་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་དགུ༷་པའི༷་སེམ༷ས་པ༷་གང༷་ཡི༷ན་པ༷་དེ༷་ནི༷། དཀར༷་ནག༷་འདྲེས་མའི་ལས་ཟ༷ད་བྱེ༷ད་ཡི༷ན་ཏེ། དེས་ཡུལ་ཅན་འདོད་ཉོན་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུའང་སྤངས་པ་ན། དམིགས་ཡུལ་དགེ་བའང་སྤོང་བ་དང་། འདོད་དགེའི་གཉེན་
四种法智和解脱道不是[灭业者]，因为已经被无间道灭尽了。后得忍智不是欲界的对治。离欲界贪修道无间道第九心是灭除黑白混合业的，因为它在断除欲界烦恼中最小的小品时，也断除了所缘对象的善法，且是欲界善法的对治。
3-130b
པོ་ཡིན་པས་སོ། །བར་ཆད་མེད་ལམ་སྔ་མ་དག་ནི་འདོད་དགེའི་གཉེན་པོ་མིན་ཏེ་འདོད་པར་སྐྱེ་བ་མ་སྤངས་པས་སོ། །འདིར་དེས་སྤང་ངོ་ཞེས་པའང་ངོ་བོ་ཐོབ་པ་ཆད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྤོང་བ་མིན་ཏེ། ལན་གཅིག་སྤངས་ཀྱང་ཡང་འདོད་དགེ་མངོན་དུ་བྱེད་པས་སོ། །འོན་ཀྱང་དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཡུལ་ཅན་གྱི་ཉོན་མོངས་སྤང་བ་ལ་དེ་སྐད་བརྗོད་དེ། མདོ་ལས་དགེ་སློང་དག་མིག་ལ་འདུན་པའི་འདོད་ཆགས་དེ་སྤོངས་ཤིག་དང་དེ་ལྟ་ན་མིག་དེ་སྤང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །དགུ་པ་མ་གཏོགས་སྔ་མ་དག་ནི་མིན་ཏེ། དང་པོའི་རྣམ་པ་སྤངས་ཀྱང་དེའི་ཡུལ་ཅན་དྲི་མ་ལྷག་རྣམས་ཀྱིས་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། འདོད་དགེ་ལ་དམིགས་པའི་ཡུལ་ཅན་འདོད་ཉོན་ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། ནག་པོ་ནི་ཐོབ་པ་ཆད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྤོང་བའི་ཕྱིར་སྔ་མ་དག་གིས་སྤང་ངོ་། །དེ་བཞིན་དཀར་པོ་ཟད་པའང་དེའི་ཡུལ་ཅན་སྤང་བ་ཁོ་ན་ཡིན་པ་ཤེས་པར་བྱའོ།
前面的无间道不是欲界善法的对治，因为它们没有断除在欲界中的生起。此处所说的"断除"并非以断除自性获得的方式来断，因为即使断除了一次，欲界善法仍会显现。然而，这种说法是指断除以它为所缘境的烦恼，就像经中说："比丘们，你们应断除对眼的贪欲，如此则会断除眼"一样。除第九外，前面的[无间道]不能[灭除黑白混合业]，因为如经中所说："虽然断除了第一类，但仍有剩余的染污"，由于还存在缘欲界善法的欲界最小烦恼。黑业是通过断除获得的方式来断除的，所以前面的[无间道]能断除。同样，应当知道白业的灭尽也只是断除以它为所缘的[烦恼]。
དཀར༷་པོ༷་གཟུགས་དགེའི་ལས་ཟད་པར་བྱེད་པ་ནི། བས༷མ་གཏན༷་བཞི་པོ་སོ་སོ་ལས་ཆགས༷་པ་བྲལ༷་བར་བྱེད་པའི༷་སྒོམ་ལམ་བར༷་ཆ༷ད་མེ༷ད་ལམ༷་དགུ་དགུ་སྐྱེས༷་པའི་ཐ༷་མ༷་བཞི་པོ་དེས་སོ། །གང་དག་གཟུགས་མེད་དཀར་པོའི་ལས་སུ་འདོད་པ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན་དེ་བཞིའི་བར་ཆད་མེད་ལམ་ཐ་མ་བཞི་ཡང་དཀར་པོ་ཟད་བྱེད་ཡིན་ནོ།
灭尽白色色界善业的是四种禅定各自离贪的修道无间道九九生起的最后四种。根据那些认为无色界是白业的观点，那四种[无色界定]的最后四种无间道也是白业的灭除者。


 །འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་ཡང་ས་འོག་མའི་གཉེན་པོ་ཡིན་མོད་ཟག་མེད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པས་ན་འདིར་མི་འདོད་
3-131a
དོ། །གཉིས་པ། སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་གཞན༷་ནི༷་དམྱལ༷་བ༷་མྱོང༷་འགྱུར༷་གྱི་ལས་ནི་གནག་པ་དང༷་། འདོ༷ད་པའི་ལས་གཞན༷་མྱོང༷་འགྱུར༷་འདྲེས་མ་སྟེ་གཉི༷ས་སུ༷་རིག༷་པར་བྱ་ཟེར། ཡང་གཞ༷ན་ནི༷་མཐོ༷ང་བ༷ས་སྤང༷་བྱ༷༷་འདོད་པའི་ལས་ནི་གན༷ག་ལ་འདོ༷ད་པ་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པའི་མཐོང་སྤང་ལས་གཞན༷་པ་སྒོམ་སྤང་ནི་དཀར༷་ནག༷་འདྲེས་མར་བཤད་ལ་གཞན་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །
所依差别
ལྔ་པ་རྟེན་གྱིས་དབྱེ་བ། མདོ་ལས་ཐུབ་པའི་གསུམ་སྟེ། ཐུབ་པའི་ལུས་དང་། ཐུབ་པའི་ངག་དང་། ཐུབ་པའི་ཡིད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལ་རིག་བྱེད་ནི་ཟག་བཅས་ཡིན་པས་མི༷་སློབ༷་པའི་ལུས༷་ངག༷་གི་ལ༷ས། སྤོང་བའི་རང་བཞིན་ཟག་མེད་ཀྱི་རིག་བྱེད་མིན་པ་གཉིས་དང་། མི་སློབ་པའི་ཡི༷ད་ཉི༷ད་ཐུབ་པ་ཡིན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་ལས་ནི་ཐུབ་པ་མིན་ནོ། །དེས་ན་མདོ་ལས་གསུངས་པ་ཐུབ༷་པའི༷་ལུས་ཞེས་སོགས་གསུམ༷་སྟེ༷་གོ༷་རིམ༷་བཞིན༷་དུ་སྦྱར་རོ། །སློབ་པ་དང་སོ་སྐྱེ་ནི་ཐུབ་པ་མིན་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་བ་མིན་པས་སོ། །སྒོ་གསུམ་གྱི་མི་དགེ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བའི་སེམས་པ་ཉིད་ཐུབ་པ་གསུམ་ཡིན་ཏེ། སྒོ་གསུམ་གྱི་མི་དགེ་དང་ཉོན་མོངས་ལས་ཡང་དག་པར་བསྡོམ་ཐུབ་པས་སོ། །
3-131b
ལུས་གཙང་བྱེད་སོགས་དང་། དུས་རེ་ཞིག་དང་གཏན་དུ་ཉེས་སྤྱོད་ཀྱི་དྲི་མ་སྤོང་བས་སོ། །ཐུབ་གཙང་བཤད་པའི་དགོངས་པ་ནི། ཕྱི་རོལ་པ་ཁ་ཅིག་མི་སྨྲ་བར་འདུག་པ་ལ་ཐུབ་པར་བལྟ་བ་དང་། གངྒཱ་སོགས་སུ་ཁྲུས་བྱེད་པ་ལ་གཙང་བྱེད་དུ་ལྟ་བ་སེལ་བའི་ཕྱིར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ༷། །
本质差别
བདུན་པ་ངོ་བོའི་དབྱེ་བ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས།
总义
དང་པོ། ལུས༷་ཀྱི༷་མི་དགེ་བ་དང་ལ༷་སོ༷གས་པས་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་མི༷་དགེ༷་བ༷་གསུམ་ནི་འབྲས་བུ་ཡིད་མི་འོང་འབྱིན་པས་ཉེས༷་པར༷་སྤྱད༷་པ༷་གསུམ༷་དུ༷་འདོ༷ད་ལ། འོ་ན་ཡིད་ལས་མི་དགེ་ཁོ་ན་ཉེས་སྤྱད་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན་མིན་ཏེ། བརྣ༷བ་སེ༷མས་དང་ལ༷་སོ༷གས་པས་གནོད་སེམས་ལོག་ལྟ་གསུམ་ནི་འདོད་ཆགས་རྣམ་འཚེ་ལྟ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཡིན་ལ། ཡིད་ཀྱི་ལས་ནི་སེམས་པའི་རང་བཞིན་ལས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ལས་ཉོན་ཐ་དད་ཡིན་ཕྱིར་དེ་ལ༷ས་མི༷ན་ཡང༷་ཉེས་སྤྱད་ཡིན་པས་དེ་དག་ཡི༷ད་ཀྱི༷་ཉེས༷་སྤྱད༷་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་མོ༷། །དཔེས་སྟོན་པ་ན་རེ། ཆེད་དུ་བསམ་པར་བྱ་བའི་མདོ་ལས། བརྣབས་སེམས་སོགས་མ་གཏོགས་པ་ཡིད་ཀྱི་ལས་གཞན་མ་གསུངས་པས་ཡིད་ཀྱི་ལས་འགའ་ཞིག་ཉོན་མོངས་པའང་ཡིན་པ་མི་འགལ་ཟེར་ལ། བྱེ་སྨྲས་ལས་ཉོན་གཅིག་ཏུ་མི་འགྱུར་ཏེ། མདོ་ལས་བརྣབས་སེམས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཞེས་ཉོན་མོངས་པའི་སྒོ་ནས་ཡིད་ཀྱི་སེམས་པ་འཇུག་པར་བཤད་པས་སོ། །ཟེར་ཀྱང་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་ལྡོག་ཆ་ལ་བསམ་ཚུལ་དུ་མངོན་ནོ། །ཡང་དག་ལྟ་དང་ལོག་ལྟ་དགེ་
3-132a
མི་དགེ་གང་དུའང་མི་འགྱུར་ཏེ། ཕ་རོལ་ལ་ཕན་གནོད་བྱེད་པའི་བསམ་པ་མེད་པས་སོ། །ཟེར་ན། ཕན་གནོད་བྱེད་པའི་བསམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་སོ། །ཉེས་སྤྱད་ལས་བཟློག༷་པ༷་དགེ་བ་དག་ནི་ལེགས༷་པར༷་སྤྱད༷་པ༷་ཡི༷ན་ནོ། །
各别
གཉིས་པ་ལ། ལས་ལམ་བཅུ་པོ་དངོས་དང་། ཞར་བྱུང་ལས་ཀྱི་དབྱེ་བ་འགའ་ཞིག་བཤད་པ་གཉིས།
十业道
དང་པོ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ།
略说
ལེགས་སྤྱད་ཉེས་སྤྱད་དེ༷་དག་ལ༷ས་ཆེ༷་ལོང༷་ཙམ་ཞིག་བསྡུས༷་ནས༷་ནི༷་དགེ༷་བའི་ལས་ལམ་དང༷་། མི༷་དགེ༷་བའི་ལས་ལམ་གཉིས་པོའང་ཅི༷་རིགས༷་པར༷་ལ༷ས་ཀྱི༷་ལམ༷་ནི༷་བཅུར༷་གསུ༷ངས་སོ༷། །ཆེ་ལོང་ཞེས་རགས་རིམ་ཙམ་བསྡུས་པ་དང་། དགེ་མི་དགེའང་ཅི་རིགས་པ་བསྡུས་ཀྱི་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པ་མིན་ཞེས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文翻译：
།འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་ཡང་ས་འོག་མའི་གཉེན་པོ་ཡིན་མོད་ཟག་མེད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པས་ན་འདིར་མི་འདོད་
世间道虽然也是下地的对治，但因为此处是从无漏的角度而言，所以此处不承认[它是对治]。
3-131a
དོ། །གཉིས་པ། སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་གཞན༷་ནི༷་དམྱལ༷་བ༷་མྱོང༷་འགྱུར༷་གྱི་ལས་ནི་གནག་པ་དང༷་། འདོ༷ད་པའི་ལས་གཞན༷་མྱོང༷་འགྱུར༷་འདྲེས་མ་སྟེ་གཉི༷ས་སུ༷་རིག༷་པར་བྱ་ཟེར། ཡང་གཞ༷ན་ནི༷་མཐོ༷ང་བ༷ས་སྤང༷་བྱ༷༷་འདོད་པའི་ལས་ནི་གན༷ག་ལ་འདོ༷ད་པ་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པའི་མཐོང་སྤང་ལས་གཞན༷་པ་སྒོམ་སྤང་ནི་དཀར༷་ནག༷་འདྲེས་མར་བཤད་ལ་གཞན་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །
第二，古代的某些大师说：感受地狱异熟的业是黑业，欲界其他感受异熟的业是混合业，应当知道这两种。另一些[大师]说：欲界见断的业是黑业，而欲界中生起的除见断外的修断业则被说为黑白混合，其他的如前所述。
所依差别
第五，依所依而分类。经中说："牟尼有三：身牟尼、语牟尼和意牟尼。"其中，表业是有漏的，所以无学的身语业，本性是断除的无漏无表业两种，还有无学的意本身是牟尼，而意业不是牟尼。因此，经中所说的"身牟尼"等三种，按照顺序配对。学人和凡夫不是牟尼，因为他们没有断除一切烦恼。断除三门不善和一切烦恼的思心所本身就是三种牟尼，因为它能够真正地约束三门的不善和烦恼。
ལྔ་པ་རྟེན་གྱིས་དབྱེ་བ། མདོ་ལས་ཐུབ་པའི་གསུམ་སྟེ། ཐུབ་པའི་ལུས་དང་། ཐུབ་པའི་ངག་དང་། ཐུབ་པའི་ཡིད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལ་རིག་བྱེད་ནི་ཟག་བཅས་ཡིན་པས་མི༷་སློབ༷་པའི་ལུས༷་ངག༷་གི་ལ༷ས། སྤོང་བའི་རང་བཞིན་ཟག་མེད་ཀྱི་རིག་བྱེད་མིན་པ་གཉིས་དང་། མི་སློབ་པའི་ཡི༷ད་ཉི༷ད་ཐུབ་པ་ཡིན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་ལས་ནི་ཐུབ་པ་མིན་ནོ། །དེས་ན་མདོ་ལས་གསུངས་པ་ཐུབ༷་པའི༷་ལུས་ཞེས་སོགས་གསུམ༷་སྟེ༷་གོ༷་རིམ༷་བཞིན༷་དུ་སྦྱར་རོ། །སློབ་པ་དང་སོ་སྐྱེ་ནི་ཐུབ་པ་མིན་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་བ་མིན་པས་སོ། །སྒོ་གསུམ་གྱི་མི་དགེ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བའི་སེམས་པ་ཉིད་ཐུབ་པ་གསུམ་ཡིན་ཏེ། སྒོ་གསུམ་གྱི་མི་དགེ་དང་ཉོན་མོངས་ལས་ཡང་དག་པར་བསྡོམ་ཐུབ་པས་སོ། །
第五，依所依而分类。经中说："牟尼有三：身牟尼、语牟尼和意牟尼。"其中，表业是有漏的，所以无学的身语业，本性是断除的无漏无表业两种，还有无学的意本身是牟尼，而意业不是牟尼。因此，经中所说的"身牟尼"等三种，按照顺序配对。学人和凡夫不是牟尼，因为他们没有断除一切烦恼。断除三门不善和一切烦恼的思心所本身就是三种牟尼，因为它能够真正地约束三门的不善和烦恼。
3-131b
ལུས་གཙང་བྱེད་སོགས་དང་། དུས་རེ་ཞིག་དང་གཏན་དུ་ཉེས་སྤྱོད་ཀྱི་དྲི་མ་སྤོང་བས་སོ། །ཐུབ་གཙང་བཤད་པའི་དགོངས་པ་ནི། ཕྱི་རོལ་པ་ཁ་ཅིག་མི་སྨྲ་བར་འདུག་པ་ལ་ཐུབ་པར་བལྟ་བ་དང་། གངྒཱ་སོགས་སུ་ཁྲུས་བྱེད་པ་ལ་གཙང་བྱེད་དུ་ལྟ་བ་སེལ་བའི་ཕྱིར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ༷། །
[说明牟尼的原因是，牟尼是]身体的清净行为等，暂时或永久地断除恶行的污垢。解释牟尼和清净的意趣是为了破除某些外道认为沉默不语是牟尼，以及在恒河等处沐浴是清净行为的观点而宣说的。
本质差别
第七，依本质而分类，分为总义和各别两部分。
བདུན་པ་ངོ་བོའི་དབྱེ་བ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས།
第七，依本质而分类，分为总义和各别两部分。
总义
དང་པོ། ལུས༷་ཀྱི༷་མི་དགེ་བ་དང་ལ༷་སོ༷གས་པས་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་མི༷་དགེ༷་བ༷་གསུམ་ནི་འབྲས་བུ་ཡིད་མི་འོང་འབྱིན་པས་ཉེས༷་པར༷་སྤྱད༷་པ༷་གསུམ༷་དུ༷་འདོ༷ད་ལ། འོ་ན་ཡིད་ལས་མི་དགེ་ཁོ་ན་ཉེས་སྤྱད་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན་མིན་ཏེ། བརྣ༷བ་སེ༷མས་དང་ལ༷་སོ༷གས་པས་གནོད་སེམས་ལོག་ལྟ་གསུམ་ནི་འདོད་ཆགས་རྣམ་འཚེ་ལྟ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཡིན་ལ། ཡིད་ཀྱི་ལས་ནི་སེམས་པའི་རང་བཞིན་ལས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ལས་ཉོན་ཐ་དད་ཡིན་ཕྱིར་དེ་ལ༷ས་མི༷ན་ཡང༷་ཉེས་སྤྱད་ཡིན་པས་དེ་དག་ཡི༷ད་ཀྱི༷་ཉེས༷་སྤྱད༷་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་མོ༷། །
第一，身不善以及语和意的不善三种，因为能产生不悦意的果报，所以被称为三种恶行。那么，是不是只有不善的意业才是恶行呢？不是的。贪心等，包括害心和邪见三种，因为本质是贪欲、损害和邪见，所以是烦恼，而意业是思心所本质的业，因为业和烦恼是不同的，所以虽然[三种]不是[意]业，但却是恶行，因此它们是意的三种恶行。
དཔེས་སྟོན་པ་ན་རེ། ཆེད་དུ་བསམ་པར་བྱ་བའི་མདོ་ལས། བརྣབས་སེམས་སོགས་མ་གཏོགས་པ་ཡིད་ཀྱི་ལས་གཞན་མ་གསུངས་པས་ཡིད་ཀྱི་ལས་འགའ་ཞིག་ཉོན་མོངས་པའང་ཡིན་པ་མི་འགལ་ཟེར་ལ། བྱེ་སྨྲས་ལས་ཉོན་གཅིག་ཏུ་མི་འགྱུར་ཏེ། མདོ་ལས་བརྣབས་སེམས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཞེས་ཉོན་མོངས་པའི་སྒོ་ནས་ཡིད་ཀྱི་སེམས་པ་འཇུག་པར་བཤད་པས་སོ། །ཟེར་ཀྱང་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་ལྡོག་ཆ་ལ་བསམ་ཚུལ་དུ་མངོན་ནོ། །ཡང་དག་ལྟ་དང་ལོག་ལྟ་དགེ་
譬喻师说：《思所成经》中除了贪心等外，没有说其他意业，所以某些意业也是烦恼并不矛盾。有部则说：业和烦恼不会是一体的，因为经中说"具足贪心"，说明是通过烦恼的门而起意的思心所，虽然这么说，但似乎是从因果的不同方面来思考的。正见和邪见既非善
3-132a
མི་དགེ་གང་དུའང་མི་འགྱུར་ཏེ། ཕ་རོལ་ལ་ཕན་གནོད་བྱེད་པའི་བསམ་པ་མེད་པས་སོ། །ཟེར་ན། ཕན་གནོད་བྱེད་པའི་བསམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་སོ། །ཉེས་སྤྱད་ལས་བཟློག༷་པ༷་དགེ་བ་དག་ནི་ལེགས༷་པར༷་སྤྱད༷་པ༷་ཡི༷ན་ནོ། །
也非不善，因为没有利益或伤害他人的思想。若有人这么说，[正确的回答是：]它们是产生利益或伤害思想的因。与恶行相反的善法就是善行。
各别
གཉིས་པ་ལ། ལས་ལམ་བཅུ་པོ་དངོས་དང་། ཞར་བྱུང་ལས་ཀྱི་དབྱེ་བ་འགའ་ཞིག་བཤད་པ་གཉིས།
第二分为两部分：十业道本身，以及顺便解释一些业的分类。
十业道
དང་པོ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ།
第一部分分为略说和详说两个部分，先是第一部分。
略说
ལེགས་སྤྱད་ཉེས་སྤྱད་དེ༷་དག་ལ༷ས་ཆེ༷་ལོང༷་ཙམ་ཞིག་བསྡུས༷་ནས༷་ནི༷་དགེ༷་བའི་ལས་ལམ་དང༷་། མི༷་དགེ༷་བའི་ལས་ལམ་གཉིས་པོའང་ཅི༷་རིགས༷་པར༷་ལ༷ས་ཀྱི༷་ལམ༷་ནི༷་བཅུར༷་གསུ༷ངས་སོ༷། །ཆེ་ལོང་ཞེས་རགས་རིམ་ཙམ་བསྡུས་པ་དང་། དགེ་མི་དགེའང་ཅི་རིགས་པ་བསྡུས་ཀྱི་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པ་མིན་ཞེས་སོ།
从那些善行和恶行中总括大要，善业道和不善业道这两者，如其所应，被说为十种业道。"大要"是指大略归纳，而善与不善也是依各自情况归纳，并非全部归纳。


 །གང་མ་བསྡུས་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལས་གསུམ་སྦྱོར་མཇུག་དང་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་ལུས་ཀྱི་ལས་མི་ཚངས་སྤྱོད་པ་དང་། བརྡེག་པ་དང་། འཆིང་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། སྲོག་གཅོད་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ཡིན་པས་མཚམས་མེད་ལྔའི་ཁྲག་འབྱིན་དང་། ཉེ་བ་ལྔའི་མཆོད་རྟེན་འཇིག་པའང་མ་བསྡུས། ངག་གི་ལས་ཆུང་བ་དག་ཀྱང་མ་བསྡུས་ལ། ཡིད་ལས་ཁྲོ་སོགས་དགུ་དང་། ངོ་ཚ་ཁྲེལ་མེད་དང་སེམས་པ་མི་དགེ་བ་དག་ཀྱང་མ་བསྡུས་སོ། །དེ་བཞིན་དགེ་ཕྱོགས་ལའང་ལུས་ངག་གི་དགེ་བ་བདུན་གྱི་སྦྱོར་མཇུག་དང་། ལུས་དགེ་ཆང་མི་འཐུང་བ་དང་། ཕྱི་དྲོའི་ཁ་ཟས་སྤོང་བ་སོགས་དང་། སྦྱིན་མཆོད་ལ་སོགས་པ་དང་། ངག་གིས་ཀྱང་སྙན་སྨྲ་
3-132b
བསྟོད་པ་སོགས་དང་། ཡིད་ཀྱིས་སེམས་པ་དགེ་བ་དང་ངོ་ཚ་ཁྲེལ་ཡོད་དད་སོགས་བཅུ་ཡང་མ་བསྡུས་སོ། །
广说
གཉིས་པ་ལ། ཁྱད་པར། རྒྱུ། ངོ་བོ། རབ་དབྱེ་བཞི།
差别
དང་པོ། ལུས་ངག་གི་མི༷་དགེ༷་འདོད་ལོག་མ་གཏོགས་པ་དྲུག༷་ནི༷་གཞན་ལ་བྱེད་དུ་འཇུག་ན་རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པའི་རང་བཞིན་ཏེ་དྲུག་གཞན་ལ་བྱེད་དུ་བཅུག་ཀྱང་རང་ལ་ལས་ལམ་འབྱུང་བས་སོ། །འདོད་ལོག་གཅི༷ག་པུ་ནི་རང་གིས་རིག་རིག་མིན་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཏེ། ལས་དེ་གཞན་ལ་བྱེད་དུ་བཅུག་ཀྱང་བདག་གིས་བདེ་བ་མི་མྱོང་བས་དངོས་གཞི་མི་རྫོགས་པས་སོ༷། །དྲུག་པོ་དེ༷་དག༷་ཀྱང༷་རང་གིས་བྱེ༷ད་དུས་ཤི་བ་སོགས་གྱུར་ན༷་རིག་རིག་མིན་གཉིས་ཀ་ཡིན་གྱི་ཕྱིས་ཤི་ན་རིག་མིན་ཁོ་ནའོ། །སྦྱོར་བའི་ཚེ་དངོས་གཞི་མ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་དངོས་གཞིའི་ཚེ་རིག་བྱེད་མེད་པས་སོ། །ཡིད་ལས་གསུམ་རིག་རིག་མིན་གཉིས་ཀ་མིན་ནོ། །ལུས་ངག་གི་ལས་ཀྱི་དགེ༷་བ༷་བདུན༷་ནི་ཡང་དག་པར་བླང་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་དེ་དག་ནི་གཞན་ལས་ནོད་པས་རིག་བྱེད་དང་རིག་བྱེད་མིན་པ་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཀའོ། །བསམ་ཟག་གི་ཏིང༷་ངེ་འཛི༷ན་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པའི་སྤོང་བདུན་ནི་མཉམ་གཞག་གི་སེམས་ཙམ་ལ་རག་ལས་པས་རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པ་ཁོ་ནའོ། །ལས་བདུན་པོ་དེའི་ཉེར༷་བསྡོགས༷་ཏེ་སྦྱོར་བ་རྣམ༷ས་ནི༷་ངེས་པར་རྣམ༷་པར་རི༷ག་བྱེ༷ད་དེ་ལུས་ངག་གི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་སོ། །སྦྱོར་བ་དེ་ཡང་གལ་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་དྲག་པོའམ་རབ་དད་དྲག་པོས་བྱེད་ན་རྣམ༷་རིག༷་བྱེ༷ད་མིན༷་དུ་འགྱུར༷་བ༷འམ༷་ཀུན་སློང་ཞན་ན་རིག་མིན་དུ་འགྱུར་བ་མ༷་
3-133a
ཡི༷ན་ནོ། །ལས་ཀྱི་མཇུག་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མིན་པའི་རང་བཞིན་ནི་ངེས་པར་ཡིན་ལ། རིག་བྱེད་དུ་ནི་འགྱུར་བའམ་མ་ཡིན་པ་སྟེ་སྦྱོར་བ་ལས་བཟློག༷་པ༷་ནི་ལས་ཀྱི་མཇུག༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །ཇི་ལྟར་ན། གལ་ཏེ་ལས་ལམ་བྱས་ནས་དེ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་སྤྱོད་ན་རིག་བྱེད་དུའང་འགྱུར་ལ། མི་སྤྱོད་ན་རིག་མིན་ཁོ་ནར་འགྱུར་བས་སོ། །སྦྱོར་དངོས་མཇུག་གི་ཁྱད་པར་ནི། འགའ་ཞིག་སྲོག་ཆགས་གསོད་འདོད་ནས་ཁྲི་སོགས་ལས་ལངས་ཏེ། སྲོག་ཆགས་དེའི་དྲུང་དུ་འགྲོ་སོགས་ནས་མཚོན་བླངས་ཏེ་ལན་གཅིག་གམ་གཉིས་བསྣུན་པར་བྱེད་ཅིང་དངོས་སུ་སྲོག་གཅོད་པར་མི་བྱེད་པ་ནི་སྦྱོར་བ་ཡིན་ལ། དངོས་སུ་བསྣུན་པ་གང་གིས་སྲོག་གཅོད་པར་བྱེད་པ་དེའི་ཚེ་རིག་རིག་མིན་གྱི་སྐད་ཅིག་མ་ནི་ལས་ལམ་དངོས་ཡིན་ནོ། །དེ་ཕྱིན་ཆད་རིག་བྱེད་མིན་པ་དང་། པགས་པ་བཤུ་བ་དང་། འཁྲུད་པ་དང་། ཤ་འཚོས་པ་དང་། ཟ་བ་དང་། སྒྲེགས་པ་ལ་སོགས་པའི་རིག་བྱེད་དག་ནི་མཇུག་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་བདག་གིར་བྱ་བར་འདོད་པས་འགྲོ་བ་སོགས་ལའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །བརྣབས་སེམས་སོགས་གསུམ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ཙམ་གྱིས་དངོས་གཞིར་གྱུར་པས་སྦྱོར་མཇུག་མེད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文翻译：
།གང་མ་བསྡུས་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལས་གསུམ་སྦྱོར་མཇུག་དང་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་ལུས་ཀྱི་ལས་མི་ཚངས་སྤྱོད་པ་དང་། བརྡེག་པ་དང་། འཆིང་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། སྲོག་གཅོད་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ཡིན་པས་མཚམས་མེད་ལྔའི་ཁྲག་འབྱིན་དང་། ཉེ་བ་ལྔའི་མཆོད་རྟེན་འཇིག་པའང་མ་བསྡུས། ངག་གི་ལས་ཆུང་བ་དག་ཀྱང་མ་བསྡུས་ལ། ཡིད་ལས་ཁྲོ་སོགས་དགུ་དང་། ངོ་ཚ་ཁྲེལ་མེད་དང་སེམས་པ་མི་དགེ་བ་དག་ཀྱང་མ་བསྡུས་སོ། །
哪些没有包括？首先，不善业的加行、后续以及有烦恼的身业如非梵行、殴打、捆绑等，以及杀生的加行，因此，五无间罪中的出佛身血，以及五近罪中的破坏佛塔也没有包括。语业中的小业也没有包括，意业中的嗔等九种，以及无惭无愧和不善思等也没有包括。
དེ་བཞིན་དགེ་ཕྱོགས་ལའང་ལུས་ངག་གི་དགེ་བ་བདུན་གྱི་སྦྱོར་མཇུག་དང་། ལུས་དགེ་ཆང་མི་འཐུང་བ་དང་། ཕྱི་དྲོའི་ཁ་ཟས་སྤོང་བ་སོགས་དང་། སྦྱིན་མཆོད་ལ་སོགས་པ་དང་། ངག་གིས་ཀྱང་སྙན་སྨྲ་
同样，在善方面，身语七善业的加行后续，以及身善如不饮酒、不食非时食等，以及布施供养等，语业中的爱语
3-132b
བསྟོད་པ་སོགས་དང་། ཡིད་ཀྱིས་སེམས་པ་དགེ་བ་དང་ངོ་ཚ་ཁྲེལ་ཡོད་དད་སོགས་བཅུ་ཡང་མ་བསྡུས་སོ། །
赞颂等，以及意的善思、惭愧、信等十种也没有包括。
广说
གཉིས་པ་ལ། ཁྱད་པར། རྒྱུ། ངོ་བོ། རབ་དབྱེ་བཞི།
第二部分有四点：差别、因、本质、分类。
差别
དང་པོ། ལུས་ངག་གི་མི༷་དགེ༷་འདོད་ལོག་མ་གཏོགས་པ་དྲུག༷་ནི༷་གཞན་ལ་བྱེད་དུ་འཇུག་ན་རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པའི་རང་བཞིན་ཏེ་དྲུག་གཞན་ལ་བྱེད་དུ་བཅུག་ཀྱང་རང་ལ་ལས་ལམ་འབྱུང་བས་སོ། །འདོད་ལོག་གཅི༷ག་པུ་ནི་རང་གིས་རིག་རིག་མིན་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཏེ། ལས་དེ་གཞན་ལ་བྱེད་དུ་བཅུག་ཀྱང་བདག་གིས་བདེ་བ་མི་མྱོང་བས་དངོས་གཞི་མི་རྫོགས་པས་སོ༷། །
第一，身语中的不善业道，除了邪淫外的六种，若命他人作，则性质为无表，因为六种虽然命他人作，但自己也会产生业道。唯有邪淫一种，自作时表无表两种兼有，因为此业虽然命他人做，但自己不能感受快乐，所以不能圆满根本业。
དྲུག་པོ་དེ༷་དག༷་ཀྱང༷་རང་གིས་བྱེ༷ད་དུས་ཤི་བ་སོགས་གྱུར་ན༷་རིག་རིག་མིན་གཉིས་ཀ་ཡིན་གྱི་ཕྱིས་ཤི་ན་རིག་མིན་ཁོ་ནའོ། །སྦྱོར་བའི་ཚེ་དངོས་གཞི་མ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་དངོས་གཞིའི་ཚེ་རིག་བྱེད་མེད་པས་སོ། །ཡིད་ལས་གསུམ་རིག་རིག་མིན་གཉིས་ཀ་མིན་ནོ། །
那六种业道，自作时若对方死亡等，则表无表两者兼具；若后来才死，则唯是无表。因为加行时根本业尚未生起，而根本业生起时无表业不存在。意三业非表无表二者。
ལུས་ངག་གི་ལས་ཀྱི་དགེ༷་བ༷་བདུན༷་ནི་ཡང་དག་པར་བླང་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་དེ་དག་ནི་གཞན་ལས་ནོད་པས་རིག་བྱེད་དང་རིག་བྱེད་མིན་པ་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཀའོ། །བསམ་ཟག་གི་ཏིང༷་ངེ་འཛི༷ན་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པའི་སྤོང་བདུན་ནི་མཉམ་གཞག་གི་སེམས་ཙམ་ལ་རག་ལས་པས་རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པ་ཁོ་ནའོ། །
身语善业七种，从正受戒律的角度来说，它们因从他人处受，所以表无表两种兼具。从有漏定中生起的七种断除，因为仅依赖入定之心，所以唯是无表。
ལས་བདུན་པོ་དེའི་ཉེར༷་བསྡོགས༷་ཏེ་སྦྱོར་བ་རྣམ༷ས་ནི༷་ངེས་པར་རྣམ༷་པར་རི༷ག་བྱེ༷ད་དེ་ལུས་ངག་གི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་སོ། །སྦྱོར་བ་དེ་ཡང་གལ་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་དྲག་པོའམ་རབ་དད་དྲག་པོས་བྱེད་ན་རྣམ༷་རིག༷་བྱེ༷ད་མིན༷་དུ་འགྱུར༷་བ༷འམ༷་ཀུན་སློང་ཞན་ན་རིག་མིན་དུ་འགྱུར་བ་མ༷་
那七种业的加行必定是表业，因为它们是身语的本质。那加行若是以强烈烦恼或强烈信心所作，会生起无表业，若动机弱则不会
3-133a
ཡི༷ན་ནོ། །ལས་ཀྱི་མཇུག་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མིན་པའི་རང་བཞིན་ནི་ངེས་པར་ཡིན་ལ། རིག་བྱེད་དུ་ནི་འགྱུར་བའམ་མ་ཡིན་པ་སྟེ་སྦྱོར་བ་ལས་བཟློག༷་པ༷་ནི་ལས་ཀྱི་མཇུག༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །
生起无表业。业的后续必定是无表业的本质，而是否成为表业，则与加行相反，这就是业的后续。
ཇི་ལྟར་ན། གལ་ཏེ་ལས་ལམ་བྱས་ནས་དེ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་སྤྱོད་ན་རིག་བྱེད་དུའང་འགྱུར་ལ། མི་སྤྱོད་ན་རིག་མིན་ཁོ་ནར་འགྱུར་བས་སོ། །སྦྱོར་དངོས་མཇུག་གི་ཁྱད་པར་ནི། འགའ་ཞིག་སྲོག་ཆགས་གསོད་འདོད་ནས་ཁྲི་སོགས་ལས་ལངས་ཏེ། སྲོག་ཆགས་དེའི་དྲུང་དུ་འགྲོ་སོགས་ནས་མཚོན་བླངས་ཏེ་ལན་གཅིག་གམ་གཉིས་བསྣུན་པར་བྱེད་ཅིང་དངོས་སུ་སྲོག་གཅོད་པར་མི་བྱེད་པ་ནི་སྦྱོར་བ་ཡིན་ལ། དངོས་སུ་བསྣུན་པ་གང་གིས་སྲོག་གཅོད་པར་བྱེད་པ་དེའི་ཚེ་རིག་རིག་མིན་གྱི་སྐད་ཅིག་མ་ནི་ལས་ལམ་དངོས་ཡིན་ནོ། །
怎么说呢？如果造业后继续行与之相应的法，则会生起表业，若不行则仅是无表业。加行、根本和后续的区别是：有人想杀生，从座位等站起，走到生命前，拿武器击打一两次但尚未实际杀死，这是加行；当实际击打导致杀死生命时，表无表的刹那是根本业道；
དེ་ཕྱིན་ཆད་རིག་བྱེད་མིན་པ་དང་། པགས་པ་བཤུ་བ་དང་། འཁྲུད་པ་དང་། ཤ་འཚོས་པ་དང་། ཟ་བ་དང་། སྒྲེགས་པ་ལ་སོགས་པའི་རིག་བྱེད་དག་ནི་མཇུག་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་བདག་གིར་བྱ་བར་འདོད་པས་འགྲོ་བ་སོགས་ལའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །བརྣབས་སེམས་སོགས་གསུམ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ཙམ་གྱིས་དངོས་གཞིར་གྱུར་པས་སྦྱོར་མཇུག་མེད་དོ།
此后的无表业，以及剥皮、洗涤、煮肉、食用、曝晒等表业都是后续。同样，对于想据为己有而行走等也应这样理解。贪心等三种仅凭显现就成为根本业，因此没有加行和后续。


 །གལ་ཏེ་གསད་བྱ་འཆི་སྲིད་ལ་གནས་དུས་ཀྱི་གསོད་པོའི་རིག་རིག་མིན་ལས་ལམ་དངོས་ཡིན་ནམ། ཤི་ཟིན་པ་དེའི་ཚེ་རིག་རིག་མིན་དེ་ཡིན། དང་པོ་ལྟར་ན་གཉིས་ཀ་ལྷན་དུ་ཤི་བ་ལ་དངོས་གཞི་རྫོགས་པར་ཐལ་ལ། གཉིས་པ་ལྟར་ན་བསྣུན་པ་གང་གིས་དངོས་སུ་སྲོག་གཅོད་པ་དེ། དངོས་མིན་པར་ཐལ་ཟེར་ན། སྲོག་གཅོད་ཅེས་པ་སྦྱོར་འབྲས་ལས་ལམ་དངོས་སུ་རྫོགས་པ་ལ་འདོད་པས་ཤི་བའི་གནས་
3-133b
སྐབས་ཀྱི་རིག་རིག་མིན་དངོས་གཞི་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་བསྟན་བཅོས་ལས། སྲོག་བཅད་ལ་སྦྱོར་བ་མ་འགག་པར་གསུངས་པ་དང་འགལ་ཞེ་ན། དེ་ནི་མཇུག་ལ་སྦྱོར་སྒྲར་གསུངས་སོ་ཟེར། སློབ་དཔོན་གྱིས་དེ་ལྟར་ན། རང་འདོད་དང་འགལ་ཏེ་ཁྱེད་ཤི་ཟིན་ལས་ལམ་དུ་འདོད་པ་ལ། དེའི་ཚེ་སྲོག་གཅོད་ཀྱི་དངོས་གཞི་མ་འགག་པས་སོ་ཟེར། བྱེ་སྨྲས། དངོས་ལ་སྦྱོར་སྒྲར་གསུངས་ཟེར་བ་ལ་ཡང་། འོ་ན་དེའི་ཚེ་རིག་བྱེད་ལས་ལམ་དངོས་སུ་མི་འགྱུར་ཏེ།ཤི་ཟིན་པ་ལ་རིག་བྱེད་དེས་གསོད་མི་ནུས་པས་སོ་ཟེར། བྱེ་སྨྲས། དེ་ལྟར་ན་རིག་མིན་ལའང་མཚུངས་ཟེར། དེས་ན་དེའི་ཚེ་མི་ནུས་ཀྱང་རིག་མིན་ལས་ལམ་དངོས་ཡིན་པ་ལྟར་རིག་བྱེད་ཀྱང་དེ་འདྲའོ། །དེས་ན་ཤི་ཟིན་ལ་དངོས་སུ་བྱས་ན་དངོས་ལ་སྦྱོར་སྒྲ་དང་། འཆི་བ་ལ་བྱས་ན་མཇུག་ལ་སྦྱོར་སྒྲར་གསུངས་པ་ཡིན་ཟེར་རོ། །ལས་ལམ་གཞན་གྱི་སྦྱོར་མཇུག་གཞན་གྱི་དངོས་སུ་སོང་བའང་ཡོད་དེ། འགའ་ཞིག་བསད་ཕྱིར་གཞན་ནོར་འཕྲོག་པ་དང་། དེའི་ཆུང་མ་ལ་ཉལ་པོ་བྱེད་པ་དང་། རྫུན་སྨྲ་བ་སོགས་ལྟ་བུའོ། །
因
གཉིས་པ་གང་གིས་བསྐྱེད་པའི་རྒྱུ་དང་། གང་ལས་བསྐྱེད་པའི་གཞི་གཉིས། དང་པོ། མི་དགེ་བའི་ལས་ལམ་གྱི་སྦྱོར༷་བ༷་ནི། འདོད་ཆགས་སོགས་རྩ༷་བ༷་གསུམ༷་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པ་ཡིན་ཏེ། ཤ་སོགས་ལ་སྲེད་ནས་གསོད་པ་ལ་ཆགས་པས་དང་། མཁོན་གྱི་གསོད་པ་སྡང་བས་དང་། གཏི་མུག་མཆོད་སྦྱིན་བྱེད་སོགས་ལོག་པའི་ལམ་གྱིས་གསོད་པ་སོགས་སོ། །གཞན་ལས་གཏི་མུག་ནི། བསྟན་བཅོས་
3-134a
ངན་པ་དང་། ལོག་ལྟས་བསླང་པའོ། །བརྣབས་སེམས་ཁོ་རང་ཀུན་སློང་ཡིན་པས་རྩ་བ་གསུམ་ལས་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་སྙམ་ན། ཆགས་སོགས་གསུམ་པོ་དེ༷་ཡི༷་མཇུག༷་ཐོག༷་ལ༷ས་བྱུང༷་ཕྱིར༷་བརྣབས༷་སེམ༷ས་སོ༷གས་གསུམ་པོའང་ཆགས་སོགས་རྩ༷་བ་གསུམ༷་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པ་ཡིན་ནོ། །དགེ༷་བ༷་དངོས་གཞི་དང་སྦྱོར༷་བ་དང༷་མཇུག༷་བཅས༷་རྣམ༷ས་ནི་ཆགས༷་སྡང༷་གཏི༷་མུག༷་མེ༷ད་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པའོ། །གསོ༷ད་པ་དང༷་གནོ༷ད་སེམ༷ས་དང་ཚིག༷་རྩུབ༷་པོ༷་རྣམས་ནི་སེམས་ཅན་འདོར་བ་དང་རྩུབ་སེམས་མངོན་དུ་གྱུར་པས་ཞེ༷་སྡང༷་གི༷ས་ནི༷་མཐར༷་ཕྱིན༷་པར་བྱེ༷ད་དོ། །ལོག༷་གཡེ༷མ་དང་བརྣབ༷ས་སེ༷མས་དང་མ༷་བྱི༷ན་ལེན༷་རྣམས་ནི་ཆ༷གས་པ༷་ཡི༷ས་ནི༷་རྫོག༷ས་པར༷་བྱེ༷ད་ལ། ལོག༷་པ༷ར་ལྟ༷་བ༷་གཏི༷་མུག༷་གིས༷་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། །ལྷག༷་མ༷་རྫུན་ཕྲ་མ་ངག་འཆལ་རྣམས་ཆགས་སོགས་གསུམ༷་གྱིས༷་ཅི་རིག་པར་རྫོགས༷་པར༷་འདོ༷ད་དོ། །གཉིས་པ་ལ་དངོས་དང་ཞར་བྱུང་གཉིས། དང་པོ། སྲོག་གཅོད་པ་སོགས་ཞེ་སྡང་གིས་རྫོགས་པ་གསུམ་གྱི་གཞི༷་ནི༷། གསོད་བྱ་ལ་སོགས་པའི་སེམ༷ས་ཅ༷ན་ཡིན་ལ། ཆགས་པས་མཐར་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་གཞི་ནི་རེག་བྱ་ལ་སོགས་པའི་ལོངས༷་སྤྱོ༷ད་དང༷་། ལོག་ལྟའི་གཞི་ནི་མིང༷་དང༷་། གཟུགས༷་ཏེ་ཕུང་པོ་ལྔ་ཆར་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པས་སོ། །རྫུན་སོགས་ཀྱི་གཞི་ནི༷་ངག་ཡིན་ལ་ངག་ནི་མིང༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །ཡང་ན་ཚིག་རྩུབ་ཀྱི་གཞི་སེམས་ཅན་ཡིན་པ་ལྟར་རྫུན་སོགས་གསུམ་གྱིའང་ཡིན་ལ། གསུམ་གྱི་གཞི་མིང་ཡིན་པ་ལྟར་ཚིག་རྩུབ་ཀྱིའང་
3-134b
ཡིན་ནོ་ཞེས་ཕན་ཚུན་མཚོན་པའོ། །འདིར་གཞི་སྒྲ་རྟེན་ནམ་ཡུལ་ལ་བརྗོད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文翻译：
།གལ་ཏེ་གསད་བྱ་འཆི་སྲིད་ལ་གནས་དུས་ཀྱི་གསོད་པོའི་རིག་རིག་མིན་ལས་ལམ་དངོས་ཡིན་ནམ། ཤི་ཟིན་པ་དེའི་ཚེ་རིག་རིག་མིན་དེ་ཡིན། དང་པོ་ལྟར་ན་གཉིས་ཀ་ལྷན་དུ་ཤི་བ་ལ་དངོས་གཞི་རྫོགས་པར་ཐལ་ལ། གཉིས་པ་ལྟར་ན་བསྣུན་པ་གང་གིས་དངོས་སུ་སྲོག་གཅོད་པ་དེ། དངོས་མིན་པར་ཐལ་ཟེར་ན། སྲོག་གཅོད་ཅེས་པ་སྦྱོར་འབྲས་ལས་ལམ་དངོས་སུ་རྫོགས་པ་ལ་འདོད་པས་ཤི་བའི་གནས་
若有人问：当所要杀的众生处于临死状态时杀者的表无表是根本业道呢？还是在对方已死时的表无表才是？若按第一种说法，则会导致两人同时死亡也成为圆满的根本业；若按第二种说法，则会导致直接杀死众生的击打不是根本业的过失。对此回答说：因为所谓"杀生"是指加行与果完全成就的根本业道，所以[对方]死亡时的表无表是根本业。
3-133b
སྐབས་ཀྱི་རིག་རིག་མིན་དངོས་གཞི་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་བསྟན་བཅོས་ལས། སྲོག་བཅད་ལ་སྦྱོར་བ་མ་འགག་པར་གསུངས་པ་དང་འགལ་ཞེ་ན། དེ་ནི་མཇུག་ལ་སྦྱོར་སྒྲར་གསུངས་སོ་ཟེར། སློབ་དཔོན་གྱིས་དེ་ལྟར་ན། རང་འདོད་དང་འགལ་ཏེ་ཁྱེད་ཤི་ཟིན་ལས་ལམ་དུ་འདོད་པ་ལ། དེའི་ཚེ་སྲོག་གཅོད་ཀྱི་དངོས་གཞི་མ་འགག་པས་སོ་ཟེར། བྱེ་སྨྲས། དངོས་ལ་སྦྱོར་སྒྲར་གསུངས་ཟེར་བ་ལ་ཡང་། འོ་ན་དེའི་ཚེ་རིག་བྱེད་ལས་ལམ་དངོས་སུ་མི་འགྱུར་ཏེ།ཤི་ཟིན་པ་ལ་རིག་བྱེད་དེས་གསོད་མི་ནུས་པས་སོ་ཟེར། བྱེ་སྨྲས། དེ་ལྟར་ན་རིག་མིན་ལའང་མཚུངས་ཟེར། དེས་ན་དེའི་ཚེ་མི་ནུས་ཀྱང་རིག་མིན་ལས་ལམ་དངོས་ཡིན་པ་ལྟར་རིག་བྱེད་ཀྱང་དེ་འདྲའོ། །
那么，[有人问：]这与论典中说"正在杀生的加行未停止"相矛盾吧？答：那是对后续用了加行的名称。阿阇黎说：如果是这样，那么与你自己的主张矛盾，因为你认为[对方]已死亡时才是业道，而此时杀生的根本业未停止。有部说：论中对根本业用了加行的名称。对此又有反驳：那么，此时表业不会成为根本业道，因为对已死者，表业无法杀死。有部回答：那么，对无表业也同样[有此问题]。因此，虽然此时无法[杀死]，但无表业是根本业道，表业也是同样道理。
དེས་ན་ཤི་ཟིན་ལ་དངོས་སུ་བྱས་ན་དངོས་ལ་སྦྱོར་སྒྲ་དང་། འཆི་བ་ལ་བྱས་ན་མཇུག་ལ་སྦྱོར་སྒྲར་གསུངས་པ་ཡིན་ཟེར་རོ། །ལས་ལམ་གཞན་གྱི་སྦྱོར་མཇུག་གཞན་གྱི་དངོས་སུ་སོང་བའང་ཡོད་དེ། འགའ་ཞིག་བསད་ཕྱིར་གཞན་ནོར་འཕྲོག་པ་དང་། དེའི་ཆུང་མ་ལ་ཉལ་པོ་བྱེད་པ་དང་། རྫུན་སྨྲ་བ་སོགས་ལྟ་བུའོ། །
因此，如果对已死者而言，则称根本业为加行；如果对临死者而言，则称后续为加行。有时一种业道的加行和后续也能成为另一业道的根本，比如有人为了杀人而抢夺他人财物，与对方妻子行淫，说妄语等。
因
གཉིས་པ་གང་གིས་བསྐྱེད་པའི་རྒྱུ་དང་། གང་ལས་བསྐྱེད་པའི་གཞི་གཉིས། དང་པོ། མི་དགེ་བའི་ལས་ལམ་གྱི་སྦྱོར༷་བ༷་ནི། འདོད་ཆགས་སོགས་རྩ༷་བ༷་གསུམ༷་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པ་ཡིན་ཏེ། ཤ་སོགས་ལ་སྲེད་ནས་གསོད་པ་ལ་ཆགས་པས་དང་། མཁོན་གྱི་གསོད་པ་སྡང་བས་དང་། གཏི་མུག་མཆོད་སྦྱིན་བྱེད་སོགས་ལོག་པའི་ལམ་གྱིས་གསོད་པ་སོགས་སོ། །གཞན་ལས་གཏི་མུག་ནི། བསྟན་བཅོས་
第二分为两部分：产生的因以及所依的基础。第一，不善业道的加行是从贪欲等三根本烦恼生起的，比如因贪爱肉等而杀生是由贪欲[引起]，因怨恨而杀是由嗔恨[引起]，愚痴如进行祭祀等错误方式杀生等。此外，愚痴是由恶论
3-134a
ངན་པ་དང་། ལོག་ལྟས་བསླང་པའོ། །བརྣབས་སེམས་ཁོ་རང་ཀུན་སློང་ཡིན་པས་རྩ་བ་གསུམ་ལས་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་སྙམ་ན། ཆགས་སོགས་གསུམ་པོ་དེ༷་ཡི༷་མཇུག༷་ཐོག༷་ལ༷ས་བྱུང༷་ཕྱིར༷་བརྣབས༷་སེམ༷ས་སོ༷གས་གསུམ་པོའང་ཆགས་སོགས་རྩ༷་བ་གསུམ༷་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པ་ཡིན་ནོ། །དགེ༷་བ༷་དངོས་གཞི་དང་སྦྱོར༷་བ་དང༷་མཇུག༷་བཅས༷་རྣམ༷ས་ནི་ཆགས༷་སྡང༷་གཏི༷་མུག༷་མེ༷ད་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པའོ། །
和邪见引起的。若有人想：贪心本身就是动机，怎么会从三根本[烦恼]生起呢？因为它们是从贪等三者的末尾产生的，所以贪心等三者也是从贪等三根本烦恼生起的。善业的根本、加行和后续都是从无贪、无嗔、无痴生起的。
གསོ༷ད་པ་དང༷་གནོ༷ད་སེམ༷ས་དང་ཚིག༷་རྩུབ༷་པོ༷་རྣམས་ནི་སེམས་ཅན་འདོར་བ་དང་རྩུབ་སེམས་མངོན་དུ་གྱུར་པས་ཞེ༷་སྡང༷་གི༷ས་ནི༷་མཐར༷་ཕྱིན༷་པར་བྱེ༷ད་དོ། །ལོག༷་གཡེ༷མ་དང་བརྣབ༷ས་སེ༷མས་དང་མ༷་བྱི༷ན་ལེན༷་རྣམས་ནི་ཆ༷གས་པ༷་ཡི༷ས་ནི༷་རྫོག༷ས་པར༷་བྱེ༷ད་ལ། ལོག༷་པ༷ར་ལྟ༷་བ༷་གཏི༷་མུག༷་གིས༷་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། །ལྷག༷་མ༷་རྫུན་ཕྲ་མ་ངག་འཆལ་རྣམས་ཆགས་སོགས་གསུམ༷་གྱིས༷་ཅི་རིག་པར་རྫོགས༷་པར༷་འདོ༷ད་དོ། །
杀生、害心和恶语是由嗔恨完成的，因为[它们涉及]舍弃众生和粗暴心的显现。邪淫、贪心和不与取是由贪欲完成的，邪见是由愚痴完成的。其余的妄语、离间语和绮语是由贪等三者随应完成的。
གཉིས་པ་ལ་དངོས་དང་ཞར་བྱུང་གཉིས། དང་པོ། སྲོག་གཅོད་པ་སོགས་ཞེ་སྡང་གིས་རྫོགས་པ་གསུམ་གྱི་གཞི༷་ནི༷། གསོད་བྱ་ལ་སོགས་པའི་སེམ༷ས་ཅ༷ན་ཡིན་ལ། ཆགས་པས་མཐར་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་གཞི་ནི་རེག་བྱ་ལ་སོགས་པའི་ལོངས༷་སྤྱོ༷ད་དང༷་། ལོག་ལྟའི་གཞི་ནི་མིང༷་དང༷་། གཟུགས༷་ཏེ་ཕུང་པོ་ལྔ་ཆར་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པས་སོ། །རྫུན་སོགས་ཀྱི་གཞི་ནི༷་ངག་ཡིན་ལ་ངག་ནི་མིང༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །
第二分为正文和附带内容两部分。第一，杀生等由嗔恨完成的三种业道的基础是被杀等众生，由贪欲完成的诸业道的基础是触等受用，邪见的基础是名和色，即对五蕴全部进行诽谤。妄语等的基础是语，而语是名。
ཡང་ན་ཚིག་རྩུབ་ཀྱི་གཞི་སེམས་ཅན་ཡིན་པ་ལྟར་རྫུན་སོགས་གསུམ་གྱིའང་ཡིན་ལ། གསུམ་གྱི་གཞི་མིང་ཡིན་པ་ལྟར་ཚིག་རྩུབ་ཀྱིའང་
或者，如同恶语的基础是众生，妄语等三种的[基础]也是[众生]；如同三种的基础是名，恶语的[基础]也是
3-134b
ཡིན་ནོ་ཞེས་ཕན་ཚུན་མཚོན་པའོ། །འདིར་གཞི་སྒྲ་རྟེན་ནམ་ཡུལ་ལ་བརྗོད་དོ།
[名]，这是互相表示的。这里"基"字是指所依或对境。


 །གཉིས་པ་ཞར་བྱུང་དངོས་གཞི་ཐོབ་མི་ཐོབ་དཔྱད་པ་ནི། རང་གསད་བྱའི་སྔ༷་དང༷་ངམ། དེ་དང་མཉམ༷་དུ༷་ཤི༷་བ༷་ལ༷་སྦྱོར་བས་རེག་གི་ལས་ལམ་དངོས༷་དང་མཇུག་འབྱུང་བ་མེ༷ད་དེ། གསད་བྱ་མ་ཤི་བར་སྲོག་གཅོད་ཀྱི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མི་འབྱུང་ལ། ཤི་བ་ན་གསོད་པ་པོའང་ཤི་སྟེ། སྦྱོར་བ་བྱེད་པའི་ལུས་ལ་བརྟེན་ནས་འབྲས་བུ་རྫོགས་པ་ཡིན་ན་སྲོག་ཆད་ཚེ་སྦྱོར་བྱེད་ཀྱི་ལུས་ལས་སྐལ་པ་མི་མཉམ་པའི་ལུས༷་གཞ༷ན་སྐྱེས༷་པའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །ཚོགས་ཏེ་གྲོས་མཐུན་པས་དམག༷་དང་རི་དྭགས་ཀྱི་ལིངས་ལ༷་སོ༷གས་པར༷་གསོད་སོགས་ཀྱི་དོན༷་གཅི༷ག་ལ་ཞུགས་པའི་སྦྱོར་བ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར༷་ཡང་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལ་དངོས་སུ་ལས་བྱེ༷ད་པ༷་པོ༷་བཞིན༷་ལས་དངོས་དང་ལྡན༷་ནོ། །གལ་ཏེ་དམག་སོགས་ཀྱི་ཚོགས་ན་ཡོད་ཀྱང་རང་སྲོག་ལ་བབ་ཀྱང་མི་གསོད་སྙམ་ན་སྡིག་པ་མི་འབྱུང་གསུངས་ལ། གསོད་པའི་སྦྱོར་བ་ལ་དོན་གཅིག་ཏུ་ཞུགས་ན་འབྱུང་ངོ་། །
定义
གསུམ་པ་ངོ་བོ་ནི་མི་དགེ་དངོས་སུ་བསྟན་པས་ཟློག་པ་དགེ་བ་ཤུགས་ལས་འཕངས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་ལུས་ཀྱི་མི་དགེ་བ་གསུམ། ངག་གི་བཞི། ཡིད་ཀྱི་གསུམ་བཤད་པ་དང་གསུམ།དང་པོ་ལ། སྲོག་གཅོད། མ་བྱིན་ལེན། འདོད་ལོག་གསུམ་གྱི་དང་པོ་ནི། སྲོག༷་གཅོ༷ད་པ༷་ནི༷། འདི་གསོད་དོ་སྙམ་དུ་བས༷མ་བཞིན༷་དུ་གསོད་འདོད་དང་གཞན་མ༷་ནོར༷་བར༷་ནི༷། རང་ལས་གཞན༷་པ་བས༷ད་པའི་ཡན་ལག་
3-135a
གསུམ་དང་ལྡན་པ༷འོ༷། །གཅེར་བུ་པས་བསྲེག་པར་མ་བསམ་ཀྱང་མེ་ལ་རེག་ན་འཚིག་པ་ལྟར། རྐང་འོག་ཏུ་སྲོག་ཆགས་ཤི་བ་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་བསམ་པ་མེད་པར་ཤིང་སོགས་བཅད་པ་སྲོག་གཅོད་དུ་འགྱུར་བར་འདོད་པ་སེལ་ཕྱིར་བསམ་བཞིན་དུ་ཞེས་སོ། །དེས་ན་ནད་པ་ལ་དཔྱད་ཉེས་པ་སོགས་དང་། ནོར་བ་དང་། རང་བསད་པ་ལ་སྦྱོར་བ་ཙམ་དུ་འགྱུར་གྱི་དངོས་མེད་དོ། །ཐེ་ཚོམ་ཟ་ནས་གང་ཡིན་ཀྱང་གསོད་དོ་སྙམ་ནས་བསད་ནའང་དངོས་འོང་ངོ་། །གཉིས་པ་མ༷་བྱི༷ན་ལེན༷་པ༷་ནི་གཞན༷་གྱིས༷་བདག་བཟུང་གི་ནོར༷་མཐུ༷འམ་དབང་གིས་འཕྲོག་པ་དང༷་མ་ཚོར་བ་འཇབ༷་བུས༷་བདག༷་གིར༷་བྱེ༷ད་པའོ། །དེ་ཡང་རྫས་མངོན་གྱུར་ལ་ཐོབ་བློ་སྐྱེས་ཕན་དངོས་གཞིར་འགྱུར་རོ། །འདིར་ཡང་བསམ་བཞིན་མ་ནོར་བ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །གཏེར་དང་མཆོད་རྟེན་གྱི་དཀོར་དང་ཤི་བའི་རྫས་ཀྱང་། ཡུལ་བདག་དང་དཀོར་སྲུང་དང་། ཉེ་དུའམ་དགེ་འདུན་གྱིས་བདག་བྱས་པས་མ་བྱིན་ལེན་པར་འགྱུར་རོ། །གསུམ་པ། བགྲོད༷་པར་བྱ་བ་མིན༷་པ་རྣམ་པ་བཞིར། འགྲོ༷་བར༷་འདོ༷ད་པ༷་ཡི༷ས་ལོག་པར་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་ལོག༷་པར༷་གཡེམ༷་པ༷་རྣམ༷་པ༷་བཞི༷་ནི། བགྲོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཡན་ལག་མིན་པ་དང་། ཡུལ་མ་ཡིན་པ་དང་། དུས་མིན་པར་བགྲོད་པའོ། །དང་པོ་གཞན་གྱིས་བཟུང་བའི་བུད་མེད་རྣམས་དང་། མ་དང་བུ་མོ་དང་། ཕ་མ་དང་བདུན་བརྒྱུད་དུ་འབྲེལ་བ་རྣམས་སོ། །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་མ་
3-135b
རྣམས་ནི་ཡུལ་གྱི་བདག་པོས་བཟུང་བ་དང་། གཞོན་ནུ་མ་རྣམས་གང་ལ་བྱིན་པ་དེ་ཡིས་དང་། བྱིན་པ་མེད་ན་ཕ་མ་དང་མིང་པོ་སོགས་དང་། སྲུང་བ་གཞན་མེད་ན་ཐ་ན་རྒྱལ་པོ་ལ་ལྟོས་ནས་ཀྱང་ངོ་། །དྲན་ཉེ་སོགས་ལས་སྐྱེས་པ་མ་ནིང་དུད་འགྲོ་སོགས་ཀྱང་བགྲོད་བྱ་མིན་པར་བཤད་དོ། །གཉིས་པ་ཁ་བཤང་ལམ་སོགས་རྨའི་སྒོ་གཞན་དུ་རྩོལ་བའོ། །དེ་དག་ཀྱང་རང་གི་ཆུང་མ་ཡིན་ཀྱང་འདོད་ལོག་ཏུ་འགྱུར་ན་གཞན་དུ་ལྟ་ཅི་སྨོས་སོ། །ཚོད་ནི་ལྔ་ལས་ལྷག་པའང་བསྡུ་བ་ལས་བཤད་དེ་དུས་མིན་པ་བསྡུས་ཀྱང་རུང་ངོ་། །གསུམ་པ་སྣང་བཅས་དང་། མང་པོའི་མངོན་སུམ་དང་། དེ་ལ་གནོད་པའི་ས་འབར་འབུར་ཅན་དང་། སྲབ་མོ་སོགས་དང་། མཆོད་རྟེན་དང་། གཙུག་ལག་ཁང་དང་། ཕ་མ། སློབ་དཔོན། བླ་མ། དགེ་སྦྱོང་སོགས་ཀྱི་དྲུང་དུ་རང་གི་ཆུང་མའང་ལོག་གཡེམ་དུ་འགྱུར་རོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文翻译：
གཉིས་པ་ཞར་བྱུང་དངོས་གཞི་ཐོབ་མི་ཐོབ་དཔྱད་པ་ནི། རང་གསད་བྱའི་སྔ༷་དང༷་ངམ། དེ་དང་མཉམ༷་དུ༷་ཤི༷་བ༷་ལ༷་སྦྱོར་བས་རེག་གི་ལས་ལམ་དངོས༷་དང་མཇུག་འབྱུང་བ་མེ༷ད་དེ། གསད་བྱ་མ་ཤི་བར་སྲོག་གཅོད་ཀྱི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མི་འབྱུང་ལ། ཤི་བ་ན་གསོད་པ་པོའང་ཤི་སྟེ། སྦྱོར་བ་བྱེད་པའི་ལུས་ལ་བརྟེན་ནས་འབྲས་བུ་རྫོགས་པ་ཡིན་ན་སྲོག་ཆད་ཚེ་སྦྱོར་བྱེད་ཀྱི་ལུས་ལས་སྐལ་པ་མི་མཉམ་པའི་ལུས༷་གཞ༷ན་སྐྱེས༷་པའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །
第二，附带考察根本业是否获得。如果自己比被杀者早死或与其同时死亡，则不会产生业道的根本与后续，因为被杀者未死之前不会产生杀生的过失，而当[被杀者]死亡时杀者也已死亡。如果依靠造作加行的身体来完成果报，那么当断命时，从造作加行的身体上已经产生了不同类的另一个身体。
ཚོགས་ཏེ་གྲོས་མཐུན་པས་དམག༷་དང་རི་དྭགས་ཀྱི་ལིངས་ལ༷་སོ༷གས་པར༷་གསོད་སོགས་ཀྱི་དོན༷་གཅི༷ག་ལ་ཞུགས་པའི་སྦྱོར་བ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར༷་ཡང་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལ་དངོས་སུ་ལས་བྱེ༷ད་པ༷་པོ༷་བཞིན༷་ལས་དངོས་དང་ལྡན༷་ནོ། །གལ་ཏེ་དམག་སོགས་ཀྱི་ཚོགས་ན་ཡོད་ཀྱང་རང་སྲོག་ལ་བབ་ཀྱང་མི་གསོད་སྙམ་ན་སྡིག་པ་མི་འབྱུང་གསུངས་ལ། གསོད་པའི་སྦྱོར་བ་ལ་དོན་གཅིག་ཏུ་ཞུགས་ན་འབྱུང་ངོ་། །
由于集会商议一致，在军队和狩猎活动等中为杀生等一个目的而进行加行，所以全部人都像直接行为者一样具有根本业。如果虽在军队等集体中，但想"即使危及自己生命也不杀人"，则不会产生罪业，这是经中所说的；但若参与杀生的加行，为一个目的而行动，则会产生[罪业]。
定义
གསུམ་པ་ངོ་བོ་ནི་མི་དགེ་དངོས་སུ་བསྟན་པས་ཟློག་པ་དགེ་བ་ཤུགས་ལས་འཕངས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་ལུས་ཀྱི་མི་དགེ་བ་གསུམ། ངག་གི་བཞི། ཡིད་ཀྱི་གསུམ་བཤད་པ་དང་གསུམ།དང་པོ་ལ། སྲོག་གཅོད། མ་བྱིན་ལེན། འདོད་ལོག་གསུམ་གྱི་དང་པོ་ནི།
第三，本质是直接说明不善，反过来间接推导出善法。这里分为身三不善业、语四不善业和意三不善业三部分的解释。第一部分有杀生、不与取和邪淫三种，其中第一种是：
སྲོག༷་གཅོ༷ད་པ༷་ནི༷། འདི་གསོད་དོ་སྙམ་དུ་བས༷མ་བཞིན༷་དུ་གསོད་འདོད་དང་གཞན་མ༷་ནོར༷་བར༷་ནི༷། རང་ལས་གཞན༷་པ་བས༷ད་པའི་ཡན་ལག་
杀生是有"我要杀这个"的想法，故意带着杀害的意愿，不错误地杀害自己以外的人，具备这三个要素。
3-135a
གསུམ་དང་ལྡན་པ༷འོ༷། །གཅེར་བུ་པས་བསྲེག་པར་མ་བསམ་ཀྱང་མེ་ལ་རེག་ན་འཚིག་པ་ལྟར། རྐང་འོག་ཏུ་སྲོག་ཆགས་ཤི་བ་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་བསམ་པ་མེད་པར་ཤིང་སོགས་བཅད་པ་སྲོག་གཅོད་དུ་འགྱུར་བར་འདོད་པ་སེལ་ཕྱིར་བསམ་བཞིན་དུ་ཞེས་སོ། །
裸行派认为，虽然没有想过要烧伤，但如果接触火就会被烧伤，同样，脚下有生命死亡，以及没有杀害众生的想法而砍伐树木等也成为杀生，为了排除这种观点，所以说"故意"。
དེས་ན་ནད་པ་ལ་དཔྱད་ཉེས་པ་སོགས་དང་། ནོར་བ་དང་། རང་བསད་པ་ལ་སྦྱོར་བ་ཙམ་དུ་འགྱུར་གྱི་དངོས་མེད་དོ། །ཐེ་ཚོམ་ཟ་ནས་གང་ཡིན་ཀྱང་གསོད་དོ་སྙམ་ནས་བསད་ནའང་དངོས་འོང་ངོ་། །
因此，对病人治疗失误等、错误杀人、自杀只成为加行而没有根本业。若怀疑而想"无论是什么都要杀死"而杀死，也会生起根本业。
གཉིས་པ་མ༷་བྱི༷ན་ལེན༷་པ༷་ནི་གཞན༷་གྱིས༷་བདག་བཟུང་གི་ནོར༷་མཐུ༷འམ་དབང་གིས་འཕྲོག་པ་དང༷་མ་ཚོར་བ་འཇབ༷་བུས༷་བདག༷་གིར༷་བྱེ༷ད་པའོ། །དེ་ཡང་རྫས་མངོན་གྱུར་ལ་ཐོབ་བློ་སྐྱེས་ཕན་དངོས་གཞིར་འགྱུར་རོ། །འདིར་ཡང་བསམ་བཞིན་མ་ནོར་བ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །
第二，不与取是用势力或权力夺取他人所掌控的财物，或不被察觉地偷偷占为己有。这也是在物品显现后生起获得的想法才成为根本业。这里也应当了解"故意不错误"[的原则]。
གཏེར་དང་མཆོད་རྟེན་གྱི་དཀོར་དང་ཤི་བའི་རྫས་ཀྱང་། ཡུལ་བདག་དང་དཀོར་སྲུང་དང་། ཉེ་དུའམ་དགེ་འདུན་གྱིས་བདག་བྱས་པས་མ་བྱིན་ལེན་པར་འགྱུར་རོ། །
宝藏、佛塔的财物和死者的物品，若地方官、财物守护者、亲属或僧团掌控，则[私自取用]也成为不与取。
གསུམ་པ། བགྲོད༷་པར་བྱ་བ་མིན༷་པ་རྣམ་པ་བཞིར། འགྲོ༷་བར༷་འདོ༷ད་པ༷་ཡི༷ས་ལོག་པར་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་ལོག༷་པར༷་གཡེམ༷་པ༷་རྣམ༷་པ༷་བཞི༷་ནི། བགྲོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཡན་ལག་མིན་པ་དང་། ཡུལ་མ་ཡིན་པ་དང་། དུས་མིན་པར་བགྲོད་པའོ། །
第三，邪淫有四种，是因为想要趋入四种不应行走的[对象]而邪行，所以称为邪淫，四种是：不应行走的对象、不适当的部位、不适当的处所和不适当的时间。
དང་པོ་གཞན་གྱིས་བཟུང་བའི་བུད་མེད་རྣམས་དང་། མ་དང་བུ་མོ་དང་། ཕ་མ་དང་བདུན་བརྒྱུད་དུ་འབྲེལ་བ་རྣམས་སོ། །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་མ་
第一，他人掌控的女性、母亲、女儿，以及与父母有七代血缘关系的人。关于沙门尼，
3-135b
རྣམས་ནི་ཡུལ་གྱི་བདག་པོས་བཟུང་བ་དང་། གཞོན་ནུ་མ་རྣམས་གང་ལ་བྱིན་པ་དེ་ཡིས་དང་། བྱིན་པ་མེད་ན་ཕ་མ་དང་མིང་པོ་སོགས་དང་། སྲུང་བ་གཞན་མེད་ན་ཐ་ན་རྒྱལ་པོ་ལ་ལྟོས་ནས་ཀྱང་ངོ་། །དྲན་ཉེ་སོགས་ལས་སྐྱེས་པ་མ་ནིང་དུད་འགྲོ་སོགས་ཀྱང་བགྲོད་བྱ་མིན་པར་བཤད་དོ། །
是由地方主管掌控；少女是由赠与她的人掌控，若没有赠与，则由父母、兄长等掌控；若没有其他守护者，甚至也由国王来负责。《近念经》等中也说男子、黄门、畜生等也是不应行走的对象。
གཉིས་པ་ཁ་བཤང་ལམ་སོགས་རྨའི་སྒོ་གཞན་དུ་རྩོལ་བའོ། །དེ་དག་ཀྱང་རང་གི་ཆུང་མ་ཡིན་ཀྱང་འདོད་ལོག་ཏུ་འགྱུར་ན་གཞན་དུ་ལྟ་ཅི་སྨོས་སོ། །ཚོད་ནི་ལྔ་ལས་ལྷག་པའང་བསྡུ་བ་ལས་བཤད་དེ་དུས་མིན་པ་བསྡུས་ཀྱང་རུང་ངོ་། །
第二，努力[与人]通过口、大小便道等其他伤口交合。这些即使是自己的妻子也成为邪淫，更何况是其他人。《集论》中说次数超过五次也[是邪淫]，也可以归入不适当的时间。
གསུམ་པ་སྣང་བཅས་དང་། མང་པོའི་མངོན་སུམ་དང་། དེ་ལ་གནོད་པའི་ས་འབར་འབུར་ཅན་དང་། སྲབ་མོ་སོགས་དང་། མཆོད་རྟེན་དང་། གཙུག་ལག་ཁང་དང་། ཕ་མ། སློབ་དཔོན། བླ་མ། དགེ་སྦྱོང་སོགས་ཀྱི་དྲུང་དུ་རང་གི་ཆུང་མའང་ལོག་གཡེམ་དུ་འགྱུར་རོ།
第三，在有光明处、众人面前、对他们造成伤害的不平坦地面或薄弱地面等处，以及在佛塔、经堂、父母、轨范师、上师、沙门等面前，即使是自己的妻子也成为邪淫。


 །བཞི་པ་སྦྲུམ་མ་དང་། ནུ་ཞོ་འཐུང་བ་དང་། ནད་སྤྱད་མི་རུང་བས་ཐེབས་པ། མྱ་ངན། ཡིད་མི་བདེ། ཉིན་པར་བསྙེན་གནས་ལ་སོགས་པའི་དུས་སུའོ། །འདི་ཡང་བསམ་པ་དང་མ་ནོར་བར་སྦྱར་རོ། །གཉིས་པ་ལ། རྫུན་ཕྲ་མ་ཚིག་རྩུབ་ངག་འཁྱལ་བཞི་ལས། དང་པོ་ལ་དངོས་དང་། ཞར་བྱུང་བདེན་རྫུན་གྱི་ཐ་སྙད་བཅུ་དྲུག་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། རྫུན༷་ཚིག༷་ནི་སྨྲ་པོ་རང་གིས་དོན་སྨྲ་བ་གང་ཡིན་པ་ལ་ཕ་རོལ་པོ་འདུ༷་ཤེས༷་གཞ༷ན་དུ་བསྒྱུར༷་བའི༷་བསམ་པས་མི་
3-136a
བདེན་པ་སྨྲས་པའི་ཚིག༷་དང་དོན༷་བརྡ་འཕྲད་ནས་མངོ༷ན་པ༷ར་གོ༷་བ༷འོ༷། །འདིར་ཡང་བསམ་པ་དང་མ་ནོར་བར་སྦྱར་རོ། །ཚིག་དོན་མངོན་པར་གོ་བ་ཕྲ་མ་སོགས་ལའང་སྦྱར་ཏེ་ཤེས་པར་བྱའོ། །གཉིས་པ། འོ་ན་བརྒྱད་ཚན་བརྒྱད་པའི་མདོ་ལས་འཕགས་དང་འཕགས་མིན་གྱི་ཐ་སྙད་བརྒྱད་བརྒྱད་བཅུ་དྲུག་གསུངས་པ། མཐོང་ཐོས་རྟོགས་རྣམ་ཤེས་དང་བཞི་ལས། མཐོང་སོགས་ལ་མ་མཐོང་བར་སྨྲ་བ་སོགས་བཞི་དང་། མ་མཐོང་བ་སོགས་ལ་མཐོང་སོགས་སྨྲ་བ་བཞི་སྟེ་བརྒྱད་ནི་བྱིས་པའི་ཐ་སྙད་དེ་རྫུན་དུ་འགྱུར་རོ། །མཐོང་ལ་མཐོང་ཐོས་ལ་ཐོས་སོགས་དང་། མ་མཐོང་བ་ལ་མ་མཐོང་ལ་སོགས་པར་སྨྲ་བ་བཞི་སྟེ་བརྒྱད་ནི་འཕགས་པའི་ཐ་སྙད་དེ་བདེན་པའི་དོན་ཅན་ཡིན་ནོ། །ཞེས་འབྱུང་བ་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པ་བཞི་ཉིད་གང་ཞེ་ན། མིག༷་གི་རྣམ་ཤེས་ཀྱིས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་རྣ༷་བས་མྱོང་བ་དང་། ཡི༷ད་ཀྱི༷་རྣམ༷་ཤེས༷་ཀྱིས་མྱོང་བ་དང༷་། སྣ་ལྕེ་ལུས་ཤེས་གསུམ༷་གྱིས༷་ཉ༷མས་སུ༷་མྱོང༷་བ་གང༷་ཡིན་པ་དེ༷། མཐོང༷་བ་དང་། ཐོས༷་པ་དང་། རྣམ༷་པར༷་ཤེས༷་པ༷་དང༷་། རྟོགས༷་པ༷་ཡི༷ན་ཏེ༷་རིམ༷་པ་བཞིན༷་དུ་བཤ༷ད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文翻译：
།བཞི་པ་སྦྲུམ་མ་དང་། ནུ་ཞོ་འཐུང་བ་དང་། ནད་སྤྱད་མི་རུང་བས་ཐེབས་པ། མྱ་ངན། ཡིད་མི་བདེ། ཉིན་པར་བསྙེན་གནས་ལ་སོགས་པའི་དུས་སུའོ། །འདི་ཡང་བསམ་པ་དང་མ་ནོར་བར་སྦྱར་རོ། །
第四，[邪淫指与]孕妇、正在哺乳者、被不适合行房的疾病所困、忧愁者、不悦意者，以及在日间持八关斋戒等期间[行淫]。这也应当与思想和不错误[的条件]结合。
གཉིས་པ་ལ། རྫུན་ཕྲ་མ་ཚིག་རྩུབ་ངག་འཁྱལ་བཞི་ལས། དང་པོ་ལ་དངོས་དང་། ཞར་བྱུང་བདེན་རྫུན་གྱི་ཐ་སྙད་བཅུ་དྲུག་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། རྫུན༷་ཚིག༷་ནི་སྨྲ་པོ་རང་གིས་དོན་སྨྲ་བ་གང་ཡིན་པ་ལ་ཕ་རོལ་པོ་འདུ༷་ཤེས༷་གཞ༷ན་དུ་བསྒྱུར༷་བའི༷་བསམ་པས་མི་
第二部分有妄语、离间语、恶语、绮语四种，其中第一种分为正文和附带解释真妄语十六种术语两部分。第一，妄语是说话者自己知道所说内容，但怀着想使对方产生不同认知的意图而说不
3-136a
བདེན་པ་སྨྲས་པའི་ཚིག༷་དང་དོན༷་བརྡ་འཕྲད་ནས་མངོ༷ན་པ༷ར་གོ༷་བ༷འོ༷། །འདིར་ཡང་བསམ་པ་དང་མ་ནོར་བར་སྦྱར་རོ། །ཚིག་དོན་མངོན་པར་གོ་བ་ཕྲ་མ་སོགས་ལའང་སྦྱར་ཏེ་ཤེས་པར་བྱའོ། །
实的话，通过语言和意义的符号相合而明显被理解。这里也应当与思想和不错误[的条件]结合。语言和意义明显被理解这一点也应用于离间语等，应当了解。
གཉིས་པ། འོ་ན་བརྒྱད་ཚན་བརྒྱད་པའི་མདོ་ལས་འཕགས་དང་འཕགས་མིན་གྱི་ཐ་སྙད་བརྒྱད་བརྒྱད་བཅུ་དྲུག་གསུངས་པ། མཐོང་ཐོས་རྟོགས་རྣམ་ཤེས་དང་བཞི་ལས། མཐོང་སོགས་ལ་མ་མཐོང་བར་སྨྲ་བ་སོགས་བཞི་དང་། མ་མཐོང་བ་སོགས་ལ་མཐོང་སོགས་སྨྲ་བ་བཞི་སྟེ་བརྒྱད་ནི་བྱིས་པའི་ཐ་སྙད་དེ་རྫུན་དུ་འགྱུར་རོ། །མཐོང་ལ་མཐོང་ཐོས་ལ་ཐོས་སོགས་དང་། མ་མཐོང་བ་ལ་མ་མཐོང་ལ་སོགས་པར་སྨྲ་བ་བཞི་སྟེ་བརྒྱད་ནི་འཕགས་པའི་ཐ་སྙད་དེ་བདེན་པའི་དོན་ཅན་ཡིན་ནོ། །ཞེས་འབྱུང་བ་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པ་བཞི་ཉིད་གང་ཞེ་ན།
第二，那么，《八八品经》中说到圣者和非圣者各八种共十六种术语，[包括]见、闻、觉、识四种。对于已见等说为未见等四种，以及对未见等说为已见等四种，这八种是凡夫的说法，属于妄语。对已见说为已见、对已闻说为已闻等，以及对未见说为未见等四种，这八种是圣者的说法，具有真实的意义。这里所说的见等四种到底是什么呢？
མིག༷་གི་རྣམ་ཤེས་ཀྱིས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་རྣ༷་བས་མྱོང་བ་དང་། ཡི༷ད་ཀྱི༷་རྣམ༷་ཤེས༷་ཀྱིས་མྱོང་བ་དང༷་། སྣ་ལྕེ་ལུས་ཤེས་གསུམ༷་གྱིས༷་ཉ༷མས་སུ༷་མྱོང༷་བ་གང༷་ཡིན་པ་དེ༷། མཐོང༷་བ་དང་། ཐོས༷་པ་དང་། རྣམ༷་པར༷་ཤེས༷་པ༷་དང༷་། རྟོགས༷་པ༷་ཡི༷ན་ཏེ༷་རིམ༷་པ་བཞིན༷་དུ་བཤ༷ད་དོ།
凡是眼识所体验的，以及同样由耳[识]所体验的，由意识所体验的，还有由鼻、舌、身三识所体验的，这些分别是见、闻、识、觉，按顺序解释。


 །དེ་ཡང་ཕྱི་མ་དྲི་རོ་རེག་གསུམ་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་པས་རྣམ་སྨིན་མི་འབྱིན་པར་ཤི་བ་འདྲ་བར་ནུས་པ་ཆུང་བས་རྟོགས་པར་བཤད་དེ། རྟོགས་སྒྲས་ནི་ཤི་བའང་འདྲེན་པས་སོ་ཟེར། ཁ་ཅིག་ནི་རོ་ལྟར་དེ་གསུམ་ལ་ལུང་མ་བསྟན་འཇུག་
3-136b
པས་སོ་ཟེར། དེ་ཡང་མཆོད་བྱེད་ཀྱི་མ་ཅན་གྱིས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས། ཡུལ་དྲུག་དང་། དབང་པོ་དང་སྦྱར་ཏེ་གསུངས་ནས་རྗེས་སུ་མཐོང་རྟོགས་སོགས་བཞི་གསུངས་པ་ལ། མིག་རྣ་ཡིད་གསུམ་གྱི་ཡུལ་ཤེས་པ་རང་མིང་གིས་བསྟན་པས་ལྷག་མ་དོན་གྱིས་གོའོ་ཟེར། འདུན་བཟང་ནི་ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ལ་རྟོགས་པར་བཞག་ཟེར། ཁ་ཅིག་ཡུལ་ལྔ་དབང་ལྔ་ལ་བརྟེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་མཐོང་བ་དང་། གཞན་ལས་ཐོས་ཏེ་དྲུག་ཆར་ཤེས་པ་ནི་ཐོས་པ་དང་། བདག་ཉིད་ཀྱིས་རིག་པའི་རྗེས་སུ་དཔགས་ནས་ཡུལ་དྲུག་རྟོགས་པ་ནི་རྟོགས་པ་དང་། ཡིད་ཀྱི་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་བསྒོམ་པའི་རྣལ་མངོན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་འཆད་པ་མདོའི་དོན་ཡིན་ཟེར། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་རྣམས།མིག་གིས་མཐོང་། རྣ་བས་ཐོས་སམ་ཕ་རོལ་ལས་འོང་བ་གཉིས་ཐོས་པ། བདག་ཉིད་ཀྱིས་བསམ་པ་རྟོགས་པ། འདས་མ་འདས་ཀྱི་སྒོམ་སྟོབས་ཀྱིས་རྟོགས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ་ཟེར། གལ་ཏེ་སྲོག་གཅོད་ལུས་ཀྱི་ལས་ཁོ་ན་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན་མིན་ཏེ། དྲང་སྲོང་ཁྲོས་པའི་ཡིད་དང་། གཞན་བསྒོས་ངག་གིས་གསོད་པ་རྫོགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ལ་མེད་པའི་ལུས་བརྡའ་བྱས་པ་ལྟ་བུ་དང་། གསོ་སྦྱོང་ལྟ་བུ་དག་གམ་ཞེས་དྲི་ན་ཤེས་བཞིན་མི་མཐོལ་ན་ཡིད་རྫུན་ཞེས་བྱེ་སྨྲས་ཟེར། སློབ་དཔོན་གྱིས་ཡིད་ཁྲོས་པས་དང་། གསོ་སྦྱོང་གི་རྫུན་གཉིས་ལ་རིག་བྱེད་མེད་ན་རིག་མིན་ཀྱང་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ་འདོད་པའི་རིག་མིན་རིག་བྱེད་དེ་ལ་ངེས་པར་ལྟོས་པས་སོ་ཟེར་ན། ཁ་ཅིག་ཁྲོས་པ་ལ་རང་ལ་གཡོ་བ་དང་། དེ་
3-137a
ལ་དགའ་བའི་མི་མིན་སོགས་ཀྱི་ལུས་ལས་དང་། གསོ་སྦྱོང་དུས་ཅང་མི་སྨྲ་བས་དག་པར་གོ་བའི་རིག་བྱེད་དག་པ་ལྟར་སྟོན་པ་དེའོ་ཟེར། ཁ་ཅིག་འདོད་པའི་རིག་མིན་ཐམས་ཅད་རིག་བྱེད་ལ་ལྟོས་དགོས་པར་མ་ངེས་ཏེ། ལྔ་སྡེ་མཐོང་ལམ་ཐོབ་ཚེ་རིག་བྱེད་མེད་ཀྱང་སོར་སྡོམ་སྐྱེས་པ་བཞིན་ནོ་ཟེར། ངག་གིས་སྲོག་བཅད་པ་དང་། ལུས་བརྡས་རྫུན་ཀྱང་དངོས་གཞི་ལུས་ངག་གི་ལས་ཡིན་པར་བཤད་དོ། །གཉིས་པ། ཕྲ༷་མ༷་ཕ༷་རོལ༷་དག་མི་མཛའ་བར་དབྱེ༷་བའི༷་ཕྱིར༷་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་གྱི༷་སེམ༷ས་ཀྱིས༷་ཀུན་ནས་བསླངས་ཏེ་ཚིག༷་སྨྲ་བའོ། །དེ་ལ་བདེན་པར་བརྗོད་ན་ཕྲ་མ་ཙམ་དང་། མི་བདེན་བརྗོད་ན་རྫུན་དང་གཉིས་ཀར་འགྱུར་རོ། །གསུམ་པ། ཉོན་མོངས་པས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་ཚི༷ག་རྩུབ༷་པོ༷་ནི༷་མི༷་སྙན༷་པ༷་བརྗོད་པའོ། །བཞི་པ་ལ། འདོད་ཚུལ་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ། སེམས་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་གྱིས་ཀུན༷་ནས་བསླངས་པའི་རྫུན་སོགས་ཀུན་ནི་ཀྱལ༷་པ༷་ཉི༷ད་ཡིན་ཀྱང་ཉེས་པ་ཆེ་བས་ལོགས་སུ་བཤད་དོ། །གཉིས་པ། གཞན༷་ནི༷་ངག་རྫུན་སོགས་གསུམ་པོ་དེ༷་ལ༷ས་གཞན༷་པའི་ཉོ༷ན་མོ༷ངས་ཅན་གྱི་ཚིག་གང་ཡིན་པའོ། །དཔེར་ན་དགེ་སློང་ལོག་འཚོ་ཅན་ཁ༷་བསག༷་སྨྲ་བ་དང་། ཆགས་པས་གླུ༷་དང༷་། གཞན་མགུ་ཕྱིར་ཟློས༷་གར༷་མཁན་ངག་ཀྱལ་ཚིག་འདོན་པ་བཞིན༷་དང་། ཕྱི་རོལ་པའི་ལྟ་བ་ལ་ཞེན་ནས་དེའི་བསྟན༷་བཅོ༷ས་ངན༷་པ་ཁ་ཏོན་བྱེད་པ་དང་འདུ་འཛིའི་གཏམ་ལ་སོགས་པ་བཞི༷ན་ནོ། །གསུམ་པ་ཡིད་ལ། བརྣབ་སེམས། གནོད་སེམས། ལོག་ལྟ་གསུམ། དང་པོ། བརྣབ༷་སེམ༷ས་ནི༷་ཕ་
3-137b
རོལ་པོའི་དེ་བདག་གི་ཡིན་པར་གྱུར་ན་ཅི་མ་རུང་སྙམ་ནས། མཐུའམ། འཇབ་བུའམ་གཞན་གྱི་ཡང་རུང་སྟེ་ལོག༷་པ་མི་རིགས་པས༷་བདག་གིར་བྱེད་འདོད་པས་གཞན༷་གྱི༷་ནོར༷་ལ༷་ཆགས༷་པའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文翻译：
།དེ་ཡང་ཕྱི་མ་དྲི་རོ་རེག་གསུམ་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་པས་རྣམ་སྨིན་མི་འབྱིན་པར་ཤི་བ་འདྲ་བར་ནུས་པ་ཆུང་བས་རྟོགས་པར་བཤད་དེ། རྟོགས་སྒྲས་ནི་ཤི་བའང་འདྲེན་པས་སོ་ཟེར། ཁ་ཅིག་ནི་རོ་ལྟར་དེ་གསུམ་ལ་ལུང་མ་བསྟན་འཇུག་
其中，后面的香、味、触三种是无覆无记，不会引生异熟果报，如同死物一样能力微弱，故称为"觉"，因为"觉"字也引申为死物之义。有些人说，就像尸体，那三种也通于无记性。
3-136b
པས་སོ་ཟེར། དེ་ཡང་མཆོད་བྱེད་ཀྱི་མ་ཅན་གྱིས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས། ཡུལ་དྲུག་དང་། དབང་པོ་དང་སྦྱར་ཏེ་གསུངས་ནས་རྗེས་སུ་མཐོང་རྟོགས་སོགས་བཞི་གསུངས་པ་ལ། མིག་རྣ་ཡིད་གསུམ་གྱི་ཡུལ་ཤེས་པ་རང་མིང་གིས་བསྟན་པས་ལྷག་མ་དོན་གྱིས་གོའོ་ཟེར། འདུན་བཟང་ནི་ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ལ་རྟོགས་པར་བཞག་ཟེར། ཁ་ཅིག་ཡུལ་ལྔ་དབང་ལྔ་ལ་བརྟེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་མཐོང་བ་དང་། གཞན་ལས་ཐོས་ཏེ་དྲུག་ཆར་ཤེས་པ་ནི་ཐོས་པ་དང་། བདག་ཉིད་ཀྱིས་རིག་པའི་རྗེས་སུ་དཔགས་ནས་ཡུལ་དྲུག་རྟོགས་པ་ནི་རྟོགས་པ་དང་། ཡིད་ཀྱི་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་བསྒོམ་པའི་རྣལ་མངོན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་འཆད་པ་མདོའི་དོན་ཡིན་ཟེར།
这也与《耶若母所问经》相关，该经中先将六境与根相配，然后说见、觉等四种，其中眼、耳、意三种对境的了知用它们自身的名称表示，其余的从意义上可以理解。善愿论师说，与境相遇称为"觉"。有人说，依五境五根的识直接感知叫"见"；从他人处听闻而知六境全部叫"闻"；由自身推理而了知六境叫"觉"；成为意的直接对象，通过修行的瑜伽现证而识知，称为"识"，这是经中的含义。
རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་རྣམས།མིག་གིས་མཐོང་། རྣ་བས་ཐོས་སམ་ཕ་རོལ་ལས་འོང་བ་གཉིས་ཐོས་པ། བདག་ཉིད་ཀྱིས་བསམ་པ་རྟོགས་པ། འདས་མ་འདས་ཀྱི་སྒོམ་སྟོབས་ཀྱིས་རྟོགས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ་ཟེར། གལ་ཏེ་སྲོག་གཅོད་ལུས་ཀྱི་ལས་ཁོ་ན་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན་མིན་ཏེ། དྲང་སྲོང་ཁྲོས་པའི་ཡིད་དང་། གཞན་བསྒོས་ངག་གིས་གསོད་པ་རྫོགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ལ་མེད་པའི་ལུས་བརྡའ་བྱས་པ་ལྟ་བུ་དང་། གསོ་སྦྱོང་ལྟ་བུ་དག་གམ་ཞེས་དྲི་ན་ཤེས་བཞིན་མི་མཐོལ་ན་ཡིད་རྫུན་ཞེས་བྱེ་སྨྲས་ཟེར།
瑜伽行派说：眼所见；耳所闻或从他人处来的两种闻；自己思考的觉；通过有漏无漏的修力所证知的识。若问：杀生仅仅是身业吗？答：不是，例如仙人因意嗔怒而杀，以及指使他人用语言完成杀生，又如对存在之物以身体示意不存在等，或者在布萨等仪式中明知而不坦白，这就是意妄，有部如是说。
སློབ་དཔོན་གྱིས་ཡིད་ཁྲོས་པས་དང་། གསོ་སྦྱོང་གི་རྫུན་གཉིས་ལ་རིག་བྱེད་མེད་ན་རིག་མིན་ཀྱང་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ་འདོད་པའི་རིག་མིན་རིག་བྱེད་དེ་ལ་ངེས་པར་ལྟོས་པས་སོ་ཟེར་ན། ཁ་ཅིག་ཁྲོས་པ་ལ་རང་ལ་གཡོ་བ་དང་། དེ་
阿阇黎对此说：意嗔和布萨中的妄语两种若无表业，也就不会有无表业，因为欲界的无表必定依赖于表业。有人回应：对于嗔怒，有自身的动作以及
3-137a
ལ་དགའ་བའི་མི་མིན་སོགས་ཀྱི་ལུས་ལས་དང་། གསོ་སྦྱོང་དུས་ཅང་མི་སྨྲ་བས་དག་པར་གོ་བའི་རིག་བྱེད་དག་པ་ལྟར་སྟོན་པ་དེའོ་ཟེར། ཁ་ཅིག་འདོད་པའི་རིག་མིན་ཐམས་ཅད་རིག་བྱེད་ལ་ལྟོས་དགོས་པར་མ་ངེས་ཏེ། ལྔ་སྡེ་མཐོང་ལམ་ཐོབ་ཚེ་རིག་བྱེད་མེད་ཀྱང་སོར་སྡོམ་སྐྱེས་པ་བཞིན་ནོ་ཟེར། ངག་གིས་སྲོག་བཅད་པ་དང་། ལུས་བརྡས་རྫུན་ཀྱང་དངོས་གཞི་ལུས་ངག་གི་ལས་ཡིན་པར་བཤད་དོ། །
对此欢喜的非人等的身业，还有在布萨时不说话而被理解为清净的表业，表现为清净。有人说，欲界的无表并不一定都必须依赖表业，就像五比丘获得见道时，虽无表业但生起别解脱律仪一样。用语言杀生和身体示意的妄语也被说为身语的根本业。
གཉིས་པ། ཕྲ༷་མ༷་ཕ༷་རོལ༷་དག་མི་མཛའ་བར་དབྱེ༷་བའི༷་ཕྱིར༷་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་གྱི༷་སེམ༷ས་ཀྱིས༷་ཀུན་ནས་བསླངས་ཏེ་ཚིག༷་སྨྲ་བའོ། །དེ་ལ་བདེན་པར་བརྗོད་ན་ཕྲ་མ་ཙམ་དང་། མི་བདེན་བརྗོད་ན་རྫུན་དང་གཉིས་ཀར་འགྱུར་རོ། །
第二，离间语是为了使对方不和而由染污心发起的语言。若说实话则只是离间语，若说虚假则同时成为妄语和离间语。
གསུམ་པ། ཉོན་མོངས་པས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་ཚི༷ག་རྩུབ༷་པོ༷་ནི༷་མི༷་སྙན༷་པ༷་བརྗོད་པའོ། །བཞི་པ་ལ། འདོད་ཚུལ་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ། སེམས་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་གྱིས་ཀུན༷་ནས་བསླངས་པའི་རྫུན་སོགས་ཀུན་ནི་ཀྱལ༷་པ༷་ཉི༷ད་ཡིན་ཀྱང་ཉེས་པ་ཆེ་བས་ལོགས་སུ་བཤད་དོ། །
第三，由烦恼发起的粗语是说不悦耳的话语。第四有两种观点，第一种认为，由染污心发起的妄语等虽然都是绮语，但由于过失较大，所以单独解释。
གཉིས་པ། གཞན༷་ནི༷་ངག་རྫུན་སོགས་གསུམ་པོ་དེ༷་ལ༷ས་གཞན༷་པའི་ཉོ༷ན་མོ༷ངས་ཅན་གྱི་ཚིག་གང་ཡིན་པའོ། །དཔེར་ན་དགེ་སློང་ལོག་འཚོ་ཅན་ཁ༷་བསག༷་སྨྲ་བ་དང་། ཆགས་པས་གླུ༷་དང༷་། གཞན་མགུ་ཕྱིར་ཟློས༷་གར༷་མཁན་ངག་ཀྱལ་ཚིག་འདོན་པ་བཞིན༷་དང་། ཕྱི་རོལ་པའི་ལྟ་བ་ལ་ཞེན་ནས་དེའི་བསྟན༷་བཅོ༷ས་ངན༷་པ་ཁ་ཏོན་བྱེད་པ་དང་འདུ་འཛིའི་གཏམ་ལ་སོགས་པ་བཞི༷ན་ནོ། །
第二种观点认为，绮语是除语妄等三种之外的任何染污语言。例如邪命比丘说阿谀奉承的话，由贪欲唱歌，为取悦他人而如演员发出绮语，由执著外道见解而诵其恶论，以及闲聊等。
གསུམ་པ་ཡིད་ལ། བརྣབ་སེམས། གནོད་སེམས། ལོག་ལྟ་གསུམ། དང་པོ། བརྣབ༷་སེམ༷ས་ནི༷་ཕ་
第三部分意[业]有贪心、害心、邪见三种。第一，贪心是对
3-137b
རོལ་པོའི་དེ་བདག་གི་ཡིན་པར་གྱུར་ན་ཅི་མ་རུང་སྙམ་ནས། མཐུའམ། འཇབ་བུའམ་གཞན་གྱི་ཡང་རུང་སྟེ་ལོག༷་པ་མི་རིགས་པས༷་བདག་གིར་བྱེད་འདོད་པས་གཞན༷་གྱི༷་ནོར༷་ལ༷་ཆགས༷་པའོ།
他人的物品想"若是我的该多好"，想通过势力、偷窃或他人[施与]，以不正当不合理的方式占为己有，对他人财物的贪著。


 །སློབ་དཔོན་གཞན་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྲེད་པ་ཐམས་ཅད་བརྣབས་སེམས་ཡིན་ཏེ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུང་པོའི་མདོ་ལས། སྒྲིབ་པ་ལྔ་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ། འདོད་པའི་ཚབ་ཏུ་བརྣབ་སེམས་བསྟན་པས་སོ་གསུངས། ཁ་ཅིག་དེ་ལྟར་ན་འཁོར་བསྒྱུར་དང་སྒྲ་མི་སྙན་ནའང་དེ་ཡོད་པར་ཐལ་བས་འདོད་སྲེད་ཐམས་ཅད་བརྣབ་སེམས་ཡིན་ཡང་དེའི་བྱེ་བྲག་ལོག་པས་གཞན་ནོར་ལ་ཆགས་པ་ཁོ་ན་ལས་ལམ་ཡིན་གྱི་བརྣབ་སེམས་ཐམས་ཅད་མིན་ཏེ་འདིར་ཉེས་སྤྱད་ཆེ་ལོང་བསྡུས་པས་སོ་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ། གནོ༷ད་སེམ༷ས་ནི་སེམ༷ས་ཅ༷ན་ལ༷་སྡང༷་བ༷་སྟེ་གནོད་པར་ཞུགས་པའོ། །གསུམ་པ། ལས་དགེ༷་བ་དང༷་མི༷་དགེ༷་བ་མེ༷ད་པར་ལྟ༷་བ༷་ནི་ལོག༷་པར༷་ལྟ༷་བ༷་ཡི༷ན་ལ། དེ་ཡང་རྒྱུ་འབྲས་འཕགས་གསུམ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པའང་ལོག་ལྟ་ཡིན་མོད་འདིར་ཚིག་བཅད་དུ་མཚོན་པའི་དོན་དུ་དང་པོ་སྨྲོས་པའོ་ཟེར་རོ། །
类别
བཞི་པ་རབ་དབྱེ་ལ། ལས་དང་ལམ་གྱི་དབྱེ་བ། དགེ་རྩ་གཅོད་མི་གཅོད་ཀྱི་དབྱེ་བ། ལས་དུ་དང་སེམས་པ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་སྲིད་ཚུལ་གྱི་དབྱེ་བ། ཁམས་གང་ན་ཡོད་དབྱེ་བ། འབྲས་བུ་ཇི་ལྟར་བསྐྱེད་ཚུལ་གྱི་དབྱེ་བ་ལྔ་ལས།
业及道差别
དང་པོ། མི་དགེ་བཅུར་བཤད་པ་འདི༷་ལ༷་ཡིད་ཀྱི་གསུམ༷་ལམ༷་ཡིན་གྱི་ལས་མིན་ཏེ་དེ་གསུམ་ཉོན་མོངས་ཡིན་པས་དང་།
3-138a
དེའི་དབང་གིས་དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་པ་འཇུག་པས་སོ། །ལུས་ངག་གི་བདུན༷་ནི༷་བྱ་བ་ཡིན་པས་ལ༷ས་ཡིན་ལ། དེ་ཀུན་སློང་གི་སེམས་པའང་བདུན་པོ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་ཕྱིར་ལམ་ཀྱང༷་ཡི༷ན་པའོ། །དེ་བཞིན་བརྣབས་སེམས་མེད་སོགས་དགེ་བཅུ་ལའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །སྦྱོར་མཇུག་ནི་དངོས་དེའི་དོན་དུ་འཇུག་པ་དང་། དངོས་དེའི་རྩ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་འདིར་ཆེ་ལོང་བསྡུས་པའི་ལས་ལམ་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །མདོ་སྡེ་བ་སོགས་བརྣབས་སེམས་ལས་སུ་འདོད་པ་དེ་ལྟར་ན། བདེ་འགྲོ་དང་ངན་འགྲོའི་ལས་དང་ལམ་ཡིན་པའམ། ཡང་ན་ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་འདྲེན་ནུས་པས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ལས་དང་ལམ་གཉིས་ཀ་ཡིན་ནོ། །
断善根与否差别
གཉིས་པ་ལ། དངོས་དང་། དེས་དགེ་བ་གཅོད་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། མེ༷ད་པ༷ར་ལྟ༷་བ༷་ཆེན་པོའི་ཆེན་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་ནི། དགེ་བའི་རྩ༷་བ༷་ཐམས་ཅད་གཅོ༷ད་དོ། །འོ་ན་བསྟན་བཅོས་ལས་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་གང་ཡིན་ཞེ་ན། དགེ་བའི་རྩ་བ་གཅོད་པར་བྱེད་པ་དང་། འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་བྲལ་བ་ན་དང་པོ་ཉིད་དུ་སྤོང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །ཞེས་བཤད་པ་དང་འགལ་ཟེར་ན། དེ་ལོག་ལྟས་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་ནས་བསླངས་ལ་དེས་གཅོད་པས་དངོས་སུ་མེས་བསྲེགས་ཀྱང་ཆོམ་རྐུན་པས་གྲོང་བསྲེག་ཅེས་པ་བཞིན་ནོ་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ་ལ་གང་གཅོད་པ་དང་། གང་གིས་གཅོད་པ། ཇི་ལྟར་གཅོད་པ། རྟེན་གང་ལ་བརྟེན་ནས་གཅོད་པ། བཅད་པའི་ངོ་བོ། སླར་མཚམས་སྦྱོར་ཚུལ་དང་དྲུག་ལས། །
3-138b
དང་པོ། གཅད་བྱ་འདོ༷ད་པར་གཏོགས༷་པའི་དགེ་བ་སྐྱེས༷་ནས༷་ཐོབ༷་པ༷་རྣམ༷ས་ཡིན་གྱི་དགེ་བ་གཅོད་པའི་ལོག་ལྟ་ཅན་ལ་ཁམས་གོང་མའི་དགེ་བ་མི་ལྡན་པས་དང་། འདོད་པའི་སྦྱོར་དགེ་ནི་ལོག་ལྟ་ཆུང་ངུའི་དུས་སུ་ཉམས་པས་སོ། །འོ་ན་གདགས་པ་ལས་བསམ་བཞིན་ཕ་མ་བསད་ནས་ལས་འབྲས་མེད་ཅེས་ལོག་པར་ལྟ་ཞིང་འགྱོད་པ་ཅུང་ཟད་མི་སྐྱེ་ན་འདི་ཙམ་གྱིས་གང་ཟག་འདིས་ཁམས་གསུམ་པའི་དགེ་རྩ་རྣམས་ཀུན་ཏུ་བཅད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི། དེ་ནི་རྒྱུད་དེ་དེའི་སྣོད་མིན་པས་ཁམས་གསུམ་པའི་དགེ་བའི་ཐོབ་པ་ཐག་བསྲིང་བ་ལ་དགོངས་སོ། །གཉིས་པ། གཅོད་བྱེད་ནི་ལེགས་སྤྱད་ཉེས་སྤྱད་མེད་དོ་ཞེས་རྒྱུ༷་ལ་སྐུར་འདེབས་དང༷་། དེ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མེད་དོ་ཞེས་འབྲས༷་བུ་ལ༷་སྐུར༷་བ་འདེབས༷་པས༷་གཅོད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文翻译：
།སློབ་དཔོན་གཞན་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྲེད་པ་ཐམས་ཅད་བརྣབས་སེམས་ཡིན་ཏེ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུང་པོའི་མདོ་ལས། སྒྲིབ་པ་ལྔ་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ། འདོད་པའི་ཚབ་ཏུ་བརྣབ་སེམས་བསྟན་པས་སོ་གསུངས། ཁ་ཅིག་དེ་ལྟར་ན་འཁོར་བསྒྱུར་དང་སྒྲ་མི་སྙན་ནའང་དེ་ཡོད་པར་ཐལ་བས་འདོད་སྲེད་ཐམས་ཅད་བརྣབ་སེམས་ཡིན་ཡང་དེའི་བྱེ་བྲག་ལོག་པས་གཞན་ནོར་ལ་ཆགས་པ་ཁོ་ན་ལས་ལམ་ཡིན་གྱི་བརྣབ་སེམས་ཐམས་ཅད་མིན་ཏེ་འདིར་ཉེས་སྤྱད་ཆེ་ལོང་བསྡུས་པས་སོ་ཟེར་རོ། །
其他大师认为欲界中一切贪爱都是贪心，因为《戒蕴经》中解说五盖时，以贪心代替贪欲来说明，所以称为贪心。有些人说，若如此说，那么转轮王和北俱卢洲人也将有贪心之过，因此，虽然所有的欲贪都是贪心，但其中只有不正当地贪著他人财物的特殊种类才是业道，而不是所有贪心，因为此处只概括了主要恶行。
གཉིས་པ། གནོ༷ད་སེམ༷ས་ནི་སེམ༷ས་ཅ༷ན་ལ༷་སྡང༷་བ༷་སྟེ་གནོད་པར་ཞུགས་པའོ། །གསུམ་པ། ལས་དགེ༷་བ་དང༷་མི༷་དགེ༷་བ་མེ༷ད་པར་ལྟ༷་བ༷་ནི་ལོག༷་པར༷་ལྟ༷་བ༷་ཡི༷ན་ལ། དེ་ཡང་རྒྱུ་འབྲས་འཕགས་གསུམ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པའང་ལོག་ལྟ་ཡིན་མོད་འདིར་ཚིག་བཅད་དུ་མཚོན་པའི་དོན་དུ་དང་པོ་སྨྲོས་པའོ་ཟེར་རོ། །
第二，害心是对众生的嗔恨，即从事损害行为。第三，认为没有善业和不善业的见解是邪见。虽然诽谤因果和三宝也是邪见，但此处为了偈颂中表示[邪见]的目的而首先提到[否认善恶业]。
类别
བཞི་པ་རབ་དབྱེ་ལ། ལས་དང་ལམ་གྱི་དབྱེ་བ། དགེ་རྩ་གཅོད་མི་གཅོད་ཀྱི་དབྱེ་བ། ལས་དུ་དང་སེམས་པ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་སྲིད་ཚུལ་གྱི་དབྱེ་བ། ཁམས་གང་ན་ཡོད་དབྱེ་བ། འབྲས་བུ་ཇི་ལྟར་བསྐྱེད་ཚུལ་གྱི་དབྱེ་བ་ལྔ་ལས།
第四分类有五种：业与道的差别、断善根与否的差别、几种业与思心所同时生起方式的差别、存在于哪一界的差别、如何产生果报的差别。
业及道差别
དང་པོ། མི་དགེ་བཅུར་བཤད་པ་འདི༷་ལ༷་ཡིད་ཀྱི་གསུམ༷་ལམ༷་ཡིན་གྱི་ལས་མིན་ཏེ་དེ་གསུམ་ཉོན་མོངས་ཡིན་པས་དང་།
第一，在所说的十不善中，意的三种是道而不是业，因为那三种是烦恼，
3-138a
དེའི་དབང་གིས་དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་པ་འཇུག་པས་སོ། །ལུས་ངག་གི་བདུན༷་ནི༷་བྱ་བ་ཡིན་པས་ལ༷ས་ཡིན་ལ། དེ་ཀུན་སློང་གི་སེམས་པའང་བདུན་པོ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་ཕྱིར་ལམ་ཀྱང༷་ཡི༷ན་པའོ། །དེ་བཞིན་བརྣབས་སེམས་མེད་སོགས་དགེ་བཅུ་ལའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །སྦྱོར་མཇུག་ནི་དངོས་དེའི་དོན་དུ་འཇུག་པ་དང་། དངོས་དེའི་རྩ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་འདིར་ཆེ་ལོང་བསྡུས་པའི་ལས་ལམ་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །
因其力量而引发与之相应的思心所。身语七种因为是行为所以是业，其发动的思心所也依靠那七种而运行，所以也是道。同样，在无贪心等十善业中也应当了解。加行和后续虽然是为了根本业而作，是根本业的根本，但因为这里只概括主要[恶行]，所以不是业道。
མདོ་སྡེ་བ་སོགས་བརྣབས་སེམས་ལས་སུ་འདོད་པ་དེ་ལྟར་ན། བདེ་འགྲོ་དང་ངན་འགྲོའི་ལས་དང་ལམ་ཡིན་པའམ། ཡང་ན་ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་འདྲེན་ནུས་པས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ལས་དང་ལམ་གཉིས་ཀ་ཡིན་ནོ། །
经部师等认为贪心是业，如果这样，那么[十不善]都是善趣和恶趣的业与道，或者因为它们相互引发，所以全都既是业也是道。
断善根与否差别
གཉིས་པ་ལ། དངོས་དང་། དེས་དགེ་བ་གཅོད་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། མེ༷ད་པ༷ར་ལྟ༷་བ༷་ཆེན་པོའི་ཆེན་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་ནི། དགེ་བའི་རྩ༷་བ༷་ཐམས་ཅད་གཅོ༷ད་དོ། །འོ་ན་བསྟན་བཅོས་ལས་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་གང་ཡིན་ཞེ་ན། དགེ་བའི་རྩ་བ་གཅོད་པར་བྱེད་པ་དང་། འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་བྲལ་བ་ན་དང་པོ་ཉིད་དུ་སྤོང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །ཞེས་བཤད་པ་དང་འགལ་ཟེར་ན། དེ་ལོག་ལྟས་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་ནས་བསླངས་ལ་དེས་གཅོད་པས་དངོས་སུ་མེས་བསྲེགས་ཀྱང་ཆོམ་རྐུན་པས་གྲོང་བསྲེག་ཅེས་པ་བཞིན་ནོ་ཟེར་རོ། །
第二分为正文和断善根方式两部分。第一，完全成就的极大邪见能断除一切善根。有人问：这与论典中所说的"什么是大不善根？能断善根以及在离欲贪时最先断除的"相矛盾吗？回答说：是由邪见发起不善根，由它断除善根，就像虽然实际上是火烧，但说"强盗烧村庄"一样。
གཉིས་པ་ལ་གང་གཅོད་པ་དང་། གང་གིས་གཅོད་པ། ཇི་ལྟར་གཅོད་པ། རྟེན་གང་ལ་བརྟེན་ནས་གཅོད་པ། བཅད་པའི་ངོ་བོ། སླར་མཚམས་སྦྱོར་ཚུལ་དང་དྲུག་ལས། །
第二部分有六点：断什么、以什么断、如何断、依靠什么断、断的本质、如何重新接续。
3-138b
དང་པོ། གཅད་བྱ་འདོ༷ད་པར་གཏོགས༷་པའི་དགེ་བ་སྐྱེས༷་ནས༷་ཐོབ༷་པ༷་རྣམ༷ས་ཡིན་གྱི་དགེ་བ་གཅོད་པའི་ལོག་ལྟ་ཅན་ལ་ཁམས་གོང་མའི་དགེ་བ་མི་ལྡན་པས་དང་། འདོད་པའི་སྦྱོར་དགེ་ནི་ལོག་ལྟ་ཆུང་ངུའི་དུས་སུ་ཉམས་པས་སོ། །
第一，所断是欲界所属的生得善法，而非持断善根邪见者不具有上界善法，因为欲界的加行善在小邪见时期就已经退失。
འོ་ན་གདགས་པ་ལས་བསམ་བཞིན་ཕ་མ་བསད་ནས་ལས་འབྲས་མེད་ཅེས་ལོག་པར་ལྟ་ཞིང་འགྱོད་པ་ཅུང་ཟད་མི་སྐྱེ་ན་འདི་ཙམ་གྱིས་གང་ཟག་འདིས་ཁམས་གསུམ་པའི་དགེ་རྩ་རྣམས་ཀུན་ཏུ་བཅད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི། དེ་ནི་རྒྱུད་དེ་དེའི་སྣོད་མིན་པས་ཁམས་གསུམ་པའི་དགེ་བའི་ཐོབ་པ་ཐག་བསྲིང་བ་ལ་དགོངས་སོ། །
若问：《施设论》中说"若有人故意杀父母后，邪见认为无因果，且丝毫不生悔意，仅凭这些，此人已断三界一切善根"，[如何理解]？这是指那种相续不堪为[善法]之器，使三界善法的获得遥不可及。
གཉིས་པ། གཅོད་བྱེད་ནི་ལེགས་སྤྱད་ཉེས་སྤྱད་མེད་དོ་ཞེས་རྒྱུ༷་ལ་སྐུར་འདེབས་དང༷་། དེ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མེད་དོ་ཞེས་འབྲས༷་བུ་ལ༷་སྐུར༷་བ་འདེབས༷་པས༷་གཅོད་དོ།
第二，断善根是通过说"没有善行恶行"而诽谤因，以及说"它们没有果报"而诽谤果。


 །ཁ་ཅིག་ཟག་བཅས་སྡུག་ཀུན་ལ་དམིགས་པ་དང་སྐལ་མཉམ་ཁམས་ལ་དམིགས་པ་ཁོ་ནས་གཅོད་ཀྱི་ཟག་མེད་འགོག་ལམ་དང་། སྐལ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་ལ་དམིགས་པས་མིན་ལ། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པར་སྐུར་པ་སོགས་ཀྱིས་མིན་ནོ་ཟེར། བྱེ་སྨྲས་སྐལ་མཉམ་མི་མཉམ་ཁམས་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པའི་ལོག་ལྟ་དེ་ཀུན༷་གྱིས༷་གཅོད་ཟེར། ཀུན་འདི་ཐམས་ཅད་ཚང་དགོས་སམ་སྙམ་མོ། །གསུམ་པ་རི༷མ་གྱི༷ས་ཞེས་པས་བསྟན། ཁ་ཅིག་དགེ་རྩ་དགུ་ཅིག་ཆར་གཅོད་དེ། བདེན་པ་མཐོང་ན་མཐོང་སྤང་ཆེན་པོའི་ཆེ་སོགས་དགུ་ཅིག་ཆར་སྤོང་བ་བཞིན་ནོ་ཟེར། ཁ་ཅིག་སྒོམ་སྤང་བཞིན་ཆེ་ཆུང་དགུས་དགེ་རྩ་དགུ་རིམ་གྱིས་
3-139a
སྤོང་ཟེར། དེ་ལྟར་ན་བསྟན་བཅོས་ལས། ཕྲ་མོ་ནི་དགེ་རྩ་གཅོད་པ་ན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐ་མར་འདོར་བ་སྟེ། དེ་མེད་པས་དགེ་རྩ་ཆད་པའི་གྲངས་སུ་འགྲོ་བའོ་ཞེས་གསུངས་པ་འདི་ལེགས་པར་དྲང་བར་འགྱུར་རོ། །བཞི་པ། མི༷འི༷་ན༷ང་ཁོ་ན་ཉིད་དུ༷། རྟེན་སྐྱེ༷ས་པ༷་དང་། བུ༷ད་མེ༷ད་ཀྱི༷ས་གཅོ༷ད་དོ༷། །ངན་སོང་ནི་དགེ་སྡིག་གི་བསམ་པ་མི་བརྟན་པས་ལྷ་ལས་འབྲས་མངོན་གྱུར་དང་། སྒྲ་མི་སྙན་ན་སྡིག་སེམས་དེ་འདྲ་མེད་པས་སོ། །ཁ་ཅིག་འཛམ་གླིང་ཁོ་ནར་གཅོད་ཅེས་མ་ངེས་ཏེ་དབང་པོ་བརྒྱད་ལྡན་ཤར་ནུབ་གླིང་ལའང་འདྲ་བར་བཤད་པས་སོ་ཟེར། བསམ་པ་གཡོ་ཕྱིར་སྲེད་པ་སྤྱད་པས་མིན་ལ་སྡིག་སེམས་བརྟན་པ་དང་། སྡིག་པ་འཆབ་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལྟ༷་བ་སྤྱད༷་པས་སོ། །ཟ་མ་སོགས་ནི་བསམ་པ་མི་བརྟན་པས་མིན་ནོ། །ལྔ་པ་བཅད་པའི་ངོ་བོ་དེ༷་ནི༷་དགེ་ཐོབ་དང་མི༷་ལྡན༷་ཞིང་མ་ཐོབ་པ་སྐྱེས་པ༷འོ༷། །དྲུག་པ་མཚ༷མས་ནི༷། རྒྱུ་འབྲས་ལ་ཐེ༷་ཚོམ༷་སྐྱེས་པའམ་ཡང་ན་རྒྱུ་འབྲས་ཡོ༷ད་པར་ལྟ༷་བའི་ཡང་དག་ལྟ་བས༷་སོ། །གང་དག་མཚ༷མས་མེ༷ད་བྱེ༷ད་པའི༷་དགེ་རྩ་ཆད་པ་དེ་ནི་ཚེ་འདི༷་ལ༷་མཚམས་སྦྱར་བ་མིན༷་ཏེ། མདོ་ལས་མཚམས་མེད་བྱེད་པ་མཐོང་ཆོས་ཁོ་ནས་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སྐལ་བ་མི་ལྡན་ལ། དམྱལ་བར་སྐྱེ་བའམ་དེ་ནས་འཕོས་ཚེ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཞེས་གསུངས་པས་སོ། །དེ་ལ་སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུ་ཡི་སྟོབས་ཀྱིས་གཅོད་པ་འཆི་བ་ན་མཚམས་སྦྱོར་ལ། གཞན་གྱི་
3-139b
སྒྲའི་སྟོབས་ཀྱིས་གཅོད་པ་སྐྱེ་བ་ནའོ། །དེ་བཞིན་རང་གི་རྟོག་གེའི་སྟོབས་དང་། གཞན་ལས་ཐོས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་གཅོད་པའང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཡང་བསམ་པ་ཉམས་པས་དགེ་རྩ་བཅད་པ་ཚེ་འདིར་དང་། བསམ་སྦྱོར་གཉིས་ཀ་ཉམས་པས་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ནའོ། །དེ་ཡང་བསམ་པ་ནི་ལོག་ལྟ་མངོན་གྱུར་དང་། སྦྱོར་བ་མཚམས་མེད་དོ། །དེ་བཞིན་ལོག་ལྟ་དང་མཚམས་མེད་ཀྱིས་ལྟ་བ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པའང་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དེ་རང་གཞན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཉམས་པ་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །དེས་ན་འདིར་དགེ་རྩ་ཆད་པ་དང་། ལོག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་ལ་མུ་བཞི་ལས། དང་པོ་འོད་སྲུང་རྫོགས་བྱེད་སོགས་སྟོན་པ་དྲུག་། གཉིས་པ་མ་སྐྱེས་དགྲ།གསུམ་པ་ལྷས་བྱིན། བཞི་པ་གཞན་ནོ། །
容许多业与作思同生差别
གསུམ་པ་ལས་དུ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་ཚུལ་ནི། མི༷་དགེ༷་བ་ནི་གཅིག་ནས་བརྒྱ༷ད་ཀྱི༷་བར༷་དག༷་དང༷་སེམ༷ས་པ༷་ཅི༷ག་ཆར༷་ལྷན༷་ཅི༷ག་འབྱུང༷་གི་དགུ་དང་བཅུ་དང་སེམས་པ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་མིན་ནོ། །དེ་ལ་གཅིག་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ནི་སྲོག་གཅོད་སོགས་ལས་གཞན་མེད་པར་བརྣབས་སེམས་སོགས་སེམས་གཅིག་མངོན་དུ་གྱུར་པའམ། སེམས་པ་དགེའམ་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གྱིས་འདོད་ལོག་མ་གཏོགས་པ་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ལས་གང་རུང་བྱེད་ནའོ། །གཉིས་གནོད་སེམས་ལྡན་པས་སྲོག་གཅོད་པ་སོགས་ནའོ། །གསུམ་གནོད་སེམས་ལྡན་པས་དུས་ཅིག་ཆར་གཞན་གྱི་སྲོག་ཆགས་འཕྲོག་ཅིང་གསོད་པའམ་བརྣབས་
3-140a
སེམས་མངོན་གྱུར་གྱིས་སྲོག་གཅོད་པ་དང་། མ་བྱིན་ལེན་གཞན་ལ་བཅོལ་ནའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文翻译：
།ཁ་ཅིག་ཟག་བཅས་སྡུག་ཀུན་ལ་དམིགས་པ་དང་སྐལ་མཉམ་ཁམས་ལ་དམིགས་པ་ཁོ་ནས་གཅོད་ཀྱི་ཟག་མེད་འགོག་ལམ་དང་། སྐལ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་ལ་དམིགས་པས་མིན་ལ། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པར་སྐུར་པ་སོགས་ཀྱིས་མིན་ནོ་ཟེར། བྱེ་སྨྲས་སྐལ་མཉམ་མི་མཉམ་ཁམས་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པའི་ལོག་ལྟ་དེ་ཀུན༷་གྱིས༷་གཅོད་ཟེར། ཀུན་འདི་ཐམས་ཅད་ཚང་དགོས་སམ་སྙམ་མོ། །
有些人说，只有缘于有漏苦集和同分界的邪见能断善根，而缘于无漏灭道和不同分界的邪见则不能断，因此诽谤圣者等邪见不能断[善根]。有部则说，缘于同分、不同分界、有漏、无漏的邪见都能断善根。我想，这里的"都"是否需要全部具备？
གསུམ་པ་རི༷མ་གྱི༷ས་ཞེས་པས་བསྟན། ཁ་ཅིག་དགེ་རྩ་དགུ་ཅིག་ཆར་གཅོད་དེ། བདེན་པ་མཐོང་ན་མཐོང་སྤང་ཆེན་པོའི་ཆེ་སོགས་དགུ་ཅིག་ཆར་སྤོང་བ་བཞིན་ནོ་ཟེར། ཁ་ཅིག་སྒོམ་སྤང་བཞིན་ཆེ་ཆུང་དགུས་དགེ་རྩ་དགུ་རིམ་གྱིས་
第三，以"渐次"所说明的是，有人说九种善根是同时断除的，就像见真谛时同时断除见所断大品的大等九种一样。有些人说，像修所断一样，以大中小九种[邪见]渐次
3-139a
སྤོང་ཟེར། དེ་ལྟར་ན་བསྟན་བཅོས་ལས། ཕྲ་མོ་ནི་དགེ་རྩ་གཅོད་པ་ན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐ་མར་འདོར་བ་སྟེ། དེ་མེད་པས་དགེ་རྩ་ཆད་པའི་གྲངས་སུ་འགྲོ་བའོ་ཞེས་གསུངས་པ་འདི་ལེགས་པར་དྲང་བར་འགྱུར་རོ། །
断除九种善根。若如是说，则能更好地解释论中说："微品善根在断善根时最后舍弃，由于它的不存在，才算入善根已断的行列"。
བཞི་པ། མི༷འི༷་ན༷ང་ཁོ་ན་ཉིད་དུ༷། རྟེན་སྐྱེ༷ས་པ༷་དང་། བུ༷ད་མེ༷ད་ཀྱི༷ས་གཅོ༷ད་དོ༷། །ངན་སོང་ནི་དགེ་སྡིག་གི་བསམ་པ་མི་བརྟན་པས་ལྷ་ལས་འབྲས་མངོན་གྱུར་དང་། སྒྲ་མི་སྙན་ན་སྡིག་སེམས་དེ་འདྲ་མེད་པས་སོ། །
第四，只有依靠人中的男人和女人能断善根。恶趣因为善恶心不坚固，天人因为果报现前，北俱卢洲因为没有这种恶心，所以[不能断善根]。
ཁ་ཅིག་འཛམ་གླིང་ཁོ་ནར་གཅོད་ཅེས་མ་ངེས་ཏེ་དབང་པོ་བརྒྱད་ལྡན་ཤར་ནུབ་གླིང་ལའང་འདྲ་བར་བཤད་པས་སོ་ཟེར། བསམ་པ་གཡོ་ཕྱིར་སྲེད་པ་སྤྱད་པས་མིན་ལ་སྡིག་སེམས་བརྟན་པ་དང་། སྡིག་པ་འཆབ་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལྟ༷་བ་སྤྱད༷་པས་སོ། །ཟ་མ་སོགས་ནི་བསམ་པ་མི་བརྟན་པས་མིན་ནོ། །
有人说"只在南瞻部洲断[善根]"是不确定的，因为说过具八根者在东西二洲也一样可以。因为思想动摇，所以行贪爱者不能[断善根]，而由于恶心坚固和具有覆藏恶行的特性，所以行邪见者能[断善根]。黄门等因思想不坚固，所以不能[断善根]。
ལྔ་པ་བཅད་པའི་ངོ་བོ་དེ༷་ནི༷་དགེ་ཐོབ་དང་མི༷་ལྡན༷་ཞིང་མ་ཐོབ་པ་སྐྱེས་པ༷འོ༷། །
第五，断[善根]的本质是不具备善法的获得而产生不获得。
དྲུག་པ་མཚ༷མས་ནི༷། རྒྱུ་འབྲས་ལ་ཐེ༷་ཚོམ༷་སྐྱེས་པའམ་ཡང་ན་རྒྱུ་འབྲས་ཡོ༷ད་པར་ལྟ༷་བའི་ཡང་དག་ལྟ་བས༷་སོ། །
第六，[重新]接续[善根]是通过对因果生起怀疑或者生起认为因果存在的正见。
གང་དག་མཚ༷མས་མེ༷ད་བྱེ༷ད་པའི༷་དགེ་རྩ་ཆད་པ་དེ་ནི་ཚེ་འདི༷་ལ༷་མཚམས་སྦྱར་བ་མིན༷་ཏེ། མདོ་ལས་མཚམས་མེད་བྱེད་པ་མཐོང་ཆོས་ཁོ་ནས་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སྐལ་བ་མི་ལྡན་ལ། དམྱལ་བར་སྐྱེ་བའམ་དེ་ནས་འཕོས་ཚེ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཞེས་གསུངས་པས་སོ། །
那些造无间罪而断善根者，此生不能接续[善根]，因为经中说造无间罪者不具备仅凭现世便接续[善根]的机会，而是要在地狱出生或从那里死亡后，再生接续[善根]。
དེ་ལ་སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུ་ཡི་སྟོབས་ཀྱིས་གཅོད་པ་འཆི་བ་ན་མཚམས་སྦྱོར་ལ། གཞན་གྱི་
对此，以同分因的力量断[善根]者在死亡时接续；以他人
3-139b
སྒྲའི་སྟོབས་ཀྱིས་གཅོད་པ་སྐྱེ་བ་ནའོ། །དེ་བཞིན་རང་གི་རྟོག་གེའི་སྟོབས་དང་། གཞན་ལས་ཐོས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་གཅོད་པའང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཡང་བསམ་པ་ཉམས་པས་དགེ་རྩ་བཅད་པ་ཚེ་འདིར་དང这些是用于人类学和语言学术用途的藏文翻译：
有些人说只有缘于有漏的苦集以及缘于同分界的[邪见]才能断[善根]，而缘于无漏的灭道和缘于不同分界的[邪见]则不能，因此，诽谤圣者等也不能[断善根]。有部认为，缘于同分界、不同分界、有漏、无漏的邪见全都能断[善根]。但我怀疑这"全部"是否需要完全具备。第三，"渐次"字表示[如何断善根]。有些人说一次性断九种善根，就像见谛时同时断见所断大品中的大的大等九种一样。有些人说像修所断一样，通过大中小九种[邪见]依次断除九种善根，
3-139a
那样的话，论中所说"微细[善根]在断善根时最后舍弃，因为没有它才计入断善根之数"这句话就能很好地解释了。第四，唯有在人中，依靠男身和女身断[善根]。恶趣因善恶心不稳固，诸天因果报明显，北俱芦洲没有这种恶心，所以[不能断善根]。有些人说"唯在赡部洲断善根"不确定，因为有说具八根的东西二洲也同样能断善根。因为思想不稳定，所以不会因贪欲行为[断善根]，而是因为恶念稳固且覆藏罪恶，所以由邪见行为[断善根]。黄门等因思想不稳固故不能[断善根]。
第五，断善根的本质是不具有善得而且生起不得[善法的得]。第六，接续[善根]是对因果生起怀疑，或者具有"因果存在"的正见。那些造无间罪断善根者，在此生不能接续[善根]，因为经中说造无间罪者在现世无缘接续，将生地狱或从那里转生时才能接续。其中，因同分因力断[善根]者在死时接续，因他人
3-139b
言教力断[善根]者在转生时[接续]。同样，由自己思辨力和从他人处听闻力断[善根]也是如此。又，思想退失而断善根者在今生[接续]，思想与行为两者皆退失者在转生时接续。其中，思想是指现行邪见，行为是指无间罪。同样，应了解邪见和无间罪分别令见解和戒律退失，而它们因自己力量和他人力量退失，如前所述。因此，这里断善根和决定邪性有四种情况：第一，[六师之一的]迦叶波等六师；第二，未生怨王；第三，提婆达多；第四，其他人。
容许多业与作思同生差别
第三，几种业与思同时生起的方式：不善业从一至八种与思同时生起，而不与九种和十种[不善业]以及思同时生起。其中，与一种同时生起是指除了杀生等其他[业]外，只有贪心等一种心所现行，或者善心或无覆无记心做除邪淫外的任何色法所摄[业]。与二种同时生起是带着害心杀生等。与三种同时生起是带着害心同时夺取并杀死他人生命，或以现行贪心杀生，以及委托他人不与取
3-140a
等情形。


 །བཞི་དང་ལྷན་འབྱུང་གནོད་སེམས་དང་བརྣབ་སེམས་གང་རུང་གིས། དབྱེ་སེམས་ལྡན་པས་རྫུན་ནམ་ཚིག་རྩུབ་སྨྲ་བའམ། བརྣབ་སེམས་སོགས་གང་རུང་ལྡན་པས་སྲོག་གཅོད་སོགས་ལས་གསུམ་གཞན་ལ་བཅོལ་བའོ། །དེ་བཞིན་ལྔ་དྲུག་བདུན་དང་ལྷན་འབྱུང་ཡང་ཤེས་པར་བྱའོ། །བརྒྱད་ནི་རང་བརྣབ་སེམས་སོགས་གང་རུང་མངོན་དུ་གྱུར་པས། ལུས་ངག་གི་དྲུག་གཞན་ལ་བཅོལ་ནས་འདོད་ལོག་རང་ཉིད་ཀྱིས་བྱས་ཏེ། ཐམས་ཅད་དུས་མཉམ་པར་མཐར་ཕྱིན་པར་གྱུར་པའོ། །སེམས་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་ཚེ་གཟུགས་ཅན་དྲུག་གང་རུང་བཅོལ་བས་རྫོགས་ན་གཅིག་དང་། གནོད་སེམས་ཀྱིས་སྲོག་གཅོད་པའམ། བརྣབས་སེམས་ཀྱིས་མ་བྱིན་ལེན་ནམ། ལོག་གཡེམ་མམ། ཚིག་ཀྱལ་བ་སྨྲ་ན་གཉིས། ཡིད་ཀྱི་གསུམ་གང་རུང་གིས་རང་ལོག་པར་གཡེམ་ནས་དྲུག་གཞན་ལ་བཅོལ་བས་འགྲུབ་ན་བརྒྱད་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་ངོ་། །ཡིད་ཀྱི་གསུམ་པོ་གཉིས་དང་། གསུམ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་མེད་པས་དགུ་དང་བཅུ་དང་མིན་ནོ། །དགེ༷་བ༷་ནི་བཅུ༷་ཡི༷་བར༷་དག༷་དང༷་། སེམས་པ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ནི་སྤྱིར་བཏང་ལ། དམིགས་བསལ། ལས་ལམ་གཅི༷ག་ད༷ང་། བརྒྱ༷ད་དང༷་ལྔ༷་དང༷་མིན༷་ཏེ། དགེ་བ་གཅིག་དང་ལྷན་ཅིག་པ་མེད་པ་ནི་སེམས་
3-140b
པ་དགེ་བ་ལ་བརྣབ་སེམས་མེད་པ་དང་། གནོད་སེམས་མེད་པ་གཉིས་མི་འབྲལ་བ་ཡོད་པས་སོ། །གཉིས་དང་ལྷན་འབྱུང་སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པ་དགེ་བ་ལ་གནས་ཚེ་དང་། གཟུགས་མེད་ཀྱི་སྙོམས་འཇུག་ལ་བརྟེན་ནས་ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་ལ་གནས་པ་སྟེ། སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པ་རྟོག་མེད་ཡིན་ལ། ཟད་དང་མི་སྐྱེའི་བློ་ལྟ་མིན་ཞེས་པས། དེ་དག་ལ་ཡང་དག་ལྟ་བ་མེད་ལ། དགེ་བ་ཡིན་པས་གནོད་བརྣབ་མེད་པ་གཉིས་ངེས་པར་ཡོད་པས་སོ། །གཟུགས་མེད་ཅེས་སྨོས་པ་ནི་བསམ་གཏན་ཡིན་ན་ཟག་མེད་སྡོམ་པ་ཡོད་པས་སྤོང་བདུན་ཡོད་པར་བསམ་པའོ། །གསུམ་ནི་ཡང་དག་ལྟ་དང་མཚུངས་ལྡན་ཡིད་ཤེས་ལ་གནས་པ་སྟེ་དེ་ལ་ཡིད་དགེ་གསུམ་འབྲལ་མི་སྲིད་པས་སོ། །བཞི་དང་ལྷན་འབྱུང་ནི་སེམས་མི་དགེའམ་ལུང་མ་བསྟན་ལ་གནས་ཏེ། དགེ་ཚུལ་དང་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་ལེན་པ་ན་སྟེ་སྤོང་བཞི་འབྱུང་བས་སོ། །ལྔ་དང་ལྷན་འབྱུང་མེད་དེ། སེམས་དགེ་ལ་གནས་པས་དེ་ལེན་ན་བདུན་ནམ་དྲུག་དང་། དགེ་སློང་ནི་སྤོང་བདུན་ཡིན་པས་སོ། །དྲུག་དང་ལྷན་འབྱུང་ནི་མིག་སོགས་ཤེས་པ་ལྔ་དགེ་བར་གནས་པས། དགེ་ཚུལ་དང་དགེ་བསྙེན་ལེན་ན་བརྣབ་གནོད་མེད་པ་གཉིས་དང་སྤོང་བཞིའོ། །བདུན་ནི་ཡིད་ཤེས་དགེ་བས་དེ་ལེན་ནའམ། ཡང་ན་སེམས་མི་དགེའམ། ལུང་མ་བསྟན་གྱིས་དགེ་སློང་སྡོམ་པ་ལེན་ནའོ། །བརྒྱད་ལྷན་མེད་དེ། སྤོང་བདུན་སེམས་གསུམ་གང་རུང་གིས་ལེན་ཀྱང་
3-141a
དེ་མི་སྲིད་པས་སོ། །དགུ་ནི་སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པ་དགེ་བར་གནས་པས་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་ལེན་ནའམ། ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་དང་མཚུངས་ལྡན་ཡིད་ཤེས་ཀྱིས་དགེ་སློང་སྡོམ་པ་ལེན་ན་དང་། བསམ་གཏན་ལ་བརྟེན་ནས་ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་མངོན་དུ་བྱེད་ནའོ། །བཅུ་པ་ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་ལས་གཞན་པའི་ཡིད་ཤེས་དགེ་བས་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་ལེན་པ་དང་། ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་མ་གཏོགས་བསམ་ཟག་གི་སྡོམ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པའི་སེམས་པ་ཐམས་ཅད་དོ། །དེ་དག་ཀྱང་སྡོམ་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཀྱི། དགེ་ལས་གཞན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཡན་ལག་གང་རུང་ལེན་པ་དང་། དགེ་བའི་ཡིད་ཤེས་ཀྱིས་ཅིག་ཆར་ཡན་ལག་གཉིས་དང་ལྔ་ལེན་པ་ན། གཅིག་དང་ལྔ་དང་། བརྒྱད་དང་ཡང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་བར་མའི་དགེ་བའི་ཚུལ་ལ་ཡིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文翻译：
།བཞི་དང་ལྷན་འབྱུང་གནོད་སེམས་དང་བརྣབ་སེམས་གང་རུང་གིས། དབྱེ་སེམས་ལྡན་པས་རྫུན་ནམ་ཚིག་རྩུབ་སྨྲ་བའམ། བརྣབ་སེམས་སོགས་གང་རུང་ལྡན་པས་སྲོག་གཅོད་སོགས་ལས་གསུམ་གཞན་ལ་བཅོལ་བའོ། །དེ་བཞིན་ལྔ་དྲུག་བདུན་དང་ལྷན་འབྱུང་ཡང་ཤེས་པར་བྱའོ། །
与四[业]同时生起是以害心或贪心之一，伴随离间心说妄语或恶语，或者以贪心等之一委托他人杀生等三业。同样也应当了解与五、六、七业同时生起的情况。
བརྒྱད་ནི་རང་བརྣབ་སེམས་སོགས་གང་རུང་མངོན་དུ་གྱུར་པས། ལུས་ངག་གི་དྲུག་གཞན་ལ་བཅོལ་ནས་འདོད་ལོག་རང་ཉིད་ཀྱིས་བྱས་ཏེ། ཐམས་ཅད་དུས་མཉམ་པར་མཐར་ཕྱིན་པར་གྱུར་པའོ། །
与八[业]同时生起是自己显现贪心等任一[心所]，委托他人[做]身语六业，自己做邪淫，所有[业]同时完成。
སེམས་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་ཚེ་གཟུགས་ཅན་དྲུག་གང་རུང་བཅོལ་བས་རྫོགས་ན་གཅིག་དང་། གནོད་སེམས་ཀྱིས་སྲོག་གཅོད་པའམ། བརྣབས་སེམས་ཀྱིས་མ་བྱིན་ལེན་ནམ། ལོག་གཡེམ་མམ། ཚིག་ཀྱལ་བ་སྨྲ་ན་གཉིས། ཡིད་ཀྱི་གསུམ་གང་རུང་གིས་རང་ལོག་པར་གཡེམ་ནས་དྲུག་གཞན་ལ་བཅོལ་བས་འགྲུབ་ན་བརྒྱད་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་ངོ་། །
当心不被烦恼染污时，若委托他人完成任一色法所摄的六业，则与一种同时生起；以害心杀生，或以贪心不与取，或邪淫，或说绮语，则与二种同时生起；以意业三种中任一种自己邪淫，并委托他人完成其余六业，则与八种同时生起。
ཡིད་ཀྱི་གསུམ་པོ་གཉིས་དང་། གསུམ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་མེད་པས་དགུ་དང་བཅུ་དང་མིན་ནོ། །
因为意的三业不会有二种和三种同时生起的情况，所以不可能与九种和十种同时生起。
དགེ༷་བ༷་ནི་བཅུ༷་ཡི༷་བར༷་དག༷་དང༷་། སེམས་པ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ནི་སྤྱིར་བཏང་ལ། དམིགས་བསལ། ལས་ལམ་གཅི༷ག་ད༷ང་། བརྒྱ༷ད་དང༷་ལྔ༷་དང༷་མིན༷་ཏེ། དགེ་བ་གཅིག་དང་ལྷན་ཅིག་པ་མེད་པ་ནི་སེམས་
善业一般来说可与[善业]十种之间的任何数量与思同时生起，但特殊情况下，不能与一种、八种和五种[善]业道和思同时生起。不能与一种善业同时生起是因为
3-140b
པ་དགེ་བ་ལ་བརྣབ་སེམས་མེད་པ་དང་། གནོད་སེམས་མེད་པ་གཉིས་མི་འབྲལ་བ་ཡོད་པས་སོ། །
善思具有无贪心和无害心这两种不可分离的性质。
གཉིས་དང་ལྷན་འབྱུང་སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པ་དགེ་བ་ལ་གནས་ཚེ་དང་། གཟུགས་མེད་ཀྱི་སྙོམས་འཇུག་ལ་བརྟེན་ནས་ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་ལ་གནས་པ་སྟེ། སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པ་རྟོག་མེད་ཡིན་ལ། ཟད་དང་མི་སྐྱེའི་བློ་ལྟ་མིན་ཞེས་པས། དེ་དག་ལ་ཡང་དག་ལྟ་བ་མེད་ལ། དགེ་བ་ཡིན་པས་གནོད་བརྣབ་མེད་པ་གཉིས་ངེས་པར་ཡོད་པས་སོ། །
与二种同时生起是当处于五门善识，以及依无色定而住于尽智和无生智时。这是因为五门识无分别，尽智和无生智不是[正]见，所以它们没有正见，而由于是善法，必定有无贪和无害这两种[心所]。
གཟུགས་མེད་ཅེས་སྨོས་པ་ནི་བསམ་གཏན་ཡིན་ན་ཟག་མེད་སྡོམ་པ་ཡོད་པས་སྤོང་བདུན་ཡོད་པར་བསམ་པའོ། །
说"无色"是因为若是禅定，则有无漏律仪，所以会有七断[善业]。
གསུམ་ནི་ཡང་དག་ལྟ་དང་མཚུངས་ལྡན་ཡིད་ཤེས་ལ་གནས་པ་སྟེ་དེ་ལ་ཡིད་དགེ་གསུམ་འབྲལ་མི་སྲིད་པས་སོ། །
与三种同时生起是处于与正见相应的意识，因为那时不可能与三种意善业分离。
བཞི་དང་ལྷན་འབྱུང་ནི་སེམས་མི་དགེའམ་ལུང་མ་བསྟན་ལ་གནས་ཏེ། དགེ་ཚུལ་དང་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་ལེན་པ་ན་སྟེ་སྤོང་བཞི་འབྱུང་བས་སོ། །
与四种同时生起是处于不善或无记心而受沙弥戒或优婆塞戒时，因为[当时]产生四断[善业]。
ལྔ་དང་ལྷན་འབྱུང་མེད་དེ། སེམས་དགེ་ལ་གནས་པས་དེ་ལེན་ན་བདུན་ནམ་དྲུག་དང་། དགེ་སློང་ནི་སྤོང་བདུན་ཡིན་པས་སོ། །
不存在与五种同时生起，因为若处于善心受[戒]，则会有七种或六种，而比丘[戒]是七断[业]。
དྲུག་དང་ལྷན་འབྱུང་ནི་མིག་སོགས་ཤེས་པ་ལྔ་དགེ་བར་གནས་པས། དགེ་ཚུལ་དང་དགེ་བསྙེན་ལེན་ན་བརྣབ་གནོད་མེད་པ་གཉིས་དང་སྤོང་བཞིའོ། །
与六种同时生起是处于眼等五识善[心所]而受沙弥戒或优婆塞戒时，[这时有]无贪无害两种和四断[业]。
བདུན་ནི་ཡིད་ཤེས་དགེ་བས་དེ་ལེན་ནའམ། ཡང་ན་སེམས་མི་དགེའམ། ལུང་མ་བསྟན་གྱིས་དགེ་སློང་སྡོམ་པ་ལེན་ནའོ། །
与七种同时生起是以善意识受沙弥或优婆塞戒时，或者以不善或无记心受比丘戒时。
བརྒྱད་ལྷན་མེད་དེ། སྤོང་བདུན་སེམས་གསུམ་གང་རུང་གིས་ལེན་ཀྱང་
不存在与八种同时生起，因为即使用三心中的任何一种受七断[戒]，
3-141a
དེ་མི་སྲིད་པས་སོ། །
也不可能[与八种同时生起]。
དགུ་ནི་སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པ་དགེ་བར་གནས་པས་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་ལེན་ནའམ། ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་དང་མཚུངས་ལྡན་ཡིད་ཤེས་ཀྱིས་དགེ་སློང་སྡོམ་པ་ལེན་ན་དང་། བསམ་གཏན་ལ་བརྟེན་ནས་ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་མངོན་དུ་བྱེད་ནའོ། །
与九种同时生起是处于五门善识而受比丘戒时，或者以与尽无生智相应的意识受比丘戒时，或者依禅定显现尽无生智时。
བཅུ་པ་ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་ལས་གཞན་པའི་ཡིད་ཤེས་དགེ་བས་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་ལེན་པ་དང་། ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་མ་གཏོགས་བསམ་ཟག་གི་སྡོམ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པའི་སེམས་པ་ཐམས་ཅད་དོ། །
与十种同时生起是以尽无生智之外的善意识受比丘戒，以及除尽无生智外所有与禅定无漏律仪同时进行的思心所。
དེ་དག་ཀྱང་སྡོམ་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཀྱི། དགེ་ལས་གཞན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཡན་ལག་གང་རུང་ལེན་པ་དང་། དགེ་བའི་ཡིད་ཤེས་ཀྱིས་ཅིག་ཆར་ཡན་ལག་གཉིས་དང་ལྔ་ལེན་པ་ན། གཅིག་དང་ལྔ་དང་། བརྒྱད་དང་ཡང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་བར་མའི་དགེ་བའི་ཚུལ་ལ་ཡིན་ནོ།
这些是就律仪而言，如果用非善心受持任一支，或者用善意识同时受持两个和五个支，则在中间善行方面也会与一种、五种和八种同时生起。


 །
属何界差别
བཞི་པ་ཁམས་གར་ཡོད་ལྡན་ཚུལ་མི་དགེ་བཅུ་ལས་དམྱལ༷་བ༷་ན༷་ནི༷་གསུམ་ཡོད་དེ། སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པས་ཀྱལ༷་པ༷་དང༷་། མི་སྙན་བརྗོད་པས་ཚིག༷་རྩུབ༷་དང་། གནོ༷ད་སེམ༷ས་གསུམ་ནི་ལྡན་པ་དང་མངོན་འགྱུར་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཡོད་པས་སོ༷། །གཉེན་པོ་མ་སྐྱེས་པས་དང་། ཡིད་འོང་གི་དངོས་པོ་མེད་པས་བརྣབ༷་སེམ༷ས་དང་། ལས་འབྲས་མངོན་དུ་གྱུར་པས་ལོག༷་ལྟ༷་ལྡན༷་པ༷ས་ཡོད་ཀྱི་མངོན་གྱུར་མིན་ཏེ། ལས་མ་ཟད་ན་བསད་ཀྱང་མི་འཆི་ལ། རྫས་དང་བུད་མེད་ཡོངས་བཟུང་མེད་ཅིང་བདེ་སྐབས་མེད་པ་དང་། དགོས་པ་མེད་པ་དང་། ཕན་ཚུན་སྙིང་དུ་
3-141b
མི་སྡུག་ཅིང་རྟག་ཏུ་བྱེ་ཟིན་པས་སྲོག་གཅོད་མ་བྱིན་ལེན། འདོད་ལོག་རྫུན་ཕྲ་མ་རྣམས་ཀྱང་མངོན་གྱུར་མེད་པས་སོ༷། །སྒྲ༷་མི༷་སྙན༷་ན༷་ཡིད་ཀྱི་གསུམ༷་ལྡན་པས་ཡོ༷ད་དེ༷། དེ་དག་གི་གཉེན་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མངོན་གྱུར་མེད་དེ། རྫས་བཟུང་བ་མེད་པ་དང་། རྒྱུད་འཇམ་པ་དང་། མནར་སེམས་མེད་པ་དང་། སྡིག་པའི་སེམས་མིན་པས་སོ། །དེ༷་ན༷་ཉོན་མོངས་པའི་སེམས་ཀྱིས་གླུ་ལེན་པས་བདུ༷ན་པ༷་ངག་འཁྱལ་ནི་དངོས༷་སུ༷་ཡང༷་ཡོད་དོ། །ཡང་སྒྲས་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་ཡོད་པ་བསྡུ་ལ། རྒྱུད་འཇམ་པ་དང་། ཚེ་ངེས་པ་དང་། རྫས་སོགས་བཟུང་བ་མེད་པ་དང་། མ་སོགས་བགྲོད་བྱ་མིན་ན་དཔག་བསམ་ཤིང་གིས་མི་སྒྲིབ་པ་དང་། དགོས་པ་མེད་པ་སོགས་ཀྱིས་མི་དགེ་བ་གཞན་མེད་དོ། །དམྱལ་བ་དང་སྒྲ་མི་སྙན་དེ་གཉིས་མ་གཏོགས་པའི་འདོ༷ད་པ༷་གཞ༷ན་ན༷་མི༷་དགེ༷་བཅུ༷་མངོན་ལྡན་གཉིས་ཅི་རིགས་ཀྱིས་ཡོད་དོ། །ཡིད་ཀྱི་དགེ༷་བ༷་གསུམ༷་ནི༷། ཁམས་དང་ས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ན༷། རྙེ༷ད་དང༷་མངོ༷ན་དུ༷་གྱུ༷ར་པའི་སྒོ༷་ནས༷་ཡོད་ཀྱང་གཟུགས༷་མེ༷ད་ཀྱི་འཕགས་པ་དང་འདུ༷་ཤེ༷ས་མེ༷ད་པའི་སེ༷མས་ཅ༷ན་ལ་རྙེ༷ད་པ༷ས་སྤོང་བ་བདུ༷ན་ཡོ༷ད་ཀྱི་མངོན་གྱུར་ནི་མིན་ཏེ། གཟུགས་མེད་འཕགས་པ་ལ་ནི། ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་གཟུགས་ཁམས་སུ་གཏོང་རྒྱུ་མ་བྱུང་བས་སྤོང་བདུན་འདས་འོང་གི་ཐོབ་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་ལའང་བསམ་གཏན་གྱི་སྤོང་བདུན་གྱི་ཐོབ་པ་དང་ལྡན་གྱི་མངོན་གྱུར་མིན་ཏེ། གཟུགས་མེད་རང་ས་ན་གཟུགས་མེད་པ་དང་། འདུ་
3-142a
ཤེས་མེད་པ་ལ་སེམས་མེད་པས་སོ། །དེ་གཉིས་ཀྱི་ལྷག༷་མར་བྱས༷་པའི་ཁམས་ཀུན་ན༷། མངོ༷ན་དུ༷་གྱུར༷་པའི༷་སྒོ༷་ན༷ས་ཀྱང༷་ཡོད་ལ། དམིགས་བསལ། དམྱལ༷་བ་དང་བཅས༷་པའི་སྒྲ༷་མི༷་སྙན༷་མ༷་གཏོགས༷་སོ། །དེ་ལ་དུད་འགྲོ་དང་ཡི་དྭགས་ན་སྡོམ་པས་བསྡུས་པ་མེད་ཀྱང་བར་མས་བསྡུས་པ་ཡོད་དོ། །གཟུགས་ན་བསམ་ཟག་གི་བསྡུས་པ་ཡོད་ལ། མི་རྣམས་ལ་སྡོམ་པ་གསུམ་དང་བར་མས་བསྡུས་པ་གཉིས་ཀ་ཡོད་ཅིང་འདོད་ལྷ་ལ་སྡོམ་པ་གཉིས་དང་བར་མས་བསྡུས་པ་ཡོད་དོ། །དགེ་བ་སྤོང་བའི་སེམས་ལ་འཇོག་དགོས་ཀྱི་བསམ་པ་མེད་པ་ཙམ་དགེ་བ་ཡིན་ན་རྡོ་ཡི་དུམ་བུ་ཡང་དགེ་བར་ཐལ་བས་སོ། །
所生果差别
ལྔ་པ་འབྲས་བུ་འབྱིན་ཚུལ་ནི། མི་དགེ་བཅུ་པོ་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ཀྱིས་བདག༷་པོ༷་དང་། རྒྱུ༷་མཐུན༷་དང༷་། རྣམ༷་སྨིན༷་འབྲས༷་བུ༷་གསུམ་གསུམ་འབྱི༷ན་པར༷་འདོ༷ད་དེ། མི་དགེ་བཅུ་པོ་དེ་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གིས་དམྱལ་བ་ཡི་དྭགས་དུད་འགྲོར་སྐྱེ་བ་སྟེ། མདོ་ལས། མི་དགེ་བ་བཅུ་ཀུན་ཏུ་བརྟེན་པ་དང་།གོམས་པར་བྱས་པ་དང་། ལན་མང་དུ་བྱས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་དམྱལ་བ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །འདི་ནི་དེ་དག་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུའོ། །ཞེས་ཀུན་བརྟེན་ཏེ་སྦྱོར་བ། གོམས་བྱས་ནི་དངོས། ལན་མང་ནི་མཇུག་སྟེ། དེ་གསུམ་ཚང་བར་གྱུར་པ་ཆེ། གཉིས་ཚང་འབྲིང་། གཅིག་ཆུང་ངུ་ཞེས་བཤད་ལ། ལས་གདགས་པ་ལས། ཆེན་པོ་ཀུན་བརྟེན་དང་། གོམས་པ་དང་ལན་མང་བྱས་སོགས་གསུངས་པ་ཀུན་དཀྲིས་ཆེ་ཆུང་གི་
3-142b
ཁྱད་པར་རོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文翻译：
属何界差别
བཞི་པ་ཁམས་གར་ཡོད་ལྡན་ཚུལ་མི་དགེ་བཅུ་ལས་དམྱལ༷་བ༷་ན༷་ནི༷་གསུམ་ཡོད་དེ། སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པས་ཀྱལ༷་པ༷་དང༷་། མི་སྙན་བརྗོད་པས་ཚིག༷་རྩུབ༷་དང་། གནོ༷ད་སེམ༷ས་གསུམ་ནི་ལྡན་པ་དང་མངོན་འགྱུར་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཡོད་པས་སོ༷། །
第四，关于存在于哪一界的方式，在十不善业中，地狱中有三种，即因发哀叹而有绮语，因说不悦耳语而有恶语，以及害心，这三种是通过成就和现行两种方式存在的。
གཉེན་པོ་མ་སྐྱེས་པས་དང་། ཡིད་འོང་གི་དངོས་པོ་མེད་པས་བརྣབ༷་སེམ༷ས་དང་། ལས་འབྲས་མངོན་དུ་གྱུར་པས་ལོག༷་ལྟ༷་ལྡན༷་པ༷ས་ཡོད་ཀྱི་མངོན་གྱུར་མིན་ཏེ། ལས་མ་ཟད་ན་བསད་ཀྱང་མི་འཆི་ལ། རྫས་དང་བུད་མེད་ཡོངས་བཟུང་མེད་ཅིང་བདེ་སྐབས་མེད་པ་དང་། དགོས་པ་མེད་པ་དང་། ཕན་ཚུན་སྙིང་དུ་
由于对治未生，以及没有可意物而有贪心；因业果现前而有邪见，这两种是成就存在而非现行，因为业未尽则即使杀也不死，没有占有财物和女人，也无安乐机会，并且无需要，且彼此心里
3-141b
མི་སྡུག་ཅིང་རྟག་ཏུ་བྱེ་ཟིན་པས་སྲོག་གཅོད་མ་བྱིན་ལེན། འདོད་ལོག་རྫུན་ཕྲ་མ་རྣམས་ཀྱང་མངོན་གྱུར་མེད་པས་སོ༷། །
不喜爱且永远分离，所以杀生、不与取、邪淫、妄语、离间语也无现行。
སྒྲ༷་མི༷་སྙན༷་ན༷་ཡིད་ཀྱི་གསུམ༷་ལྡན་པས་ཡོ༷ད་དེ༷། དེ་དག་གི་གཉེན་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མངོན་གྱུར་མེད་དེ། རྫས་བཟུང་བ་མེད་པ་དང་། རྒྱུད་འཇམ་པ་དང་། མནར་སེམས་མེད་པ་དང་། སྡིག་པའི་སེམས་མིན་པས་སོ། །
北俱卢洲中，意的三种因成就而存在，因为它们的对治未生。无现行，因为没有占有财物，性格柔和，没有恼害心，且无罪恶心。
དེ༷་ན༷་ཉོན་མོངས་པའི་སེམས་ཀྱིས་གླུ་ལེན་པས་བདུ༷ན་པ༷་ངག་འཁྱལ་ནི་དངོས༷་སུ༷་ཡང༷་ཡོད་དོ། །
那里以染污心唱歌，所以第七种绮语也实际存在。
ཡང་སྒྲས་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་ཡོད་པ་བསྡུ་ལ། རྒྱུད་འཇམ་པ་དང་། ཚེ་ངེས་པ་དང་། རྫས་སོགས་བཟུང་བ་མེད་པ་དང་། མ་སོགས་བགྲོད་བྱ་མིན་ན་དཔག་བསམ་ཤིང་གིས་མི་སྒྲིབ་པ་དང་། དགོས་པ་མེད་པ་སོགས་ཀྱིས་མི་དགེ་བ་གཞན་མེད་དོ། །
"也"字包括成就方面也存在的意思。由于性格柔和、寿命固定、不占有财物等、母亲等不是交合对象且如意树不遮蔽、无需要等[原因]，所以没有其他不善业。
དམྱལ་བ་དང་སྒྲ་མི་སྙན་དེ་གཉིས་མ་གཏོགས་པའི་འདོ༷ད་པ༷་གཞ༷ན་ན༷་མི༷་དགེ༷་བཅུ༷་མངོན་ལྡན་གཉིས་ཅི་རིགས་ཀྱིས་ཡོད་དོ། །
除了地狱和北俱卢洲这两处外，其余欲界中十不善业通过现行和成就两者按情况而存在。
ཡིད་ཀྱི་དགེ༷་བ༷་གསུམ༷་ནི༷། ཁམས་དང་ས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ན༷། རྙེ༷ད་དང༷་མངོ༷ན་དུ༷་གྱུ༷ར་པའི་སྒོ༷་ནས༷་ཡོད་ཀྱང་གཟུགས༷་མེ༷ད་ཀྱི་འཕགས་པ་དང་འདུ༷་ཤེ༷ས་མེ༷ད་པའི་སེ༷མས་ཅ༷ན་ལ་རྙེ༷ད་པ༷ས་སྤོང་བ་བདུ༷ན་ཡོ༷ད་ཀྱི་མངོན་གྱུར་ནི་མིན་ཏེ། གཟུགས་མེད་འཕགས་པ་ལ་ནི། ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་གཟུགས་ཁམས་སུ་གཏོང་རྒྱུ་མ་བྱུང་བས་སྤོང་བདུན་འདས་འོང་གི་ཐོབ་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་།
意的三善虽然在一切界地中都通过成就和现行方式存在，但无色界圣者和无想有情只是通过成就具有七断，而没有现行。无色界圣者是因为不会在色界舍弃无漏律仪，所以具有七断过来的获得，
འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་ལའང་བསམ་གཏན་གྱི་སྤོང་བདུན་གྱི་ཐོབ་པ་དང་ལྡན་གྱི་མངོན་གྱུར་མིན་ཏེ། གཟུགས་མེད་རང་ས་ན་གཟུགས་མེད་པ་དང་། འདུ་
无想有情也具有禅定七断的获得而没有现行，因为无色界自地没有色法，而无
3-142a
ཤེས་མེད་པ་ལ་སེམས་མེད་པས་སོ། །
想有情没有心识。
དེ་གཉིས་ཀྱི་ལྷག༷་མར་བྱས༷་པའི་ཁམས་ཀུན་ན༷། མངོ༷ན་དུ༷་གྱུར༷་པའི༷་སྒོ༷་ན༷ས་ཀྱང༷་ཡོད་ལ། དམིགས་བསལ། དམྱལ༷་བ་དང་བཅས༷་པའི་སྒྲ༷་མི༷་སྙན༷་མ༷་གཏོགས༷་སོ། །
除了这两者之外的一切界中，也通过现行方式存在，但地狱和北俱卢洲除外。
དེ་ལ་དུད་འགྲོ་དང་ཡི་དྭགས་ན་སྡོམ་པས་བསྡུས་པ་མེད་ཀྱང་བར་མས་བསྡུས་པ་ཡོད་དོ། །གཟུགས་ན་བསམ་ཟག་གི་བསྡུས་པ་ཡོད་ལ། མི་རྣམས་ལ་སྡོམ་པ་གསུམ་དང་བར་མས་བསྡུས་པ་གཉིས་ཀ་ཡོད་ཅིང་འདོད་ལྷ་ལ་སྡོམ་པ་གཉིས་དང་བར་མས་བསྡུས་པ་ཡོད་དོ། །
其中，旁生和饿鬼虽然没有戒律所摄，但有中间[善]所摄。色界有禅定无漏所摄，人类有三种戒律和中间[善]所摄两者，欲界天人有两种戒律和中间[善]所摄。
དགེ་བ་སྤོང་བའི་སེམས་ལ་འཇོག་དགོས་ཀྱི་བསམ་པ་མེད་པ་ཙམ་དགེ་བ་ཡིན་ན་རྡོ་ཡི་དུམ་བུ་ཡང་དགེ་བར་ཐལ་བས་སོ། །
善业必须安立于断恶的心上，如果仅仅无恶念就是善业，那么石头碎块也将成为善业。
所生果差别
ལྔ་པ་འབྲས་བུ་འབྱིན་ཚུལ་ནི། མི་དགེ་བཅུ་པོ་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ཀྱིས་བདག༷་པོ༷་དང་། རྒྱུ༷་མཐུན༷་དང༷་། རྣམ༷་སྨིན༷་འབྲས༷་བུ༷་གསུམ་གསུམ་འབྱི༷ན་པར༷་འདོ༷ད་དེ། མི་དགེ་བཅུ་པོ་དེ་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གིས་དམྱལ་བ་ཡི་དྭགས་དུད་འགྲོར་སྐྱེ་བ་སྟེ། མདོ་ལས།
第五，关于产生果报的方式，认为所有十不善业都各自产生士用果、等流果和异熟果三种果报。那十种不善业的大中小[程度]分别导致生于地狱、饿鬼和旁生，如经中说：
མི་དགེ་བ་བཅུ་ཀུན་ཏུ་བརྟེན་པ་དང་།གོམས་པར་བྱས་པ་དང་། ལན་མང་དུ་བྱས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་དམྱལ་བ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །འདི་ནི་དེ་དག་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུའོ། །ཞེས་ཀུན་བརྟེན་ཏེ་སྦྱོར་བ། གོམས་བྱས་ནི་དངོས། ལན་མང་ནི་མཇུག་སྟེ། དེ་གསུམ་ཚང་བར་གྱུར་པ་ཆེ། གཉིས་ཚང་འབྲིང་། གཅིག་ཆུང་ངུ་ཞེས་བཤད་ལ།
"十不善业若普遍依靠，若习行，若多次作，一切导致生于诸地狱。这是它们的异熟果。"这里"普遍依靠"是指加行，"习行"是指根本业，"多次"是指后续，具足这三者为大，具足两者为中，一者为小。
ལས་གདགས་པ་ལས། ཆེན་པོ་ཀུན་བརྟེན་དང་། གོམས་པ་དང་ལན་མང་བྱས་སོགས་གསུངས་པ་ཀུན་དཀྲིས་ཆེ་ཆུང་གི་
《业施设》中所说的"大者普遍依靠、习行、多次作"等是指烦恼缠绕大小的
3-142b
ཁྱད་པར་རོ།
差别。


 །དེར་ཆུང་ངུས་ཡི་དྭགས་དང་། སའི་དངོས་གཞི་ལས་ཆུང་ངུས་དུད་འགྲོར་གསུངས། རྒྱུ་མཐུན་ལ་བྱེད་པ་རྒྱུ་མཐུན་ནི་མི་དགེ་བ་དེ་ལ་གོམས་ལངས་ཅན་དང་། མྱོང་བས་མིར་སྐྱེས་ནའང་། སྲོག་བཅད་པས་ཚེ་ཐུང་། རྐུ་བས་ལོངས་སྤྱོད་ཕོངས་སོགས་སོ། །བདག་འབྲས་ཡུལ་ངན་པ་རྣམས་སུ་སྐྱེ་སྟེ། འདི་ལྟར་གསོད་པས་གཟི་བརྗིད་ཆུང་བ། བརྐུས་པས་ལོ་ཏོག་ལ་སེར་བ་སོགས་མང་བ། འདོད་ལོག་གིས་རྡུལ་འཁྲིགས་ཅན་དང་། རྫུན་གྱིས་དྲི་ང་བ། ཕྲ་མས་མཐོ་དམན་ཅན་དང་། རྩུབ་མོས་ཚ་སྒོ་ཅན་འབྲུ་མི་སྐྱེ་བ། དགོན་དུང་སྟེ་ཆུ་མེད་པ་དང་། ཐ་ཆད་ནི་ཀླ་ཀློའི་ཡུལ་སོགས་སྡིག་པ་ཅན་དང་། སེམས་ཅན་ལ་གནོད་པ་མང་བའོ། །ཀྱལ་པས་དུས་ལོག་པས་ཆར་དུས་སུ་མི་འབབ་པ་སོགས་དང་། བརྣབ་སེམས་འབྲས་བུ་ཕྲ་བ། གནོད་སེམས་འབྲས་བུ་ཁ་བ། ལོག་ལྟས་འབྲས་བུ་ཆུང་བའམ་མེད་པའི་ཡུལ་དུ་སྐྱེའོ། །དེ་ལ་ཁ་ཅིག །ལས་གཅིག་པོ་དེ་ལ་འབྲས་བུ་གསུམ་ཡོད་ཟེར། ཁ་ཅིག་སྦྱོར་བས་ངན་སོང་དུ་སྐྱེ་ལ། དངོས་གཞིས་ཚེ་ཐུང་བ་སོགས་སུ་འགྱུར་རོ་ཟེར། དེ་དག་ཀྱང་རང་རྒྱུད་ལ་སྨིན་པ་རྣམ་སྨིན། ཕྱི་རོལ་ལ་སྨིན་པ་བདག་འབྲས། རིས་མཐུན་སྐྱེ་བ་རྒྱུ་མཐུན་འབྲས་ཡིན་ནོ། །དགེ་བ་ལ་བྲལ་འབྲས་ཀྱང་ཡོད་ལ། གཉིས་ཀ་ལ་སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་ཡོད་ཀྱང་། འདིར་འབྲས་བུ་གསུམ་དུ་བསྡུས་ནས་བསྟན་ཏོ། །འོ་ན་དེ་དག་ལས་འབྲས་བུ་གསུམ་འབྱུང་བ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།
3-143a
སྲོག་གཅོད་པས་ཕ་རོལ་པོ་སྡུག༷་བསྔལ༷་བའི་ཕྱིར༷་དང༷་སྲོག་དང་ཕྲལ་ནས་བསད༷་པའི་ཕྱིར༷་དང༷་། བསད་ནས་གཟི༷་བྱི༷ན་མེ༷ད་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར༷་རིམ་པར་རྣམ་སྨིན་ངན་སོང་གི་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བ་སོགས་འབྲས༷་བུ་རྣ༷མ་པ་གསུམ༷་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །ཤུགས་ལ་ཕྱིར་སོགས་ཀྱིས་རིགས་འདྲ་ཅི་རིགས་མ་བྱིན་ལེན་སོགས་ལའང་སྦྱར་རོ། །དགེ་བ་ཟག་བཅས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམས་བཟློག་སྟེ་སྦྱར་རོ། །
附带说业差别
གཉིས་པ་ཞར་བྱུང་ལ། ལོག་འཚོ་བཤད་པ། ལས་གང་འབྲས་བུ་དུ་དང་བཅས་ཚུལ། རིགས་རིགས་མིན་གྱིས་སྐྱེད་པའི་ཁྱད་པར། འཕེན་རྫོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དང་བཞི། དང་པོ། ཡང་མདོ་ལས། ལོག་པའི་ངག་དང་།ལོག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། ལོག་པའི་འཚོ་བ་གསུམ་གསུངས་པ་ནི། སྡང་རྨོངས་ལས་སྐྱེས་པའི་ངག་ནི་ལོག་པའི་ངག་གོ། དེ་གཉིས་ལས་སྐྱེས་པའི་ལུས་ཀྱི་ལས་ནི་ལོག་པའི་ལས་སོ། །ལུས༷་དང༷་ངག༷་གི་ལ༷ས་ཆགས༷་པ་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པ་ནི་ལོག༷་པའི་འཚོ༷་བ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་གཉིས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལོག་འཚོ་བསྟན་ཟེར་ན། དེ་ནི་གཉེན་པོས་སྦྱང༷་དཀའ༷་བའི་ཕྱིར༷་སྡང་རྨོངས་ལས་སྐྱེས་པ་ལས་ལོགས༷་ཤིག༷་ཏུ་བསྟན༷་ཏོ༷། །གལ༷་ཏེ༷་འཚོ་བའི་ཡོ༷་བྱད༷་ལ༷་ཆགས༷་པས་བསླང༷་བའི་ལུས་ངག་གི་ལས་ཁོ་ན་ལོག་འཚོ་ཡིན་གྱི། ཡོ་བྱད་ཆགས་བསླང་གི་ལས་མིན་པ་གཞན་དགའ་ཕྱིར་གླུ་གར་སོགས་བྱེད་པ་ལོག་འཚོ་མིན་ཟེར་ན། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་
3-143b
མདོ༷་དང༷་འགལ༷་བའི་ཕྱིར༷་མིན༷་ཏེ། དེ་ལས་དགེ་སློང་སོགས་དད་པས་བྱིན་པ་ལོངས་སྤྱོད་ནས་གླང་པོ་ཆེ་འཐབས་པ་དང་དམག་ལྟ་སོགས་ལྟད་མོ་སྣ་ཚོགས་བལྟ་བར་རྩོམ་པ་སྤོང་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་གླང་པོའི་སྒྲ་སོགས་ལ་སྦྱར་ནས་གཟུགས་སྒྲ་ལ་ཆགས་པས་ལྟ་ཉན་སོགས་ལོག་པའི་ཡུལ་ལ་སྤྱོད་ཕྱིར་ལོག་འཚོར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་སློབ་དཔོན་གྱིས། རྟག་ཏུ་ལྟ་བ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི། །ཁྱིམ་པས་ལྟ་བ་སྦྱང་བར་དཀའ། །འཚོ་བ་གཞན་ལ་རག་ལུས་པའི། །དགེ་སློང་གིས་ནི་འཚོ་བ་ཉིད། །ཅེས་སྦྱང་དཀའ་བར་གསུངས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文翻译：
།དེར་ཆུང་ངུས་ཡི་དྭགས་དང་། སའི་དངོས་གཞི་ལས་ཆུང་ངུས་དུད་འགྲོར་གསུངས། རྒྱུ་མཐུན་ལ་བྱེད་པ་རྒྱུ་མཐུན་ནི་མི་དགེ་བ་དེ་ལ་གོམས་ལངས་ཅན་དང་། མྱོང་བས་མིར་སྐྱེས་ནའང་། སྲོག་བཅད་པས་ཚེ་ཐུང་། རྐུ་བས་ལོངས་སྤྱོད་ཕོངས་སོགས་སོ། །
其中，小[不善业]导致饿鬼，如《地蕴论》中说，小[不善业]导致旁生。所谓作等流果是指习惯和体验那些不善业，即使转生为人，也会由于杀生而短寿，由于盗窃而财物贫乏等。
བདག་འབྲས་ཡུལ་ངན་པ་རྣམས་སུ་སྐྱེ་སྟེ། འདི་ལྟར་གསོད་པས་གཟི་བརྗིད་ཆུང་བ། བརྐུས་པས་ལོ་ཏོག་ལ་སེར་བ་སོགས་མང་བ། འདོད་ལོག་གིས་རྡུལ་འཁྲིགས་ཅན་དང་། རྫུན་གྱིས་དྲི་ང་བ། ཕྲ་མས་མཐོ་དམན་ཅན་དང་། རྩུབ་མོས་ཚ་སྒོ་ཅན་འབྲུ་མི་སྐྱེ་བ། དགོན་དུང་སྟེ་ཆུ་མེད་པ་དང་། ཐ་ཆད་ནི་ཀླ་ཀློའི་ཡུལ་སོགས་སྡིག་པ་ཅན་དང་། སེམས་ཅན་ལ་གནོད་པ་མང་བའོ། །
士用果是生于恶劣环境，比如由于杀生[生于]光彩微弱之处，由于偷盗[生于]冰雹等伤害庄稼之处，由于邪淫[生于]尘土密集之处，由于妄语[生于]恶臭之处，由于离间语[生于]高低不平之处，由于恶语[生于]盐碱地不长谷物之处，由于[绮语生于]无水的荒野之处，最差的是[生于]边远地带等充满罪恶且对众生伤害众多之处。
ཀྱལ་པས་དུས་ལོག་པས་ཆར་དུས་སུ་མི་འབབ་པ་སོགས་དང་། བརྣབ་སེམས་འབྲས་བུ་ཕྲ་བ། གནོད་སེམས་འབྲས་བུ་ཁ་བ། ལོག་ལྟས་འབྲས་བུ་ཆུང་བའམ་མེད་པའི་ཡུལ་དུ་སྐྱེའོ། །
因绮语[生于]时节颠倒、雨季不降雨等之处，因贪心[生于]果实微小之处，因害心[生于]苦涩之处，因邪见[生于]果实微小或无果实之处。
དེ་ལ་ཁ་ཅིག །ལས་གཅིག་པོ་དེ་ལ་འབྲས་བུ་གསུམ་ཡོད་ཟེར། ཁ་ཅིག་སྦྱོར་བས་ངན་སོང་དུ་སྐྱེ་ལ། དངོས་གཞིས་ཚེ་ཐུང་བ་སོགས་སུ་འགྱུར་རོ་ཟེར། དེ་དག་ཀྱང་རང་རྒྱུད་ལ་སྨིན་པ་རྣམ་སྨིན། ཕྱི་རོལ་ལ་སྨིན་པ་བདག་འབྲས། རིས་མཐུན་སྐྱེ་བ་རྒྱུ་མཐུན་འབྲས་ཡིན་ནོ། །
对此，有些人说同一业有三种果报，有些人说加行导致恶趣转生，而正行导致短寿等。这些都是在自相续成熟的为异熟果，在外境成熟的为士用果，生起同类的是等流果。
དགེ་བ་ལ་བྲལ་འབྲས་ཀྱང་ཡོད་ལ། གཉིས་ཀ་ལ་སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་ཡོད་ཀྱང་། འདིར་འབྲས་བུ་གསུམ་དུ་བསྡུས་ནས་བསྟན་ཏོ། །
虽然善业还有离系果，两者（善恶业）都有士用果，但此处归纳为三种果报来说明。
འོ་ན་དེ་དག་ལས་འབྲས་བུ་གསུམ་འབྱུང་བ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།
那么，为什么这些业会产生三种果报呢？
3-143a
སྲོག་གཅོད་པས་ཕ་རོལ་པོ་སྡུག༷་བསྔལ༷་བའི་ཕྱིར༷་དང༷་སྲོག་དང་ཕྲལ་ནས་བསད༷་པའི་ཕྱིར༷་དང༷་། བསད་ནས་གཟི༷་བྱི༷ན་མེ༷ད་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར༷་རིམ་པར་རྣམ་སྨིན་ངན་སོང་གི་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བ་སོགས་འབྲས༷་བུ་རྣ༷མ་པ་གསུམ༷་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །
因为杀生使他人痛苦，夺人生命致死，以及使死者失去光彩，所以依次产生感受恶趣痛苦等三种果报。
ཤུགས་ལ་ཕྱིར་སོགས་ཀྱིས་རིགས་འདྲ་ཅི་རིགས་མ་བྱིན་ལེན་སོགས་ལའང་སྦྱར་རོ། །དགེ་བ་ཟག་བཅས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམས་བཟློག་སྟེ་སྦྱར་རོ། །
间接通过"所以"等词，相应地也可类推应用于不与取等。有漏善业的果报则相反类推。
附带说业差别
གཉིས་པ་ཞར་བྱུང་ལ། ལོག་འཚོ་བཤད་པ། ལས་གང་འབྲས་བུ་དུ་དང་བཅས་ཚུལ། རིགས་རིགས་མིན་གྱིས་སྐྱེད་པའི་ཁྱད་པར། འཕེན་རྫོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དང་བཞི། དང་པོ། ཡང་མདོ་ལས། ལོག་པའི་ངག་དང་།ལོག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། ལོག་པའི་འཚོ་བ་གསུམ་གསུངས་པ་ནི། སྡང་རྨོངས་ལས་སྐྱེས་པའི་ངག་ནི་ལོག་པའི་ངག་གོ། དེ་གཉིས་ལས་སྐྱེས་པའི་ལུས་ཀྱི་ལས་ནི་ལོག་པའི་ལས་སོ། །
第二，附带内容分四：解释邪命，哪种业具有几种果报，类与非类产生的差别，以及引业与满业的差别。第一，经中说的邪语、邪业、邪命三种：从嗔痴生起的语是邪语，从这两者生起的身业是邪业。
ལུས༷་དང༷་ངག༷་གི་ལ༷ས་ཆགས༷་པ་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པ་ནི་ལོག༷་པའི་འཚོ༷་བ་ཡིན་ནོ། །
从贪欲生起的身语业是邪命。
ཅིའི་ཕྱིར་དེ་གཉིས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལོག་འཚོ་བསྟན་ཟེར་ན། དེ་ནི་གཉེན་པོས་སྦྱང༷་དཀའ༷་བའི་ཕྱིར༷་སྡང་རྨོངས་ལས་སྐྱེས་པ་ལས་ལོགས༷་ཤིག༷་ཏུ་བསྟན༷་ཏོ༷། །
若问为什么将这二者作为一类别说明为邪命，那是因为它们难以被对治力净除，所以与从嗔痴生起的[业]分开说明。
གལ༷་ཏེ༷་འཚོ་བའི་ཡོ༷་བྱད༷་ལ༷་ཆགས༷་པས་བསླང༷་བའི་ལུས་ངག་གི་ལས་ཁོ་ན་ལོག་འཚོ་ཡིན་གྱི། ཡོ་བྱད་ཆགས་བསླང་གི་ལས་མིན་པ་གཞན་དགའ་ཕྱིར་གླུ་གར་སོགས་བྱེད་པ་ལོག་འཚོ་མིན་ཟེར་ན། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་
若有人说只有对生活资具贪著所引发的身语业才是邪命，而非资具贪著引发的其他为娱乐他人而唱歌跳舞等不是邪命，[回答说]这与《戒蕴
3-143b
མདོ༷་དང༷་འགལ༷་བའི་ཕྱིར༷་མིན༷་ཏེ། དེ་ལས་དགེ་སློང་སོགས་དད་པས་བྱིན་པ་ལོངས་སྤྱོད་ནས་གླང་པོ་ཆེ་འཐབས་པ་དང་དམག་ལྟ་སོགས་ལྟད་མོ་སྣ་ཚོགས་བལྟ་བར་རྩོམ་པ་སྤོང་བ་ཡིན་ནོ། །
经》相违，因为该经中说比丘等应舍弃受用信施后观看象斗或军阵等各种表演。
དེ་བཞིན་གླང་པོའི་སྒྲ་སོགས་ལ་སྦྱར་ནས་གཟུགས་སྒྲ་ལ་ཆགས་པས་ལྟ་ཉན་སོགས་ལོག་པའི་ཡུལ་ལ་སྤྱོད་ཕྱིར་ལོག་འཚོར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །
同样，该经也将听象鸣等与色声贪著连接，说明观看、听闻等享受不当对象皆为邪命。
དེས་ན་སློབ་དཔོན་གྱིས། རྟག་ཏུ་ལྟ་བ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི། །ཁྱིམ་པས་ལྟ་བ་སྦྱང་བར་དཀའ། །འཚོ་བ་གཞན་ལ་རག་ལུས་པའི། །དགེ་སློང་གིས་ནི་འཚོ་བ་ཉིད། །ཅེས་སྦྱང་དཀའ་བར་གསུངས་སོ།
因此，大师说："恒常观看各种景，在家净除见甚难；生活依赖于他人，比丘净治生活难。"指出[邪命]难以净除。


 །གཉིས་པ། དྲིར༷་བཅས༷་སམ་ཟག་བཅས་སྤོང༷་བའི༷་ལམ༷་སྟེ། འཇིག་རྟེན་པའི་སྒོམ་ལམ་བར་ཆད་མེད་ལམ་དག༷་གི༷་ལ༷ས་ནི༷། རྣམ་སྨིན་སོགས་ལྔ༷་ཡི༷་འབྲས༷་བུར༷་བཅས༷་ཏེ། འདིའི་རྣམ་སྨིན་འབྲས་ནི་རང་སར་གཏོགས་པའི་རྣམ་སྨིན་ཡིད་འོང་ཡིན་ལ། བདག་འབྲས་རང་ལས་གཞན་པའི་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་དང་། རྒྱུ་མཐུན་འབྲས་ཏིང་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་རིགས་འདྲ་ཕྱི་མ་རྣམས་སོ། །སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་རྣམ་གྲོལ་ལམ་དང་ཐོབ་པ་དང་སྤང་བ་སོགས་དེ་མ་ཐག་གམ། ཅིག་ཆར་འབྱུང་བ་རྣམས་དང་། བྲལ་འབྲས་འོག་སའི་ཉོན་མོངས་སྤོང་བ་དང་ལྔ་ཡོད་པས་སོ། །དྲི༷་མེ༷ད་སྤོང་ལམ་ནི་རྣམ་སྨིན་མ་གཏོགས་པ་བཞི༷་ཡི༷་འབྲས་བུར་བཅས་པའོ། །ཟག༷་བཅས༷་གཞན༷་སྤོང་ལམ་མིན་པའི་དགེ༷་དང༷་མི༷་དགེ༷་གང༷་ཡི༷ན་པ༷འང༷་བཞི་སྟེ་བྲལ་འབྲས་མ་གཏོགས་པས་སོ། །ཟག༷་པ༷་མེ༷ད་པ༷་སྤོང་ལམ་གྱི་ལྷག༷་མ༷་སྦྱོར་
3-144a
བ་རྣམ་གྲོལ་ལམ། ཁྱད་པར་གྱི་ལམ་དང༷་། སྒྲིབ་མི་སྒྲིབ་ཀྱི་ལུང༷་བསྟན༷་མིན༷་པ་ག༷ང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་བྲལ་བ་དང་རྣམ་སྨིན་གཉིས་མ་གཏོགས་པའི་འབྲས་བུ་གསུམ༷་གྱིས༷་སོ༷། །དགེ༷་བའི༷་དགེ༷་ལ༷་སོ༷གས་པ༷་ནི༷་སྟེ་དགེ་བའི་འབྲས་བུ་དག་པ་ཡིན་ན་འབྲས་བུ་བཞི༷་སྟེ། རྣམ་སྨིན་མི་སྲིད་ལ་སྤོང་ལམ་བྲལ་འབྲས་ཀྱང་དོན་དམ་པར་དགེ་བས་ད༷ང་ནི། སོགས་པས་དགེ་བའི་འབྲས་བུ་མི་དགེ་ལ། བྱེད་བདག་གཉི༷ས་དང༷་སྟེ། རྣམ་བྲལ་རྒྱུ་གསུམ་མི་སྲིད་པས་སོ། །དགེ་བས་ལུང་མ་བསྟན་བསྐྱེད་པ་ལ་དེ༷་བཞིན༷་དུ་གསུམ༷་སྟེ། བྲལ་དང་རྒྱུ་མཐུན་མི་སྲིད་ལ། རྣམ་སྨིན་ནི་དགེ་བའི་སྨིན་འབྲས་ཡིན་པས་སོ། །མི༷་དགེ༷འི་འབྲས་བུ་དགེ༷་སོ༷གས་ལའང་མི་དགེས་དགེ་བ་བསྐྱེད་ན། རྣམ་རྒྱུ་བྲལ་གསུམ་མི་སྲིད་པས་བྱེད་བདག་གཉི༷ས་དང༷་ནི༷། སོགས་པས་མི་དགེས་མི་དགེ་བསྐྱེད་ན་རྣམ་བྲལ་གཉིས་མི་སྲིད་པས། བྱེད་བདག་རྒྱུ་གསུམ༷་དང༷་། མི་དགེས་ལུང་མ་བསྟན་བསྐྱེད་ན། བྲལ་འབྲས་མ་གཏོགས་བྱེད་བདག་རྒྱུ་རྣམ་བཞི༷་སྟེ༷། དེའི་རྒྱུ་མཐུན་ནི། ཉོན་མོངས་ཅན་དུ་འདྲ་བས་ཀུན་འགྲོ་མི་དགེ་བ་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་གིས་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་འཇིག་མཐར་རྣམས་སྐྱེད་པར་བཟུང་ངོ་། །དེ་ལྟར་རིམ༷་པ༷་བཞིན༷་དུ་སྦྱར་རོ། །ལུང༷་བསྟན༷་མིན༷་པ་ཉིད་ཀྱི༷་འབྲས་བུ་དགེ༷་བ་ལ༷་སོ༷གས་སྐྱེས་ན། རྣམ་བྲལ་རྒྱུ་གསུམ་མི་སྲིད་པས་བྱེད་བདག་དེ༷་དག༷་གཉི༷ས་དང༷་། སོགས་པས་ལུང་མ་བསྟན་འབྲས་མི་དགེ་ལ། བྲལ་རྣམ་མ་གཏོགས་བྱེད་བདག་རྒྱུ་གསུམ༷་དང༷་།
3-144b
འདིའི་རྒྱུ་མཐུན་ནི་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་འཇིགས་མཐར་གྱིས་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་སོགས་མི་དགེ་བ་བསྐྱེད་པ་དེ་དག་ཉོན་མོངས་ཅན་དུ་འདྲ་བས་སོ། །ལུང་མ་བསྟན་གྱིས་ལུང་མ་བསྟན་ལ། རྣམ་བྲལ་མ་གཏོགས་བྱེད་བདག་རྒྱུ་གསུམ༷་མོ། །འདས༷་པའི༷་ཆོས་ཟག་བཅས་ཀྱིས་དུས་གསུམ་བསྐྱེད་པ་གང་ཡིན་ཀྱང་། ཐམ༷ས་ཅ༷ད་བྲལ་བ་མ་གཏོགས་བཞི༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །འདི་ལྟར་འདས་པས་འདས་པ་བསྐྱེད་པའང་བཞི། འདས་པས་ད་ལྟ་བསྐྱེད་པ་ལའང་བཞི། འདས་པས་མ་འོངས་བསྐྱེད་པའང་བཞི་ག་ཡོད་སྲིད་ཀྱི་འདས་པས་བསྐྱེད་པ་ཡིན་ན་བཞི་ཀ་ཚང་བས་ཁྱབ་པ་མིན་ནོ། །བྲལ་འབྲས་དུས་ཀྱིས་མ་བསྡུས་པས་དེར་མི་གཏོགས་སོ་ཟེར། བར༷་མ༷་ད་ལྟ་ཡིས༷་ནི༷་མ༷་འོ༷ངས་པ༷་བསྐྱེད་པའང༷་སྔ་མ་དང་འདྲ་བས་བཞིའོ། །དེས་བར༷་མ༷་ད་ལྟ་བསྐྱེད་པ་ལ་བྲལ་རྣམ་རྒྱུ་གསུམ་མི་སྲིད་པས་བྱེད་བདག་གཉི༷ས་སོ༷། །མ༷་སྐྱེས༷་མ་འོངས་པའི༷་འབྲས༷་བུ༷་མ༷་འོངས༷་པ་སྐྱེ་བ་ལ་བྲལ་རྒྱུ་གཉིས་མི་སྲིད་དེ་རྒྱུ་མཐུན་གྱི་འབྲས་བུ་སྔར་སོང་ཁས་ལེན་པས་སོ། །དེས་ན། བྱེད་བདག་རྣམ་གསུམ༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །དེ་གཞན་ལའང་འདྲ་བས་འཐད་དཀའ་བར་བཤད་ཟིན་ལ། རྒྱུ་མ་འོངས་དང་ད་ལྟ་བས་རང་མ་སྐྱེས་གོང་དུ་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བ་ནི་མི་སྲིད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文翻译：
གཉིས་པ། དྲིར༷་བཅས༷་སམ་ཟག་བཅས་སྤོང༷་བའི༷་ལམ༷་སྟེ། འཇིག་རྟེན་པའི་སྒོམ་ལམ་བར་ཆད་མེད་ལམ་དག༷་གི༷་ལ༷ས་ནི༷། རྣམ་སྨིན་སོགས་ལྔ༷་ཡི༷་འབྲས༷་བུར༷་བཅས༷་ཏེ། འདིའི་རྣམ་སྨིན་འབྲས་ནི་རང་སར་གཏོགས་པའི་རྣམ་སྨིན་ཡིད་འོང་ཡིན་ལ། བདག་འབྲས་རང་ལས་གཞན་པའི་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་དང་། རྒྱུ་མཐུན་འབྲས་ཏིང་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་རིགས་འདྲ་ཕྱི་མ་རྣམས་སོ། །
第二，有垢或有漏断道，即世间修道无间道的业，具有异熟等五种果报。其中异熟果是属于自地的可意异熟，士用果是除自身外的一切有为法，等流果是由定生起的后续同类[法]。
སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་རྣམ་གྲོལ་ལམ་དང་ཐོབ་པ་དང་སྤང་བ་སོགས་དེ་མ་ཐག་གམ། ཅིག་ཆར་འབྱུང་བ་རྣམས་དང་། བྲལ་འབྲས་འོག་སའི་ཉོན་མོངས་སྤོང་བ་དང་ལྔ་ཡོད་པས་སོ། །
士用果是解脱道、获得、断除等等刹那后或同时生起的[法]，离系果是断除下地烦恼，[总共]有五种果报。
དྲི༷་མེ༷ད་སྤོང་ལམ་ནི་རྣམ་སྨིན་མ་གཏོགས་པ་བཞི༷་ཡི༷་འབྲས་བུར་བཅས་པའོ། །
无垢断道具有除异熟外的四种果报。
ཟག༷་བཅས༷་གཞན༷་སྤོང་ལམ་མིན་པའི་དགེ༷་དང༷་མི༷་དགེ༷་གང༷་ཡི༷ན་པ༷འང༷་བཞི་སྟེ་བྲལ་འབྲས་མ་གཏོགས་པས་སོ། །
其他非断道的有漏善业和不善业，具有四种果报，即除离系果之外的[果报]。
ཟག༷་པ༷་མེ༷ད་པ༷་སྤོང་ལམ་གྱི་ལྷག༷་མ༷་སྦྱོར་
无漏[法]中除断道外的余下[法]，即加行
3-144a
བ་རྣམ་གྲོལ་ལམ། ཁྱད་པར་གྱི་ལམ་དང༷་། སྒྲིབ་མི་སྒྲིབ་ཀྱི་ལུང༷་བསྟན༷་མིན༷་པ་ག༷ང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་བྲལ་བ་དང་རྣམ་སྨིན་གཉིས་མ་གཏོགས་པའི་འབྲས་བུ་གསུམ༷་གྱིས༷་སོ༷། །
道、解脱道、胜进道，以及有覆无覆的非无记法，它们具有除离系果和异熟果外的三种果报。
དགེ༷་བའི༷་དགེ༷་ལ༷་སོ༷གས་པ༷་ནི༷་སྟེ་དགེ་བའི་འབྲས་བུ་དག་པ་ཡིན་ན་འབྲས་བུ་བཞི༷་སྟེ། རྣམ་སྨིན་མི་སྲིད་ལ་སྤོང་ལམ་བྲལ་འབྲས་ཀྱང་དོན་དམ་པར་དགེ་བས་ད༷ང་ནི། སོགས་པས་དགེ་བའི་འབྲས་བུ་མི་དགེ་ལ། བྱེད་བདག་གཉི༷ས་དང༷་སྟེ། རྣམ་བྲལ་རྒྱུ་གསུམ་མི་སྲིད་པས་སོ། །
善法的果报若是善等，即若善法的果报是清净的，则有四种果报，因为异熟不可能[为善]，而断道的离系果也是胜义善法；"等"字指善法的果报若是不善，则有士用果和增上果两种，因为异熟、离系、等流三种不可能[为不善]。
དགེ་བས་ལུང་མ་བསྟན་བསྐྱེད་པ་ལ་དེ༷་བཞིན༷་དུ་གསུམ༷་སྟེ། བྲལ་དང་རྒྱུ་མཐུན་མི་སྲིད་ལ། རྣམ་སྨིན་ནི་དགེ་བའི་སྨིན་འབྲས་ཡིན་པས་སོ། །
善法产生无记[法]，也同样有三种[果报]，因为离系和等流不可能[存在]，而异熟是善法的异熟果。
མི༷་དགེ༷འི་འབྲས་བུ་དགེ༷་སོ༷གས་ལའང་མི་དགེས་དགེ་བ་བསྐྱེད་ན། རྣམ་རྒྱུ་བྲལ་གསུམ་མི་སྲིད་པས་བྱེད་བདག་གཉི༷ས་དང༷་ནི༷། སོགས་པས་མི་དགེས་མི་དགེ་བསྐྱེད་ན་རྣམ་བྲལ་གཉིས་མི་སྲིད་པས། བྱེད་བདག་རྒྱུ་གསུམ༷་དང༷་།
不善法的果报若是善等，即不善法若产生善法，则异熟、等流、离系三种不可能[存在]，所以有士用和增上两种果报；"等"字指不善法若产生不善法，因异熟、离系两种不可能[存在]，所以有士用、增上、等流三种果报；
མི་དགེས་ལུང་མ་བསྟན་བསྐྱེད་ན། བྲལ་འབྲས་མ་གཏོགས་བྱེད་བདག་རྒྱུ་རྣམ་བཞི༷་སྟེ༷། དེའི་རྒྱུ་མཐུན་ནི། ཉོན་མོངས་ཅན་དུ་འདྲ་བས་ཀུན་འགྲོ་མི་དགེ་བ་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་གིས་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་འཇིག་མཐར་རྣམས་སྐྱེད་པར་བཟུང་ངོ་། །
不善法若产生无记法，则除离系外有士用、增上、等流、异熟四种果报。其等流[果]是指：由于同为染污，遍行不善法的苦谛见断[烦恼]能产生有覆无记的[我]见、[边]见等。
དེ་ལྟར་རིམ༷་པ༷་བཞིན༷་དུ་སྦྱར་རོ། །
以此方式，按顺序类推。
ལུང༷་བསྟན༷་མིན༷་པ་ཉིད་ཀྱི༷་འབྲས་བུ་དགེ༷་བ་ལ༷་སོ༷གས་སྐྱེས་ན། རྣམ་བྲལ་རྒྱུ་གསུམ་མི་སྲིད་པས་བྱེད་བདག་དེ༷་དག༷་གཉི༷ས་དང༷་། སོགས་པས་ལུང་མ་བསྟན་འབྲས་མི་དགེ་ལ། བྲལ་རྣམ་མ་གཏོགས་བྱེད་བདག་རྒྱུ་གསུམ༷་དང༷་།
无记法的果报若生起善法等，因异熟、离系、等流三种不可能[存在]，所以有士用、增上两种果报；"等"字指无记法果报若是不善[法]，则除离系和异熟外，有士用、增上、等流三种果报；
3-144b
འདིའི་རྒྱུ་མཐུན་ནི་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་འཇིགས་མཐར་གྱིས་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་སོགས་མི་དགེ་བ་བསྐྱེད་པ་དེ་དག་ཉོན་མོངས་ཅན་དུ་འདྲ་བས་སོ། །
其等流[果]是指：有覆无记的[我]见、[边]见能产生苦谛见断等不善法，因为它们同为染污。
ལུང་མ་བསྟན་གྱིས་ལུང་མ་བསྟན་ལ། རྣམ་བྲལ་མ་གཏོགས་བྱེད་བདག་རྒྱུ་གསུམ༷་མོ། །
无记法对无记法，除异熟、离系外，有士用、增上、等流三种果报。
འདས༷་པའི༷་ཆོས་ཟག་བཅས་ཀྱིས་དུས་གསུམ་བསྐྱེད་པ་གང་ཡིན་ཀྱང་། ཐམ༷ས་ཅ༷ད་བྲལ་བ་མ་གཏོགས་བཞི༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །
过去有漏法无论产生三世中哪一世[法]，一切都有除离系外的四种果报。
འདི་ལྟར་འདས་པས་འདས་པ་བསྐྱེད་པའང་བཞི། འདས་པས་ད་ལྟ་བསྐྱེད་པ་ལའང་བཞི། འདས་པས་མ་འོངས་བསྐྱེད་པའང་བཞི་ག་ཡོད་སྲིད་ཀྱི་འདས་པས་བསྐྱེད་པ་ཡིན་ན་བཞི་ཀ་ཚང་བས་ཁྱབ་པ་མིན་ནོ། །
如此，过去[法]产生过去[法]也有四种[果报]，过去[法]产生现在[法]也有四种，过去[法]产生未来[法]也可能有四种，但并非所有由过去[法]产生的[果]都必定具足四种[果报]。
བྲལ་འབྲས་དུས་ཀྱིས་མ་བསྡུས་པས་དེར་མི་གཏོགས་སོ་ཟེར།
有人说离系果不被时间所摄，所以不包含在内。
བར༷་མ༷་ད་ལྟ་ཡིས༷་ནི༷་མ༷་འོ༷ངས་པ༷་བསྐྱེད་པའང༷་སྔ་མ་དང་འདྲ་བས་བཞིའོ། །
中间现在[法]产生未来[法]，也如前所述有四种[果报]。
དེས་བར༷་མ༷་ད་ལྟ་བསྐྱེད་པ་ལ་བྲལ་རྣམ་རྒྱུ་གསུམ་མི་སྲིད་པས་བྱེད་བདག་གཉི༷ས་སོ༷། །
现在[法]产生现在[法]，因离系、异熟、等流三种不可能[存在]，所以有士用、增上两种果报。
མ༷་སྐྱེས༷་མ་འོངས་པའི༷་འབྲས༷་བུ༷་མ༷་འོངས༷་པ་སྐྱེ་བ་ལ་བྲལ་རྒྱུ་གཉིས་མི་སྲིད་དེ་རྒྱུ་མཐུན་གྱི་འབྲས་བུ་སྔར་སོང་ཁས་ལེན་པས་སོ། །དེས་ན། བྱེད་བདག་རྣམ་གསུམ༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །
未生的未来[法]对未来[法]的果报，离系和等流两种不可能存在，因为承认等流果必须先前已经存在。因此，有士用、增上、异熟三种果报。
དེ་གཞན་ལའང་འདྲ་བས་འཐད་དཀའ་བར་བཤད་ཟིན་ལ། རྒྱུ་མ་འོངས་དང་ད་ལྟ་བས་རང་མ་སྐྱེས་གོང་དུ་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བ་ནི་མི་སྲིད་དོ།
这应用于其他[情况]时也难以成立，已经解释过了；因为未来和现在的因在自己未生之前产生果报是不可能的。


 །ཟག་བཅས་རང་གི་ས་པའི་ལས་ཀྱིས་རང༷་གི༷་ས༷་པ༷འི་ཆོས་བསྐྱེད་ན་བྲལ་འབྲས་མ་གཏོགས་བཞི༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །གཞན་པས་གཞན༷་གྱི་ས༷་པ༷་བསྐྱེད་ན་ཟག་མེད་ས་དགུའི་ལམ་ནི་
3-145a
ཕན་ཚུན་དུ་ཞེས་སོགས་གསུངས་པ་ལྟར་རྒྱུ་མཐུན་ཡང་ཡོད་པས་བྱེད་བདག་རྒྱུ་གསུམ༷་དང༷་། ཟག་བཅས་ལ་དེ་མེད་པས་བྱེད་བདག་གཉི༷ས་སོ། །སློབ༷་པའི༷་ལས་ཀྱིས་སློབ༷་པའི་ཆོས་བསྐྱེད་པ་དང་།ལ༷་སོག༷ས་པས༷་སློབ་པས་མི་སློབ་པ་དང་། སློབ་པས་སློབ་མི་སློབ་གཉིས་མིན་པ་བསྐྱེད་པ་ལའང་གསུམ་གསུ༷མ་སྟེ། དང་པོ་གཉིས་བྲལ་རྣམ་སྤོང་བ་སྟེ་བྱེད་བདག་རྒྱུ་གསུམ་དང་། ཕྱི་མ་ལ་རྣམ་རྒྱུ་གཉིས་མི་སྲིད་ལ་བྲལ་འབྲས་སྲིད་པས་གསུམ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི༷་སློ༷བ་ལ༷ས་ཀྱི༷་འབྲ༷ས་བུ༷་ནི༷། སློབ༷་པ༷་ཡི༷་ནི༷་ཆོ༷ས་བསྐྱེད་པ་ལ༷་སོ༷གས་བདག་འབྲས་གཅི༷ག་པུ་སྟེ་བྲལ་རྣམ་རྒྱུ་གསུམ་ལྟ་ཅི། མི་སློབ་ལས་ཉམས་ཚེའང་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བས་བར་ཆོད་པའི་ཕྱིར། མི་སློབ་པའི་མཇུག་ཐོག་དེ་མ་ཐག་གམ་ཅིག་ཆར་དུ་སློབ་པ་འབྱུང་བ་མིན་པས་བྱེད་འབྲས་ཀྱང་མི་སྲིད་དོ། །གང་དག་བྱེད་འབྲས་ཆོད་པ་ལས་ཀྱང་སྐྱེ་བ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན་གཉིས་དང༷་།སོགས་པས་མི་སློབ་པས་མི་སློབ་པའི་ཆོས་སྐྱེད་ན་བྲལ་རྣམ་མིན་པ། བྱེད་བདག་རྒྱུ་གསུམ༷་དང༷་། མི་སློབ་པས་གཉིས་ཀ་མིན་པ་སྐྱེད་ན། རྒྱུ་རྣམ་བྲལ་གསུམ་མི་སྲིད་པས་བྱེད་བདག་གཉི༷ས་ཡི༷ན་ནོ༷། །དེ༷་གཉིས་ལ༷ས་གཞན༷་སློབ་མི་སློབ་གཉིས་ཀ་མིན་པའི༷་འབྲས༷་བུ༷་ནི༷་སློ༷བ་པ་སོ༷གས་ཡིན་ན། རྣམ་རྒྱུ་བྲལ་གསུམ་མིན་པས་བྱེད་བདག་གཉི༷ས་དང༷་། སོགས་པས་དེ་འབྲས་མི་སློབ་པ་ལའང་དེ་བཞིན་བྱེད་བདག་གཉི༷ས་དང༷་། གཉིས་
3-145b
མིན་འབྲས་གཉིས་མིན་ལ་ལྔ༷་ཆར་སྲིད་དོ། །མཐོང༷་བས༷་སྤང༷་བར་བྱ༷་བའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མཐོང་སྤང་དེ༷་ཡིན་པ་ལ༷་སོ༷གས་ཏེ་མཐོང་སྤང་ཡིན་ན་རྣམ་བྲལ་མ་གཏོགས་བྱེད་བདག་རྒྱུ་གསུམ༷་དང༷་། སོགས་པས་དེའི་འབྲས་བུ་སྒོམ་སྤང་ཡིན་ན་བྲལ་འབྲས་མ་གཏོགས་བཞི༷་ད༷ང་། དེ་འབྲས་སྤང་བྱ་མིན་ན་བདག་འབྲས་གཅི༷ག་ཡི༷ན་ནོ༷། །བསྒོམ༷་པས༷་སྤང༷་བར༷་བྱ༷་བའི་ལ༷ས་ཀྱི༷་འབྲས་བུ་མཐོང་སྤང་དང་སྒོམ་སྤང་སྤང་བྱ་མིན་པ་དེ༷་ད༷ག་ཡིན་ན་རིམ་པ་བཞིན་དུ། མཐོང་སྤང་ལ་རྣམ་རྒྱུ་འབྲས་གསུམ་མི་སྲིད་པས་བྱེད་བདག་གཉི༷ས་དང༷་། སྒོམ་སྤང་ལ་བྲལ་འབྲས་མི་སྲིད་པས་བཞི༷་དང༷་། སྤང་བྱ་མིན་པ་ལ་རྒྱུ་རྣམ་གཉིས་མི་སྲིད་པས། བྱེད་བདག་བྲལ་གསུམ༷་མོ། །སྤང༷་བྱ༷་མིན༷་པའི༷་ལས་འབྲས་མཐོང་སྤང་དང་སྒོམ་སྤང་སྤང་བྱ་མིན་པ་དེ༷་དག༷་ཡིན་ན། མཐོང་སྤང་ལ་རྒྱུ་རྣམ་བྲལ་བྱེད་མི་སྲིད་པས་བདག་འབྲས་གཅི༷ག་པུ་སྟེ། སྤང་བྱ་མིན་པ་འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་གི་བདག་པོའི་རྒྱུར་སོང་གི་དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་དང་དེ་ལས་གང་དུ་མི་འབྱུང་བས་སོ། །སྒོམ་སྤང་ཡིན་པ་ལ་བྱེད་བདག་གཉི༷ས་ཏེ་ཟག་མེད་ལས་ལངས་པ་དེའི་མཇུག་ཏུ་སྒོམ་སྤང་ཁམས་གསུམ་གྱི་དགེ་བ་ཟག་བཅས་འབྱུང་བས་བྱེད་འབྲས་དང༷་བཅས་སོ། །སྤང་བྱ་མིན་པའི་འབྲས་བུ་སྤང་བྱ་མིན་པ་ལ་རྣམ་སྨིན་འབྲས་མ་གཏོགས་པ་བཞི༷་སྟེ༷་གོ༷་རིམ༷་བཞིན༷་ནོ། །གསུམ་པ། ཡང་བསྟན་བཅོས་ལས་རིགས་པ་མ་ཡིན་པས་བསྐྱེད་པ་དང་། རིགས་
3-146a
པས་བསྐྱེད་པ་དང་། གཉིས་ཀས་བསྐྱེད་པ་མ་ཡིན་པའི་ལས་གསུམ་གསུངས་པ་ལ། དང་པོ། རིགས༷་པ་མིན༷་པས་བསྐྱེ༷ད་པ༷་ནི་ལས་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་མི་དགེ་དང་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཏེ། ཚུལ་མིན་ཡིད་བྱེད་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་ཁ༷་ཅི༷ག་གིས་ནི་རིགས་མིན་གྱིས་བསྐྱེད་པའི་ལས་ནི། འགྲོ་བ་དང་། གནས་པ། བཟའ་བ་དང་བགོ་བ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་ན་འདི་ལྟར་བྱའོ། །ཞེས་གྲགས་པའི་ཆོ༷་ག༷་ལས་ཉམ༷ས་ནས། དེ་དང་མི་མཐུན་པར་བྱེད་པ༷འང༷་ཡིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文翻译：
།ཟག་བཅས་རང་གི་ས་པའི་ལས་ཀྱིས་རང༷་གི༷་ས༷་པ༷འི་ཆོས་བསྐྱེད་ན་བྲལ་འབྲས་མ་གཏོགས་བཞི༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །
有漏自地的业若产生自地法，除离系果外有四种果报。
གཞན་པས་གཞན༷་གྱི་ས༷་པ༷་བསྐྱེད་ན་ཟག་མེད་ས་དགུའི་ལམ་ནི་
如果[自地法]产生他地法，无漏九地的道是
3-145a
ཕན་ཚུན་དུ་ཞེས་སོགས་གསུངས་པ་ལྟར་རྒྱུ་མཐུན་ཡང་ཡོད་པས་བྱེད་བདག་རྒྱུ་གསུམ༷་དང༷་། ཟག་བཅས་ལ་དེ་མེད་པས་བྱེད་བདག་གཉི༷ས་སོ། །
如所说"互相"等，也有等流果，所以有士用、增上、等流三种果报；有漏法没有这种[果报]，所以只有士用和增上两种果报。
སློབ༷་པའི༷་ལས་ཀྱིས་སློབ༷་པའི་ཆོས་བསྐྱེད་པ་དང་།ལ༷་སོག༷ས་པས༷་སློབ་པས་མི་སློབ་པ་དང་། སློབ་པས་སློབ་མི་སློབ་གཉིས་མིན་པ་བསྐྱེད་པ་ལའང་གསུམ་གསུ༷མ་སྟེ། དང་པོ་གཉིས་བྲལ་རྣམ་སྤོང་བ་སྟེ་བྱེད་བདག་རྒྱུ་གསུམ་དང་། ཕྱི་མ་ལ་རྣམ་རྒྱུ་གཉིས་མི་སྲིད་ལ་བྲལ་འབྲས་སྲིད་པས་གསུམ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །
有学业产生有学法，等等[指]有学[业]产生无学[法]，以及有学[业]产生非有学非无学[法]，都各有三种[果报]。前两种除离系和异熟，即有士用、增上、等流三种[果报]；后者不可能有异熟和等流，但可能有离系果，所以有三种[果报]。
མི༷་སློ༷བ་ལ༷ས་ཀྱི༷་འབྲ༷ས་བུ༷་ནི༷། སློབ༷་པ༷་ཡི༷་ནི༷་ཆོ༷ས་བསྐྱེད་པ་ལ༷་སོ༷གས་བདག་འབྲས་གཅི༷ག་པུ་སྟེ་བྲལ་རྣམ་རྒྱུ་གསུམ་ལྟ་ཅི། མི་སློབ་ལས་ཉམས་ཚེའང་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བས་བར་ཆོད་པའི་ཕྱིར། མི་སློབ་པའི་མཇུག་ཐོག་དེ་མ་ཐག་གམ་ཅིག་ཆར་དུ་སློབ་པ་འབྱུང་བ་མིན་པས་བྱེད་འབྲས་ཀྱང་མི་སྲིད་དོ། །
无学业的果报，若是产生有学法等，只有增上果一种，更何况离系、异熟、等流三种果报？因为即使从无学[位]退失时，也会被烦恼生起所阻隔，所以无学[位]后不会立即或同时生起有学[位]，因此也不可能有士用果。
གང་དག་བྱེད་འབྲས་ཆོད་པ་ལས་ཀྱང་སྐྱེ་བ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན་གཉིས་དང༷་།སོགས་པས་མི་སློབ་པས་མི་སློབ་པའི་ཆོས་སྐྱེད་ན་བྲལ་རྣམ་མིན་པ། བྱེད་བདག་རྒྱུ་གསུམ༷་དང༷་། མི་སློབ་པས་གཉིས་ཀ་མིན་པ་སྐྱེད་ན། རྒྱུ་རྣམ་བྲལ་གསུམ་མི་སྲིད་པས་བྱེད་བདག་གཉི༷ས་ཡི༷ན་ནོ༷། །
对于那些认为即使隔断也可以产生士用果的人来说，有两种[果报]；"等"字指无学[业]产生无学法，除离系和异熟外，有士用、增上、等流三种[果报]；无学[业]产生非二者[非有学非无学法]，因为等流、异熟、离系三种不可能存在，所以是士用和增上两种[果报]。
དེ༷་གཉིས་ལ༷ས་གཞན༷་སློབ་མི་སློབ་གཉིས་ཀ་མིན་པའི༷་འབྲས༷་བུ༷་ནི༷་སློ༷བ་པ་སོ༷གས་ཡིན་ན། རྣམ་རྒྱུ་བྲལ་གསུམ་མིན་པས་བྱེད་བདག་གཉི༷ས་དང༷་། སོགས་པས་དེ་འབྲས་མི་སློབ་པ་ལའང་དེ་བཞིན་བྱེད་བདག་གཉི༷ས་དང༷་། གཉིས་
除了这两种之外的其他非有学非无学[业]的果报，如果是有学[法]等，因为不可能有异熟、等流、离系三种果报，所以有士用和增上两种[果报]；"等"字指如果是无学[法]，也同样有士用和增上两种[果报]；如果非二者[业]的果报是非二者[法]，则有
3-145b
མིན་འབྲས་གཉིས་མིན་ལ་ལྔ༷་ཆར་སྲིད་དོ། །
五种果报都可能存在。
མཐོང༷་བས༷་སྤང༷་བར་བྱ༷་བའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མཐོང་སྤང་དེ༷་ཡིན་པ་ལ༷་སོ༷གས་ཏེ་མཐོང་སྤང་ཡིན་ན་རྣམ་བྲལ་མ་གཏོགས་བྱེད་བདག་རྒྱུ་གསུམ༷་དང༷་། སོགས་པས་དེའི་འབྲས་བུ་སྒོམ་སྤང་ཡིན་ན་བྲལ་འབྲས་མ་གཏོགས་བཞི༷་ད༷ང་། དེ་འབྲས་སྤང་བྱ་མིན་ན་བདག་འབྲས་གཅི༷ག་ཡི༷ན་ནོ༷། །
见所断业的果报若是见所断等，若是见所断，除异熟和离系外有士用、增上、等流三种果报；"等"字指若其果报是修所断，除离系外有[其余]四种果报；若其果报是非所断，则只有增上果一种。
བསྒོམ༷་པས༷་སྤང༷་བར༷་བྱ༷་བའི་ལ༷ས་ཀྱི༷་འབྲས་བུ་མཐོང་སྤང་དང་སྒོམ་སྤང་སྤང་བྱ་མིན་པ་དེ༷་ད༷ག་ཡིན་ན་རིམ་པ་བཞིན་དུ། མཐོང་སྤང་ལ་རྣམ་རྒྱུ་འབྲས་གསུམ་མི་སྲིད་པས་བྱེད་བདག་གཉི༷ས་དང༷་། སྒོམ་སྤང་ལ་བྲལ་འབྲས་མི་སྲིད་པས་བཞི༷་དང༷་། སྤང་བྱ་མིན་པ་ལ་རྒྱུ་རྣམ་གཉིས་མི་སྲིད་པས། བྱེད་བདག་བྲལ་གསུམ༷་མོ། །
修所断业的果报若是见所断、修所断或非所断，则依次：若是见所断，因异熟、等流、离系三种果报不可能存在，所以有士用、增上两种；若是修所断，因离系果不可能存在，所以有[其余]四种；若是非所断，因等流和异熟两种不可能存在，所以有士用、增上、离系三种果报。
སྤང༷་བྱ༷་མིན༷་པའི༷་ལས་འབྲས་མཐོང་སྤང་དང་སྒོམ་སྤང་སྤང་བྱ་མིན་པ་དེ༷་དག༷་ཡིན་ན། མཐོང་སྤང་ལ་རྒྱུ་རྣམ་བྲལ་བྱེད་མི་སྲིད་པས་བདག་འབྲས་གཅི༷ག་པུ་སྟེ། སྤང་བྱ་མིན་པ་འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་གི་བདག་པོའི་རྒྱུར་སོང་གི་དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་དང་དེ་ལས་གང་དུ་མི་འབྱུང་བས་སོ། །
非所断业的果报若是见所断、修所断或非所断，若是见所断，因等流、异熟、离系、士用果不可能存在，所以只有增上果一种，因为非所断的灭道虽然能作为见所断的增上因，但不与之相应也不从中生起。
སྒོམ་སྤང་ཡིན་པ་ལ་བྱེད་བདག་གཉི༷ས་ཏེ་ཟག་མེད་ལས་ལངས་པ་དེའི་མཇུག་ཏུ་སྒོམ་སྤང་ཁམས་གསུམ་གྱི་དགེ་བ་ཟག་བཅས་འབྱུང་བས་བྱེད་འབྲས་དང༷་བཅས་སོ། །
若是修所断，有士用果和增上果两种，因为从无漏[法]出定后，随之生起三界修所断的有漏善法，所以有士用果。
སྤང་བྱ་མིན་པའི་འབྲས་བུ་སྤང་བྱ་མིན་པ་ལ་རྣམ་སྨིན་འབྲས་མ་གཏོགས་པ་བཞི༷་སྟེ༷་གོ༷་རིམ༷་བཞིན༷་ནོ། །
非所断业的果报若是非所断，除异熟果外有四种果报，以此顺序类推。
གསུམ་པ། ཡང་བསྟན་བཅོས་ལས་རིགས་པ་མ་ཡིན་པས་བསྐྱེད་པ་དང་། རིགས་
第三，论中又说有非理所生、合理所生和非二者所生三种业，
3-146a
པས་བསྐྱེད་པ་དང་། གཉིས་ཀས་བསྐྱེད་པ་མ་ཡིན་པའི་ལས་གསུམ་གསུངས་པ་ལ། དང་པོ། རིགས༷་པ་མིན༷་པས་བསྐྱེ༷ད་པ༷་ནི་ལས་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་མི་དགེ་དང་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཏེ། ཚུལ་མིན་ཡིད་བྱེད་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །
其中第一，非理所生是染污业，即不善[业]和有覆无记[业]，因为由非如理作意所生。
སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་ཁ༷་ཅི༷ག་གིས་ནི་རིགས་མིན་གྱིས་བསྐྱེད་པའི་ལས་ནི། འགྲོ་བ་དང་། གནས་པ། བཟའ་བ་དང་བགོ་བ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་ན་འདི་ལྟར་བྱའོ། །ཞེས་གྲགས་པའི་ཆོ༷་ག༷་ལས་ཉམ༷ས་ནས། དེ་དང་མི་མཐུན་པར་བྱེད་པ༷འང༷་ཡིན་ནོ།
有些古代大师说，非理所生业也指行走、站立、饮食、穿衣等，在世间中被认为"应当如此做"的仪轨，违背它而做与之不相符的行为也是[非理所生业]。


 །དེས་ན་ལས་ཉོན་མོངས་ཅན་ཁོ་ནར་མ་ཟད་བཅས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བའང་དེར་འདུ་ཟེར། རིགས་བསྐྱེད་ནི་ལས་དགེ་བ། ཁ་ཅིག་དེར་མ་ཟད་ཆོ་ག་མ་ཉམས་པའང་ཡིན་ཞེ༷འོ༷། །དེ་གཉིས་ལས་གཞན་པ་གཉིས་ཀ་མིན་པའོ། །བཞི་པ། འཕེན་རྫོགས་ཀྱི་ལས་ནི། ཅི་ལས་གཅིག་གིས་སྐྱེ་བ་གཅིག་ཁོ་ན་འཕེན་ནམ། འོན་ཏེ་དུ་མ་འཕེན། དེ་བཞིན་ལས་དུ་མས་སྐྱེ་བ་གཅིག་འཕེན་ནམ། འོན་ཏེ་དུ་མས་དུ་མ་ཁོ་ན་འཕེན་ཞེ་ན། བྱེ་སྨྲ་བ་ན་རེ། ལས་གཅི༷ག་གིས༷་སྐྱེ༷་བ༷་གཅི༷ག་མ་གཏོགས་དུ་མ་མི་འཕེན་ལ། ལས་དུ་མས་སྐྱེ་བ་གཅིག་མི་འཕེན་ཏེ་རིས་མཐུན་དུམ་བུར་འཕེ༷ན་པ་དང་། སྐྱེས་ནས་མྱོང་འགྱུར་སོགས་སྐབས་འཆོལ་བས་སོ་ཟེར། འོ་ན་རྒྱལ་པོ་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པའི་མདོ་ལས། མ་འགག་པ་བདག་ཝ་ར་ཎ་སིར། སྐྱེས་བུ་དབུལ་པོ་རྩྭ་ཐུ་བ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པ་ན། རང་སངས་རྒྱས་སྟེང་གནས་ཞེས་བྱ་
3-146b
བའམ། སྤྱི་གཙུག་མེ་ཏོག་ཏ་ཀ་ར་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བསོད་སྙོམས་ཕུལ་ཏེ། དེ་གཅིག་པུས་རྣམ་པར་སྨིན་པས་ལན་བདུན་པར་རྩ་གསུམ་གྱི་ལྷ་རྣམས་དང་། ལན་བདུན་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་རྒྱལ་དུ་གྱུར་པ་ནས་ད་ལྟ་ཤཱཀྱའི་ཕྱུགས་པོའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པའི་བར་དུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་དང་འགལ་ལོ་ཞེ་ན་མི་འགལ་ཏེ། བསོད་ནམས་དེས་བདེ་འགྲོའི་འབྱོར་པ་རྙེད་ནས་སྐྱེ་བ་དྲན་ཏེ་ཡང་བསོད་ནམས་བྱས་པས་ཏེ། དོང་ཚེ་གཅིག་ལན་དུ་མར་བསྒྱུར་བས་ཕྱུགས་པོར་གྱུར་པ་ན། དོང་ཚེ་གཅིག་གིས་ཕྱུགས་པོར་གྱུར་ཏོ། །ཞེས་པ་ལྟར་རོ། །ཡང་ན་བསོད་སྙོམས་ཕུལ་བ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དགའ་དང་ཡི་རང་སོགས་སེམས་པའི་ལས་དུ་མ་ཡོད་པའི་དེའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ་ཟེར། འཕེན་བྱེད་གཅིག་གིས་འཕངས་པས་རིས་མཐུན་དེའི་ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་ཡོངས༷་སུ་རྫོགས༷་པར་བྱེ༷ད་པ༷་ནི་ལས་དུ༷་མ༷་ཡོད་པ་ཡི༷ན་ཏེ། སྐྱ་རིས་རི་མོ་གཅིག་གིས་བྱས་ནས་ཚོན་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ལྟར། མིར་མཚུངས་ཀྱང་གཟུགས་སྟོབས་འབྱོར་སོགས་ཐ་དད་པ་བཞིན་ནོ། །དེས་ན་འཕེན་རྫོགས་དགེ་མི་དགེའི་མུ་བཞི་སྟེ། དང་པོ་འཕེན་བྱེད་དགེ་ལ་རྫོགས་བྱེད་མི་དགེ་བ་ནི་མི་དབུལ་པོ་སོགས་དང་། གཉིས་པ་ཆོས་རྒྱལ་གཤིན་རྗེ་དང་། གསུམ་པ་ལྷའི་དབང་པོ་དང་། བཞི་པ་མནར་མེད་ལྟ་བུའོ། །མདོ་སྡེ་པ་དང་ཐེག་པ་གོང་མ་དག་ནི། ལས་གཅིག་གིས་སྐྱེ་བ་དུ་མ་འཕེན་པ་མདོ་ལས་བཤད་པ་དང་། གཅིག་གིས་གཅིག་འཕེན་པའང་ཡོད་དོ་ཞེས་པ་འདི་འདོད་དོ། །སེམ༷ས་མེ༷ད་སྙོམས༷་པར༷་འཇུག༷་པ༷་གཉིས་པོ་དག༷་
3-147a
འཕེན༷་བྱེ༷ད་མ༷་ཡི༷ན་ཏེ་དེ་དག་ལ་སེམས་མེད་པས་སེམས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་མི་འབྱུང་བའི་ལས་ནི་སྟོབས་ཆུང་བས་ཚེ་རིང་ལྷ་སོགས་དེའི་འཕེན་བྱེད་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་དང་སྲིད་རྩེའི་སྙོམས་འཇུག་ཡིན་པས་སོ། །རང་གི་སྙོམས་འཇུག་ནི་རྫོགས་བྱེད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་དེས་དེ་ཐོབ་ཅེས་སོ། །དགེ་མི་དགེའི་ཐོབ༷་པ༷འང༷་ལས་དང་ལྷན་ཅིག་ཡིན་ཀྱང་འཕེན་བྱེད་ནི་མིན༷་ཏེ། ལས་དང་ཐོབ་པ་འབྲས་བུ་མི་གཅིག་ལ། ཐོབ་པ་ལ་སེམས་པ་མེད་པས་ཞར་བྱུང་དང་། ཤིང་གི་ཤུན་པ་ལྟར་ལས་དང་ཐོབ་པ་ཐ་དད་པས་སོ། །འོན་ཀྱང་དགེ་མི་དགེའི་ཐོབ་པ་ཟག་བཅས་དེ་རྫོགས་བྱེད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱེ་སྨྲའི་འདོད་པའོ། །དེ་བཞིན་འཕགས་རྒྱུད་ཀྱི་ཟག་བཅས་ལས་དང་། སྦྱོར་ལམ་བཞིའང་རྫོགས་བྱེད་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文翻译：
།དེས་ན་ལས་ཉོན་མོངས་ཅན་ཁོ་ནར་མ་ཟད་བཅས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བའང་དེར་འདུ་ཟེར། རིགས་བསྐྱེད་ནི་ལས་དགེ་བ། ཁ་ཅིག་དེར་མ་ཟད་ཆོ་ག་མ་ཉམས་པའང་ཡིན་ཞེ༷འོ༷། །དེ་གཉིས་ལས་གཞན་པ་གཉིས་ཀ་མིན་པའོ། །
因此，他们说不仅仅是染污业，连有过失的罪行也归入其中。合理所生是善业，有些人说不仅如此，不违背仪轨也属于此类。除这两类外的是非二者。
བཞི་པ། འཕེན་རྫོགས་ཀྱི་ལས་ནི། ཅི་ལས་གཅིག་གིས་སྐྱེ་བ་གཅིག་ཁོ་ན་འཕེན་ནམ། འོན་ཏེ་དུ་མ་འཕེན། དེ་བཞིན་ལས་དུ་མས་སྐྱེ་བ་གཅིག་འཕེན་ནམ། འོན་ཏེ་དུ་མས་དུ་མ་ཁོ་ན་འཕེན་ཞེ་ན། བྱེ་སྨྲ་བ་ན་རེ། ལས་གཅི༷ག་གིས༷་སྐྱེ༷་བ༷་གཅི༷ག་མ་གཏོགས་དུ་མ་མི་འཕེན་ལ། ལས་དུ་མས་སྐྱེ་བ་གཅིག་མི་འཕེན་ཏེ་རིས་མཐུན་དུམ་བུར་འཕེ༷ན་པ་དང་། སྐྱེས་ནས་མྱོང་འགྱུར་སོགས་སྐབས་འཆོལ་བས་སོ་ཟེར།
第四，关于引满业：是一业只引一生，还是引多生？同样，多业是引一生，还是多业只引多生？有部说：一业除引一生外不引多生，多业不引一生，因为同类分段引生，以及生后受等时机混乱的缘故。
འོ་ན་རྒྱལ་པོ་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པའི་མདོ་ལས། མ་འགག་པ་བདག་ཝ་ར་ཎ་སིར། སྐྱེས་བུ་དབུལ་པོ་རྩྭ་ཐུ་བ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པ་ན། རང་སངས་རྒྱས་སྟེང་གནས་ཞེས་བྱ་
那么，《王实相应经》中说："我未被阻断时，在瓦拉纳西成为一个贫穷的割草人，供养了名为上住或
3-146b
བའམ། སྤྱི་གཙུག་མེ་ཏོག་ཏ་ཀ་ར་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བསོད་སྙོམས་ཕུལ་ཏེ། དེ་གཅིག་པུས་རྣམ་པར་སྨིན་པས་ལན་བདུན་པར་རྩ་གསུམ་གྱི་ལྷ་རྣམས་དང་། ལན་བདུན་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་རྒྱལ་དུ་གྱུར་པ་ནས་ད་ལྟ་ཤཱཀྱའི་ཕྱུགས་པོའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པའི་བར་དུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་དང་འགལ་ལོ་ཞེ་ན་མི་འགལ་ཏེ།
顶花如塔迦罗的独觉尊者，仅凭此一业的异熟，七次成为三十三天众，七次成为转轮圣王，直至今生生为释迦族富人。"这与前说相违吗？不相违。
བསོད་ནམས་དེས་བདེ་འགྲོའི་འབྱོར་པ་རྙེད་ནས་སྐྱེ་བ་དྲན་ཏེ་ཡང་བསོད་ནམས་བྱས་པས་ཏེ། དོང་ཚེ་གཅིག་ལན་དུ་མར་བསྒྱུར་བས་ཕྱུགས་པོར་གྱུར་པ་ན། དོང་ཚེ་གཅིག་གིས་ཕྱུགས་པོར་གྱུར་ཏོ། །ཞེས་པ་ལྟར་རོ། །ཡང་ན་བསོད་སྙོམས་ཕུལ་བ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དགའ་དང་ཡི་རང་སོགས་སེམས་པའི་ལས་དུ་མ་ཡོད་པའི་དེའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ་ཟེར།
因为以那福德获得善趣福报后，忆起前世又作善业，正如说："一枚钱币多次转换后成为富人，则是一枚钱币使其富裕。"或者说，依靠供养食物而产生欢喜、随喜等多种思业，这些结果是那些业的果报。
འཕེན་བྱེད་གཅིག་གིས་འཕངས་པས་རིས་མཐུན་དེའི་ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་ཡོངས༷་སུ་རྫོགས༷་པར་བྱེ༷ད་པ༷་ནི་ལས་དུ༷་མ༷་ཡོད་པ་ཡི༷ན་ཏེ། སྐྱ་རིས་རི་མོ་གཅིག་གིས་བྱས་ནས་ཚོན་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ལྟར། མིར་མཚུངས་ཀྱང་གཟུགས་སྟོབས་འབྱོར་སོགས་ཐ་དད་པ་བཞིན་ནོ། །
由一种引业引生后，使该同类特殊法圆满的是多种业，就像先用铅笔画出线条，然后用各种颜色完成[画作]一样；也如同同为人类，但形貌、力量、财富等各不相同。
དེས་ན་འཕེན་རྫོགས་དགེ་མི་དགེའི་མུ་བཞི་སྟེ། དང་པོ་འཕེན་བྱེད་དགེ་ལ་རྫོགས་བྱེད་མི་དགེ་བ་ནི་མི་དབུལ་པོ་སོགས་དང་། གཉིས་པ་ཆོས་རྒྱལ་གཤིན་རྗེ་དང་། གསུམ་པ་ལྷའི་དབང་པོ་དང་། བཞི་པ་མནར་མེད་ལྟ་བུའོ། །
因此，引满业有善不善四种情况：第一，引业善而满业不善，如贫穷的人等；第二，法王阎罗；第三，天帝；第四，无间地狱众生。
མདོ་སྡེ་པ་དང་ཐེག་པ་གོང་མ་དག་ནི། ལས་གཅིག་གིས་སྐྱེ་བ་དུ་མ་འཕེན་པ་མདོ་ལས་བཤད་པ་དང་། གཅིག་གིས་གཅིག་འཕེན་པའང་ཡོད་དོ་ཞེས་པ་འདི་འདོད་དོ། །
经部师和上乘者则认为，经中说一业引多生，也有一业引一生的情况。
སེམ༷ས་མེ༷ད་སྙོམས༷་པར༷་འཇུག༷་པ༷་གཉིས་པོ་དག༷་
两种无心定
3-147a
འཕེན༷་བྱེ༷ད་མ༷་ཡི༷ན་ཏེ་དེ་དག་ལ་སེམས་མེད་པས་སེམས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་མི་འབྱུང་བའི་ལས་ནི་སྟོབས་ཆུང་བས་ཚེ་རིང་ལྷ་སོགས་དེའི་འཕེན་བྱེད་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་དང་སྲིད་རྩེའི་སྙོམས་འཇུག་ཡིན་པས་སོ། །
不是引业，因为它们没有心，不与思心所同时生起的业力较弱，所以长寿天等的引业是第四禅定和有顶定。
རང་གི་སྙོམས་འཇུག་ནི་རྫོགས་བྱེད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་དེས་དེ་ཐོབ་ཅེས་སོ། །
说"以自己的定"是指满业方面，因为通过它而获得彼。
དགེ་མི་དགེའི་ཐོབ༷་པ༷འང༷་ལས་དང་ལྷན་ཅིག་ཡིན་ཀྱང་འཕེན་བྱེད་ནི་མིན༷་ཏེ། ལས་དང་ཐོབ་པ་འབྲས་བུ་མི་གཅིག་ལ། ཐོབ་པ་ལ་སེམས་པ་མེད་པས་ཞར་བྱུང་དང་། ཤིང་གི་ཤུན་པ་ལྟར་ལས་དང་ཐོབ་པ་ཐ་དད་པས་སོ། །
善不善的得虽然与业同时，但它们不是引业，因为业和得果不同，得无思心所而是附带产生，且业和得如树皮一样是各别的。
འོན་ཀྱང་དགེ་མི་དགེའི་ཐོབ་པ་ཟག་བཅས་དེ་རྫོགས་བྱེད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱེ་སྨྲའི་འདོད་པའོ། །
然而，有部认为，善不善的有漏得是满业。
དེ་བཞིན་འཕགས་རྒྱུད་ཀྱི་ཟག་བཅས་ལས་དང་། སྦྱོར་ལམ་བཞིའང་རྫོགས་བྱེད་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།
同样，圣者相续中的有漏业和四加行道也只是满业。


 །
各别
གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ལ། སྤང་བྱ་སྒྲིབ་པ་བཤད་པ། བླང་བྱ་བསོད་ནམས་བཤད་པ། ཞར་བྱུང་ལས་ཕལ་པ་བཤད་པ་དང་གསུམ།
说所断障
དང་པོ་ལ། སྒྲིབ་གསུམ་སྤྱིར་བསྟན་པ། ལས་སྒྲིབ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས།
总说三障
དང་པོ། མདོ་ལས། ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་སྒྲིབ་པ་གསུམ་བཤད་པ་ལ། མ། ཕ། དགྲ་བཅོམ་བསད་པ། དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་ལ་ངན་སེམས་ཀྱིས་ཁྲག་འབྱིན་པ་སྟེ། སྐྱེ་བ་ཕྱི་མ་ཁོ་ནར་དམྱལ་བར་འགྲོ་བ་ལ། ལས་དང་། འགྲོ་བ་གཞན་གྱིས་བར་རམ་མཚམས་བཅད་པར་མི་ནུས་པས་མཚ༷མས་མེ༷ད་པ༷འི༷་ལ༷ས་རྣམ༷ས་ནི་ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་དང༷་། ཉོན༷་མོང༷ས་པ་ཤས༷་ཆེན༷་པོ་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་
3-147b
པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ཤས་ཆེ་བ་དང་། རྣོ་བ་གཉིས་ལས། དང་པོ་ནི། རྒྱུན་ཆགས་སུ་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ཆུང་ངུ་ལས་འབྲིང་དང་། འབྲིང་ལས་ཆེན་པོ་རྒྱུན་མི་ཆད་པར། གཉེན་པོས་སྤོང་བའི་སྐབས་མི་རྙེད་པས་སྒྲིབ་པར་བཞག་གོ། གཉིས་པ་དྲག་ཏུ་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་སྤང་སླ་ཕྱིར་སྒྲིབ་གསུམ་གྱི་ནང་དུ་མ་གཏོགས་སོ། །ངན༷་འགྲོ༷་རྣམ་པ་གསུམ་དང༷་། འདུ༷་ཤེས༷་མེ༷ད་པའི༷་སེམ༷ས་ཅ༷ན་རྣམས་དང༷་། སྒྲ༷་མི༷་སྙ༷ན་དུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་སྨིན་སྒྲིབ་པ་སྟེ། སྔར་གྱི་ལས་ཀྱིས་རྒྱུད་ངན་པར་འཕངས་པས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་སྒྲིབ༷་པ་ནི་གསུམ༷་དུ༷་འདོ༷ད་དེ། འཕགས་ལམ་དང་། དྲོ་བ་སོགས་འཕགས་ལམ་གྱི་སྦྱོར་བ་ལ་བསྒྲིབས་པས་སོ། །འོ་ན་ལམ་ཕྲན་པ་དང་། སོར་ཕྲེང་དང་། དགའ་བོ་སོགས་ཉོན་མོངས་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་དེ་དག་ལ་འཕགས་ལམ་མི་སྐྱེ་བར་ཐལ་ཞེ་ན། དེ་དག་ལའང་ཇི་སྲིད་སྒྲིབ་པ་དེ་མ་སྦྱང་བ་དེ་སྲིད་དུ་ལམ་མི་སྐྱེ་བ་ཡིན་ལ། སྐྱེ་བ་ན་ཉོན་མོངས་པ་ཆེན་པོ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །འཕགས་ལམ་ལ་བསྒྲིབས་པས་ཡིན་ན། ཚངས་ཆེན་འདུ་ཤེས་མེད་སྙོམས། སྒོང་སྐྱེས་དྲོད་གཤེར་སྐྱེས། བུད་མེད་དུ་འགྱུར་བ་དང་ཟ་མ་སོགས་དང་། ངན་སོང་གསུམ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་དང་སྲིད་པ་བརྒྱད་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བའི་ལས་རྣམས་ཀྱང་སྒྲིབ་པར་ཐལ། མཚམས་མེད་འཕགས་ལམ་ལ་སྒྲིབ་པའི་ལས་སུ་བཞག་པ་དང་རིགས་པ་མཚུངས་པས་སོ་ཟེར་ན། དེ་དག་ཀྱང་སྒྲིབ་པར་འགྱུར་མོད་ཀྱི་མཚམས་མེད་ཁོ་ནར་སྟོན་པ་ནི།
3-148a
གཞི་འབྲས་བུ་སོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གཞན་ལ་བསྟན་སླ་ཞིང་རང་གིས་ཐ་སྙད་གདགས་སླ་བས་དེ་གསལ་པོར་སྨྲར་བཏུབ་པས་སོ་ཟེར། ཉོན་སྒྲིབ་ལས་སྒྲིབ་རྣམ་སྨིན་སྒྲིབ་སྟེ་གསུམ་སྔ་མ་སྔ་མ་ཐ་ཤལ་ཏེ། ཕྱི་མ་འདྲེན་པ་དང་། འདི་དང་ཕྱི་མ་ལ་ཡང་བསྒྲིབས་པས་སོ་ཟེར་རོ། །
业障各别说
གཉིས་པ་ལ་གཉིས། མཚམས་མེད་པ་ལྔ་བཤད་པ་དང་། འཕྲོས་དོན་དུ་དེ་དང་ཉེ་བ་ལྔ་བཤད་པའོ། །
说无间业
དང་པོ་ལ། སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག །ཞར་བྱུང་གསུམ།
总义
དང་པོ། གནས་རྟེན་གང་དུ་ཡོད་དཔྱད་པ་ནི། མཚ༷མས་མེ༷ད་ནི་བྱང་མིན་པའི་གླིང༷་གསུམ༷་དག༷་ན༷་ཡོ༷ད་ལ། གླིང་གསུམ་གྱི་ཡང་ཟ༷་མ༷་དང་སོ༷གས་ཀྱིས། མ་ནིང་དང་མཚན་གཉིས་ལ༷འང་མཚམས་མེད་འབྱུང་བར་མི༷་འདོ༷ད་དོ༷། །ཅིས་ན་ཕ་མས་དེ་དག་ལ་དབང་པོ་མ་ཚང་བར་སྐྱེད་པ་དང་། བྱམས་པ་ཆུང་བས་ཕན༷་པ་ཆུང་བ་དང༷་། རང་བཞིན་གྱིས་རྒྱུད་ངན་པ་ཞིང་ཚ་སྒོ་ཅན་ལྟར། དེ་དག་ཕ་མ་ལ་ངོ༷་ཚ༷་ཁྲེལ་ཡོད་ཆུང༷་བའི༷་ཕྱིར༷་ཡང་ངོ་། །ངན་སོང་ན་ཕ་གསོད་པ་སོགས་ཡོད་ཀྱང་མཚམས་མེད་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། སྡིག་སེམས་མི་བརྟན་པས་དང་། གཉེན་པོ་ལམ་མེད་པས་སོ། །ལྷ་དང་སྒྲ་མི་སྙན་ན་མེད་དེ་སྡིག་སེམས་ཅན་མིན་པས་སོ། །ཟ་མ་སོགས་དེ་དག་ལ་མཚམས་མེད་མི་འབྱུང་བ་ཅིའི་ཕྱིར་ན། གང་ལ་མཚམས་མེད་མེད་པ་དེ་ལ་སྡོམ་པ་མི་སྐྱེ་བའི་གཏན་ཚིགས་དེའི་ཕྱིར་རོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文翻译：
各别
གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ལ། སྤང་བྱ་སྒྲིབ་པ་བཤད་པ། བླང་བྱ་བསོད་ནམས་བཤད་པ། ཞར་བྱུང་ལས་ཕལ་པ་བཤད་པ་དང་གསུམ།
第二，各别分三：说所断障碍，说所取福德，附带说杂业。
说所断障
དང་པོ་ལ། སྒྲིབ་གསུམ་སྤྱིར་བསྟན་པ། ལས་སྒྲིབ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས།
第一分二：总说三障，别说业障。
总说三障
དང་པོ། མདོ་ལས། ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་སྒྲིབ་པ་གསུམ་བཤད་པ་ལ། མ། ཕ། དགྲ་བཅོམ་བསད་པ། དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་ལ་ངན་སེམས་ཀྱིས་ཁྲག་འབྱིན་པ་སྟེ། སྐྱེ་བ་ཕྱི་མ་ཁོ་ནར་དམྱལ་བར་འགྲོ་བ་ལ། ལས་དང་། འགྲོ་བ་གཞན་གྱིས་བར་རམ་མཚམས་བཅད་པར་མི་ནུས་པས་མཚ༷མས་མེ༷ད་པ༷འི༷་ལ༷ས་རྣམ༷ས་ནི་ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་དང༷་།
第一，经中说：业障、烦恼障和异熟障三种。杀母、杀父、杀阿罗汉、破和合僧、恶心出如来身血，这些在下一生必定入地狱，其他业和生处不能阻断或隔开，所以无间业是业障；
ཉོན༷་མོང༷ས་པ་ཤས༷་ཆེན༷་པོ་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་
烦恼强盛是烦恼障；
3-147b
པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ཤས་ཆེ་བ་དང་། རྣོ་བ་གཉིས་ལས། དང་པོ་ནི། རྒྱུན་ཆགས་སུ་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ཆུང་ངུ་ལས་འབྲིང་དང་། འབྲིང་ལས་ཆེན་པོ་རྒྱུན་མི་ཆད་པར། གཉེན་པོས་སྤོང་བའི་སྐབས་མི་རྙེད་པས་སྒྲིབ་པར་བཞག་གོ། གཉིས་པ་དྲག་ཏུ་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་སྤང་སླ་ཕྱིར་སྒྲིབ་གསུམ་གྱི་ནང་དུ་མ་གཏོགས་སོ། །
其中烦恼强盛和猛烈有二：第一，连续生起的那些，从小而中、从中而大不间断，对治无机会断除，所以立为障碍。第二，猛烈生起的那些，因易断故不归入三障。
ངན༷་འགྲོ༷་རྣམ་པ་གསུམ་དང༷་། འདུ༷་ཤེས༷་མེ༷ད་པའི༷་སེམ༷ས་ཅ༷ན་རྣམས་དང༷་། སྒྲ༷་མི༷་སྙ༷ན་དུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་སྨིན་སྒྲིབ་པ་སྟེ། སྔར་གྱི་ལས་ཀྱིས་རྒྱུད་ངན་པར་འཕངས་པས་སོ། །
三种恶趣、无想有情和北俱卢洲出生者是异熟障，因为前世的业导致其成为劣等相续。
དེ་ལྟར་ན་སྒྲིབ༷་པ་ནི་གསུམ༷་དུ༷་འདོ༷ད་དེ། འཕགས་ལམ་དང་། དྲོ་བ་སོགས་འཕགས་ལམ་གྱི་སྦྱོར་བ་ལ་བསྒྲིབས་པས་སོ། །
如是认为障碍有三种，因为它们障碍圣道和暖等圣道前行。
འོ་ན་ལམ་ཕྲན་པ་དང་། སོར་ཕྲེང་དང་། དགའ་བོ་སོགས་ཉོན་མོངས་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་དེ་དག་ལ་འཕགས་ལམ་མི་སྐྱེ་བར་ཐལ་ཞེ་ན། དེ་དག་ལའང་ཇི་སྲིད་སྒྲིབ་པ་དེ་མ་སྦྱང་བ་དེ་སྲིད་དུ་ལམ་མི་སྐྱེ་བ་ཡིན་ལ། སྐྱེ་བ་ན་ཉོན་མོངས་པ་ཆེན་པོ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །
若问：则兰馱、指鬘和难陀等具有大烦恼者应不生圣道，[答]：他们在未净除障碍之前也不生道，生[道]时已无大烦恼。
འཕགས་ལམ་ལ་བསྒྲིབས་པས་ཡིན་ན། ཚངས་ཆེན་འདུ་ཤེས་མེད་སྙོམས། སྒོང་སྐྱེས་དྲོད་གཤེར་སྐྱེས། བུད་མེད་དུ་འགྱུར་བ་དང་ཟ་མ་སོགས་དང་། ངན་སོང་གསུམ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་དང་སྲིད་པ་བརྒྱད་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བའི་ལས་རྣམས་ཀྱང་སྒྲིབ་པར་ཐལ། མཚམས་མེད་འཕགས་ལམ་ལ་སྒྲིབ་པའི་ལས་སུ་བཞག་པ་དང་རིགས་པ་མཚུངས་པས་སོ་ཟེར་ན།
若问：若因障碍圣道而成，则成为大梵天、无想定、卵生、湿生、转为女人、两性人等、三恶趣、无想有情和第八有的业也应成障碍，因为无间业被立为障碍圣道的业，理由相同；
དེ་དག་ཀྱང་སྒྲིབ་པར་འགྱུར་མོད་ཀྱི་མཚམས་མེད་ཁོ་ནར་སྟོན་པ་ནི།
[答]：那些也会成为障碍，但只说无间业是因为
3-148a
གཞི་འབྲས་བུ་སོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གཞན་ལ་བསྟན་སླ་ཞིང་རང་གིས་ཐ་སྙད་གདགས་སླ་བས་དེ་གསལ་པོར་སྨྲར་བཏུབ་པས་སོ་ཟེར།
从所依、果报等方面容易向他人说明，自己也容易建立名相，因此适合清楚地说明。
ཉོན་སྒྲིབ་ལས་སྒྲིབ་རྣམ་སྨིན་སྒྲིབ་སྟེ་གསུམ་སྔ་མ་སྔ་མ་ཐ་ཤལ་ཏེ། ཕྱི་མ་འདྲེན་པ་དང་། འདི་དང་ཕྱི་མ་ལ་ཡང་བསྒྲིབས་པས་སོ་ཟེར་རོ། །
烦恼障、业障、异熟障三者中，前者比前者更差，因为它们引发后者，且障碍现世和来世。
业障各别说
གཉིས་པ་ལ་གཉིས། མཚམས་མེད་པ་ལྔ་བཤད་པ་དང་། འཕྲོས་དོན་དུ་དེ་དང་ཉེ་བ་ལྔ་བཤད་པའོ། །
第二分二：说五无间业和附带说与之相近的五种。
说无间业
དང་པོ་ལ། སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག །ཞར་བྱུང་གསུམ།
第一分三：总义、别义和附带。
总义
དང་པོ། གནས་རྟེན་གང་དུ་ཡོད་དཔྱད་པ་ནི། མཚ༷མས་མེ༷ད་ནི་བྱང་མིན་པའི་གླིང༷་གསུམ༷་དག༷་ན༷་ཡོ༷ད་ལ། གླིང་གསུམ་གྱི་ཡང་ཟ༷་མ༷་དང་སོ༷གས་ཀྱིས། མ་ནིང་དང་མཚན་གཉིས་ལ༷འང་མཚམས་མེད་འབྱུང་བར་མི༷་འདོ༷ད་དོ༷། །
首先，考察存在于何处及依何者：无间业存在于除北洲外的三洲中，而即使在这三洲，也不认为两性人等，即阴阳人和两性人会产生无间业。
ཅིས་ན་ཕ་མས་དེ་དག་ལ་དབང་པོ་མ་ཚང་བར་སྐྱེད་པ་དང་། བྱམས་པ་ཆུང་བས་ཕན༷་པ་ཆུང་བ་དང༷་། རང་བཞིན་གྱིས་རྒྱུད་ངན་པ་ཞིང་ཚ་སྒོ་ཅན་ལྟར། དེ་དག་ཕ་མ་ལ་ངོ༷་ཚ༷་ཁྲེལ་ཡོད་ཆུང༷་བའི༷་ཕྱིར༷་ཡང་ངོ་། །
为何？因为父母生他们时使其诸根不全，爱心小故利益少，且如同性本恶劣之盐碱地，他们对父母羞愧心小之故。
ངན་སོང་ན་ཕ་གསོད་པ་སོགས་ཡོད་ཀྱང་མཚམས་མེད་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། སྡིག་སེམས་མི་བརྟན་པས་དང་། གཉེན་པོ་ལམ་མེད་པས་སོ། །
恶趣中虽有杀父等行为，但不成为无间业，因为恶心不坚固，且无对治道。
ལྷ་དང་སྒྲ་མི་སྙན་ན་མེད་དེ་སྡིག་སེམས་ཅན་མིན་པས་སོ། །
天界和北俱卢洲没有[无间业]，因为无恶心。
ཟ་མ་སོགས་དེ་དག་ལ་མཚམས་མེད་མི་འབྱུང་བ་ཅིའི་ཕྱིར་ན། གང་ལ་མཚམས་མེད་མེད་པ་དེ་ལ་སྡོམ་པ་མི་སྐྱེ་བའི་གཏན་ཚིགས་དེའི་ཕྱིར་རོ།
为什么两性人等不生无间业？因为无间业不存在的人也不生戒律[这一]理由。


 །མི་སོགས་བློ་གསལ་བས་ཡིན་གྱི། བློ་གསལ་ན་དུད་འགྲོ་ལ་ཡང་འགྱུར་ཏེ། རྟ་ཅང་ཤེས་མ་ལ་ལོག་གཡེམ་མི་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཁ་ཅིག་ཟེར་
3-148b
དབང་པོ་མ་ཚང་བར་སྐྱེ་ཞེས་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པ་སྐྱེ་བའི་སྐལ་ཅན་གྱི་དབང་པོ་ལ་ཟེར་རོ། །ལས་སྒྲིབ་ཀྱི་ལྷག༷་མ༷་ཉོན་མོངས་དང་རྣམ་སྨིན་སྒྲིབ་གཉིས་ནི། འགྲོ༷་བ༷་ལྔ༷་པོ་ཐམས་ཅད་དག༷་ན༷་ཡོད་དོ། །
各别
གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་དགེ་འདུན་དབྱེན་ལ། ངོ་བོ་རྒྱུ། འབྲས་བུ་རྟེན། གནས་གང་དུ། གང་འབྱེད། དབྱེ་བའི་ཚད། ཡུན། ཡུལ་གང་དུ། གང་ཟག་དུ་འབྱེད། དུས་ནམ་གྱི་ཚེ། ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་བཅུ་ལས། དང་པོ། གཞན་ཤེས་སླ་བས་མ་བཤད་ལ། དགེ༷་འདུན༷་དབྱེན༷་ནི༷། དགེ་འདུན་ཕན་ཚུན་ཐུགས་བརྩེ་མི༷་འཕྲོད༷་པའི༷་རང༷་བཞིན༷་དུ་གྱུར་པ་ལྡན༷་པ༷་མ༷་ཡི༷ན་པའི་ཆོས༷་འདུ་བྱེད་རྫས་གྲུབ་ཞིག་ཡོད་དོ་ཞེས་སོ། །དེ་ཡང་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་ཡང་མི༷ན་ལ་ལུང༷་མ་བསྟན༷་པ་མིན༷་པ་མ་བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ནོ། །དེ་ལྟ་བུའི་དབྱེན་དེ༷་དང༷་ཕྱོགས་གཉིས་པའི་དགེ༷་འདུན༷་རྣམས་ཡང༷་དག༷་པར་ལྡན༷་ལ། དེ་མཚམས་མེད་ཀྱི་ལས་ནི་མིན་ནོ། །གཉིས་པ། ལས་ནི་དབྱེན་དེ༷་ཡི༷་རྒྱུ་ཁ༷་ན༷་མ༷་ཐོ༷་བ་དགེ་འདུན་འབྱེད་པར་བྱེད་པའི་རྫུ༷ན་ཏེ་ལས་དེ༷་ད༷ང་འབྱེ༷ད་པོ༷་ལྷས་བྱིན་ལ་སོགས་པ་ཡང༷་དག༷་པར་ལྡན༷་ནོ། །གསུམ་པ་ལ། དངོས་དང་འཕྲོས་དོན་གཉིས། དང་པོ་དབྱེན་གྱི་ལས་དེས་འབྱེད་པ་པོ་དེ་བར་གྱི་བསྐལ༷་པ༷ར་མནར༷་མེ༷ད་པར༷་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བའི་འབྲས་བུ་སྨིན༷་པར་འགྱུ༷ར་རོ། །གཉིས་པ། དབྱེན་གྱིས་མནར་མེད་དུ་སྐྱེ་ལ་མཚམས་མེད་གཞན་གྱིས་དམྱལ་བར་སྐྱེ་ངེས་ཀྱང་མནར་མེད་ཁོ་ནར་མ་ངེས་ཟེར། འོ་ན་མཚམས་མེད་གཉིས་སོགས་བྱས་ན། དམྱལ་བར་ཚེ་གཅིག་ཁོ་ན་ལས་མི་སྐྱེ་ན་
3-149a
ལས་ཆེ་ཆུང་ཁྱད་མེད་དུ་འགྱུར་ལ། ཚེ་གཉིས་སོགས་སུ་སྐྱེ་ན་མཚམས་མེད་དང་། སྐྱེས་ནས་མྱོང་འགྱུར་ཁོ་ན་མིན་པར་ཐལ་ཞེ་ན། བྱེ་སྨྲས། མཚམས་མེད་ལྷག༷་པའི༷་གྲངས་བཞིན་ལུས་གཉིས་འགྱུར་ཆེ་བ་སོགས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནོ༷ད་པའི༷་ལྷག༷་པར༷་འགྱུར༷་ལ། སྔ་མ་འཕེན་བྱེད་དང་ཕྱི་མ་རྫོགས་བྱེད་དོ་ཟེར། མདོ་སྡེ་བ་སོགས་མནར་མེད་དུ་ཡང་ཡང་སྐྱེ་ཡང་སྐྱེ་བ་གཞན་བར་མ་ཆོད་པ་དང་། མདོ་ལས་སྐྱེས་ནས་མྱོང་འགྱུར་དུ་གསུངས་པ་ནི། དང་པོ་རྩོམ་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཟེར་རོ། །བཞི་པ། འབྱེད་པོའང་དགེ༷་སློང༷་ཡིན་པས་ལྟ༷་བ་སྤྱ༷ད་པ་ཚུལ༷་ཁྲིམས་དང་ལྡན༷་པས༷་འབྱེ༷ད་དོ༷། །དེ་ཡང་འབྱེད་པོ་ཁྱིམ་པ་དང་། སྲེད་པ་སྤྱད་པ་དང་། ཚུལ་འཆལ་གྱིས་མིན་ཏེ། སངས་རྒྱས་ལ་འགྲན་པ་ཡིན་པས་དང་། དབང་པོ་རྣོ་བས་དང་། དེ་དག་ལ་དགེ་འདུན་ཡིད་ཆེས་ཤིང་ཚིག་བཙན་དགོས་པས་སོ། །ལྔ་པ། གང་དུ་ན།སངས་རྒྱས་བཞུགས་པའི་གནས་དེ་ལས་གཞན༷་དུ༷འོ༷། །དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་བཞུགས་པར་མངོན་སུམ་དུ་དབྱེ་བར་མི་བཟོད་དེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟི་བརྗིད་མི་བཟོད་པས་སོ། །དྲུག་པ་བྱིས༷་པ༷་རྣམ༷ས་ཞེས་པས་བསྟན་ཏེ། འབྱེད་བྱ་བྱིས་པའི་དགེ་འདུན་རྣམས་ལས་འཕགས་པ་དབྱེ་མི་ནུས་ཏེ། ཆོས་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པས་སངས་རྒྱས་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་འཐོབ་པས་སོ། །ཁ་ཅིག་བཟོད་ཐོབ་ཀྱང་དབྱེ་མི་ནུས་ཟེར་རོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文翻译：
།མི་སོགས་བློ་གསལ་བས་ཡིན་གྱི། བློ་གསལ་ན་དུད་འགྲོ་ལ་ཡང་འགྱུར་ཏེ། རྟ་ཅང་ཤེས་མ་ལ་ལོག་གཡེམ་མི་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཁ་ཅིག་ཟེར་
因人等智慧明晰故[才有无间业]，如果智慧明晰，旁生也会有，如同不与能识别的母马邪淫，有些人这样说。
3-148b
དབང་པོ་མ་ཚང་བར་སྐྱེ་ཞེས་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པ་སྐྱེ་བའི་སྐལ་ཅན་གྱི་དབང་པོ་ལ་ཟེར་རོ། །
"诸根不全而生"是指生起现证的有缘根基的诸根。
ལས་སྒྲིབ་ཀྱི་ལྷག༷་མ༷་ཉོན་མོངས་དང་རྣམ་སྨིན་སྒྲིབ་གཉིས་ནི། འགྲོ༷་བ༷་ལྔ༷་པོ་ཐམས་ཅད་དག༷་ན༷་ཡོད་དོ། །
业障的余者，即烦恼障和异熟障二者，在一切五趣中都存在。
各别
གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་དགེ་འདུན་དབྱེན་ལ། ངོ་བོ་རྒྱུ། འབྲས་བུ་རྟེན། གནས་གང་དུ། གང་འབྱེད། དབྱེ་བའི་ཚད། ཡུན། ཡུལ་གང་དུ། གང་ཟག་དུ་འབྱེད། དུས་ནམ་གྱི་ཚེ། ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་བཅུ་ལས། དང་པོ། གཞན་ཤེས་སླ་བས་མ་བཤད་ལ།
第二，各别中关于破僧，有本质、因、果、所依、何处、所破、破坏程度、时长、何处成、几人破、何时破、有无差别等十种，第一，其他易知故未说。
དགེ༷་འདུན༷་དབྱེན༷་ནི༷། དགེ་འདུན་ཕན་ཚུན་ཐུགས་བརྩེ་མི༷་འཕྲོད༷་པའི༷་རང༷་བཞིན༷་དུ་གྱུར་པ་ལྡན༷་པ༷་མ༷་ཡི༷ན་པའི་ཆོས༷་འདུ་བྱེད་རྫས་གྲུབ་ཞིག་ཡོད་དོ་ཞེས་སོ། །
破僧是指僧团互相不能相亲爱的自性，是一种非相应行法实体。
དེ་ཡང་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་ཡང་མི༷ན་ལ་ལུང༷་མ་བསྟན༷་པ་མིན༷་པ་མ་བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ནོ། །
它既非染污也非无记，而是无覆无记。
དེ་ལྟ་བུའི་དབྱེན་དེ༷་དང༷་ཕྱོགས་གཉིས་པའི་དགེ༷་འདུན༷་རྣམས་ཡང༷་དག༷་པར་ལྡན༷་ལ། དེ་མཚམས་མེད་ཀྱི་ལས་ནི་མིན་ནོ། །
如是破僧与双方僧团确实相应，但它[本身]不是无间业。
གཉིས་པ། ལས་ནི་དབྱེན་དེ༷་ཡི༷་རྒྱུ་ཁ༷་ན༷་མ༷་ཐོ༷་བ་དགེ་འདུན་འབྱེད་པར་བྱེད་པའི་རྫུ༷ན་ཏེ་ལས་དེ༷་ད༷ང་འབྱེ༷ད་པོ༷་ལྷས་བྱིན་ལ་སོགས་པ་ཡང༷་དག༷་པར་ལྡན༷་ནོ། །
第二，业是破僧的因，即破僧的恶行妄语，此业与提婆达多等破坏者确实相应。
གསུམ་པ་ལ། དངོས་དང་འཕྲོས་དོན་གཉིས། དང་པོ་དབྱེན་གྱི་ལས་དེས་འབྱེད་པ་པོ་དེ་བར་གྱི་བསྐལ༷་པ༷ར་མནར༷་མེ༷ད་པར༷་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བའི་འབྲས་བུ་སྨིན༷་པར་འགྱུ༷ར་རོ། །
第三分二：直接和附带。首先，破僧业使破坏者一中劫在无间地狱中感受痛苦果报成熟。
གཉིས་པ། དབྱེན་གྱིས་མནར་མེད་དུ་སྐྱེ་ལ་མཚམས་མེད་གཞན་གྱིས་དམྱལ་བར་སྐྱེ་ངེས་ཀྱང་མནར་མེད་ཁོ་ནར་མ་ངེས་ཟེར།
第二，他们说：破僧导致生无间地狱，而其他无间业虽然确定生地狱，但不一定只在无间地狱。
འོ་ན་མཚམས་མེད་གཉིས་སོགས་བྱས་ན། དམྱལ་བར་ཚེ་གཅིག་ཁོ་ན་ལས་མི་སྐྱེ་ན་
那么，若造两种无间业等，若在地狱中只生一世，
3-149a
ལས་ཆེ་ཆུང་ཁྱད་མེད་དུ་འགྱུར་ལ། ཚེ་གཉིས་སོགས་སུ་སྐྱེ་ན་མཚམས་མེད་དང་། སྐྱེས་ནས་མྱོང་འགྱུར་ཁོ་ན་མིན་པར་ཐལ་ཞེ་ན། བྱེ་སྨྲས། མཚམས་མེད་ལྷག༷་པའི༷་གྲངས་བཞིན་ལུས་གཉིས་འགྱུར་ཆེ་བ་སོགས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནོ༷ད་པའི༷་ལྷག༷་པར༷་འགྱུར༷་ལ། སྔ་མ་འཕེན་བྱེད་དང་ཕྱི་མ་རྫོགས་བྱེད་དོ་ཟེར།
则业的大小无差别；若生两世等，则无间业不仅是生后受业，成何过失？有部回答：无间业增加的数量，会使身体增大两倍等，苦的损害增加，前者是引业，后者是满业。
མདོ་སྡེ་བ་སོགས་མནར་མེད་དུ་ཡང་ཡང་སྐྱེ་ཡང་སྐྱེ་བ་གཞན་བར་མ་ཆོད་པ་དང་། མདོ་ལས་སྐྱེས་ནས་མྱོང་འགྱུར་དུ་གསུངས་པ་ནི། དང་པོ་རྩོམ་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཟེར་རོ། །
经部师等说，在无间地狱中反复出生，但不被其他生处所隔断；经中说"生后受"是就最初开始而言。
བཞི་པ། འབྱེད་པོའང་དགེ༷་སློང༷་ཡིན་པས་ལྟ༷་བ་སྤྱ༷ད་པ་ཚུལ༷་ཁྲིམས་དང་ལྡན༷་པས༷་འབྱེ༷ད་དོ༷། །
第四，破坏者也是比丘，以持见行戒而破坏。
དེ་ཡང་འབྱེད་པོ་ཁྱིམ་པ་དང་། སྲེད་པ་སྤྱད་པ་དང་། ཚུལ་འཆལ་གྱིས་མིན་ཏེ། སངས་རྒྱས་ལ་འགྲན་པ་ཡིན་པས་དང་། དབང་པོ་རྣོ་བས་དང་། དེ་དག་ལ་དགེ་འདུན་ཡིད་ཆེས་ཤིང་ཚིག་བཙན་དགོས་པས་སོ། །
破坏者不是在家人、贪行者和破戒者，因为这是与佛争竞，需要利根，且僧团必须信任他们的话有力量。
ལྔ་པ། གང་དུ་ན།སངས་རྒྱས་བཞུགས་པའི་གནས་དེ་ལས་གཞན༷་དུ༷འོ༷། །
第五，在哪里？在佛住处之外。
དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་བཞུགས་པར་མངོན་སུམ་དུ་དབྱེ་བར་མི་བཟོད་དེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟི་བརྗིད་མི་བཟོད་པས་སོ། །
这是因为在佛住处不敢当面破坏，因为无法忍受佛的威严。
དྲུག་པ་བྱིས༷་པ༷་རྣམ༷ས་ཞེས་པས་བསྟན་ཏེ། འབྱེད་བྱ་བྱིས་པའི་དགེ་འདུན་རྣམས་ལས་འཕགས་པ་དབྱེ་མི་ནུས་ཏེ། ཆོས་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པས་སངས་རྒྱས་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་འཐོབ་པས་སོ། །
第六，"凡夫"一词表明：被破坏的对象是凡夫僧团，而无法破圣者，因为他们已现证法性，对佛具有了知信心。
ཁ་ཅིག་བཟོད་ཐོབ་ཀྱང་དབྱེ་མི་ནུས་ཟེར་རོ།
有些人说即使获得忍位也不能被破坏。


 །བདུན་པ་དབྱེ་བའི་ཚད།
3-149b
དཔེར་ན་ཀོ་ཀ་ལི་ཀ་རྒྱ་མཚོ་བྱིན་སོགས་ལྟ་བུ་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ལས་གཞན་ལྷས་བྱིན་ལྟ་བུ་ལ་སྟོན༷་པ་དང༷་། དེས་བསྟན་པའི་ལམ༷་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བཅས་པ་ལས། གཞན༷་འོ་མ་མི་སྤྱད་པ་དང་། ཤ་སྤང་བ་དང་།ལན་ཚྭ་ལོངས་མི་སྤྱད་པ་དང་། གོས་མ་དྲས་པ་བགོ་བ་དང་། གྲོང་ནང་གི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་འདུག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བསླབ་པའི་ཚིག་ལྔ་བཅས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ༷་བཟོ༷ད་ཅིང་ཡིད་ཆེས་བརྟན་པོར་རྙེད་དེ་དེ་ལྟར་རོ་སྙམ་སྟེ་དང་དུ་ལེན་པ༷་དེའི་ཚེ་ན་བྱེ༷་བ༷འོ༷། །བརྒྱད་པ། ཕྱེ་བ་དེ༷་ནི༷་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ཞག་གཅིག་ལས་རིང་དུ་མི༷་གན༷ས་སོ༷། །དེ༷་ནི༷་ཆོས་ཀྱི་འཁོར༷་ལོ༷འི་དབྱེ༷ན་དུ༷་འདོ༷ད་དེ། ཇི་སྲིད་དུ་དགེ་འདུན་བྱེ་ནས་མ་དུམ་པ་དེ་སྲིད་དུ་སུའི་རྒྱུད་ལའང་ལམ་མི་སྐྱེ་བས་སོ། །དེ་མཚམས་མེད་ཡིན་གྱི་དབྱེན་གཞན་མཚམས་མེད་མིན་ནོ། །དགུ་པ་ལ་དངོས་དང་ཞར་བྱུང་གཉིས། དང་པོ་འཁོར་ལོའི་དབྱེན་དེ་གནས་གང་ན་ཡོད་ན་སངས་རྒྱས་ཉིད་བཞུགས་པ་འཛམ༷་བུའི༷་གླིང༷་ནའོ༷། །གང་ཟག་དགུ༷་སོ༷གས་ཡན་ཆད་ཀྱིས༷་དབྱེ་ན་རུང་སྟེ། དགེ་འདུན་ནི་དགེ་སློང་བཞི་ཡན་ཆད་ཡིན་ལ། ཉུང་མཐའ་ཡང་སངས་རྒྱས་དང་འབྱེད་པོའི་ཕྱོགས་གཉིས་སུ་བཞི་བཞི་དང་འབྱེད་པོ་དང་དགུ་ཚང་དགོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ལ༷ས་ཀྱི༷་དབྱེ༷ན་ནི༷་བྱང་མིན་པའི་གླིང༷་གསུམ༷་ན༷་ཡོད་དེ། དེར་བསྟན་པ་ཡོད་པས་སོ། །ལས་ཀྱི་དབྱེན་དེ༷་ནི༷་མཚམས་ནང་གཅིག་ཏུ་སོ་ཐར་གྱི་ལས་གཞི་གསོ་སྦྱོང་སོགས་མི་
3-150a
མཐུན་པར་སོ་སོར་བྱེད་པ་དེ་ཡང་བཞི་བཞི་སྟེ་བརྒྱ༷ད་དག༷་ཡན༷་ཆ༷ད་ཀྱིས༷་འགྲུབ་སྟེ་འབྱེད་པོ་ལོགས་སུ་མི་དགོས་པས་སོ། །བཅུ་པ་འཁོར་ལོའི་དབྱེན་དེ་དུས་ནམ་འབྱུང་ན་དེའང་སངས་རྒྱས་ནས་ཆོས་འཁོར་བསྐོར་བའི་དུས་དང༷་པོ༷་སྟེ་རིང་པོར་མ་ལོན་པ་ན་འཁོར་ལོའི་དབྱེན་མི་འབྱུང་སྟེ། ཐམས་ཅད་རབ་དགས་བློ་མཐུན་པས་ཤ་གཅིག་པས་དང་། སྐུ་ཚེའི་མཐའ༷་མ་མྱ་ངན་འདའ་བའི་ཚེའང་མིན་ཏེ། སངས་རྒྱས་ལ་དཀོན་འཛིན་དང་། མི་རྟག་པས་སྐྱོ་བར་ཡིད་མཐུན་པས་སོ། །ཇི་སྲིད་བསྟན་པ་ལ་ལྟ་ཚུལ་གྱི་སྐྱོན༷་མ་བྱུང་བའི་སྔ་རོལ་དུའང་མིན་ཏེ་བསྟན་པ་སྐྱོན་མེད་ཡིན་པས་སོ། །མཆོག་ཟུང༷་གཅི༷ག་མ་བྱུང་གི༷་སྔ༷་རོལ༷་དུའང་མིན་ཏེ།བྱེ་བ་རིང་དུ་མི་གནས་ཤིང་། དེ་དག་གིས་བསྡུམ་པ་ཡིན་པ་ལ་སྡུམ་བྱེད་མེད་པས་སོ། །ཐུབ༷་པ༷་ནོངས༷་པ༷་ནའང་མེད་དེ། གང་ལ་འགྲན་ཡུལ་སངས་རྒྱས་མི་བཞུགས་པའི་ཕྱིར་ད༷ང་། མཚ༷མས་ཆེ་ཆུང་སོ་སོར་མ༷་བཅ༷ད་པ༷་དག༷་ཏུ༷་ཡང༷་མིན་ཏེ། མཚམས་གཅིག་ཏུ་དགེ་འདུན་ཕྱེ་བ་ནི་དབྱེན་ཡིན་ན་དེ་མེད་པས་སོ། །དེས་ན་སྐབས་དྲུག་པོ་དེར་འཁོར༷་ལོའི༷་དབྱེན༷་ནི༷་མི༷་འབྱུང༷་ངོ༷་། །འཁོར་ལོའི་དབྱེན་འདི་ཡང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ལ་འབྱུང་བ་མིན་ཏེ། ཉན་ཐོས་པ་དག་གིས་སྔོན་གྱི་ལས་ལ་རག་ལུས་ཏེ། སྟོན་པ་འདིས་སེམས་དཔར་གྱུར་པ་ན་དྲང་སྲོང་མངོན་ཤེས་ལྔ་ལྡན་ཞིག་གི་འཁོར་ཕྱེ་བའི་རྣམ་སྨིན་ཕྱི་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་འཆད་ཀྱང་དེ་དགོངས་པས་བཤད་པ་ཐེག་ཆེན་པ་
3-150b
འདོད་དོ། །
附带
གསུམ་པ་ཞར་བྱུང་ལ། མཚམས་མེད་སྡིག་པ་ལྕི་བའི་རྒྱུ་མཚན། མཚམས་མེད་དུ་འགྱུར་མི་འགྱུར་དཔྱད་པ། མཚམས་མེད་ལ་ཆགས་བྲལ་མི་སྲིད་པའི་ཚུལ། ཞར་ལ་ཟག་བཅས་ཀྱི་དགེ་སྡིག་སྟོབས་གང་ཆེ་བར་བསྟན་པ་བཞི། དང་པོ། ཅིའི་ཕྱིར་ན་ཕ་མ་བསད་པ་སོགས་གསུམ་པོ་ཁོ་ན་མཚམས་མེད་དུ་འགྱུར་གྱི་གསོད་པ་གཞན་མིན་ཞེ་ན། ཕ་མས་རང་ལུས་ཐར་བ་དང་མཐུན་པར་བསྐྱེད་པས་ཕན༷་འདོགས༷་པའི་ཞིང་ཁྱད་པར་ཅན་ཡིན་པ༷་དང༷་། དགྲ་བཅོམ་དང་སངས་རྒྱས་ཡོན༷་ཏན༷་ཞིང༷་ཁྱད་པར་བ་ཡིན་ལ་དེ་བསམ་པས་སྤང༷ས་དང༷་སྦྱོར་བས་མེ༷ད་པར༷་བྱས༷་པའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བཀྲོང་བར་མི་ནུས་ཀྱང་བསམ་པས་སྤངས་ཤིང་སྦྱོར་བས་མེད་པར་བྱ་བར་བརྩམས་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文翻译：
བདུན་པ་དབྱེ་བའི་ཚད།
3-149b
དཔེར་ན་ཀོ་ཀ་ལི་ཀ་རྒྱ་མཚོ་བྱིན་སོགས་ལྟ་བུ་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ལས་གཞན་ལྷས་བྱིན་ལྟ་བུ་ལ་སྟོན༷་པ་དང༷་། དེས་བསྟན་པའི་ལམ༷་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བཅས་པ་ལས། གཞན༷་འོ་མ་མི་སྤྱད་པ་དང་། ཤ་སྤང་བ་དང་།ལན་ཚྭ་ལོངས་མི་སྤྱད་པ་དང་། གོས་མ་དྲས་པ་བགོ་བ་དང་། གྲོང་ནང་གི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་འདུག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བསླབ་པའི་ཚིག་ལྔ་བཅས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ༷་བཟོ༷ད་ཅིང་ཡིད་ཆེས་བརྟན་པོར་རྙེད་དེ་དེ་ལྟར་རོ་སྙམ་སྟེ་དང་དུ་ལེན་པ༷་དེའི་ཚེ་ན་བྱེ༷་བ༷འོ༷། །
第七，破坏的程度。
例如，像柯迦离迦、海施等人，将佛陀以外的[人]如提婆达多视为导师，以及接受他所教导的道路，而非佛陀所制定的，[而是]其他如不食用牛奶、断食肉、不受用盐、穿未缝制的衣服、住于村内的寺庙等五种学处等，对此接受并坚信，认为"确实如此"并主动接纳时，就是破坏[僧团]。
བརྒྱད་པ། ཕྱེ་བ་དེ༷་ནི༷་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ཞག་གཅིག་ལས་རིང་དུ་མི༷་གན༷ས་སོ༷། །དེ༷་ནི༷་ཆོས་ཀྱི་འཁོར༷་ལོ༷འི་དབྱེ༷ན་དུ༷་འདོ༷ད་དེ། ཇི་སྲིད་དུ་དགེ་འདུན་བྱེ་ནས་མ་དུམ་པ་དེ་སྲིད་དུ་སུའི་རྒྱུད་ལའང་ལམ་མི་སྐྱེ་བས་སོ། །དེ་མཚམས་མེད་ཡིན་གྱི་དབྱེན་གཞན་མཚམས་མེད་མིན་ནོ། །
第八，那破坏自然只能维持一天而不会更长。这被认为是法轮的破坏，因为只要僧团破裂未和合，任何人的相续中都不会生起圣道。这是无间罪，而其他破坏不是无间罪。
དགུ་པ་ལ་དངོས་དང་ཞར་བྱུང་གཉིས། དང་པོ་འཁོར་ལོའི་དབྱེན་དེ་གནས་གང་ན་ཡོད་ན་སངས་རྒྱས་ཉིད་བཞུགས་པ་འཛམ༷་བུའི༷་གླིང༷་ནའོ༷། །གང་ཟག་དགུ༷་སོ༷གས་ཡན་ཆད་ཀྱིས༷་དབྱེ་ན་རུང་སྟེ། དགེ་འདུན་ནི་དགེ་སློང་བཞི་ཡན་ཆད་ཡིན་ལ། ཉུང་མཐའ་ཡང་སངས་རྒྱས་དང་འབྱེད་པོའི་ཕྱོགས་གཉིས་སུ་བཞི་བཞི་དང་འབྱེད་པོ་དང་དགུ་ཚང་དགོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །
第九分直接和附带两部分。首先，法轮的破坏存在于何处？存在于佛陀亲自住世的瞻部洲。九人以上可以破坏，因为僧团是四位比丘以上，最少也需要佛陀一方和破坏者一方各四人，加上破坏者本人共九人。
གཉིས་པ་ལ༷ས་ཀྱི༷་དབྱེ༷ན་ནི༷་བྱང་མིན་པའི་གླིང༷་གསུམ༷་ན༷་ཡོད་དེ། དེར་བསྟན་པ་ཡོད་པས་སོ། །ལས་ཀྱི་དབྱེན་དེ༷་ནི༷་མཚམས་ནང་གཅིག་ཏུ་སོ་ཐར་གྱི་ལས་གཞི་གསོ་སྦྱོང་སོགས་མི་
第二，羯磨破坏存在于除北洲外的三洲中，因为那里有佛法。羯磨破坏是指在同一界域内别解脱的羯磨基础如布萨等不和合而分别进行，而这需要
3-150a
མཐུན་པར་སོ་སོར་བྱེད་པ་དེ་ཡང་བཞི་བཞི་སྟེ་བརྒྱ༷ད་དག༷་ཡན༷་ཆ༷ད་ཀྱིས༷་འགྲུབ་སྟེ་འབྱེད་པོ་ལོགས་སུ་མི་དགོས་པས་སོ། །
各四人，即八人以上才能完成，不需要单独的破坏者。
བཅུ་པ་འཁོར་ལོའི་དབྱེན་དེ་དུས་ནམ་འབྱུང་ན་དེའང་སངས་རྒྱས་ནས་ཆོས་འཁོར་བསྐོར་བའི་དུས་དང༷་པོ༷་སྟེ་རིང་པོར་མ་ལོན་པ་ན་འཁོར་ལོའི་དབྱེན་མི་འབྱུང་སྟེ། ཐམས་ཅད་རབ་དགས་བློ་མཐུན་པས་ཤ་གཅིག་པས་དང་། སྐུ་ཚེའི་མཐའ༷་མ་མྱ་ངན་འདའ་བའི་ཚེའང་མིན་ཏེ། སངས་རྒྱས་ལ་དཀོན་འཛིན་དང་། མི་རྟག་པས་སྐྱོ་བར་ཡིད་མཐུན་པས་སོ། །
第十，法轮的破坏什么时候发生？佛成道后初转法轮不久时不会发生法轮破坏，因为所有人都极为喜悦，意见一致如同一体；佛寿命终时涅槃时也不会，因为对佛生起珍贵想和因无常而生起厌离时意见一致。
ཇི་སྲིད་བསྟན་པ་ལ་ལྟ་ཚུལ་གྱི་སྐྱོན༷་མ་བྱུང་བའི་སྔ་རོལ་དུའང་མིན་ཏེ་བསྟན་པ་སྐྱོན་མེད་ཡིན་པས་སོ། །མཆོག་ཟུང༷་གཅི༷ག་མ་བྱུང་གི༷་སྔ༷་རོལ༷་དུའང་མིན་ཏེ།བྱེ་བ་རིང་དུ་མི་གནས་ཤིང་། དེ་དག་གིས་བསྡུམ་པ་ཡིན་པ་ལ་སྡུམ་བྱེད་མེད་པས་སོ། །
教法中还未出现见解过失之前也不会发生，因为教法是无过失的。在最胜双友[舍利弗、目犍连]出现前也不会，因为破坏不会长时间存在，而需要他们来调和，[若他们不在则]没有调和者。
ཐུབ༷་པ༷་ནོངས༷་པ༷་ནའང་མེད་དེ། གང་ལ་འགྲན་ཡུལ་སངས་རྒྱས་མི་བཞུགས་པའི་ཕྱིར་ད༷ང་། མཚ༷མས་ཆེ་ཆུང་སོ་སོར་མ༷་བཅ༷ད་པ༷་དག༷་ཏུ༷་ཡང༷་མིན་ཏེ། མཚམས་གཅིག་ཏུ་དགེ་འདུན་ཕྱེ་བ་ནི་དབྱེན་ཡིན་ན་དེ་མེད་པས་སོ། །དེས་ན་སྐབས་དྲུག་པོ་དེར་འཁོར༷་ལོའི༷་དབྱེན༷་ནི༷་མི༷་འབྱུང༷་ངོ༷་། །
佛涅槃后也不会发生，因为没有可与之竞争的对象佛陀住世；在未区分大小界域处也不会，因为破坏是在一个界域内分裂僧团，而此处无界域。因此，在这六个时期都不会发生法轮破坏。
འཁོར་ལོའི་དབྱེན་འདི་ཡང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ལ་འབྱུང་བ་མིན་ཏེ། ཉན་ཐོས་པ་དག་གིས་སྔོན་གྱི་ལས་ལ་རག་ལུས་ཏེ། སྟོན་པ་འདིས་སེམས་དཔར་གྱུར་པ་ན་དྲང་སྲོང་མངོན་ཤེས་ལྔ་ལྡན་ཞིག་གི་འཁོར་ཕྱེ་བའི་རྣམ་སྨིན་ཕྱི་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་འཆད་ཀྱང་དེ་དགོངས་པས་བཤད་པ་ཐེག་ཆེན་པ་
这种法轮破坏也不是对所有佛陀都会发生。声闻部派说这取决于前世业，我们的导师在做菩萨时曾破坏一位具有五神通的仙人的眷属，这是那个后果的异熟。大乘者认为这是意趣说[非实事]。
3-150b
འདོད་དོ། །
附带
གསུམ་པ་ཞར་བྱུང་ལ། མཚམས་མེད་སྡིག་པ་ལྕི་བའི་རྒྱུ་མཚན། མཚམས་མེད་དུ་འགྱུར་མི་འགྱུར་དཔྱད་པ། མཚམས་མེད་ལ་ཆགས་བྲལ་མི་སྲིད་པའི་ཚུལ། ཞར་ལ་ཟག་བཅས་ཀྱི་དགེ་སྡིག་སྟོབས་གང་ཆེ་བར་བསྟན་པ་བཞི། དང་པོ། ཅིའི་ཕྱིར་ན་ཕ་མ་བསད་པ་སོགས་གསུམ་པོ་ཁོ་ན་མཚམས་མེད་དུ་འགྱུར་གྱི་གསོད་པ་གཞན་མིན་ཞེ་ན། ཕ་མས་རང་ལུས་ཐར་བ་དང་མཐུན་པར་བསྐྱེད་པས་ཕན༷་འདོགས༷་པའི་ཞིང་ཁྱད་པར་ཅན་ཡིན་པ༷་དང༷་།
第三，附带有四点：无间罪重的原因，考察何为无间罪，无间罪不可能离贪的方式，附带说明有漏善恶业何者力大。
第一，为什么杀父母等三者成为无间罪，而其他杀人不是？因为父母产生了与解脱相应的自己身体，是施恩的特殊福田；
དགྲ་བཅོམ་དང་སངས་རྒྱས་ཡོན༷་ཏན༷་ཞིང༷་ཁྱད་པར་བ་ཡིན་ལ་དེ་བསམ་པས་སྤང༷ས་དང༷་སྦྱོར་བས་མེ༷ད་པར༷་བྱས༷་པའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བཀྲོང་བར་མི་ནུས་ཀྱང་བསམ་པས་སྤངས་ཤིང་སྦྱོར་བས་མེད་པར་བྱ་བར་བརྩམས་པས་སོ།
阿罗汉和佛是功德的特殊福田，在思想上放弃他们，在行动上使他们不复存在。虽然无法杀死如来，但在思想上放弃并在行动上尝试使其不复存在。


 །གཉིས་པ། གལ་ཏེ་ཕ་མ་མཚན་འགྱུར་བ་བསད་ན་ཕ་མ་བསད་པའི་མཚམས་མེད་དུ་འགྱུར་རམ་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། ཕ་མ་གཉིས་ཀྱི་མཚ༷ན་ནི༷་གཞན༷་དུ༷་གྱུར༷་ཀྱང༷་མཚམས་མེད་དུ་འགྱུར༷་ཏེ་རང་ལུས་ཁྱད་པར་ཅན་བསྐྱེད་པའི་ཕ་མའི་བྱ་བ་བྱས་ཟིན་པས་སོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཕ་ཡང་མིན་ལ་དགྲ་བཅོམ་པ་མིན་པའི་སྐྱེས་བུ་ཞིག་བསད་ན་མཚམས་མེད་པའི་ཉེས་པས་རེག་པར་འགྱུར་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན་ཡོད་དེ། མ་མཚན་གྱུར་པ་བསད་ན་མཚམས་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་པ་སོགས་སོ། །སྤུན་གྱིས་སྤུན་མངག་སྟེ་ཁྱོད་ཁོ་ནས་ཕ་མ་སོད་ཅིག་ཅེས་པར་བསྒོ་ཞིང་། དེའང་བསད་ན་གཉིས་ཀ་
3-151a
མཚམས་མེད་དང་དེས་གཞན་ལ་གསོད་དུ་བཅུག་ན་ཕྱི་མར་མཚམས་མེད་ཀྱི་ལས་དང་ལྡན་ལ་སྔ་མར་མི་ཐོབ་ཅེས་སོ། །མ་བུད་མེད་གཞན་དུ་འདུ་ཤེས་པས་བསད་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་མིན་ན་མཚམས་མེད་མིན་ཟེར། གལ་ཏེ་བུད་མེད་གཞན་གྱི་ནུར་ནུར་པོ་གཞན་གྱི་མངལ་དུ་བླུག་ནས་གཞན་དེའི་མངལ་དུ་སྐྱེ་ན་དེ་གང་བསད་ན་མཚམས་མེད་དུ་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། དང་པོ་ག༷ང་གི༷་ཟླ༷་མཚ༷ན་ལ༷ས་བྱུ༷ང་བ་དེ་ཉིད་མ༷་ཡིན་ཏེ་ལུས་སྐྱེད་པའི་གཙོ་བོ་ཡིན་པས་སོ། །གཉིས་པ་དེ་ཙམ་གཙོ་བོ་མིན་ཡང་གསོ་ཞིང་སྐྱེད་པས་མ་དང་འདྲ་བར་མ་ལ་ཞུ་བའི་བྱ་བ་རྣམས་ཞུ་དགོས་སོ། །ཕ་མ་ལ་གསོད་པའི་སྦྱོར་བ་བྱས་ནས་གཞན་བསད་པ་དང་། གཞན་ལ་སྦྱོར་བ་བྱས་ནས་མ་བསད་པ་མཚམས་མེད་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། མཚམས་མེད་གང་ལ་སྦྱོར་བ་བྱས་པ་དེ་ཉིད་ལ་དངོས་པོ་རྫོགས་དགོས་པས་སོ། །མཚོན་ཐབས་གཅིག་གིས་མ་དང་སེམས་ཅན་གཞན་ཞིག་བསད་ན་མཚམས་མེད་དང་སྲོག་གཅོད་འབའ་ཞིག་པའི་ལས་གཉིས་ཡིན་ལ་རིག་བྱེད་ནི་མཚམས་མེད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཁོ་ན་སྟེ། དེ་ཉིད་སྟོབས་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཟེར། དབྱངས་སྒྲོགས་ན་རེ། རིག་བྱེད་རྡུལ་ཕྲན་བསགས་པ་ཡིན་པས་རྡུལ་ལ་ལ་མཚམས་མེད་ལ་ལ་སྲོག་གཅོད་འབའ་ཞིག་པའི་རིག་བྱེད་ཡིན་ནོ་ཟེར་རོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་མིན་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་དགྲ་བཅོམ་བསད་ཀྱང་མཚམས་མེད་ཡིན་ཏེ། འདི་བསད་དོ་སྙམ་དུ་རྟེན་ངེས་པར་བཟུང་བས་སོ། །ཕ་དགྲ་བཅོམ་སོགས་བསད་ན་རྟེན་གཅིག་ཡིན་པས་མཚམས་མེད་གཅིག་ཡིན་ཟེར། ལུང་རྣམ་འབྱེད་ལས། 
3-151b
རྒྱལ་བུ་སྐྲ་ཅན་གྱིས་ཕ་ཨུ་ཏྲ་ཡ་ན་དགྲ་བཅོམ་བསད་པ་ལ། སོང་ལ་ཁྱོད་ཀྱིས་མཚམས་མེད་པ་གཉིས་བྱས་ཏེ། ཕ་བསད་པ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་བསད་པའོ། །ཞེས་སྨྲོས་ཤིག་ཅེས་ཕས་སྤྲིང་བ་དེ་ཅི་ཞེ་ན། མཚམས་མེད་པའི་རྒྱུ་གཉིས་ཀྱིས་མཚམས་མེད་བྱས་ཞེའམ། ཡང་ན་སྒོ་གཉིས་ནས་སྤྱོས་པ་ཡིན་གྱི་མཚམས་མེད་གཅིག་ལས་མེད་ཟེར་ཀྱང་དཔྱད། སངས༷་རྒྱས༷་བཀྲོང་འདོད་མིན་པར་བརྡེག༷་པ༷ར་སེམ༷ས་པས་མཚོན་བསྣུན་པ་ལ༷་མཚམས་མེད་མིན༷་ཏེ་སྲོག་གཅོད་པའི་བསམ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་མཚོན་བསྣུན༷་དུས་དགྲ་བཅོམ་མིན་ལ་དེ་འོ༷ག་དགྲ༷་བཅོ༷མ་པ༷་ཐོབ་ནས་གྲོངས་ཀྱང་དེ་ལ༷་མཚམས་མེད་མིན༷་ཏེ་དེས་དེ་ལ་སྦྱོར་བ་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ། མཚ༷མས་མེ༷ད་ཀྱི་དངོས་ལྟ་ཅི་སྦྱོར༷་བ༷་བྱས༷་པ༷་དེ་མ་སྤང་བར་འབྲས་བུ་ཐོབ་བམ་ཞེ་ན། དེ་ལ༷་འདོ༷ད་ཆགས༷་བྲལ༷་བའི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་ཕྱི་མ་གཉིས་ཀྱི་འབྲས༷་བུ་ཐོབ་པ་མི༷་སྲི༷ད་དོ༷། །མཚམས་མེད་མིན་པའི་ལས་ལམ་གཞན་གྱི་སྦྱོར་བ་བྱས་པ་ལ་འཕགས་ལམ་སྐྱེ། འཕགས་ལམ་སྐྱེས་པ་ལ་སྦྱོར་བ་དེའི་ལས་ལམ་མི་སྐྱེ་སྟེ། རྔོན་པས་འཚོ་བའང་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་རྒྱུན་ཞུགས་ལ་བཀོད་པར་གསུངས་པས་མཚམས་མེད་ལས་གཞན་པའི་ལས་ཀྱིས་ཆགས་བྲལ་དང་འབྲས་བུ་ལ་གེགས་སུ་འགྱུར་བ་མིན་ནོ། །ཞེའོ། །ཐེག་ཆེན་པ་ལྟར་ན་མཚམས་མེད་བྱས་པས་ཀྱང་འབྲས་བུ་ཐོབ་སྟེ། མ་སྐྱེས་དགྲ་དགྲ་བཅོམ་ཐོབ་པར་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文翻译：
།གཉིས་པ། གལ་ཏེ་ཕ་མ་མཚན་འགྱུར་བ་བསད་ན་ཕ་མ་བསད་པའི་མཚམས་མེད་དུ་འགྱུར་རམ་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། ཕ་མ་གཉིས་ཀྱི་མཚ༷ན་ནི༷་གཞན༷་དུ༷་གྱུར༷་ཀྱང༷་མཚམས་མེད་དུ་འགྱུར༷་ཏེ་རང་ལུས་ཁྱད་པར་ཅན་བསྐྱེད་པའི་ཕ་མའི་བྱ་བ་བྱས་ཟིན་པས་སོ། །
第二，如果杀了性别改变的父母，会成为杀父母的无间罪吗？即使父母二人的性别改变了，也成为无间罪，因为他们已经完成了产生殊胜自身的父母之事。
དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཕ་ཡང་མིན་ལ་དགྲ་བཅོམ་པ་མིན་པའི་སྐྱེས་བུ་ཞིག་བསད་ན་མཚམས་མེད་པའི་ཉེས་པས་རེག་པར་འགྱུར་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན་ཡོད་དེ། མ་མཚན་གྱུར་པ་བསད་ན་མཚམས་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་པ་སོགས་སོ། །
由此，若杀非父亦非阿罗汉的人，是否有可能触犯无间罪？有，如说"若杀性别改变的母亲，成为无间罪"等。
སྤུན་གྱིས་སྤུན་མངག་སྟེ་ཁྱོད་ཁོ་ནས་ཕ་མ་སོད་ཅིག་ཅེས་པར་བསྒོ་ཞིང་། དེའང་བསད་ན་གཉིས་ཀ་
如果兄弟派遣兄弟，命令说："唯有你杀父母"，若他杀了，两人
3-151a
མཚམས་མེད་དང་དེས་གཞན་ལ་གསོད་དུ་བཅུག་ན་ཕྱི་མར་མཚམས་མེད་ཀྱི་ལས་དང་ལྡན་ལ་སྔ་མར་མི་ཐོབ་ཅེས་སོ། །
都犯无间罪；若他让他人杀，则后者有无间业，而前者不得[无间罪]。
མ་བུད་མེད་གཞན་དུ་འདུ་ཤེས་པས་བསད་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་མིན་ན་མཚམས་མེད་མིན་ཟེར།
有人说，若误认母亲为其他女人而杀，若[母亲]不是阿罗汉，则不是无间罪。
གལ་ཏེ་བུད་མེད་གཞན་གྱི་ནུར་ནུར་པོ་གཞན་གྱི་མངལ་དུ་བླུག་ནས་གཞན་དེའི་མངལ་དུ་སྐྱེ་ན་དེ་གང་བསད་ན་མཚམས་མེད་དུ་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། དང་པོ་ག༷ང་གི༷་ཟླ༷་མཚ༷ན་ལ༷ས་བྱུ༷ང་བ་དེ་ཉིད་མ༷་ཡིན་ཏེ་ལུས་སྐྱེད་པའི་གཙོ་བོ་ཡིན་པས་སོ། །
如果把一个女人的受精卵放入另一个女人的子宫，在另一女人子宫中出生，那么杀哪一个才构成无间罪？最初，谁的月经中产生[受精卵]，她就是母亲，因为她是产生身体的主要[因素]。
གཉིས་པ་དེ་ཙམ་གཙོ་བོ་མིན་ཡང་གསོ་ཞིང་སྐྱེད་པས་མ་དང་འདྲ་བར་མ་ལ་ཞུ་བའི་བྱ་བ་རྣམས་ཞུ་དགོས་སོ། །
第二，虽然[代孕者]不是那么主要，但因为她养育抚养，与母亲相似，应该向她请示向母亲请示的各种事情。
ཕ་མ་ལ་གསོད་པའི་སྦྱོར་བ་བྱས་ནས་གཞན་བསད་པ་དང་། གཞན་ལ་སྦྱོར་བ་བྱས་ནས་མ་བསད་པ་མཚམས་མེད་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། མཚམས་མེད་གང་ལ་སྦྱོར་བ་བྱས་པ་དེ་ཉིད་ལ་དངོས་པོ་རྫོགས་དགོས་པས་སོ། །
若为杀父母而预备却杀了他人，或为杀他人而预备却杀了母亲，不构成无间罪，因为无间罪必须对预备杀害的对象完成实事。
མཚོན་ཐབས་གཅིག་གིས་མ་དང་སེམས་ཅན་གཞན་ཞིག་བསད་ན་མཚམས་མེད་དང་སྲོག་གཅོད་འབའ་ཞིག་པའི་ལས་གཉིས་ཡིན་ལ་རིག་བྱེད་ནི་མཚམས་མེད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཁོ་ན་སྟེ། དེ་ཉིད་སྟོབས་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཟེར།
若以一种武器杀了母亲和另一个众生，则是无间罪和单纯杀生业两种，而表业只归属于无间罪，因为它力量更大，有人这样说。
དབྱངས་སྒྲོགས་ན་རེ། རིག་བྱེད་རྡུལ་ཕྲན་བསགས་པ་ཡིན་པས་རྡུལ་ལ་ལ་མཚམས་མེད་ལ་ལ་སྲོག་གཅོད་འབའ་ཞིག་པའི་རིག་བྱེད་ཡིན་ནོ་ཟེར་རོ། །
音声论师说：表业是微尘积聚，有些微尘是无间罪的表业，有些是单纯杀生的表业。
དགྲ་བཅོམ་པ་མིན་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་དགྲ་བཅོམ་བསད་ཀྱང་མཚམས་མེད་ཡིན་ཏེ། འདི་བསད་དོ་སྙམ་དུ་རྟེན་ངེས་པར་བཟུང་བས་སོ། །
即使以非阿罗汉想杀了阿罗汉，也是无间罪，因为确定了"杀此人"的所依。
ཕ་དགྲ་བཅོམ་སོགས་བསད་ན་རྟེན་གཅིག་ཡིན་པས་མཚམས་མེད་གཅིག་ཡིན་ཟེར། ལུང་རྣམ་འབྱེད་ལས།
有人说若杀阿罗汉父亲等，因为所依是一，所以是一个无间罪。《律分别》中：
3-151b
རྒྱལ་བུ་སྐྲ་ཅན་གྱིས་ཕ་ཨུ་ཏྲ་ཡ་ན་དགྲ་བཅོམ་བསད་པ་ལ། སོང་ལ་ཁྱོད་ཀྱིས་མཚམས་མེད་པ་གཉིས་བྱས་ཏེ། ཕ་བསད་པ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་བསད་པའོ། །ཞེས་སྨྲོས་ཤིག་ཅེས་ཕས་སྤྲིང་བ་དེ་ཅི་ཞེ་ན། མཚམས་མེད་པའི་རྒྱུ་གཉིས་ཀྱིས་མཚམས་མེད་བྱས་ཞེའམ། ཡང་ན་སྒོ་གཉིས་ནས་སྤྱོས་པ་ཡིན་གྱི་མཚམས་མེད་གཅིག་ལས་མེད་ཟེར་ཀྱང་དཔྱད།
王子发髻杀了阿罗汉父亲邬多衍那，[父]派人传话说："去告诉他，你造了两种无间罪：杀父和杀阿罗汉。"这是什么意思？有人解释说这是以两种无间罪因造无间罪，或者是从两个方面说，实际只有一个无间罪，但需要考察。
སངས༷་རྒྱས༷་བཀྲོང་འདོད་མིན་པར་བརྡེག༷་པ༷ར་སེམ༷ས་པས་མཚོན་བསྣུན་པ་ལ༷་མཚམས་མེད་མིན༷་ཏེ་སྲོག་གཅོད་པའི་བསམ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །
若不想杀佛而只想打击，用武器刺伤，不是无间罪，因为没有杀生的意图。
དེ་བཞིན་དུ་མཚོན་བསྣུན༷་དུས་དགྲ་བཅོམ་མིན་ལ་དེ་འོ༷ག་དགྲ༷་བཅོ༷མ་པ༷་ཐོབ་ནས་གྲོངས་ཀྱང་དེ་ལ༷་མཚམས་མེད་མིན༷་ཏེ་དེས་དེ་ལ་སྦྱོར་བ་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །
同样，若刺伤时对方不是阿罗汉，之后他得阿罗汉果然后死亡，这也不是无间罪，因为他没有对阿罗汉做加行。
གསུམ་པ། མཚ༷མས་མེ༷ད་ཀྱི་དངོས་ལྟ་ཅི་སྦྱོར༷་བ༷་བྱས༷་པ༷་དེ་མ་སྤང་བར་འབྲས་བུ་ཐོབ་བམ་ཞེ་ན། དེ་ལ༷་འདོ༷ད་ཆགས༷་བྲལ༷་བའི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་ཕྱི་མ་གཉིས་ཀྱི་འབྲས༷་བུ་ཐོབ་པ་མི༷་སྲི༷ད་དོ༷། །
第三，若作无间罪的正行更不用说加行，不断除它能得果位吗？对此，不可能获得离贪沙门性的后两种果位。
མཚམས་མེད་མིན་པའི་ལས་ལམ་གཞན་གྱི་སྦྱོར་བ་བྱས་པ་ལ་འཕགས་ལམ་སྐྱེ། འཕགས་ལམ་སྐྱེས་པ་ལ་སྦྱོར་བ་དེའི་ལས་ལམ་མི་སྐྱེ་སྟེ། རྔོན་པས་འཚོ་བའང་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་རྒྱུན་ཞུགས་ལ་བཀོད་པར་གསུངས་པས་མཚམས་མེད་ལས་གཞན་པའི་ལས་ཀྱིས་ཆགས་བྲལ་དང་འབྲས་བུ་ལ་གེགས་སུ་འགྱུར་བ་མིན་ནོ། །ཞེའོ། །
对作了非无间罪的其他业道加行者，可生起圣道；已生圣道者不会生起那种加行的业道，如佛说即使以狩猎为生的人也能安立于预流果，所以除无间罪外的业不会障碍离贪和获得果位。
ཐེག་ཆེན་པ་ལྟར་ན་མཚམས་མེད་བྱས་པས་ཀྱང་འབྲས་བུ་ཐོབ་སྟེ། མ་སྐྱེས་དགྲ་དགྲ་བཅོམ་ཐོབ་པར་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།
按照大乘说法，即使造无间罪也能获得果位，如说阿阇世王获得阿罗汉果。


 །བཞི་པ་འབྲས་བུ་གང་ལྕི་ན། དགེ༷་འདུན༷་གཉིས་སུ་དབྱེ༷་བའི་ཕྱིར༷་རྫུན༷་སྨྲ༷་བ༷་དེ་ནི་ཁ༷་ན༷་
3-152a
མ༷་ཐོ༷་བ་རབ༷་ཏུ་ཆེ༷་བར་འདོ༷ད་དེ། ཆོས་སྐུ་ལ་བསྣུན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཕྱེ་བ་སླར་མ་འདུམ་པར་མཐོ་རིས་དང་། འབྲས་བུ་ཐོབ་པ། ཆགས་བྲལ། ཟག་ཟད་རྣམས་ལ་གེགས་སུ་འགྱུར་ཞིང་། བསམ་གཏན་དང་ཀློག་པ་དང་ཁ་ཏོན་དང་སེམས་པའི་ལས་རྣམས་ཀྱང་མི་འཇུག་པས་མཐོ་རིས་དང་བྱང་གྲོལ་གྱི་བར་དུ་གཅོད་ཕྱིར་ལྷར་བཅས་འཇིག་རྟེན་འཁྲུག་ཅིང་ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། རང་དབང་མེད་པར་དྲན་པ་ཉམས་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་དང་། རྣམ་སྨིན་བར་བསྐལ་གཅིག་ཏུ་མནར་མེད་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་རྗེས་ཁྲག་འབྱིན། དགྲ་བཅོམ། མ་ཕ་གསོད་པ་རྣམས་རིམ་པར་ལྕི། མདོ་ལས་ཉེས་གསུམ་ནང་ཡིད་ཀྱི་ལས་གསུམ་ལྕི་བ་དང་། དེའི་ནང་ནས་ལོག་ལྟ་ལྕི་བར་བཤད་པ་དང་འགལ་ཞེ་ན། དེ་ལ་དབྱེ་ན་རྣམ་སྨིན་གྱི་དབང་དུ་དང་། ཡིད་ལས་ཉེས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་དང་། དགེ་རྩ་གཅོད་ཕྱིར་ལོག་ལྟ་དང་། ཡང་ན་དབྱེན་དང་། ཡིད་ལས་དང་། ལོག་ལྟ་རྣམས་ནི་རིམ་པར་མཚམས་མེད་དང་། སྒོ་གསུམ་གྱི་ལས་དང་། ལྟ་བ་ལྔའི་ནང་ནས་ལྕི་བར་བཤད་པས་མི་འགལ་ཟེར་རོ། །འཇིག༷་རྟེན༷་པ༷་ཡི༷་དགེ༷་བ༷་ལ༷་ནི། སྲི༷ད་རྩེའི༷་སེམ༷ས་པ༷་འབྲས༷་བུ་རབ༷་ཏུ་ཆེ༷་སྟེ། དེས་རྣམ་སྨིན་བསྐལ་ཆེན་བརྒྱད་ཁྲིར་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ཉེར་ཞི་འཕེན་ནུས་པ་དེ་ལས་གོང་གྱུར་མེད་པས་སོ། །
引述随其
གཉིས་པ་འཕྲོས་དོན་ལ། ཉེ་བ་ལྔ་བཤད་པ་དང་། དེའི་སྐབས་སུ་བཤད་པའི་བྱང་སེམས་ངེས་གནས་ངོས་བཟུང་བ་གཉིས།
3-152b
དང་པོ་ལ། དངོས་དང་། ཞར་བྱུང་། གེགས་བྱེད་པའི་རྣམ་སྨིན་དང་བཅས་པའི་ལས་གསུམ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། མ༷་ཡང་ཡིན་ལ་དགྲ༷་བཅོ༷མ་མ༷་ཡང་ཡིན་པ་འདོད་ལོག་གིས་སུན༷་ཕྱུང་བར་བྱས༷་པ་དང༷་། བྱང༷་ཆུབ༷་སེམ༷ས་དཔའ༷་ངེས༷་པ་ལ་གན༷ས་པ་བསད་པ་དང༷་། འཕགས་པ་སློབ༷་པ༷་བདུན་པོ་གང་རུང་གསོད༷་པ་དང༷་། དགེ༷་འདུན༷་གྱི༷་ཞལ་དུ་འདུ༷་བའི༷་རྟེན་ནམ། སྒོ༷་ནི༷་འཕྲོག༷་པ༷་དག༷་རིམ་པར་མ་དང་། ཕ་དང་དགྲ་བཅོམ་པ་གསོད་པ་དགེ་འདུན་དབྱེན་བྱེད་པའི་མཚ༷མས་མེ༷ད་པ༷་རྣམས་དང༷་ཉེས་པ་ཆ༷་འདྲ༷་སྟེ༷། འདི་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་དམྱལ་བ་ཁོ་ནར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ལྔ༷་པ༷འམ་ཐ་མ་ཁྲག་འབྱིན་དང་ཉེ་བ་ནི།ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པས་ཀུན་ནས་བསླངས་ནས་མཆོ༷ད་རྟེན༷་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་འཇིག༷་པར་བྱེད་པ༷་ཡི༷ན་ནོ། །འདུ་བའི་སྒོ་འཕྲོག་པ་ལ་དབྱིག་བཤེས་ནར་མ་འདུ་བ་འཕྲོག་པ་ལ་འདོད་ལ། རྒྱལ་པོའི་སྲས་དང་གང་སྤེལ་ནི། གང་གིས་དགེ་འདུན་འཚོ་བར་བྱེད་པ་ཞལ་དུ་གསོལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་འཕྲོག་པ་ལ་འདོད། དྲན་ཉེ་ལས། དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལས་ཆུང་ངུ་ཞིག་བླངས་ནའང་ཆེན་པོར་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་ལ་རིས་མཐུན་པ་སླར་ཕུལ་ན་སངས་རྒྱས་དང་ཆོས་ཀྱིས་ནི་དག་པར་འགྱུར་ལ། དགེ་འདུན་གྱི་ནི་ཚོར་བ་མ་མྱོང་བར་དག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ་ཞིང་ལྕི་བས་སོ། །གལ་ཏེ་དགེ་འདུན་གྱི་ཞལ་དུ་འདུ་བའི་སྒོ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་དམྱལ་བ་ཆེན་པོར་ལྟུང་ལ། ཞལ་དུ་འདུ་བ་མ་ཡིན་ན་
3-153a
ནི་མནར་མེད་པའི་ཁོར་ཡུག་མུན་པ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེའོ། །ཞེས་སོ། །དེས་ན་ཆ་འདྲ་དང་ཉེ་བ་རྣམ་གྲངས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文翻译：
།བཞི་པ་འབྲས་བུ་གང་ལྕི་ན། དགེ༷་འདུན༷་གཉིས་སུ་དབྱེ༷་བའི་ཕྱིར༷་རྫུན༷་སྨྲ༷་བ༷་དེ་ནི་ཁ༷་ན༷་
3-152a
མ༷་ཐོ༷་བ་རབ༷་ཏུ་ཆེ༷་བར་འདོ༷ད་དེ།
第四，果报何者为重？为破僧为二部而说妄语被认为是极大的过失。
ཆོས་སྐུ་ལ་བསྣུན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཕྱེ་བ་སླར་མ་འདུམ་པར་མཐོ་རིས་དང་། འབྲས་བུ་ཐོབ་པ། ཆགས་བྲལ། ཟག་ཟད་རྣམས་ལ་གེགས་སུ་འགྱུར་ཞིང་། བསམ་གཏན་དང་ཀློག་པ་དང་ཁ་ཏོན་དང་སེམས་པའི་ལས་རྣམས་ཀྱང་མི་འཇུག་པས་མཐོ་རིས་དང་བྱང་གྲོལ་གྱི་བར་དུ་གཅོད་ཕྱིར་ལྷར་བཅས་འཇིག་རྟེན་འཁྲུག་ཅིང་ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། རང་དབང་མེད་པར་དྲན་པ་ཉམས་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་དང་། རྣམ་སྨིན་བར་བསྐལ་གཅིག་ཏུ་མནར་མེད་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །
因为是伤害法身，而且破坏后不再和合，阻碍天趣、得果位、离贪、漏尽，禅定、读诵、背诵和思维业也不能进行，因为阻断了天趣和菩提解脱，使包含诸天在内的世界混乱不安，失去自在而念力退失，异熟果报导致一中劫生于无间地狱。
དེ་རྗེས་ཁྲག་འབྱིན། དགྲ་བཅོམ། མ་ཕ་གསོད་པ་རྣམས་རིམ་པར་ལྕི།
其次依次是出佛身血、杀阿罗汉、杀母杀父，罪业依次严重。
མདོ་ལས་ཉེས་གསུམ་ནང་ཡིད་ཀྱི་ལས་གསུམ་ལྕི་བ་དང་། དེའི་ནང་ནས་ལོག་ལྟ་ལྕི་བར་བཤད་པ་དང་འགལ་ཞེ་ན། དེ་ལ་དབྱེ་ན་རྣམ་སྨིན་གྱི་དབང་དུ་དང་། ཡིད་ལས་ཉེས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་དང་། དགེ་རྩ་གཅོད་ཕྱིར་ལོག་ལྟ་དང་། ཡང་ན་དབྱེན་དང་། ཡིད་ལས་དང་། ལོག་ལྟ་རྣམས་ནི་རིམ་པར་མཚམས་མེད་དང་། སྒོ་གསུམ་གྱི་ལས་དང་། ལྟ་བ་ལྔའི་ནང་ནས་ལྕི་བར་བཤད་པས་མི་འགལ་ཟེར་རོ། །
若问：经中说三过中意业三者为重，其中邪见最重，这与前面说法相违吗？[答]：若分析，从异熟果报角度说破僧为重，而意业是过失之因，邪见能断善根，或者说破僧、意业和邪见分别在无间罪、三门业和五见中最重，所以不相违。
འཇིག༷་རྟེན༷་པ༷་ཡི༷་དགེ༷་བ༷་ལ༷་ནི། སྲི༷ད་རྩེའི༷་སེམ༷ས་པ༷་འབྲས༷་བུ་རབ༷་ཏུ་ཆེ༷་སྟེ། དེས་རྣམ་སྨིན་བསྐལ་ཆེན་བརྒྱད་ཁྲིར་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ཉེར་ཞི་འཕེན་ནུས་པ་དེ་ལས་གོང་གྱུར་མེད་པས་སོ། །
在世间善法中，有顶思[心所]果报极大，因为它能引生八万大劫一切苦近息的异熟果，再无超过此者。
引述随其
གཉིས་པ་འཕྲོས་དོན་ལ། ཉེ་བ་ལྔ་བཤད་པ་དང་། དེའི་སྐབས་སུ་བཤད་པའི་བྱང་སེམས་ངེས་གནས་ངོས་བཟུང་བ་གཉིས།
3-152b
དང་པོ་ལ། དངོས་དང་། ཞར་བྱུང་། གེགས་བྱེད་པའི་རྣམ་སྨིན་དང་བཅས་པའི་ལས་གསུམ་བཤད་པ་གཉིས།
第二，附带内容有二：说五种近无间罪和解释其中提到的菩萨决定住。
第一分三：直接、附带和说明三种障碍的异熟业。
དང་པོ། མ༷་ཡང་ཡིན་ལ་དགྲ༷་བཅོ༷མ་མ༷་ཡང་ཡིན་པ་འདོད་ལོག་གིས་སུན༷་ཕྱུང་བར་བྱས༷་པ་དང༷་། བྱང༷་ཆུབ༷་སེམ༷ས་དཔའ༷་ངེས༷་པ་ལ་གན༷ས་པ་བསད་པ་དང༷་། འཕགས་པ་སློབ༷་པ༷་བདུན་པོ་གང་རུང་གསོད༷་པ་དང༷་། དགེ༷་འདུན༷་གྱི༷་ཞལ་དུ་འདུ༷་བའི༷་རྟེན་ནམ། སྒོ༷་ནི༷་འཕྲོག༷་པ༷་དག༷་རིམ་པར་མ་དང་། ཕ་དང་དགྲ་བཅོམ་པ་གསོད་པ་དགེ་འདུན་དབྱེན་བྱེད་པའི་མཚ༷མས་མེ༷ད་པ༷་རྣམས་དང༷་ཉེས་པ་ཆ༷་འདྲ༷་སྟེ༷།
第一，既是母亲又是阿罗汉尼以邪淫败坏、杀住于决定位的菩萨、杀任何七种圣者有学者、夺取僧团的集会处所或门，这些依次与杀母、杀父、杀阿罗汉、破僧等无间罪过失相类似，
འདི་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་དམྱལ་བ་ཁོ་ནར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །
因为这些也会导致唯生地狱。
ལྔ༷་པ༷འམ་ཐ་མ་ཁྲག་འབྱིན་དང་ཉེ་བ་ནི།ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པས་ཀུན་ནས་བསླངས་ནས་མཆོ༷ད་རྟེན༷་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་འཇིག༷་པར་བྱེད་པ༷་ཡི༷ན་ནོ། །
第五或最后一个与出佛血相近的是：以嗔恨等驱使而毁坏佛塔或佛身语意依处。
འདུ་བའི་སྒོ་འཕྲོག་པ་ལ་དབྱིག་བཤེས་ནར་མ་འདུ་བ་འཕྲོག་པ་ལ་འདོད་ལ། རྒྱལ་པོའི་སྲས་དང་གང་སྤེལ་ནི། གང་གིས་དགེ་འདུན་འཚོ་བར་བྱེད་པ་ཞལ་དུ་གསོལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་འཕྲོག་པ་ལ་འདོད། དྲན་ཉེ་ལས། དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལས་ཆུང་ངུ་ཞིག་བླངས་ནའང་ཆེན་པོར་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་ལ་རིས་མཐུན་པ་སླར་ཕུལ་ན་སངས་རྒྱས་དང་ཆོས་ཀྱིས་ནི་དག་པར་འགྱུར་ལ། དགེ་འདུན་གྱི་ནི་ཚོར་བ་མ་མྱོང་བར་དག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ་ཞིང་ལྕི་བས་སོ། །གལ་ཏེ་དགེ་འདུན་གྱི་ཞལ་དུ་འདུ་བའི་སྒོ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་དམྱལ་བ་ཆེན་པོར་ལྟུང་ལ། ཞལ་དུ་འདུ་བ་མ་ཡིན་ན་
关于夺取集会的门，世亲和善友认为是夺取集会堂，而王子和刚比尔认为是夺取僧团生活所需的供养。《念住》中说："即使从三宝中取小物也成大罪。若对他们供养同类物，则对佛和法可以清净，但对僧团未经受用则不能清净，因为是重福田。如果是僧团集会的门，则堕大地狱；如果不是集会[的门]，
3-153a
ནི་མནར་མེད་པའི་ཁོར་ཡུག་མུན་པ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེའོ། །ཞེས་སོ། །དེས་ན་ཆ་འདྲ་དང་ཉེ་བ་རྣམ་གྲངས་སོ།
则生于无间地狱周围的大黑暗处等。"因此，"相似"和"近"是同义词。


 །ཁ་ཅིག་འདི་དག་བྱས་ན་དམྱལ་བ་ཁོ་ནར་སྨིན་ཀྱང་། བར་མེད་པ་ཁོ་ནར་མིན་ཟེར་ལ། ཁ་ཅིག་བར་མེད་པར་སྐྱེས་ཀྱང་དུས་དང་རྣམ་སྨིན་ཆེ་ཆུང་ཡོད་པས་མཚམས་མེད་དང་མི་འདྲ་ཟེར། །གཉིས་པ། གཞན་ཡང་གེགས་བྱེད་པའི་རྣམ་སྨིན་དང་བཅས་པའི་ལས་གསུམ་བཤད་དེ།ཡུལ་འདོར་བ་ན་བུ་ལོན་ལྡང་བ་ལྟར། བཟོ༷ད་པ་ཐོབ་ལ་ངན་སོང་ད༷ང་། ཕྱིར༷་མི༷་འོང༷་ལ་མཐོང་ཆོས་མྱོང་བ་མ་གཏོགས་འདོད་པར་མྱོང་ངེས་ཀྱི་ལས་དང་། དགྲ༷་བཅོ༷མ་ཐོབ༷་པ་ལ༷་ཁམས་གོང་མར་ངེས་པར་སྐྱེ་འགྱུར་གྱི་ལ༷ས་རྣམས་གེགས༷་ཤིན༷་ཏུ༷་བྱེ༷ད་དེ། དེ་དག་མ་ཐོབ་གོང་དུ་མ་སྨིན་ན་སླར་མི་མྱོང་ཞིང་མྱོང་ངེས་མི་བསླུ་བར་སྨིན་པས་སོ། །གཉིས་པ་ལ་དངོས་དང་། འཕྲོས་དོན། བདག་ཅག་གི་སྟོན་པས་ཚོགས་བསགས་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། ས་མཚམས་གང༷་ན༷ས་བཟུང་སྟེ་བྱང༷་ཆུབ༷་ངེས་པ་ལ་གནས་པའི་སེམ༷ས་དཔའ༷་ཡི༷ན་ཞེ་ན། གང༷་ནས༷་བཟུང་སྟེ་མཚ༷ན་སོ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་གྱི༷་ལ༷ས་བསགས་པར་བྱེ༷ད་པ༷་དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ངེས་པ་ལ་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། བསྐལ་པ་བརྒྱ་ན་སངས་རྒྱས་འཐོབ་པར་ངེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ཡང་ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་ཅི་ལྟ་བུ་དང་ལྡན་ཞེ་ན། བྱང་སེམས་དེ་ནི་དེ་ཕན་ཆད་བདེ༷་འགྲོར༷་སྐྱེ་བ་དང་། དེའི་ནང་ནས་
3-153b
ཀྱང་རྒྱལ་རིགས་ཤིང་སཱ་ལ་ཆེན་པོ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་རི༷གས་མཐོན༷་པོར་སྐྱེ༷་བ་དང་། མིག་སོགས་དབ༷ང་པོ་ཚང༷་བ་དང་། ཕོར༷་གྱུར༷་པ་དང་། གང་དུ་སྐྱེ་བ་ཐམས་ཅད་དུ་ཚེ༷་ར༷བས་དྲ༷ན་པ་དང་། བསྐལ་པ་བརྒྱ་ན་སངས་རྒྱས་འཐོབ་པར་ངེས་པས་ཕྱིར་མི༷་ལྡོག༷་པ་དང་ལྡན་པ་སྟེ་ཁྱད་པར་དྲུག་དང་ལྡན་པའོ། །དེ༷་ནི༷་མཚན་བཟང་གི་ལས་བྱེད་པ་ལ་བློ་གསལ་བས་འཛམ༷་གླིང༷་གི་ཕོར༷་གྱུར༷་ཉི༷ད་ཅེས་པ་ལས་སོག་པར་རྟེན་གྱི་ཁྱད་པར་རོ། །དེ་ཡང་མངོ༷ན་སུ༷མ་དུ་བཞུགས་པའི་སངས༷་རྒྱས༷་ལ༷་བརྟེན་པ་ཞིང་གི་ཁྱད་པར། ལས་ཀྱི་ངོ་བོ་སངས་རྒྱས་དེ་ལ་སེམ༷ས་པ༷་ཞེས་པ་སངས་རྒྱས་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་པ་དགེ་བ་ཡིན་གྱི། མཐོ་རིས་དང་། ཐར་པ་གཞན་ལ་དམིགས་པ་མིན་ནོ་ཞེས་པ་དམིགས་པ་དང་། ངོ་བོའི་ཁྱད་པར་དེ་ཡང་བས༷མ་པ༷་ལ༷ས་བྱུང༷་བ་ཡིན་གྱི་ཐོས་བྱུང་མིན་ཏེ་དམན་པས་སོ། །སྒོམ་བྱུང་མིན་ཏེ། ཟག་མེད་མ་ཐོབ་ཅིང་། ཟག་བཅས་ནི་གོང་མའི་རྒྱུ་ཡིན་ལ་བྱང་སེམས་འདོད་པར་སྐྱེས་པས་སམ། ཡང་ན་སྒོམ་བྱུང་ཟག་བཅས་ལ་གཉིས་ཏེ་སྲིད་པ་ལ་བརྟེན་པ་ཕྱི་རོལ་པའི་སྒོམ་བྱུང་སྲིད་རྩེ་ཐོབ་ཀྱང་མཚན་གྱི་རྒྱུར་མི་རུང་ཞིང་། ཐར་པ་ལ་བརྟེན་པ་འདི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་མོད། དེ་ནི་སྟོན་དང་བསེ་རུ་བྱང་ཆུབ་བར། །བསམ་གཏན་མཐའ་རྟེན་གཅིག་ལ་ཀུན། ཞེས་སྟན་གཅིག་ལ་སྐྱེད་པས་སོ། །དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར། འཚང་རྒྱ་བ་ལ་བསྐལ༷་པ༷་ཆེན་པོ་བརྒྱ༷་ལུས༷་པ༷་དག༷་ཏུ༷་ལས་དེ་དག་སོག་པའམ་འཕེན༷་པར༷་བྱེ༷ད་དོ། །དེ་ཡང་བསྐལ་པ་བརྒྱ་
3-154a
ལས་མང་དུ་ལུས་པ་ན་འཕེན་མི་སྲིད་ལ་ཉུང་དུ་ལུས་པ་ན་འཕེན་སྲིད་དེ། ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས་བསྐལ་པ་དགུ་བཅུ་རྩ་གཅིག་ལུས་པ་ན་ལས་དེ་འཕང་བར་བཤད་དེ། མདོ་ལས། གྲོང་དཔོན་ངས་འདི་ནས་བཟུང་སྟེ་བསྐལ་པ་དགུ་བཅུ་རྩ་གཅིག་གི་བར་དུ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་དྲན་ཏེ། ཟས་སྨིན་པར་སྟེར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཁྱིམ་འགའ་ལའང་མི་བདེ་བའམ། གནོད་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མངོན་པར་མི་མཁྱེན་ཏོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文翻译：
།ཁ་ཅིག་འདི་དག་བྱས་ན་དམྱལ་བ་ཁོ་ནར་སྨིན་ཀྱང་། བར་མེད་པ་ཁོ་ནར་མིན་ཟེར་ལ། ཁ་ཅིག་བར་མེད་པར་སྐྱེས་ཀྱང་དུས་དང་རྣམ་སྨིན་ཆེ་ཆུང་ཡོད་པས་མཚམས་མེད་དང་མི་འདྲ་ཟེར།
有些人说，造这些罪虽然唯在地狱成熟，但不一定在无间地狱；有些人说，虽生无间地狱，但由于时间和异熟大小不同，所以与无间罪不同。
།གཉིས་པ། གཞན་ཡང་གེགས་བྱེད་པའི་རྣམ་སྨིན་དང་བཅས་པའི་ལས་གསུམ་བཤད་དེ།ཡུལ་འདོར་བ་ན་བུ་ལོན་ལྡང་བ་ལྟར། བཟོ༷ད་པ་ཐོབ་ལ་ངན་སོང་ད༷ང་། ཕྱིར༷་མི༷་འོང༷་ལ་མཐོང་ཆོས་མྱོང་བ་མ་གཏོགས་འདོད་པར་མྱོང་ངེས་ཀྱི་ལས་དང་། དགྲ༷་བཅོ༷མ་ཐོབ༷་པ་ལ༷་ཁམས་གོང་མར་ངེས་པར་སྐྱེ་འགྱུར་གྱི་ལ༷ས་རྣམས་གེགས༷་ཤིན༷་ཏུ༷་བྱེ༷ད་དེ།
第二，还说明三种有障碍异熟的业。如同离开地区时债务兴起，获得忍位时恶趣业、获得不还果时除现法受外欲界定受业，以及获得阿罗汉果时上界定生业，都极大构成障碍。
དེ་དག་མ་ཐོབ་གོང་དུ་མ་སྨིན་ན་སླར་མི་མྱོང་ཞིང་མྱོང་ངེས་མི་བསླུ་བར་སྨིན་པས་སོ། །
因为若在获得这些[果位]之前未成熟，则之后不再经受；而定受业不虚妄地成熟。
གཉིས་པ་ལ་དངོས་དང་། འཕྲོས་དོན། བདག་ཅག་གི་སྟོན་པས་ཚོགས་བསགས་ཚུལ་གཉིས།
第二分为直接、附带、我等导师积聚资粮方式两部分。
དང་པོ། ས་མཚམས་གང༷་ན༷ས་བཟུང་སྟེ་བྱང༷་ཆུབ༷་ངེས་པ་ལ་གནས་པའི་སེམ༷ས་དཔའ༷་ཡི༷ན་ཞེ་ན། གང༷་ནས༷་བཟུང་སྟེ་མཚ༷ན་སོ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་གྱི༷་ལ༷ས་བསགས་པར་བྱེ༷ད་པ༷་དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ངེས་པ་ལ་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། བསྐལ་པ་བརྒྱ་ན་སངས་རྒྱས་འཐོབ་པར་ངེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །
第一，从何处算是住于决定的菩萨？从开始积集三十二相异熟业起，就是住于决定的菩萨，也就是说确定在百劫后成佛。
དེ་ཡང་ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་ཅི་ལྟ་བུ་དང་ལྡན་ཞེ་ན། བྱང་སེམས་དེ་ནི་དེ་ཕན་ཆད་བདེ༷་འགྲོར༷་སྐྱེ་བ་དང་། དེའི་ནང་ནས་
又具有什么特殊法？该菩萨从此以后生于善趣，其中
3-153b
ཀྱང་རྒྱལ་རིགས་ཤིང་སཱ་ལ་ཆེན་པོ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་རི༷གས་མཐོན༷་པོར་སྐྱེ༷་བ་དང་། མིག་སོགས་དབ༷ང་པོ་ཚང༷་བ་དང་། ཕོར༷་གྱུར༷་པ་དང་། གང་དུ་སྐྱེ་བ་ཐམས་ཅད་དུ་ཚེ༷་ར༷བས་དྲ༷ན་པ་དང་། བསྐལ་པ་བརྒྱ་ན་སངས་རྒྱས་འཐོབ་པར་ངེས་པས་ཕྱིར་མི༷་ལྡོག༷་པ་དང་ལྡན་པ་སྟེ་ཁྱད་པར་དྲུག་དང་ལྡན་པའོ། །
也生于王族如大娑罗树等高贵种姓，具足眼等诸根，为男性，于一切转生处皆忆前世，因确定百劫后成佛而不退转，具有这六种特殊功德。
དེ༷་ནི༷་མཚན་བཟང་གི་ལས་བྱེད་པ་ལ་བློ་གསལ་བས་འཛམ༷་གླིང༷་གི་ཕོར༷་གྱུར༷་ཉི༷ད་ཅེས་པ་ལས་སོག་པར་རྟེན་གྱི་ཁྱད་པར་རོ། །
因为他在积集相好业方面智慧明晰，所以"唯为瞻部洲男子"，这是所依的特殊性。
དེ་ཡང་མངོ༷ན་སུ༷མ་དུ་བཞུགས་པའི་སངས༷་རྒྱས༷་ལ༷་བརྟེན་པ་ཞིང་གི་ཁྱད་པར། ལས་ཀྱི་ངོ་བོ་སངས་རྒྱས་དེ་ལ་སེམ༷ས་པ༷་ཞེས་པ་སངས་རྒྱས་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་པ་དགེ་བ་ཡིན་གྱི། མཐོ་རིས་དང་། ཐར་པ་གཞན་ལ་དམིགས་པ་མིན་ནོ་ཞེས་པ་དམིགས་པ་དང་། ངོ་བོའི་ཁྱད་པར་
他依靠现前安住的佛陀，是田的特殊性。"对此佛思"，业的本质是缘佛的善思心所，而非缘天趣和其他解脱，这是所缘和本质的特殊性。
དེ་ཡང་བས༷མ་པ༷་ལ༷ས་བྱུང༷་བ་ཡིན་གྱི་ཐོས་བྱུང་མིན་ཏེ་དམན་པས་སོ། །སྒོམ་བྱུང་མིན་ཏེ། ཟག་མེད་མ་ཐོབ་ཅིང་། ཟག་བཅས་ནི་གོང་མའི་རྒྱུ་ཡིན་ལ་བྱང་སེམས་འདོད་པར་སྐྱེས་པས་སམ། ཡང་ན་སྒོམ་བྱུང་ཟག་བཅས་ལ་གཉིས་ཏེ་སྲིད་པ་ལ་བརྟེན་པ་ཕྱི་རོལ་པའི་སྒོམ་བྱུང་སྲིད་རྩེ་ཐོབ་ཀྱང་མཚན་གྱི་རྒྱུར་མི་རུང་ཞིང་།
这也是由思所生，而非闻所生，因为闻所生低劣。也非修所生，因为尚未获得无漏，而有漏是上界因，菩萨则生于欲界。或者说，有漏修所生有二：依存有的外道修所生虽得有顶也不适合作为相好因，
ཐར་པ་ལ་བརྟེན་པ་འདི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་མོད། དེ་ནི་སྟོན་དང་བསེ་རུ་བྱང་ཆུབ་བར། །བསམ་གཏན་མཐའ་རྟེན་གཅིག་ལ་ཀུན། ཞེས་སྟན་གཅིག་ལ་སྐྱེད་པས་སོ། །
而依解脱的这种虽是佛因，但如说："声闻、独觉与菩萨，依第四禅一座生"，所以是在一座上生起的。
དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར། འཚང་རྒྱ་བ་ལ་བསྐལ༷་པ༷་ཆེན་པོ་བརྒྱ༷་ལུས༷་པ༷་དག༷་ཏུ༷་ལས་དེ་དག་སོག་པའམ་འཕེན༷་པར༷་བྱེ༷ད་དོ། །
时间的特殊性：于成佛前百大劫时积集或引发这些业。
དེ་ཡང་བསྐལ་པ་བརྒྱ་
而且[这相好业]在百劫
3-154a
ལས་མང་དུ་ལུས་པ་ན་འཕེན་མི་སྲིད་ལ་ཉུང་དུ་ལུས་པ་ན་འཕེན་སྲིད་དེ། ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས་བསྐལ་པ་དགུ་བཅུ་རྩ་གཅིག་ལུས་པ་ན་ལས་དེ་འཕང་བར་བཤད་དེ། མདོ་ལས། གྲོང་དཔོན་ངས་འདི་ནས་བཟུང་སྟེ་བསྐལ་པ་དགུ་བཅུ་རྩ་གཅིག་གི་བར་དུ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་དྲན་ཏེ། ཟས་སྨིན་པར་སྟེར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཁྱིམ་འགའ་ལའང་མི་བདེ་བའམ། གནོད་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མངོན་པར་མི་མཁྱེན་ཏོ།
以上无法引发，在少于百劫时可以引发。如说释迦牟尼佛在尚余九十一劫时引发此业，如经中说："长者，我从此到九十一劫之间正念忆起，为给予熟食，不知对任何家有不悦或损害。"


 །ཞེས་པའི་ལུང་འདིས་བསྐལ་པ་དགུ་བཅུ་རྩ་གཅིག་དྲན་པར་གསུངས་ལ། མཚན་གྱི་ལས་སོག་པ་ཕན་ཆད་ཚེ་རབས་དྲན་དགོས་པས་སོ་ཟེར། སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་བསྐལ་པ་དང་པོ་ཚར་ཕྱིན་པའི་བྱང་སེམས།དེ་ནས་ངན་འགྲོ་དང་། རིགས་དམའ་བ། དབང་པོ་མ་ཚང་བ་དང་། བུད་མེད་ཀྱི་ངོ་བོར་འགྱུར་བའི་སྐྱོན་བཞི་ནི་ཟློག་ལ། ཚེ་རབས་དྲན་པ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ཡོན་ཏན་གཉིས་ནི་འཐོབ་པའི་ཕྱིར་ན་དེ་ཚུན་ཆད་བྱང་སེམས་ངེས་གནས་ཡིན་ཟེར། མཚན་སོ་གཉིས་དེ་རེ༷་རེ༷འ༷ང་བསོ༷ད་ན༷མས་བརྒྱ་བརྒྱ༷་དག་ལས་སྐྱེ༷འོ་ཞེས་པ་ནི་ཚད་དེ། རེ་རེའི་ཚད་ཀྱང་། ཁ་ཅིག་བྱང་སེམས་ངེས་གནས་མ་གཏོགས་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཅན་གྱི་བསོད་ནམས་རྣམས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པ་དང་མཉམ་མོ་ཟེར། ཁ་ཅིག་སེམས་ཅན་སྤྱིའི་ལས་ཀྱིས་སྟོང་གསུམ་ཆགས་པ་ཇི་སྙེད་པ་དེ་ཙམ་དང་མཉམ་ལ། དེ་དག་བརྒྱ་ཡིས་མཚན་གཅིག་
3-154b
འགྲུབ་པ་ནས་སོ་གཉིས་བར་དེ་འདྲ་ཟེར། གཞན་དག་བསོད་ནམས་དེའི་ཚད་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་མཁྱེན་པར་ཟད་ཀྱི་གཞན་དག་གིས་དཔག་དཀའ་འོ་ཟེར། བརྒྱའི་གྲངས། ཁ་ཅིག་སངས་རྒྱས་སྐྱེས་བུའི་སྐུ་མཚན་སོ་གཉིས། ཆོས་སྐུ་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་དེ་ལྔ་བཅུ་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་པ་ལྔ་བཅུ། བདག་ཀྱང་འདི་འདྲར་གྱུར་ཅིག་སྙམ་པའི་སེམས་པ་ལྔ་བཅུ་སྟེ་བརྒྱར་འདོད་དོ། །གཞན་དག་འདོད་པ་ན་གནས་ཉི་ཤུ་དང་གྲང་དམྱལ་བརྒྱད། གཟུགས་ཁམས་བཅུ་དྲུག་། གཟུགས་མེད་བཞི་སྟེ་ཞེ་བརྒྱད་ལ་བྱང་སེམས་སྙིང་རྗེ་དེ་སྙེད་སྐྱེ་ལ། དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཁམས་གསུམ་འདི་ལས་སེམས་ཅན་དཀྲོལ་ལོ་སྙམ་པ་གཅིག་དང་། བདག་གིས་དཀྲོལ་སྙམ་པ་གཅིག་སྟེ་ལྔ་བཅུ་ཡིན་ལ་དེ་ལན་གཉིས་ཡིད་ལ་བྱས་པས་བརྒྱ་ཡིན་ནོ་ཟེར། ཁ་ཅིག་སངས་རྒྱས་ནི་དགེ་བཅུ་རེ་རེའང་རྣམ་པར་དག་པའི་རྒྱུ་ལྔ་ལྔ་ལྡན་པ་སྟེ། ལས་ལམ་དངོས་ཡོངས་སུ་དག་པ།ཉེར་བསྡོགས་ཡོངས་སུ་དག་པ། རྣམ་པར་རྟོག་པས་མ་སྨད་པ། དྲན་པས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པ་ཉིད་དང་། མྱང་འདས་ལ་བསྔོས་པ་སྟེ། དེ་ལྔ་བཅུ་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་པ་ལྔ་བཅུ་དང་། ཇི་ལྟར་སངས་རྒྱས་དེ་རྒྱུ་ལས་ལམ་ལྔ་བཅུ་པོ་དེ་ལས་བྱུང་བ་ལྟར། བདག་ཀྱང་རྒྱུ་ལྔ་བཅུས་སངས་རྒྱས་སུ་གྱུར་ཅིག་ཅེས་སྙམ་པ་ལྔ་བཅུ་སྟེ་བརྒྱ་ཡིན་ཟེར་ཀྱང་། འདིར་ནི་མཚན་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་རེ་རེའང་བརྒྱ་པར་འདོད་པས་ན་དེ་དག་ཀུན་བཏགས་ཙམ་མོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文翻译：
།ཞེས་པའི་ལུང་འདིས་བསྐལ་པ་དགུ་བཅུ་རྩ་གཅིག་དྲན་པར་གསུངས་ལ། མཚན་གྱི་ལས་སོག་པ་ཕན་ཆད་ཚེ་རབས་དྲན་དགོས་པས་སོ་ཟེར།
此引文说明忆念九十一劫，因为从积集相好业开始就需要忆念前世，有人这样说。
སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་བསྐལ་པ་དང་པོ་ཚར་ཕྱིན་པའི་བྱང་སེམས།དེ་ནས་ངན་འགྲོ་དང་། རིགས་དམའ་བ། དབང་པོ་མ་ཚང་བ་དང་། བུད་མེད་ཀྱི་ངོ་བོར་འགྱུར་བའི་སྐྱོན་བཞི་ནི་ཟློག་ལ། ཚེ་རབས་དྲན་པ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ཡོན་ཏན་གཉིས་ནི་འཐོབ་པའི་ཕྱིར་ན་དེ་ཚུན་ཆད་བྱང་སེམས་ངེས་གནས་ཡིན་ཟེར།
有些论师说：完成第一劫的菩萨，从那时起避免恶趣、低种姓、根不全和转为女身四种过失，获得忆念前世和不退转两种功德，因此从此开始是决定住菩萨。
མཚན་སོ་གཉིས་དེ་རེ༷་རེ༷འ༷ང་བསོ༷ད་ན༷མས་བརྒྱ་བརྒྱ༷་དག་ལས་སྐྱེ༷འོ་ཞེས་པ་ནི་ཚད་དེ། རེ་རེའི་ཚད་ཀྱང་། ཁ་ཅིག་བྱང་སེམས་ངེས་གནས་མ་གཏོགས་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཅན་གྱི་བསོད་ནམས་རྣམས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པ་དང་མཉམ་མོ་ཟེར།
"三十二相每一相都从一百福德生起"，这是标准。每一相的标准，有人说：等同于除决定住菩萨外所有众生受用果报的福德集合在一起。
ཁ་ཅིག་སེམས་ཅན་སྤྱིའི་ལས་ཀྱིས་སྟོང་གསུམ་ཆགས་པ་ཇི་སྙེད་པ་དེ་ཙམ་དང་མཉམ་ལ། དེ་དག་བརྒྱ་ཡིས་མཚན་གཅིག་
3-154b
འགྲུབ་པ་ནས་སོ་གཉིས་བར་དེ་འདྲ་ཟེར།
有人说：相当于由众生共业所形成的三千大千世界数量那么多，而这样的一百福德才能成就一相，直到三十二相都是这样。
གཞན་དག་བསོད་ནམས་དེའི་ཚད་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་མཁྱེན་པར་ཟད་ཀྱི་གཞན་དག་གིས་དཔག་དཀའ་འོ་ཟེར།
其他人说：此福德量唯有佛陀了知，其他人难以揣测。
བརྒྱའི་གྲངས། ཁ་ཅིག་སངས་རྒྱས་སྐྱེས་བུའི་སྐུ་མཚན་སོ་གཉིས། ཆོས་སྐུ་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་དེ་ལྔ་བཅུ་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་པ་ལྔ་བཅུ། བདག་ཀྱང་འདི་འདྲར་གྱུར་ཅིག་སྙམ་པའི་སེམས་པ་ལྔ་བཅུ་སྟེ་བརྒྱར་འདོད་དོ། །
关于一百的数字，有人认为：佛陀丈夫身三十二相，法身十八不共法，对这五十相好的缘虑思心所五十，以及"愿我也成为如此"的思心所五十，共计一百。
གཞན་དག་འདོད་པ་ན་གནས་ཉི་ཤུ་དང་གྲང་དམྱལ་བརྒྱད། གཟུགས་ཁམས་བཅུ་དྲུག་། གཟུགས་མེད་བཞི་སྟེ་ཞེ་བརྒྱད་ལ་བྱང་སེམས་སྙིང་རྗེ་དེ་སྙེད་སྐྱེ་ལ། དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཁམས་གསུམ་འདི་ལས་སེམས་ཅན་དཀྲོལ་ལོ་སྙམ་པ་གཅིག་དང་། བདག་གིས་དཀྲོལ་སྙམ་པ་གཅིག་སྟེ་ལྔ་བཅུ་ཡིན་ལ་དེ་ལན་གཉིས་ཡིད་ལ་བྱས་པས་བརྒྱ་ཡིན་ནོ་ཟེར།
其他人说：对欲界二十处和八寒地狱、色界十六处、无色界四处，共四十八处，菩萨生起同等数量的悲心，与之相应的思心所："佛能从三界中解脱众生"之念一个，"我将解脱众生"之念一个，共五十，这些在心中作意两次，所以是一百。
ཁ་ཅིག་སངས་རྒྱས་ནི་དགེ་བཅུ་རེ་རེའང་རྣམ་པར་དག་པའི་རྒྱུ་ལྔ་ལྔ་ལྡན་པ་སྟེ། ལས་ལམ་དངོས་ཡོངས་སུ་དག་པ།ཉེར་བསྡོགས་ཡོངས་སུ་དག་པ། རྣམ་པར་རྟོག་པས་མ་སྨད་པ། དྲན་པས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པ་ཉིད་དང་། མྱང་འདས་ལ་བསྔོས་པ་སྟེ།
有人说：佛陀的十善每一种都具有五种清净因：业道本身完全清净、加行完全清净、不被分别念所呵责、由念完全摄持以及回向涅槃，
དེ་ལྔ་བཅུ་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་པ་ལྔ་བཅུ་དང་། ཇི་ལྟར་སངས་རྒྱས་དེ་རྒྱུ་ལས་ལམ་ལྔ་བཅུ་པོ་དེ་ལས་བྱུང་བ་ལྟར། བདག་ཀྱང་རྒྱུ་ལྔ་བཅུས་སངས་རྒྱས་སུ་གྱུར་ཅིག་ཅེས་སྙམ་པ་ལྔ་བཅུ་སྟེ་བརྒྱ་ཡིན་ཟེར་ཀྱང་།
对这五十种的缘虑思心所五十，以及"如同佛陀从这五十种业道因而生，愿我也因五十因成佛"的心念五十，共计一百。
འདིར་ནི་མཚན་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་རེ་རེའང་བརྒྱ་པར་འདོད་པས་ན་དེ་དག་ཀུན་བཏགས་ཙམ་མོ།
但此处认为成就每一相好的福德各自是一百，因此那些都只是臆测而已。


 །བློ་གྲོས་མི་ཟད་པ་
3-155a
བསྟན་པའི་མདོ་ལས་ནི། དུས་གསུམ་གྱི་སྐྱེ་བོ་དང་། ཉན་རང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསོད་ནམས་བཅུ་འགྱུར་གྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བ་སྤུའི་ཁུང་བུ་གཅིག་དང་། བ་སྤུའི་ཁུང་བུ་ཐམས་ཅད་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་བརྒྱ་འགྱུར་གྱིས་དཔེ་བྱད་གཅིག་དང་། དཔེ་བྱད་བརྒྱད་ཅུ་པོ་ཐམས་ཅད་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་སྟོང་འགྱུར་གྱིས་མཛོད་སྤུ་དང་གཙུག་ཏོར་མ་གཏོགས་པ་མཚན་སུམ་ཅུའི་གང་རུང་གཅིག་དང་། མཚན་སུམ་ཅུ་པོ་ཐམས་ཅད་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་ཁྲི་འགྱུར་གྱིས་མཛོད་སྤུ་དང་། མཛོད་སྤུ་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་འབུམ་འགྱུར་གྱིས་གཙུག་ཏོར་འགྲུབ་ལ། དེ་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་བྱེ་བ་ཕྲག་འབུམ་འགྱུར་གྱིས་གསུང་ཆོས་ཀྱི་དུང་འགྲུབ་པར་གསུངས་ལ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་ཐབས་ཀྱི་ཡུལ་ལ་རྣམ་པར་འཕྲུལ་པ་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་ནི། སྟོང་གསུམ་གྱི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་མི་ལུས་ཐོབ་ནས། ཐམས་ཅད་འཁོར་ལོས་བསྒྱུར་བའི་བསོད་ནམས་དང་ལྡན་པར་གྱུར་པའི་བསོད་ནམས་དེ་དག་བརྒྱ་འགྱུར་གྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བ་སྤུའི་ཁུང་བུ་གཅིག །བ་སྤུའི་ཁུང་བུ་ཐམས་ཅད་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་བརྒྱ་འགྱུར་གྱིས་དཔེ་བྱད་གཅིག །དཔེ་བྱད་བརྒྱད་ཅུ་པོ་ཐམས་ཅད་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་བརྒྱ་འགྱུར་གྱིས་མཛོད་སྤུ་དང་། གཙུག་ཏོར་ལས་གཞན་སུམ་ཅུའི་གང་རུང་གཅིག །མཚན་སུམ་ཅུ་པོ་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་བརྒྱ་འགྱུར་གྱིས་མཛོད་སྤུ། དེ་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་བརྒྱ་འགྱུར་གྱིས་གཙུག་ཏོར། དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ནི་བསོད་ནམས་བརྒྱ་པའི་
3-155b
མཚན་དང་ལྡན་པས་ན། ལྷར་བཅས་འཇིག་རྟེན་ནང་ན་བསོད་ནམས་གཏེར། །མཐོང་དང་ཐོས་དང་གཞེས་པ་མཛད་པས་ཀྱང་། །སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་ཕན་པ་མཛད་པ་ལགས། །ཞེས་སོ། །རིན་ཕྲེང་དང་བྱང་ས་ལས་ཅུང་ཟད་འདྲ་མིན་ལས། གཞན་བློ་གྲོས་མི་ཟད་པ་དང་འདྲ། རྒྱ་མཚོའི་སྤྲིན་ནི། བྱང་ས་ལས། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཅེས་པ་འཛམ་གླིང་ལ་བྱ་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ། དེ་ལ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་འདིས་སངས་རྒྱས་ཇི་སྙེད་གཅིག་ལ་བསྙེན་བཀུར་ནས་སངས་རྒྱས་ཟེར་ན། དེ་ལ་ཐུགས་བསྐྱེད་པ་དང་ཚོགས་བསགས་པ་གཉིས། དང་པོ་བསྐལ་བཟང་ལྟར་ན། ང་ནི་སྔོན་ཚེ་དམན་པར་གྱུར་པ་ན། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ལ། །འཇམ་གང་ཞིག་ནི་དབུལ་བ་བྱས་ནས་ཀྱང་། །དང་པོ་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ནི་སེམས་བསྐྱེད་དོ། །ཞེས་དང་། སྙིང་རྗེ་པད་དཀར་ལས། བྲམ་ཟེ་རྒྱ་མཚོའི་རྡུལ་དུ་གྱུར་པ་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རིན་ཆེན་སྙིང་པོ་ལ་སེམས་བསྐྱེད་པར་གསུངས་ལ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ལས། གཞོན་ནུ་བརྩོན་འགྲུས་སྤྱོད་ཅེས་བྱ་བས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་ལ་སེམས་བསྐྱེད་པ་དང་། མ་སྐྱེས་དགྲའི་འགྱོད་པ་བསལ་བ་ལས། ཚོང་དཔོན་གྱི་བུ་དྲི་མ་མེད་པའི་དཔུང་པ་ཞེས་བྱ་བས་འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་དགེ་སློང་ཆོས་སྨྲ་བ་ཡེ་ཤེས་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པར་གྱུར་པ་ལ་སེམས་བསྐྱེད་པར་བཤད་པ་སོགས་ཐེག་ཆེན་ལས་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་ཡང་། ཉན་ཐོས་པ་ལྟར་ན། ལུང་སྨན་གྱི་གཞི་ལས་གསུངས་པ་ལྟར། སྔོན་རྒྱལ་པོ་འོད་ལྡན་ཞེས་བྱ་
3-156a
བར་གྱུར་པ་ན། དང་པོར་སེམས་བསྐྱེད་པར་འདོད་དོ། །འདིར་ཚོགས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས། སྔོན་འདས་དུས་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ཞེས་སྟོན་པ་འདི་བཞིན་རྩོད་དུས་བྱུང་བ་ལ། སྟོན་པ་འདི་རྫ་མཁན་གྱི་ཁྱེའུ་སྣང་བྱེད་དུ་གྱུར་པ་ན། འབྲས་ཕོར་གང་དང་མཆིལ་ལྷྭམ་དང་། །རས་ཀྱི་ཁ་ཚར་དག་ཕུལ་ནས། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཁྱེད་སྐུ་ཅི་འདྲ་སོགས་ཀྱི་སྨོན་ལམ་བཏབ་བོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文翻译：
།བློ་གྲོས་མི་ཟད་པ་
3-155a
བསྟན་པའི་མདོ་ལས་ནི། དུས་གསུམ་གྱི་སྐྱེ་བོ་དང་། ཉན་རང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསོད་ནམས་བཅུ་འགྱུར་གྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བ་སྤུའི་ཁུང་བུ་གཅིག་དང་། བ་སྤུའི་ཁུང་བུ་ཐམས་ཅད་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་བརྒྱ་འགྱུར་གྱིས་དཔེ་བྱད་གཅིག་དང་། དཔེ་བྱད་བརྒྱད་ཅུ་པོ་ཐམས་ཅད་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་སྟོང་འགྱུར་གྱིས་མཛོད་སྤུ་དང་གཙུག་ཏོར་མ་གཏོགས་པ་མཚན་སུམ་ཅུའི་གང་རུང་གཅིག་དང་། མཚན་སུམ་ཅུ་པོ་ཐམས་ཅད་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་ཁྲི་འགྱུར་གྱིས་མཛོད་སྤུ་དང་། མཛོད་སྤུ་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་འབུམ་འགྱུར་གྱིས་གཙུག་ཏོར་འགྲུབ་ལ། དེ་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་བྱེ་བ་ཕྲག་འབུམ་འགྱུར་གྱིས་གསུང་ཆོས་ཀྱི་དུང་འགྲུབ་པར་གསུངས་ལ།
《无尽意经》中说：三世一切众生和声闻缘觉的福德十倍，才能成就佛陀一个毛孔；所有毛孔成就的福德一百倍，才能成就一个随好；所有八十种随好成就的福德一千倍，才能成就除白毫相与肉髻外三十相中的任何一相；所有三十相成就的福德一万倍，才能成就白毫相；白毫相成就的福德十万倍，才能成就肉髻；肉髻成就的福德亿万倍，才能成就说法的梵音。
བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་ཐབས་ཀྱི་ཡུལ་ལ་རྣམ་པར་འཕྲུལ་པ་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་ནི། སྟོང་གསུམ་གྱི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་མི་ལུས་ཐོབ་ནས། ཐམས་ཅད་འཁོར་ལོས་བསྒྱུར་བའི་བསོད་ནམས་དང་ལྡན་པར་གྱུར་པའི་བསོད་ནམས་དེ་དག་བརྒྱ་འགྱུར་གྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བ་སྤུའི་ཁུང་བུ་གཅིག །བ་སྤུའི་ཁུང་བུ་ཐམས་ཅད་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་བརྒྱ་འགྱུར་གྱིས་དཔེ་བྱད་གཅིག །དཔེ་བྱད་བརྒྱད་ཅུ་པོ་ཐམས་ཅད་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་བརྒྱ་འགྱུར་གྱིས་མཛོད་སྤུ་དང་། གཙུག་ཏོར་ལས་གཞན་སུམ་ཅུའི་གང་རུང་གཅིག །མཚན་སུམ་ཅུ་པོ་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་བརྒྱ་འགྱུར་གྱིས་མཛོད་སྤུ། དེ་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་བརྒྱ་འགྱུར་གྱིས་གཙུག་ཏོར།
《菩萨行境方便境界神变示现经》中说：三千大千世界一切众生获得人身，且具有转轮王福德，这些福德的一百倍才能成就佛陀一个毛孔；所有毛孔成就的福德一百倍，才能成就一个随好；所有八十种随好成就的福德一百倍，才能成就除白毫相与肉髻外三十相中的任何一相；三十相成就的福德一百倍，才能成就白毫相；白毫相成就的福德一百倍，才能成就肉髻。
དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ནི་བསོད་ནམས་བརྒྱ་པའི་
3-155b
མཚན་དང་ལྡན་པས་ན། ལྷར་བཅས་འཇིག་རྟེན་ནང་ན་བསོད་ནམས་གཏེར། །མཐོང་དང་ཐོས་དང་གཞེས་པ་མཛད་པས་ཀྱང་། །སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་ཕན་པ་མཛད་པ་ལགས། །ཞེས་སོ། །
因此佛陀具有百福所成相，所以说："于含天世间中福德藏，由见闻忆念做行为，对一切有情作利益。"
རིན་ཕྲེང་དང་བྱང་ས་ལས་ཅུང་ཟད་འདྲ་མིན་ལས། གཞན་བློ་གྲོས་མི་ཟད་པ་དང་འདྲ། རྒྱ་མཚོའི་སྤྲིན་ནི། བྱང་ས་ལས། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཅེས་པ་འཛམ་གླིང་ལ་བྱ་ཟེར་རོ། །
《宝鬘论》和《菩萨地》中虽略有不同，但其余与《无尽意经》相同。《海云经》中，《菩萨地》中说，"一切众生"是指瞻部洲。
གཉིས་པ། དེ་ལ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་འདིས་སངས་རྒྱས་ཇི་སྙེད་གཅིག་ལ་བསྙེན་བཀུར་ནས་སངས་རྒྱས་ཟེར་ན། དེ་ལ་ཐུགས་བསྐྱེད་པ་དང་ཚོགས་བསགས་པ་གཉིས། དང་པོ་བསྐལ་བཟང་ལྟར་ན། ང་ནི་སྔོན་ཚེ་དམན་པར་གྱུར་པ་ན། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ལ། །འཇམ་གང་ཞིག་ནི་དབུལ་བ་བྱས་ནས་ཀྱང་། །དང་པོ་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ནི་སེམས་བསྐྱེད་དོ། །ཞེས་དང་།
第二，若问此释迦牟尼佛供养多少佛后成佛？这分为发心和积集资粮两部分。第一，按《贤劫经》所说："我于往昔为下贱时，于如来释迦牟尼佛，供养柔软一担布，首次发起菩提心。"
སྙིང་རྗེ་པད་དཀར་ལས། བྲམ་ཟེ་རྒྱ་མཚོའི་རྡུལ་དུ་གྱུར་པ་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རིན་ཆེན་སྙིང་པོ་ལ་སེམས་བསྐྱེད་པར་གསུངས་ལ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ལས། གཞོན་ནུ་བརྩོན་འགྲུས་སྤྱོད་ཅེས་བྱ་བས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་ལ་སེམས་བསྐྱེད་པ་དང་།
在《悲白莲经》中说，当他为婆罗门海尘时，向如来宝髓发心。《菩萨藏经》中说，名为"青年精进行"者，向如来大蕴发心。
མ་སྐྱེས་དགྲའི་འགྱོད་པ་བསལ་བ་ལས། ཚོང་དཔོན་གྱི་བུ་དྲི་མ་མེད་པའི་དཔུང་པ་ཞེས་བྱ་བས་འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་དགེ་སློང་ཆོས་སྨྲ་བ་ཡེ་ཤེས་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པར་གྱུར་པ་ལ་སེམས་བསྐྱེད་པར་བཤད་པ་སོགས་ཐེག་ཆེན་ལས་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་ཡང་།
在《除阿阇世王悔恨经》中说，名为"商主子无垢臂"者，向圣文殊比丘说法智慧王发心。大乘经典中虽有各种说法，
ཉན་ཐོས་པ་ལྟར་ན། ལུང་སྨན་གྱི་གཞི་ལས་གསུངས་པ་ལྟར། སྔོན་རྒྱལ་པོ་འོད་ལྡན་ཞེས་བྱ་
3-156a
བར་གྱུར་པ་ན། དང་པོར་སེམས་བསྐྱེད་པར་འདོད་དོ། །
但依声闻观点，如《律药事》所说，认为他往昔为光明王时首次发心。
འདིར་ཚོགས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས། སྔོན་འདས་དུས་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ཞེས་སྟོན་པ་འདི་བཞིན་རྩོད་དུས་བྱུང་བ་ལ། སྟོན་པ་འདི་རྫ་མཁན་གྱི་ཁྱེའུ་སྣང་བྱེད་དུ་གྱུར་པ་ན། འབྲས་ཕོར་གང་དང་མཆིལ་ལྷྭམ་དང་། །རས་ཀྱི་ཁ་ཚར་དག་ཕུལ་ནས། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཁྱེད་སྐུ་ཅི་འདྲ་སོགས་ཀྱི་སྨོན་ལམ་བཏབ་བོ།
此处就资粮而言，在过去有一位与此导师同名的释迦牟尼佛出现于诤争时代，这位导师当时为陶工童子明作，"供养一碗饭与唾鞋，以及布料边条后，如来您身如何等"发下愿望。


 །ལུང་སྨན་གྱི་གཞི་ལས། རྫ་མཁན་ཡངས་པའི་འོད་དུ་གྱུར་པ་ན་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་བསེར་མའི་སྙུན་གྱིས་ཟིན་པ་ལ། ཆུ་འཇམ་པོས་ཁྲུས་གསོལ་ཏེ་མར་དང་ཏིལ་མར་གྱིས་བྱུགས་ནས། བུར་ཆུའི་བཏུང་བ་དྲང་བས་སྙུན་གྲོལ་ནས་དེ་དད་དེ། བདག་ཀྱང་རབ་ཏུ་སྦྱིན་པ་འདི་ཡིས་ཤཱཀྱའི་རིགས་སྐྱེས་པ། །ཡོན་ཏན་རིགས་དང་རུས་དག་མཉམ་པའི་སངས་རྒྱས་ཉིད་གྱུར་ཅིག །བདག་གིས་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་བར་གྱི་ཉམ་ཐག་འཆི་བ་ཡི། །ཕ་རོལ་ཞི་བ་རྒྱ་ཆེན་འཇིགས་པ་མེད་པས་སྒྲོལ་བར་ཤོག །ཅེས་སྨོན་ལམ་བཏབ་བོ། །དེ་ནས་བཟུང་སྟེ།སངས་རྒྱས་རྣམ༷་པར་གཟིགས༷་དང་མར༷་མེ༷་མཛད་དང་། རིན་ཆེན་གཙུག་ཏོར་ཅན་རྣམས་རིམ་པ་ལྟར་གྲངས༷་མེ༷ད་གསུམ༷་གྱི༷་ཐ༷་མར༷་བྱུང༷་ལ། དེ་རྣམས་ཀྱི་དང༷་པོ༷་ནི༷་ཤཱ༷ཀྱ༷་ཐུབ༷་པ༷་ཡི༷ན་ཏེ། དེ་ལས་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་དང་པོ་ལ་སངས་རྒྱས་བདུན་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་པའི་ཐ་མར་གཞུང་གི་གོ་རིམ་ལས་བཟློག་སྟེ། རིན་ཆེན་གཙུག་ཏོར་ཅན་བྱོན་པ་དང་གྲངས་མེད་དང་པོ་རྫོགས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་དེ་ནས་གྲངས་མེད་གཉིས་པར། བདུན་ཁྲི་
3-156b
དྲུག་སྟོང་ལ་བསྙེན་བཀུར་མཐར་མར་མེ་མཛད་དང་། དེ་ནས་གྲངས་མེད་གསུམ་པ་ལ་བདུན་ཁྲི་བདུན་སྟོང་ལ་བསྙེན་བཀུར་མཐར་རྣམ་གཟིགས་བྱུང་སྟེ་གྲངས་མེད་གསུམ་པ་རྫོགས་སོ། །དེ་ལྟར་སངས་རྒྱས་དེ་གསུམ་ནི་གྲངས་མེད་གསུམ་གྱི་མཐའ་མར་བྱུང་བར་འདོད་ལ། གྲངས་མེད་དང་པོ་བརྩམས་པ་ནི་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ནས་ཡིན་ནོ། །ཐེག་ཆེན་པས་གྲངས་མེད་རེ་རེ་ལ་ཡང་སངས་རྒྱས་དཔག་མེད་ལ་བསྙེན་བཀུར་པར་འདོད་དོ། །སེམས་ཅན་ཀུན༷་ལ༷་ཕྱི་ནང་གི་དངོས་པོ་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ཀུན་སློང་མངོན་མཐོ་ལ་མི་རེ་བར་སྙིང༷་རྗེ༷་ཡིས༷་སྦྱིན༷་པར༷་བྱེ༷ད་པས༷་སྐབས་དེར་སྦྱིན༷་པའི༷་ཕར་ཕྱིན་རྫོགས༷་ལ། ཆགས་མེད་སྙིང་རྗེས་སྦྱིན་པ་སྟེ་སྐྱེས་རབས་སུ་བལྟའོ། །ལུང་གཞི་ལས་བྱང་སེམས་སྦྱིན་པ་ཆེན་པོའི་དུས་ན་སྦྱིན་པའི་ཕར་ཕྱིན་རྫོགས་པར་བཤད་དོ། །གང་གི་ཚེ་འདོད་པ་ལ་ཆགས༷་པ་དང་བཅས༷་བཞིན་དུ་ཡན༷་ལག༷་བཅ༷ད་ཀྱང༷་ནི༷། སེ༷མས་མི༷་འཁྲུག༷་པས་བཟོ༷ད་པ་དང་། ལུས་ངག་གི་ཉེས་སྤྱོད་སྡོམ་པས་ཚུལ༷་ཁྲིམས༷་ཀྱི༷་ཕར་ཕྱིན་རྫོགས་པའོ། །དེ་ཡང་བཟོད་པར་སྨྲ་བའི་རབས་བཞིན་ནོ། །སྟོན་པ་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུར་གྱུར་པ་ན། སངས་རྒྱས་སྐར་རྒྱལ་རིའི་ཕུག་ཅིག་ན་མེ་ཁམས་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་མཐོང་ནས། རྐང་པ་ཡ་གཅིག་གིས་འགྲེང་སྟེ་ཞག་བདུན་གྱི་བར་དུ། སྐྱེས་བུ་ཁྱུ་མཆོག་ཁྱོད་འདྲའི་དགེ་སྦྱོང་སོགས་ཚིགས་བཅད་གཅིག་གིས་བསྟོ༷ད་པ༷ས་བརྩོ༷ན་འགྲུ༷ས་ཀྱི༷་ཕར་ཕྱིན་རྫོགས་ཤིང་། བསྟོད་པ་དེས་བསྐལ་པ་དགུའི་ཚོགས་ཀྱང་འདུམ་མོ། །
3-157a
བྱང་ཆུབ་པའི་སྔ་རོལ་དེ༷་མ༷་ཐག༷་རྒྱུན་མཐའི་རྡོར་ཏིང་ལ༷། རྟེན་རབ་མཐའི་བསམ་གཏན་གྱིས་ནི། ཏིང༷་ངེ་འཛིན༷་དང་། བརྟེན་པ་ལྷག་མཐོང་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ནི་བློ༷འམ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕར་ཕྱིན་རྫོགས་པའོ། །
说所取福德
གཉིས་པ་དགེ་བ་ལ་གསུམ། བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་གསུམ། ཚངས་པའི་བསོད་ནམས་བཞི། ཆ་མཐུན་གསུམ་བཤད་པའོ། །
福德所作三事
དང་པོ་ལ་མདོར་བསྟན། རྒྱས་བཤད་གཉིས།
略说
དང་པོ། སྦྱིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བསྒོམ་པ་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་གཞི་གསུམ༷་པོ༷་གསུངས་པ། དེ་དག་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་འོང་བས་བསོ༷ད་ན༷མས་དང་། ལས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཡིན་པས་བྱ༷་བ༷་དང༷་། གསུམ་པོ་དེ༷་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ཀུན་སློང་གི་སེམས་པ་འཇུག་པའི་གཞི༷་ཡང་ཡིན་ཏེ། དཔེར༷་ན༷་ལུས་ངག་གི་བདུན་པོ། ལ༷ས་ཀྱང་ཡིན་ལ་ལམ༷་ཡང་ཡིན་པ་བཞིན༷་ནོ། །དེ་ཡང་སྦྱིན་པ་ལས་བྱུང་བའི་ལུས་ངག་གི་ལས་ནི་། བསོད་ནམས་དང་བྱ་བ་དང་གཞི་གསུམ་ཀ་དང་། ཀུན་སློང་བའི་སེམས་པ་ནི་བསོད་ནམས་དང་བྱ་བ་ཡིན་ལ་དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཆོས་ཚོར་སོགས་ནི་བསོད་ནམས་ཁོ་ནའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文翻译：
《律药事》中说：当他为陶工广光时，释迦牟尼患风疾，他以温水为其沐浴，涂抹酥油和芝麻油，并供奉糖水饮料，病愈后他生起信心，发愿道："愿我以此殊胜布施，成为生于释迦族，功德、种姓与血统与佛相等的佛陀。愿我能从梵世至此间，救度陷于死亡困境的众生，引导他们至广大寂静无畏的彼岸。"
从那时起，佛陀毗婆尸、燃灯佛、宝髻佛等依次出现于三无数劫末尾，其中第一位是释迦牟尼，从他开始第一无数劫，供养七万五千佛，最后按照与论文顺序相反的次序，宝髻佛出世，标志着第一无数劫的完成。
同样，此后第二无数劫中，供养七万
3-156b
六千佛后，最后是燃灯佛；接着第三无数劫中，供养七万七千佛后，最后是毗婆尸佛，完成第三无数劫。这样，这三尊佛被认为出现在三无数劫的末尾，而第一无数劫则是从释迦牟尼开始。大乘宗认为每一无数劫中都供养无量佛。
对一切众生，内外一切事物，不希求高位回报，而是以慈悲行布施，那时圆满布施波罗蜜，即无贪著慈悲行布施，详见《本生传》。《律本》中说菩萨大布施时圆满布施波罗蜜。
当他即使带着欲贪，肢体被割，心不动摇故为忍辱，以防护身语恶行故圆满持戒波罗蜜。此如《忍辱师本生》。
导师为婆罗门童子时，见佛星胜在山洞中入火界定，他单腿而立，七日之间，以"最胜丈夫，如你这般沙门"等一个偈颂赞叹，圆满精进波罗蜜，并且通过此赞叹，积累了九劫资粮。
3-157a
在证菩提前，临近道之究竟金刚定中，所依究竟禅定，圆满禅定波罗蜜；所依，余胜观金刚般智慧，圆满智慧或般若波罗蜜。
说所取福德
第二，善分三：三种福德事，四种梵福德，三种顺分的解释。
福德所作三事
第一分略说和广说二部分。
略说
第一，所说的三种福德事基础是布施、持戒和修行所生福德，由于它们的果报悦意故为福德，是业的本质故为所作，而且这三者也是发动动机之思心所的基础，如同七种身语业既是业也是道一样。
其中，布施所生的身语业既是福德、所作又是基础三者皆具；能发动的思心所是福德和所作，而与之相应的受等法则只是福德而已。


 །ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་བྱུང་བ་ལུས་ངག་གི་ལས་ཁོ་ན་ཡིན་པས་གསུམ་ཀའོ། །བསྒོམ་བྱུང་བྱམས་པ་བསོད་ནམས་དང་གཞི་གཉིས་ཀ་སྟེ། དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་པ་འདུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དང་ལྷན་འབྱུང་གི་སེམས་པ་དང་། བསམ་ཟག་གི་སྡོམ་པ་ནི། བསོད་ནམས་དང་བྱ་བ་གཉིས་སོ། །
3-157b
བྱམས་དང་ལྷན་འབྱུང་ཚོར་སོགས་བསོད་ནམས་ཁོ་ནའོ། །ཡང་ན་གསུམ་པོ་བསྒྲུབ་ཕྱིར་བསོད་ནམས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་རྩོམ་པས་ན། གསུམ་པོ་ལ། བསོད་ནམས་བྱ་བའི་གཞི་ཞེས་བྱའོ། །དེའང་གཞི་ནི་རྒྱུའི་དོན་ཏོ། །ཁ་ཅིག་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དོན་དམ་པར་ན། སེམས་པ་དགེ་བ་ཡིན་ལ། སྦྱིན་སོགས་གསུམ་སེམས་པ་དགེ་བ་དེའི་གཞི་ཡིན་ནོ་ཟེར་རོ། །
广说
གཉིས་པ་ལ་སྦྱིན་སོགས་རྒྱས་བཤད་དངོས་དང་། ཞར་བྱུང་གང་གཙོ་དཔྱད་པ་གཉིས།
广说布施等
དང་པོ་ལ། སྦྱིན་པ། ཚུལ་ཁྲིམས། བསྒོམ་པ་བཤད་པ་གསུམ།
布施
དང་པོ་ལ་སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག་དོགས་སྤང་གསུམ། དང་པོ་ལ་ངོ་བོ། འབྲས་བུ། གང་གི་ཕྱིར་སྦྱིན་ཚུལ་གསུམ། དང་པོ་ལ། ངོ་བོ་དང་།དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ། སྦྱིན་པ་པོ་གང༷་གིས༷་དགེ་སེམས་ཀྱིས་བདོག་པ་གཞན་ལ་སྦྱིན༷་པར་བྱེ༷ད་པ་དེ༷་ནི་སྦྱིན༷་པ༷འོ། །གཉིས་པ། ཀུན་སློང་ཡུལ་བཟང་པོ་ལ་མཆོ༷ད་པར་འདོད་པ་དང༷་། རང་མཉམ་མམ་དམན་པ་ལ་ཕན༷་གདགས༷་པར་འདོ༷ད་པ༷་ཡིས༷་སྦྱིན་གྱི། ལན་ལ་རེ་བ་དང་འཇིགས་སོགས་ཀྱིས་མིན་པའོ། །ལས་དེ་ཡང་ལུས༷་དང༷་ངག༷་གི་ལ༷ས་ཀུན༷་ནས་སློང༷་བའི་སེམས་པ་མཚུངས་ལྡན་དང༷་བཅ༷ས་པའོ། །སྦྱིན་པ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་པ་ནི་སྦྱིན་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་དེ་སྐད་བརྗོད་པ་སྟེ། ལོ་མ་ལས་བྱུང་བའི་སྤྱིལ་པོ་ཞེས་པ་བཞིན་ནོ། །འོག་མ་དག་ལའང་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེས་ན་སྦྱིན་ལས་ཕུང་པོ་ལྔ་པའོ། །གཉིས་པ། སྦྱིན་པ་དེ༷་ཡི་འབྲས༷་བུ་ནི་ལོངས༷་སྤྱོ༷ད་ཆེན༷་པོ༷་ཅ༷ན་ཡིན་ནོ། །
3-158a
གསུམ་པ། བདག་ཅག་དོན་དུ་སྦྱིན་པ་འཕགས་པ་འདོད་ཆགས་མ་བྲལ་བའམ། སོ་སྐྱེས་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་ཆགས་བྲལ་གྱིས་མཆོད་རྟེན་ལ་སྦྱིན་པ་ལ་བདག་ལ་ཕན་གྱི་མཆོད་རྟེན་ལ་མི་ཕན་པས་སོ། །གཞན༷་གྱི་དོ༷ན་ཕྱིར༷་སྦྱིན་པ་འཕགས་པ་ཆགས་བྲལ་བས་སེམས་ཅན་གཞན་ལ་སྦྱིན་པའོ། །དེ་ཡང་ཁོང་འདོད་པ་ལས་འདས་ཤིང་སྦྱིན་པའི་རྣམ་སྨིན་འདོད་པས་བསྡུས་ལ་གཞན་ལ་ཕན་རང་ལ་མི་ཕན་པས་སོ་ཟེར། །གཉིས་ཀའི་དོན་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་ནི་འཕགས་པ་ཆགས་བཅས་སམ། སོ་སྐྱེས་ཆགས་བྲལ་གྱིས་སེམས་ཅན་གཞན་ལ་སྦྱིན་པའོ། །གཉི༷ས་ཀའི༷་དོན༷་དུ༷་མིན༷་པའི་ཕྱིར༷་སྦྱིན༷་པ་ནི། མཐོང་མྱོང་མ་གཏོགས་འཕགས་པ་འདོད་ཁམས་ཆགས་བྲལ་བས་མཆོད་རྟེན་ལ་ཕུལ་བ་སྟེ། དེ་བཀུར་སྟི་དང་བྱས་པ་གཟོ་བ་འབའ་ཞིག་གིས་དབུལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་སྦྱིན་པ་ཁྱད་པར་བ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལ། བསྟན་བཤད་གཉིས། སྦྱིན་པ་དེ༷་ཡིས༷་གཞན་ལས་ཁྱ༷ད་པར༷་དུ་འཕགས་པ་ནི་སྦྱིན༷་བདག༷་དང༷་དངོས༷་པོ་དང༷་ཞིང༷་གི༷་ཁྱ༷ད་པར༷་ལ༷ས་ཏེ་གསུམ་གྱིས་སོ། །གཉིས་པ་ལ། སྦྱིན་བདག་གི་ཁྱད་པར། དངོས་པོའི་ཁྱད་པར། ཞིང་གི་ཁྱད་པར་གསུམ། དང་པོ། སྦྱིན༷་བདག༷་ཁྱ༷ད་པར་འཕ༷གས་པ་ནི་དད་པ་དང༷་སོ༷གས་ཀྱིས༷་བཟུང་བ་ཚུལ་ཁྲིམས་སོགས་འཕགས་ནོར་བདུན་དང་འདོད་པ་ཆུང་བ་དང་ལྡན་པས་སོ། །ཚུལ་ནི་གུས༷་པ་དང་ལ༷་སོ༷གས་པས༷་བཟུང་བ་རང་གི་ལག་ནས་དང་། ཕ་རོལ་ལ་མཁོ་བའི་དུས་སུ་དང་། གཞན་ལ་མི་
3-158b
གནོད་པར་སྦྱིན་པ་སྦྱིན༷་པར༷་བྱེ༷ད་དོ། །མདོ་ལས་དམ་པའི་སྦྱིན་པ་ལྔ་སྟེ། དད་པ་དང་གུས་པ་དང་རང་ལ་གནས་དང་། དུས་སུ་དང་། གཞི་དེས་གཞན་ལ་མི་གནོད་པ་སྦྱིན་པ་དང་ལྔར་གསུངས་སོ། །གཞན་ལ་མི་གནོད་པ་ཡང་། བརྐུས་པ་དང་། ཤན་པ་ལ་ལུག་བྱིན་པ་ལྟ་བུ་སྦྱིན་བྱ་དང་། དུག་དང་མི་འཕྲོད་པའི་ཟས་ལྟ་བུ་ཞིང་ལ་གནོད་པ་མིན་པའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文翻译：
།ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་བྱུང་བ་ལུས་ངག་གི་ལས་ཁོ་ན་ཡིན་པས་གསུམ་ཀའོ། །བསྒོམ་བྱུང་བྱམས་པ་བསོད་ནམས་དང་གཞི་གཉིས་ཀ་སྟེ། དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་པ་འདུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དང་ལྷན་འབྱུང་གི་སེམས་པ་དང་། བསམ་ཟག་གི་སྡོམ་པ་ནི། བསོད་ནམས་དང་བྱ་བ་གཉིས་སོ། །
持戒所生唯是身语业，所以具备三者。修所生慈悲是福德和基础两种，因为与它相应的思心所是造作者。与它俱生的思心所和意思所摄律仪是福德和所作两种。
3-157b
བྱམས་དང་ལྷན་འབྱུང་ཚོར་སོགས་བསོད་ནམས་ཁོ་ནའོ། །ཡང་ན་གསུམ་པོ་བསྒྲུབ་ཕྱིར་བསོད་ནམས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་རྩོམ་པས་ན། གསུམ་པོ་ལ། བསོད་ནམས་བྱ་བའི་གཞི་ཞེས་བྱའོ། །དེའང་གཞི་ནི་རྒྱུའི་དོན་ཏོ། །ཁ་ཅིག་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དོན་དམ་པར་ན། སེམས་པ་དགེ་བ་ཡིན་ལ། སྦྱིན་སོགས་གསུམ་སེམས་པ་དགེ་བ་དེའི་གཞི་ཡིན་ནོ་ཟེར་རོ། །
与慈俱生的受等只是福德而已。或者，因为为成就这三种而开始福德加行，所以这三种称为福德事基础。这里，基础是因的意思。有些人说，福德事的实体从胜义上说是善思心所，而布施等三种是这善思心所的基础。
广说
第二分为广说布施等本身和附带考察何者为主两部分。
广说布施等
第一分为解释布施、持戒、修行三部分。
布施
第一分为总说、别说、断疑三部分。第一总说分为本质、果报、为何布施方式三部分。第一分为本质和分类两部分。第一，由施主以善心将所有物施与他人，这就是布施。第二，发心是想要供养优胜对境，或想要利益与自己平等或低劣的人而布施，而不是希求回报或因恐惧等。那业也是身语业及其发动的思心所及其相应法。所谓"布施所生"是指布施的自性，因此这样称呼，如同"由叶所成的茅棚"一样。对下面的也应该同样理解。因此，布施所生是五蕴。第二，布施的果报是具有大受用。
3-158a
གསུམ་པ། བདག་ཅག་དོན་དུ་སྦྱིན་པ་འཕགས་པ་འདོད་ཆགས་མ་བྲལ་བའམ། སོ་སྐྱེས་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་ཆགས་བྲལ་གྱིས་མཆོད་རྟེན་ལ་སྦྱིན་པ་ལ་བདག་ལ་ཕན་གྱི་མཆོད་རྟེན་ལ་མི་ཕན་པས་སོ། །
第三，为自己利益而布施是未离贪的圣者或以世间道离贪的凡夫对佛塔的布施，因为这有利于自己而不利于佛塔。
གཞན༷་གྱི་དོ༷ན་ཕྱིར༷་སྦྱིན་པ་འཕགས་པ་ཆགས་བྲལ་བས་སེམས་ཅན་གཞན་ལ་སྦྱིན་པའོ། །དེ་ཡང་ཁོང་འདོད་པ་ལས་འདས་ཤིང་སྦྱིན་པའི་རྣམ་སྨིན་འདོད་པས་བསྡུས་ལ་གཞན་ལ་ཕན་རང་ལ་མི་ཕན་པས་སོ་ཟེར།
为他人利益而布施是已离贪圣者对其他众生的布施。那是因为他已超越欲望而布施的异熟果包含在欲界中，有利于他人而不利于自己，有人这样说。
།གཉིས་ཀའི་དོན་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་ནི་འཕགས་པ་ཆགས་བཅས་སམ། སོ་སྐྱེས་ཆགས་བྲལ་གྱིས་སེམས་ཅན་གཞན་ལ་སྦྱིན་པའོ། །གཉི༷ས་ཀའི༷་དོན༷་དུ༷་མིན༷་པའི་ཕྱིར༷་སྦྱིན༷་པ་ནི། མཐོང་མྱོང་མ་གཏོགས་འཕགས་པ་འདོད་ཁམས་ཆགས་བྲལ་བས་མཆོད་རྟེན་ལ་ཕུལ་བ་སྟེ། དེ་བཀུར་སྟི་དང་བྱས་པ་གཟོ་བ་འབའ་ཞིག་གིས་དབུལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །
为双方利益而布施是有贪圣者或离贪凡夫对其他众生的布施。非为双方利益而布施是指除了见闻之外，已离欲贪的圣者对佛塔的供养，因为他只是出于恭敬和感恩而供养。
གཉིས་པ་སྦྱིན་པ་ཁྱད་པར་བ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལ། བསྟན་བཤད་གཉིས།
第二，别说特殊布施分示说和解说两部分。
སྦྱིན་པ་དེ༷་ཡིས༷་གཞན་ལས་ཁྱ༷ད་པར༷་དུ་འཕགས་པ་ནི་སྦྱིན༷་བདག༷་དང༷་དངོས༷་པོ་དང༷་ཞིང༷་གི༷་ཁྱ༷ད་པར༷་ལ༷ས་ཏེ་གསུམ་གྱིས་སོ། །
布施超胜于他者，是由于施主、施物和福田的殊胜，这三种。
གཉིས་པ་ལ། སྦྱིན་བདག་གི་ཁྱད་པར། དངོས་པོའི་ཁྱད་པར། ཞིང་གི་ཁྱད་པར་གསུམ།
第二分为施主的殊胜性、施物的殊胜性、福田的殊胜性三部分。
དང་པོ། སྦྱིན༷་བདག༷་ཁྱ༷ད་པར་འཕ༷གས་པ་ནི་དད་པ་དང༷་སོ༷གས་ཀྱིས༷་བཟུང་བ་ཚུལ་ཁྲིམས་སོགས་འཕགས་ནོར་བདུན་དང་འདོད་པ་ཆུང་བ་དང་ལྡན་པས་སོ། །
第一，施主的殊胜是以信等为首，具足持戒等七圣财和少欲。
ཚུལ་ནི་གུས༷་པ་དང་ལ༷་སོ༷གས་པས༷་བཟུང་བ་རང་གི་ལག་ནས་དང་། ཕ་རོལ་ལ་མཁོ་བའི་དུས་སུ་དང་། གཞན་ལ་མི་
方式是以恭敬等为首，亲手施与，在对方需要的时候，且不损害他人
3-158b
གནོད་པར་སྦྱིན་པ་སྦྱིན༷་པར༷་བྱེ༷ད་དོ། །མདོ་ལས་དམ་པའི་སྦྱིན་པ་ལྔ་སྟེ། དད་པ་དང་གུས་པ་དང་རང་ལ་གནས་དང་། དུས་སུ་དང་། གཞི་དེས་གཞན་ལ་མི་གནོད་པ་སྦྱིན་པ་དང་ལྔར་གསུངས་སོ། །
而行布施。经中说五种善布施：信心、恭敬、亲手、及时、不损害他人的布施，这五种。
གཞན་ལ་མི་གནོད་པ་ཡང་། བརྐུས་པ་དང་། ཤན་པ་ལ་ལུག་བྱིན་པ་ལྟ་བུ་སྦྱིན་བྱ་དང་། དུག་དང་མི་འཕྲོད་པའི་ཟས་ལྟ་བུ་ཞིང་ལ་གནོད་པ་མིན་པའོ།
不损害他人是指不施与偷来的物品或者不把羊送给屠夫这类施物，也不施与毒药和不适合的食物等对福田有害的物品。


 །གཞན་ཡང་དྲང་སྲོང་རྒྱས་པའི་མདོ་ལས་མ་དག་པའི་སྦྱིན་པ་སོ་གཉིས་སྤངས་ཏེ་དག་པའི་སྦྱིན་པ་ཁྱད་པར་ཅན་སྒྲུབ་པར་གསུངས་པ། འདི་ལྟར་གཏོང་བ་པོ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ལྟ་ཞིང་མ་དད་པས་སྦྱིན་པ་དང་། ཕན་བཏགས་ལན་དུ་ཕན་འདོགས་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་དང་། དམན་པ་སྦྱིན་པ་དང་། འདོད་པའི་རྒྱུས་མེ་དང་མེ་ལྕེ་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། ཆུ་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། བདག་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་ཕྱིར་རྒྱལ་པོ་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། འཇིགས་པའི་ཕྱིར་ཆོམ་རྐུན་ལ་སོགས་པ་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། དུག་སྦྱིན་པ་དང་། མཚོན་ཆ་སྦྱིན་པ་དང་། སྲོག་ཆགས་བསད་དེ་ཤ་སྦྱིན་པ་དང་། བག་མེད་རྣམས་ལ་ཆང་སྦྱིན་པ་དང་། འདི་བདག་གིར་འགྱུར་ཏེ་བདག་གི་རིམ་འགྲོ་བ་དང་། མཆོད་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཅན་བསྡུ་བ་དང་། འཐོབ་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་དང་། རང་ལ་བསྟོད་པའི་རྗོད་པ་དང་སྒྲ་དང་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་དང་། གར་གླུ་བཞད་གད་རྩེད་མོ་གཏམ་དང་དགའ་ཕྱིར་རོལ་མོ་མཁན་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། གཟའ་སྐར་གྱི་མཚན་མའི་ཕྱིར་སྐར་མཁན་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། གཞན་གྱི་ནོར་མཛའ་བོ་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། གཞན་གྱི་ཞིང་
3-159a
ངམ་འབྲུའི་ཕུང་པོ་ལ་རི་དྭགས་དང་བྱ་ཟ་བ་ལ་དགའ་མགུ་སྐྱེད་པ་དང་། བཟོའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་དང་། ལུས་མི་བདེས་འཇིགས་པས་སྨན་པ་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། སློང་བ་ལ་སྤྱོས་བརྒྱད་དེ་ཚིག་པ་ཟ་བར་བྱས་ནས་སྦྱིན་པ་དང་། སྦྱིན་འབྲས་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་ཞིང་སྦྱིན་པ་དང་། སྤྱིན་པ་བྱིན་ནས་འགྱོད་ཅིང་གདུང་བ་དང་། བྱིན་ནས་བདག་ལས་ཁྱེར་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཚེ་ཕྱི་མ་ལ་སླར་བདག་ལ་སྦྱིན་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་སེམས་བསྐྱེད་ནས་སྦྱིན་པ་དང་། སྦྱིན་འབྲས་བདག་གིས་སྤྱད་ཀྱི་གཞན་ལ་མ་གྱུར་ཅིག་སྙམ་དུ་སེམས་བསྐྱེད་ནས་སྦྱིན་པ་དང་། ལང་ཚོ་ལ་བབ་པས་སྦྱིན་པ་དང་། རྒ་ན་འཆི་བའི་མྱ་ངན་དུ་གྱུར་ན་སངས་རྒྱས་ལ་དགའ་དད་མེད་པར་རྩ་ལག་རྣམས་ཀྱིས་བྱེད་དུ་བཅུག་སྟེ་སྦྱིན་གནས་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། ཡུལ་གཞན་དུ་གྲགས་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་དང་། ཁ་ཟས་གཏོང་མི་ཕོད་པ་ལ་འཇིག་རྟེན་པ་མི་དགའ་བར་མཐོང་ནས་སྦྱིན་ཕོད་པའི་ཉེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱིས་བཟོད་དོ་སྙམ་སྟེ་སྦྱིན་པ་དང་།བུད་མེད་ཀྱི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་དང་། བུ་མེད་པས་བདག་གིས་ཐག་རིང་བ་ལ་བཏང་བར་བྱའོ་སྙམ་སྟེ་སྦྱིན་པ་དང་། ཚེ་འདི་ལ་བྱིན་པས་ཕ་རོལ་ཏུ་རྙེད་བསམས་ནས་སྦྱིན་པ་དང་། དབུལ་པོ་བོར་ནས་ཕྱུག་པོ་ལ་སྟེར་བ་སྟེ། སྦྱིན་པ་དེ་དག་ལ་རྣམ་སྨིན་མེད་པ་མིན་གྱི་ཚྭ་སྒོའི་ཞིང་ལ་ས་བོན་ངན་པ་བཏབ་པ་ལྟར། ཞིང་དང་ས་བོན་ཉེས་པས་འབྲས་བུ་ངན་ནོ་ཞེས་སོ། །འདི་ལ་བརྩི་ལུགས་འགའ་སྣང་། དེའི༷་ཕྱིར༷་གུས་པར་བྱིན་པས་རང་ལ་རྙེད་པ་བཀུར༷་སྟི༷་བཅས་
3-159b
པ་དང་། རང་ལག་གིས་བྱིན་པས་ལོངས་སྤྱོད་རྒྱ༷་ཆེན༷་པོ་དང་བཅས་ཏེ་འབྱུང་ཞིང་རང་དབང་འབྱོར་བ་དང༷་། དུས་སུ་བྱིན་པས་རང་ལ་དགོས་དུས༷་སུ་རྙེད་པ་དང༷་། མི་གནོད་པར་སྦྱིན་པས་རང་གི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་དགྲ་སོགས་ཀྱིས་བར་ཆད་མེ༷ད་པར༷་རྙེད༷་པ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་དངོས་པོ་ནི། ཁ༷་དོག༷་དང་ལ༷་སོ༷གས་པས་དྲི་རོ་རེག་བྱ་ཕུན༷་སུམ་ཚོགས༷་པའི་དངོས༷་པོ་སྦྱིན་པ་དེ༷་ལ༷ས་སྐྱེ་བ་ཕྱི་མར་མདོག་གིས་གཟུགས༷་བཟང༷་བ་དང་། དྲིས་སྙན་པའི་གྲགས༷་པ་དང་ལྡན༷་པ་དང་། རོས་ཡིད་དགའ༷་བ་དང༷་། ལུས་ཤིན༷་ཏུ༷་གཞོན༷་ཤ༷་ཅན་དང༷་། རེག་བྱས་བུད་མེད་རིན་པོ་ཆེ་ལྟར། གྲང་བའི་ཚེ་དྲོ། དྲོ་བའི་ཚེ་གྲང་། ཐ་མལ་པའི་ཚེ་ཐ་མལ་པར་འདུག་པས་དུས༷་སུ༷་རེག༷་ན་བདེ༷་བ་བསྐྱེད་པའི་ལུས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文翻译：
།གཞན་ཡང་དྲང་སྲོང་རྒྱས་པའི་མདོ་ལས་མ་དག་པའི་སྦྱིན་པ་སོ་གཉིས་སྤངས་ཏེ་དག་པའི་སྦྱིན་པ་ཁྱད་པར་ཅན་སྒྲུབ་པར་གསུངས་པ། འདི་ལྟར་གཏོང་བ་པོ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ལྟ་ཞིང་མ་དད་པས་སྦྱིན་པ་དང་། ཕན་བཏགས་ལན་དུ་ཕན་འདོགས་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་དང་། དམན་པ་སྦྱིན་པ་དང་།
此外，《广仙人经》中说放弃三十二种不净布施，修习殊胜清净布施，如下：施主持邪见无信心而布施；为回报受恩而布施；施舍低劣物品；
འདོད་པའི་རྒྱུས་མེ་དང་མེ་ལྕེ་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། ཆུ་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། བདག་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་ཕྱིར་རྒྱལ་པོ་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། འཇིགས་པའི་ཕྱིར་ཆོམ་རྐུན་ལ་སོགས་པ་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། དུག་སྦྱིན་པ་དང་། མཚོན་ཆ་སྦྱིན་པ་དང་། སྲོག་ཆགས་བསད་དེ་ཤ་སྦྱིན་པ་དང་།
因欲望原因向火和火焰布施；向水布施；为让自己被人所知而向国王布施；因恐惧而向盗贼等布施；施予毒药；施予武器；杀生而施肉；
བག་མེད་རྣམས་ལ་ཆང་སྦྱིན་པ་དང་། འདི་བདག་གིར་འགྱུར་ཏེ་བདག་གི་རིམ་འགྲོ་བ་དང་། མཆོད་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཅན་བསྡུ་བ་དང་། འཐོབ་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་དང་། རང་ལ་བསྟོད་པའི་རྗོད་པ་དང་སྒྲ་དང་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་དང་།
向放逸者施酒；以"这人会成为我的，他会服侍我和供养我"之念摄集众生；为获取而布施；为获得对自己的赞颂、言词和诗偈而布施；
གར་གླུ་བཞད་གད་རྩེད་མོ་གཏམ་དང་དགའ་ཕྱིར་རོལ་མོ་མཁན་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། གཟའ་སྐར་གྱི་མཚན་མའི་ཕྱིར་སྐར་མཁན་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། གཞན་གྱི་ནོར་མཛའ་བོ་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། གཞན་གྱི་ཞིང་
为舞蹈、歌唱、笑声、游戏、谈话和娱乐而向乐师布施；为占星征兆而向占星家布施；把他人的财物送给朋友；对他人的田地
3-159a
ངམ་འབྲུའི་ཕུང་པོ་ལ་རི་དྭགས་དང་བྱ་ཟ་བ་ལ་དགའ་མགུ་སྐྱེད་པ་དང་། བཟོའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་དང་། ལུས་མི་བདེས་འཇིགས་པས་སྨན་པ་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། སློང་བ་ལ་སྤྱོས་བརྒྱད་དེ་ཚིག་པ་ཟ་བར་བྱས་ནས་སྦྱིན་པ་དང་།
或粮堆上野兽和鸟吃而感到欢喜；为手工艺而布施；因惧怕身体不适而向医生布施；对乞者起嗔恨心后布施；
སྦྱིན་འབྲས་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་ཞིང་སྦྱིན་པ་དང་། སྤྱིན་པ་བྱིན་ནས་འགྱོད་ཅིང་གདུང་བ་དང་། བྱིན་ནས་བདག་ལས་ཁྱེར་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཚེ་ཕྱི་མ་ལ་སླར་བདག་ལ་སྦྱིན་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་སེམས་བསྐྱེད་ནས་སྦྱིན་པ་དང་།
对布施果报怀疑而布施；布施后后悔忧愁；布施后生起"所有从我处拿走的，来世都会回报给我"之念而布施；
སྦྱིན་འབྲས་བདག་གིས་སྤྱད་ཀྱི་གཞན་ལ་མ་གྱུར་ཅིག་སྙམ་དུ་སེམས་བསྐྱེད་ནས་སྦྱིན་པ་དང་། ལང་ཚོ་ལ་བབ་པས་སྦྱིན་པ་དང་། རྒ་ན་འཆི་བའི་མྱ་ངན་དུ་གྱུར་ན་སངས་རྒྱས་ལ་དགའ་དད་མེད་པར་རྩ་ལག་རྣམས་ཀྱིས་བྱེད་དུ་བཅུག་སྟེ་སྦྱིན་གནས་ལ་སྦྱིན་པ་དང་།
布施后生起"愿布施果报仅由我享受，不归他人"之念而布施；因为正值青春而布施；年老死亡忧伤时，对佛无喜无信，命亲属代行布施；
ཡུལ་གཞན་དུ་གྲགས་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་དང་། ཁ་ཟས་གཏོང་མི་ཕོད་པ་ལ་འཇིག་རྟེན་པ་མི་དགའ་བར་མཐོང་ནས་སྦྱིན་ཕོད་པའི་ཉེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱིས་བཟོད་དོ་སྙམ་སྟེ་སྦྱིན་པ་དང་།བུད་མེད་ཀྱི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་དང་།
为在其他地方获名而布施；见世人不喜欢不舍得施舍食物者，思"施舍的过失是世人可容忍的"而布施；为女人而布施；
བུ་མེད་པས་བདག་གིས་ཐག་རིང་བ་ལ་བཏང་བར་བྱའོ་སྙམ་སྟེ་སྦྱིན་པ་དང་། ཚེ་འདི་ལ་བྱིན་པས་ཕ་རོལ་ཏུ་རྙེད་བསམས་ནས་སྦྱིན་པ་དང་། དབུལ་པོ་བོར་ནས་ཕྱུག་པོ་ལ་སྟེར་བ་སྟེ།
因无子嗣而思"我要施舍给远方的人"而布施；思"今生布施将来世获得"而布施；舍弃贫穷者而施予富人。
སྦྱིན་པ་དེ་དག་ལ་རྣམ་སྨིན་མེད་པ་མིན་གྱི་ཚྭ་སྒོའི་ཞིང་ལ་ས་བོན་ངན་པ་བཏབ་པ་ལྟར། ཞིང་དང་ས་བོན་ཉེས་པས་འབྲས་བུ་ངན་ནོ་ཞེས་སོ། །འདི་ལ་བརྩི་ལུགས་འགའ་སྣང་།
这些布施并非没有异熟果报，而是如同在盐碱地中播下劣种，由于田地和种子的过失，果实不佳。这方面有些不同计算方法。
དེའི༷་ཕྱིར༷་གུས་པར་བྱིན་པས་རང་ལ་རྙེད་པ་བཀུར༷་སྟི༷་བཅས་
3-159b
པ་དང་།
因此，恭敬布施使自己获得恭敬尊重，
རང་ལག་གིས་བྱིན་པས་ལོངས་སྤྱོད་རྒྱ༷་ཆེན༷་པོ་དང་བཅས་ཏེ་འབྱུང་ཞིང་རང་དབང་འབྱོར་བ་དང༷་། དུས་སུ་བྱིན་པས་རང་ལ་དགོས་དུས༷་སུ་རྙེད་པ་དང༷་། མི་གནོད་པར་སྦྱིན་པས་རང་གི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་དགྲ་སོགས་ཀྱིས་བར་ཆད་མེ༷ད་པར༷་རྙེད༷་པ་ཡིན་ནོ། །
亲手布施使获得广大受用并具自在；适时布施使自己在需要之时获得；无害布施使自己的受用不受敌人等障碍。
གཉིས་པ་དངོས་པོ་ནི། ཁ༷་དོག༷་དང་ལ༷་སོ༷གས་པས་དྲི་རོ་རེག་བྱ་ཕུན༷་སུམ་ཚོགས༷་པའི་དངོས༷་པོ་སྦྱིན་པ་དེ༷་ལ༷ས་སྐྱེ་བ་ཕྱི་མར་མདོག་གིས་གཟུགས༷་བཟང༷་བ་དང་། དྲིས་སྙན་པའི་གྲགས༷་པ་དང་ལྡན༷་པ་དང་། རོས་ཡིད་དགའ༷་བ་དང༷་།
第二，物品方面：施予色等气味、味道、触感圆满的物品，由此来世因色而形貌端严，因香而具有美誉，因味而心生欢喜，
ལུས་ཤིན༷་ཏུ༷་གཞོན༷་ཤ༷་ཅན་དང༷་། རེག་བྱས་བུད་མེད་རིན་པོ་ཆེ་ལྟར། གྲང་བའི་ཚེ་དྲོ། དྲོ་བའི་ཚེ་གྲང་། ཐ་མལ་པའི་ཚེ་ཐ་མལ་པར་འདུག་པས་དུས༷་སུ༷་རེག༷་ན་བདེ༷་བ་བསྐྱེད་པའི་ལུས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།
身体极为娇嫩，因触感而获得如同珍宝女人般的身体：冷时温暖，热时清凉，常时则保持中性，因此在适当时机触摸时生起舒适感。


 །གསུམ་པ་ལ། དངོས་དང་། ཞར་བྱུང་གཉིས། དང་པོ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས། དང་པོ་ལ་སྐབས་ཀྱི་དོན་དངོས་དང་། འཕྲོས་དོན་ཞར་བྱུང་གཉིས། དང་པོ། ཞིང་ལ་འགྲོ་བ་བཟང་བས་ཞིང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ནི། གོའུ་ཏ་མའི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་ལྟར། དུད་འགྲོའི༷་སྐྱེ་གནས་སུ་སོང་བའི་འགྲོ༷་བ་ལ་སྦྱིན་པ་བྱིན་ན་སླར་རྣམ་སྨིན་བརྒྱ་འགྱུར་དུ་རེ་བར་བྱའོ། །ཚུལ་འཆལ་མི་ལ་སྟོང་འགྱུར་དུ་རེ་བ་བྱ་བར་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་དང་། སྡུག༷་བསྔལ༷་གྱི་ཞིང་ཁྱད་པར་འཕགས་པ་ནི། རྫས་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་གཞིའི་ནང་ནས་ནད་པ་ནད་གཡོག །གྲང་བ་སོགས་ཀྱི་དུས་སུ་བྱིན་པར་ཕན་ཡོན་
3-160a
ཆེ་བར་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་དང་། མི་ཕྱུགས་པོ་ལས་དབུལ་པོ། དབུལ་པོ་ལས་ཡི་དྭགས། དེ་ལས་འཇུར་གེགས་ཅན་ལ་ཐིགས་པ་བསྔོས་པ་ཕན་ཡོན་ཆེ་བ་ལྟ་བུའོ། །ཕན་འདོགས་པ་ནི་ཕ་མ་དང་གཞན་ཡང་རུང་སྟེ། དོམ་དང་རི་དྭགས་སོགས་སུ་སྐྱེས་པའི་རབས་བཞིན་རང་ལ་ཕན་འདོགས་པར་རོ། །ཡོན༷་ཏན༷་གྱི་ཞིང་ནི་གོ་ཏ་མའི་མདོ་ལས། ཚུལ་ལྡན་ལ་བྱིན་ན་རྣམ་སྨིན་འབུམ་འགྱུར་དུ་རེ་བར་བྱའོ། །རྒྱུན་ཞུགས་འབྲས་ཞུགས་ལ་བྱིན་ན་རྣམ་སྨིན་ཚད་མེད་དོ། །དེ་བས་ཀྱང་རྒྱུན་ཞུགས་འབྲས་གནས་ལ་ཚད་མེད་པར་གསུངས་པ་སོགས་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལྟ་བུའི་ཞིང་རྣམ༷ས་ཀྱིས༷་ཞིང༷་ཁྱ༷ད་པར་འཕ༷གས་པ་རིགས་པར་བྱའོ། །གཉིས་པ་ཟང་ཟིང་གི་སྦྱིན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག༷་ནི༷། ཁམས་གསུམ་ལས་གྲོལ༷་བས༷་གྲོལ༷་བ༷་ལ་སྦྱིན་པ་སྟེ། དེ་ལ་སྒོ་ཀུན་ནས་རྣམ་པར་དག་པས་སོ། །ཡང་ནའམ༷་ཞེས་པས་བྱང༷་ཆུབ༷་སེམ༷ས་དཔའ་ཡིས༷་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པའི་ཕྱིར་དུ་སྦྱིན་པ་ནི་མ་གྲོལ་བས་མ་གྲོལ་བ་ལ་བྱིན་ཡང་། རྫོགས་བྱང་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དུ་བྱིན་པས་མཆོག་ཡིན་པ་དང་། ཡང་མདོ་ལས། ཉེ་བ་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། འཇིགས་པས་སྦྱིན་པ་དང་། བདག་ལ་བྱིན་པས་སྦྱིན་པ་དང་། བདག་ལ་བྱིན་པར་འགྱུར་བས་སྦྱིན་པ་དང་། སྔོན་བདག་གི་ཕ་དང་མེས་པོ་དག་གི་སྦྱིན་པ་བྱིན་པས་སྦྱིན་པ་དང་། མཐོ་རིས་ཀྱི་དོན་དུ་སྦྱིན་པ་དང་། གྲགས་པའི་
3-160b
དོན་དུ་སྦྱིན་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་རྒྱན་གྱི་དོན་དང་། སེམས་ཀྱི་ཡོ་བྱད་ཀྱི་དོན་དང་། རྣལ་འབྱོར་གྱི་ཚོགས་ཀྱི་དོན་དང་། དོན་གྱི་མཆོག་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་བྱིན་པའོ། །སྦྱིན་པ་བརྒྱད་གསུངས་པ་དེ་དག་གི་ནང་ན།བརྒྱད་པ་སེམས་ཀྱི་རྒྱན་ལ་སོགས་པའི་དོན་དུ་སྦྱིན་པ་ཡང་མཆོག་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་ཉེ་བ་ནི་ནམ་ཉེ་བར་ལྷག་པ་དག་ལ་སྦྱིན་པའོ་ཟེར། སེམས་ཀྱི་རྒྱན་ནི་རྫུ་འཕྲུལ། སེམས་ཀྱི་ཡོ་བྱད་ནི་འཕགས་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད། རྣལ་འབྱོར་གྱི་ཚོགས་ནི་ཞི་ལྷག་དོན་མཆོག་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའམ་མྱང་འདས་སོ་ཞེས་རྒྱལ་པོའི་སྲས་གྲགས་པའི་བཤེས་གཉེན་འཆད། གང་སྤེལ་གྱིས་སེམས་ཀྱི་རྒྱན་སོགས་བཞི་རིམ་པས། དད་སོགས་ནོར་འདྲེན་པ་དང་། སེར་སྣའི་དྲི་མ་དང་འགལ་བ་དང་། སྙོམས་འཇུག་གི་བདེ་བ་བསྐྱེད་པ་དང་། མྱང་འདས་འདྲེན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་འཆད་ལ། ས་ལས་དོན་མཆོག་ནི་ཟང་ཟིང་མེད་པའི་སེམས་ཀྱིས་དོན་མཆོག་མྱང་འདས་འཐོབ་པར་བསྔོས་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་ཚོགས་ནི་དེའི་རྒྱུ་ཚོགས་སུ་འགྱུར་བ་དང་། སེམས་ཀྱི་རྒྱན་ནི་མཐོ་རིས་ཀྱི་ལུས་སམ་བདེ་འགྲོར་འགྲོ་བ་དང་། སེམས་ཀྱི་ཡོ་བྱད་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོར་ཡང་འགྱུར་བའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཡང་དེ་བཞི་ལ་མོས་སྤྱོད་དང་། མཐོང་ལམ་ལ་སོགས་ལམ་གསུམ་མམ། མོས་སྤྱོད། མ་དག །དག་པ། མཐར་ལམ་བཞིར་ཡང་གསུངས་ལ། སྔ་མ་བདུན་ནི་རིམ་པས་ལེ་ལོ་དང་།
3-161a
འདི་ཕྱིར་དབུལ་འཇིགས་དང་། ཕྱུག་པོ་འདོད་པ་དང་། འདས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མ་འོངས་ལ་དགའ་བ་དང་། སྦྱིན་གནས་བརྙས་པ་དང་། མཐོ་རིས་དང་། གྲགས་པ་འདོད་པས་ཉམས་པའི་ཕྱིར་དམན་པར་བཤད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文翻译：
第三分为本身和附带两部分。第一又分总说和别说两部分。第一分为本论主题和附带问题两部分。第一，福田因受者优良而殊胜：如《瞿昙经》中所说，对于投生为畜生趣的众生布施，可期望百倍异熟果报；对破戒人可期望千倍，如此等等。
苦难福田的殊胜性：如在物质所生福德基础中，对病人和护理者，以及在寒冷等时节布施，功德
3-160a
更大，如此等等；对富人不如对穷人，对穷人不如对饿鬼，对饿鬼不如对喉部患病者回向一滴水的功德更大，如此等例。
恩惠福田：父母或其他对自己有恩者，如同《本生传》中自己投生为熊或野兽等时的故事一样。
功德福田：如《瞿昙经》中说：对持戒者布施，可期望十万倍异熟果；对预流向果者布施，异熟果无量；对预流住果者布施，更是无量，如此等等。
应当了解由此类福田而成就福田的殊胜性。
第二，所有财物布施中最殊胜者是已解脱三界者对已解脱者的布施，因为这在各方面都清净。或者，菩萨为利益一切众生而行布施，虽然是未解脱者对未解脱者布施，但因为是为圆满菩提和一切众生利益而布施，所以是最殊胜的。
又经中说：对亲近者布施；因畏惧而布施；因他已给予自己而布施；因他将给予自己而布施；因先前自己的父亲和祖父曾经布施而布施；为生天而布施；为名誉
3-160b
而布施；为心之庄严而布施；为心之资具而布施；为瑜伽资粮而布施；以及为获得最胜义而布施。
在这所说的八种布施中，第八种为心庄严等而行布施也是最殊胜的。
其中，"亲近"是指对亲近且殊胜者布施，有人这样说。"心之庄严"是指神通，"心之资具"是指八支圣道，"瑜伽资粮"是指止观，"最胜义"是指阿罗汉果或涅槃，这是王子友称论师的解释。
彦溢则解释"心之庄严"等四种依次为：引导信等财富；违背悭贪垢染；生起禅定乐受；引导涅槃。
《地论》中则解释："最胜义"是以无财物的心回向最胜义涅槃；"瑜伽资粮"是成为其因的资粮；"心之庄严"是天身或善趣；"心之资具"则是大受用。
又对这四种也说为胜解行道、见道等三道，或者胜解行道、不净、清净、究竟道四道。前七种则依次因懒惰、
3-161a
今生贫穷恐惧、渴望富有、敬重过去、喜好未来、轻视布施对境、渴望天趣和名誉而堕落，故说为低劣。


 །གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ནི། འཕ༷གས་པ༷་མིན༷་ཡང༷་རང་གི༷་ཕ༷་མ༷་དང༷་། ནད༷་པ༷་དང༷་ནི༷་ཆོས༷་སྨྲ༷་བ་དང༷་། སྲིད་པ་ཐ་མ་པའམ། སྐྱེ༷་བ་ཐ་མའམ་མཐའི༷་བྱང༷་ཆུབ༷་སེམས་དཔའ༷་སྟེ་སྐྱེ་བ་དེ༷་ཉིད་ལ་སངས་རྒྱ་བ་དོན་གྲུབ་ལྟ་བུ་ལ། སྦྱིན་པའི་ཕན༷་ཡོན༷་ནི་བསོད་ནམས་གཞལ༷་དུ༷་མེ༷ད་པ༷་ཡི༷ན་ནོ། །གཉིས་པ་ཞར་བྱུང་ལ། ལས་ཆེ་ཆུང་གི་ཁྱད་པར། བྱས་ལ་བསགས་མ་བསགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ་ལས་ལམ་གྱི་མཇུག༷་ལ་རྒྱུན་དུ་བྱེད་པས་ཆེ་བ་དང༷་། ཞིང༷་གིས་ཆེ་བ་དང༷་། གཞི༷་ནི་ལུས་ཀྱི་ལས་ལ་སྲོག་གཅོད། ངག་ལས་ལ་རྫུན། ཡིད་ལས་ལ་ལོག་ལྟ་ཆེ་བ་ལྟ་བུ་དང༷་ནི༷། སྦྱོར༷་བས་ཆེ་བ་ལུས་ངག་གིས་དངོས་སུ་དང་དགའ་བཞིན་སོགས་དང༷་། རྫོགས་པའམ་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའི་སེམ༷ས་པ༷་དང་ཀུན་སློང་གི་བས༷མ་པ༷་ཆེ་བ༷་སྟེ། མཇུག་སོགས་དྲུག་པོ་དེ༷་དག༷་ཆུང༷་དང༷་ཆེ༷་བ༷་ལ༷ས་ལ༷ས་ཀྱང༷་ཆུང༷་དང༷་ཆེ༷་བ༷་ཉི༷ད་དུ་འགྱུར་ལ་དྲུག་ཀ་ཚང་ན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའོ། །གཉིས་པ། ཡང་མདོ་ལས། བྱས་ལ་བསགས་པའི་ལས་དང་། བྱས་ལ་བསགས་པ་མ་ཡིན་པ་གསུངས་པ་ལ་དེ་ནི་བློ་སྔོན་དུ་མ་བཏང་བ་དང་། བབ་འཆོལ་མིན་པར་འདི་ངེས་པར་བྱའོ་སྙམ་
3-161b
དུ་ཆེད་དུ་བས༷མ་བཞིན༷་བྱས་པ༷་དང༷་། ལས་ཀྱི་ཡན་ལག་རྫོགས༷་པར་བྱས་པ༷་དང༷་། བྱས་པ་ལ་ཕྱིས་མི༷་འགྱོ༷ད་པ་དང་། ལོག་ལྟ་དང་འཆག་པ་སོགས་ལས་དེ་ལ་གནོད་བྱེད་ཀྱི་གཉེན༷་པོ༷་མེ༷ད་པ༷་དང༷་། རྗེས་སུ་ཡི་རང་སོགས་སྦྱོར་མཇུག་འཁོ༷ར་དང་བཅས་པ་དང༷་། རྣ༷མ་པ༷ར་སྨིན༷་པ༷་མྱོང་བར་ངེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དྲུག་ལ༷ས་ནི། བསགས༷་པའི༷་ལ༷ས་ཤེས༷་བྱ༷་བ༷་ཡི༷ན་ལ། ལས་གཞན་ནི་བྱས་ལ་བསགས་པ་མིན་པའི་ལས་སུ་བལྟའོ། །དེ་བཞིན་བསགས་ལ་མ་བྱས་པ་དང་། གཉིས་ཀ་མིན་པའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་གོང་ལས་ལྡོག་པ་དྲུག་མ་ཚང་བ་སོགས་བྱས་ལ་མ་བསགས་པའོ། །བསགས་ལ་མ་བྱས་པའི་ལས་ནི། གང་ལུས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བ་དེ་སེམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ཤིང་ཚིག་ཏུའང་ལས་འདི་བྱའོ་ཞེས་སྨྲས་ནས་ལས་དེ་མ་བྱས་པའོ། །མ་བསགས་མ་བྱས་པ་ནི་ལས་གང་ཆེད་དུ་མ་བསམ་པར་བྱས་པའོ། །གཞན་ཡང་ལས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་མང་དུ་གསུངས་སོ། །གསུམ་པ་དོགས་སྤང་ཕལ་ཆེན་སྡེའི་བྱེ་བྲག་ཤར་ནུབ་ཀྱི་རི་བོའི་སྡེ་ལ་སོགས་པ་ན་རེ། ཆགས་བཅས་ཀྱིས་མཆོད་རྟེན་ལ་ཕུལ་བ་བདག་དོན་གྱི་སྦྱིན་པ་ཡིན་པར་མི་རིགས་ཏེ། མཆོད་རྟེན་ལ་ཕུལ་བ་ལ་བསོད་ནམས་འབྱུང་བར་ག་ལ་འགྱུར་ཏེ། ལེན་པ་དང་ལོངས་སྤྱོད་པ་མེད་པས་སོ། །ཟེར་ན་ནི་མི་རིགས་ཏེ། དེ་དག་ལ་ལེན་པ་དང་ཡོངས་སྤྱོད་ལས་བྱུང་པའི་བསོད་ནམས་མེད་ཀྱང་། སེམས་དད་སོགས་ཀྱི་མཐུས་མཆོ༷ད་རྟེན༷་ལ་
3-162a
མཆོད་པའི་དངོས་པོ་བཏང༷་བའི༷་རྒྱུ་ལས་བྱུང༷་བའི༷་བསོ༷ད་ནམས༷་འབྱུང༷་སྟེ། དཔེར་ན་གཞན་ལ་དངོས་སུ་ལེན༷་པ་དང་། ཕན་པ་མེ༷ད་ཀྱང་བྱམས་པ་བསྒོམ་པ་དང་། ཡང་དག་ལྟ་བ་ལ་སོ༷གས་བསྒོམ་པ་ལ་ཕན་ཡོན་འབྱུང་བ་བཞིན༷་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་སྦྱིན་བྱུང་བསོད་ནམས་ལ་གཉིས་ཏེ། ལོངས་སྤྱོད་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བཏང་བའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའོ། །མཆོད་རྟེན་ལ་ཕུལ་བ་སོགས་ནི་བཏང་བའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་གཅིག་པུ་ཡོད་དོ། །ཆགས་བཅས་ཀྱིས་ཆགས་བྲལ་འདོད་ཁམས་པ་ལ་བྱིན་ན་གཉིས་ཀའོ། །གལ་ཏེ་ཕན་འདོགས་པ་སོགས་ཞིང་བཟང་པོ་ལ་བྱིན་འབྲས་རྣམ་སྨིན་ཡིད་འོང་དུ་རིགས་ན། དུད་འགྲོ་སོགས་ཞིང་ངན་པ་ལ་བྱིན་པས་རྣམ་སྨིན་ཡིད་དུ་འོང་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། རྒྱུ༷་དགེ་བ་ལ༷ས་འབྲས༷་བུ༷་རྣམ་སྨིན་ཡིད་འོང་འབྱུང་བ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་མི༷་འཁྲུལ༷་བའི་ཕྱིར༷། ངན༷་པའི༷་ཞིང༷་ལ༷་བཏང་བ་ལའང་འབྲས༷་བུ༷་ཡི༷ད་འོང༷་འབྱིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་ཞིང་ངན་པས་ཞིང་མཆོག་ལ་ལྟོས་ན། རྣམ་སྨིན་ཆུང་ཞིང་སྨིན་འབྲས་བུལ་བ་ནི། ཞིང་ངན་པ་ལ་བཏབ་པའི་འབྲས་བུ་བཞིན་ནོ། །ཟེར་ཀྱང་དམིགས་བསལ་དགོས་སོ།

 །གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ནི། འཕ༷གས་པ༷་མིན༷་ཡང༷་རང་གི༷་ཕ༷་མ༷་དང༷་། ནད༷་པ༷་དང༷་ནི༷་ཆོས༷་སྨྲ༷་བ་དང༷་། སྲིད་པ་ཐ་མ་པའམ། སྐྱེ༷་བ་ཐ་མའམ་མཐའི༷་བྱང༷་ཆུབ༷་སེམས་དཔའ༷་སྟེ་སྐྱེ་བ་དེ༷་ཉིད་ལ་སངས་རྒྱ་བ་དོན་གྲུབ་ལྟ་བུ་ལ། སྦྱིན་པའི་ཕན༷་ཡོན༷་ནི་བསོད་ནམས་གཞལ༷་དུ༷་མེ༷ད་པ༷་ཡི༷ན་ནོ། །གཉིས་པ་ཞར་བྱུང་ལ། ལས་ཆེ་ཆུང་གི་ཁྱད་པར། བྱས་ལ་བསགས་མ་བསགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ་ལས་ལམ་གྱི་མཇུག༷་ལ་རྒྱུན་དུ་བྱེད་པས་ཆེ་བ་དང༷་། ཞིང༷་གིས་ཆེ་བ་དང༷་། གཞི༷་ནི་ལུས་ཀྱི་ལས་ལ་སྲོག་གཅོད། ངག་ལས་ལ་རྫུན། ཡིད་ལས་ལ་ལོག་ལྟ་ཆེ་བ་ལྟ་བུ་དང༷་ནི༷། སྦྱོར༷་བས་ཆེ་བ་ལུས་ངག་གིས་དངོས་སུ་དང་དགའ་བཞིན་སོགས་དང༷་། རྫོགས་པའམ་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའི་སེམ༷ས་པ༷་དང་ཀུན་སློང་གི་བས༷མ་པ༷་ཆེ་བ༷་སྟེ། མཇུག་སོགས་དྲུག་པོ་དེ༷་དག༷་ཆུང༷་དང༷་ཆེ༷་བ༷་ལ༷ས་ལ༷ས་ཀྱང༷་ཆུང༷་དང༷་ཆེ༷་བ༷་ཉི༷ད་དུ་འགྱུར་ལ་དྲུག་ཀ་ཚང་ན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའོ། །གཉིས་པ། ཡང་མདོ་ལས། བྱས་ལ་བསགས་པའི་ལས་དང་། བྱས་ལ་བསགས་པ་མ་ཡིན་པ་གསུངས་པ་ལ་དེ་ནི་བློ་སྔོན་དུ་མ་བཏང་བ་དང་། བབ་འཆོལ་མིན་པར་འདི་ངེས་པར་བྱའོ་སྙམ་
3-161b
དུ་ཆེད་དུ་བས༷མ་བཞིན༷་བྱས་པ༷་དང༷་། ལས་ཀྱི་ཡན་ལག་རྫོགས༷་པར་བྱས་པ༷་དང༷་། བྱས་པ་ལ་ཕྱིས་མི༷་འགྱོ༷ད་པ་དང་། ལོག་ལྟ་དང་འཆག་པ་སོགས་ལས་དེ་ལ་གནོད་བྱེད་ཀྱི་གཉེན༷་པོ༷་མེ༷ད་པ༷་དང༷་། རྗེས་སུ་ཡི་རང་སོགས་སྦྱོར་མཇུག་འཁོ༷ར་དང་བཅས་པ་དང༷་། རྣ༷མ་པ༷ར་སྨིན༷་པ༷་མྱོང་བར་ངེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དྲུག་ལ༷ས་ནི། བསགས༷་པའི༷་ལ༷ས་ཤེས༷་བྱ༷་བ༷་ཡི༷ན་ལ། ལས་གཞན་ནི་བྱས་ལ་བསགས་པ་མིན་པའི་ལས་སུ་བལྟའོ། །དེ་བཞིན་བསགས་ལ་མ་བྱས་པ་དང་། གཉིས་ཀ་མིན་པའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་གོང་ལས་ལྡོག་པ་དྲུག་མ་ཚང་བ་སོགས་བྱས་ལ་མ་བསགས་པའོ། །བསགས་ལ་མ་བྱས་པའི་ལས་ནི། གང་ལུས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བ་དེ་སེམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ཤིང་ཚིག་ཏུའང་ལས་འདི་བྱའོ་ཞེས་སྨྲས་ནས་ལས་དེ་མ་བྱས་པའོ། །མ་བསགས་མ་བྱས་པ་ནི་ལས་གང་ཆེད་དུ་མ་བསམ་པར་བྱས་པའོ། །གཞན་ཡང་ལས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་མང་དུ་གསུངས་སོ། །གསུམ་པ་དོགས་སྤང་ཕལ་ཆེན་སྡེའི་བྱེ་བྲག་ཤར་ནུབ་ཀྱི་རི་བོའི་སྡེ་ལ་སོགས་པ་ན་རེ། ཆགས་བཅས་ཀྱིས་མཆོད་རྟེན་ལ་ཕུལ་བ་བདག་དོན་གྱི་སྦྱིན་པ་ཡིན་པར་མི་རིགས་ཏེ། མཆོད་རྟེན་ལ་ཕུལ་བ་ལ་བསོད་ནམས་འབྱུང་བར་ག་ལ་འགྱུར་ཏེ། ལེན་པ་དང་ལོངས་སྤྱོད་པ་མེད་པས་སོ། །ཟེར་ན་ནི་མི་རིགས་ཏེ། དེ་དག་ལ་ལེན་པ་དང་ཡོངས་སྤྱོད་ལས་བྱུང་པའི་བསོད་ནམས་མེད་ཀྱང་། སེམས་དད་སོགས་ཀྱི་མཐུས་མཆོ༷ད་རྟེན༷་ལ་
3-162a
མཆོད་པའི་དངོས་པོ་བཏང༷་བའི༷་རྒྱུ་ལས་བྱུང༷་བའི༷་བསོ༷ད་ནམས༷་འབྱུང༷་སྟེ། དཔེར་ན་གཞན་ལ་དངོས་སུ་ལེན༷་པ་དང་། ཕན་པ་མེ༷ད་ཀྱང་བྱམས་པ་བསྒོམ་པ་དང་། ཡང་དག་ལྟ་བ་ལ་སོ༷གས་བསྒོམ་པ་ལ་ཕན་ཡོན་འབྱུང་བ་བཞིན༷་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་སྦྱིན་བྱུང་བསོད་ནམས་ལ་གཉིས་ཏེ། ལོངས་སྤྱོད་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བཏང་བའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའོ། །མཆོད་རྟེན་ལ་ཕུལ་བ་སོགས་ནི་བཏང་བའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་གཅིག་པུ་ཡོད་དོ། །ཆགས་བཅས་ཀྱིས་ཆགས་བྲལ་འདོད་ཁམས་པ་ལ་བྱིན་ན་གཉིས་ཀའོ། །གལ་ཏེ་ཕན་འདོགས་པ་སོགས་ཞིང་བཟང་པོ་ལ་བྱིན་འབྲས་རྣམ་སྨིན་ཡིད་འོང་དུ་རིགས་ན། དུད་འགྲོ་སོགས་ཞིང་ངན་པ་ལ་བྱིན་པས་རྣམ་སྨིན་ཡིད་དུ་འོང་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། རྒྱུ༷་དགེ་བ་ལ༷ས་འབྲས༷་བུ༷་རྣམ་སྨིན་ཡིད་འོང་འབྱུང་བ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་མི༷་འཁྲུལ༷་བའི་ཕྱིར༷། ངན༷་པའི༷་ཞིང༷་ལ༷་བཏང་བ་ལའང་འབྲས༷་བུ༷་ཡི༷ད་འོང༷་འབྱིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་ཞིང་ངན་པས་ཞིང་མཆོག་ལ་ལྟོས་ན། རྣམ་སྨིན་ཆུང་ཞིང་སྨིན་འབྲས་བུལ་བ་ནི། ཞིང་ངན་པ་ལ་བཏབ་པའི་འབྲས་བུ་བཞིན་ནོ། །ཟེར་ཀྱང་དམིགས་བསལ་དགོས་སོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
第二部分：具体详述
虽非圣者但对自己的父母，病人以及说法者，以及最后有者（或称为最后生者或称为边际菩萨，即在此生即将成佛的如悉达多）进行布施，其功德无量。
第二部分附带内容：分为业的大小差别和已作是否积累的差别两种。
首先，业因经常性行为而变大，因对象而变大，基础上身业以杀生为大，语业以妄语为大，意业以邪见为大，因行为方式而变大如身语直接欢喜等，以及因圆满或成就的思想和动机的意念而变大。这六项（结尾等）的大小使业也随之大小，六者齐全时则业极大。
其次，经中所说的"已作已积累的业"和"已作未积累的业"，前者是指：非无意识地做，非随意而是有明确思考后所做的，业的支分完整地完成的，做后不后悔的，无邪见忏悔等对此业有害的对治，伴有随喜等行为结果及其后续，以及必定感受成熟果报的六种情况。其它业则视为"已作未积累的业"。
同样应了解"已积累未作的业"和"两者皆非的业"。其中与上述相反，六项不具足等情况是"已作未积累的业"。"已积累未作的业"是指：身体本应完成的事，在心中已完成并口中也说"我将做这事"，但实际未做的情况。"未积累未作"是指未经思考而行动的情况。此外，还有许多关于业的区别。
第三，解除疑惑：大众部的分支东山部和西山部等认为："带有贪著心供养佛塔是为自身利益的布施，这不合理，因为供养佛塔怎会产生福德呢？因为没有接受者和享用者。"这种说法不合理，虽然这些情况下没有接受和享用所产生的福德，但由于信心等的力量，从供养佛塔时舍弃供品这一因所产生的福德是存在的。比如虽然对方实际上没有接受和获益，但修习慈心和正见等仍然产生利益一样。
因此，布施产生的福德有两种：从享用中产生的和从舍弃因中产生的。供养佛塔等只有从舍弃因产生的福德。有贪著者对无贪欲界者布施则两种福德都有。
若问：对行善等好田地布施应得到悦意果报的话，那么对畜生等恶田地布施是否不会得到悦意果报？答：因为善因必定产生悦意果报是毫无例外的，所以即使对恶劣的对象布施也会产生悦意果报。只是相比殊胜对象，其果报较小且成熟较慢，如同在恶劣土地播种的果实一样。这也需要特别说明。


 །
持戒
གཉིས་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ། སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། འཆལ༷་བའི༷་ཚུལ༷་ཁྲིམ༷ས་ནི། མི༷་དགེའི་རིག་བྱེད་དང་རིག་བྱེད་མིན་པའི་གཟུགས༷་ཡིན་ལ། འཆལ་ཚུལ་དེ༷་སྤོ༷ང་བར་བྱེད་པའི་ཚུལ༷་ཁྲིམས༷་ནི་རིག་བྱེད་དང་རིག་མིན་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་སོ༷། །རང་བཞིན་གྱི་
3-162b
སྡིག་པ་མིན་ཡང་དུས་མིན་གྱི་ཟས་སྤོང་བ་སོགས་སངས༷་རྒྱས༷་ཀྱི༷ས་ནི༷་བཅ༷ད་པའམ་བཀག་པ༷་རིག་རིག་མིན་ཡང༷་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་ནོ་ཞེས་སོ། །གཉིས་པ། ཚུལ་ཁྲིམས་དེ་ཡང་རྣམ༷་པར་དག༷་པ་ནི། ཡོན༷་ཏན༷་བཞི༷་དང་ལྡན༷་པ་ཡིན་ནོ༷། །དེ་གང་ཞེ་ན། འཆལ༷་ཁྲིམས༷་ཀྱི་སྐྱོན་མ་བྱུང་བ་དང་། དེའི༷་རྒྱུ༷་ཉོན་མོངས་དང་ཉེ་ཉོན་གྱིས་འཕེན༷་ཏེ་སྐྱོན་མ༷་བྱུང༷་བ་དང་། འཆལ་ཁྲིམས་དེའི༷་གཉེན༷་པོར༷་བྱེད་པའི་དྲན་ཉེ་ལ་བརྟེན་པ་དང༷་། ཐར་པར་བསྔོས་པས་ཞི༷་བ་ལ༷་བརྟེན༷་པ་སྟེ། བསྡུ་ན། མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་བྲལ་དང་། མཐུན་ཕྱོགས་རྣམ་བྱང་གི་རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་ལྡན་ནོ། །གཞན་དག་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་དག་རྒྱུ་ལྔ་དང་ལྡན་ཏེ། སྲོག་གཅོད་སོགས་ལས་དངོས་ཀྱིས་དག་པས་དང་། དེའི་སྦྱོར་བ་ཉེར་བསྡོག་གིས་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། འདོད་པའི་རྣམ་རྟོག་སོགས་རྣམ་རྟོག་རྣམས་ཀྱིས་འཕེན་མ་བྱུང་བ་དང་། ལུས་དྲན་པ་ཉེར་བཞག་གིས་བརྟེན་པར་བྱས་པའམ་དྲན་པས་ཟིན་པས་དྲན་པས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་དང་།མྱ་ངན་འདས་པར་བསྔོས་པ་ཡིན་ནོ་ཟེར། གཞན་དག་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་དབྱེ་བ་བཞི་སྟེ། འཚོ་བ་མེད་པ་དང་། ཆད་པ་དང་། ངན་འགྲོས་འཇིགས་ནས་སྲུང་བ་འཇིགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས། སྲིད་པ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་དང་བཀུར་སྟི་ལ་ཆགས་ནས་སྲུང་བ་ལེགས་སུ་སྨོན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་ཞུགས་པ་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ཐར་པའི་དོན་དུ་སྲུང་བ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་གི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས། 
3-163a
དྲི་མ་མེད་ཕྱིར་ཟག་མེད་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། །ཞེས་འཆད་དོ། །
说观修
གསུམ་པ་བསྒོམ་པ་སེམས་དམིགས་པ་ལ་མཉམ༷་པར༷་བཞག༷་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པའི༷་དགེ༷་བ༷་ཏིང་འཛིན་མཚུངས་ལྡན་དང་བཅས་པ་ནི༷་བསྒོམ༷་པ༷་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོའོ༷། །དེ་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པ་ཞེས་བྱ་ན་ཏིལ་མར་དང་མེ་ཏོག་གི་དྲི་ལྟར་སེམ༷ས་ལ༷་དགེ་བའི་བག་ཆགས་བགོ༷་ཞིང་གོམས་པ་དང་དབང་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །ཞེས་སོ། །
3-131a
དོ། །གཉིས་པ། སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་གཞན༷་ནི༷་དམྱལ༷་བ༷་མྱོང༷་འགྱུར༷་གྱི་ལས་ནི་གནག་པ་དང༷་། འདོ༷ད་པའི་ལས་གཞན༷་མྱོང༷་འགྱུར༷་འདྲེས་མ་སྟེ་གཉི༷ས་སུ༷་རིག༷་པར་བྱ་ཟེར། ཡང་གཞ༷ན་ནི༷་མཐོ༷ང་བ༷ས་སྤང༷་བྱ༷༷་འདོད་པའི་ལས་ནི་གན༷ག་ལ་འདོ༷ད་པ་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པའི་མཐོང་སྤང་ལས་གཞན༷་པ་སྒོམ་སྤང་ནི་དཀར༷་ནག༷་འདྲེས་མར་བཤད་ལ་གཞན་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །
所依差别
ལྔ་པ་རྟེན་གྱིས་དབྱེ་བ། མདོ་ལས་ཐུབ་པའི་གསུམ་སྟེ། ཐུབ་པའི་ལུས་དང་། ཐུབ་པའི་ངག་དང་། ཐུབ་པའི་ཡིད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལ་རིག་བྱེད་ནི་ཟག་བཅས་ཡིན་པས་མི༷་སློབ༷་པའི་ལུས༷་ངག༷་གི་ལ༷ས། སྤོང་བའི་རང་བཞིན་ཟག་མེད་ཀྱི་རིག་བྱེད་མིན་པ་གཉིས་དང་། མི་སློབ་པའི་ཡི༷ད་ཉི༷ད་ཐུབ་པ་ཡིན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་ལས་ནི་ཐུབ་པ་མིན་ནོ། །དེས་ན་མདོ་ལས་གསུངས་པ་ཐུབ༷་པའི༷་ལུས་ཞེས་སོགས་གསུམ༷་སྟེ༷་གོ༷་རིམ༷་བཞིན༷་དུ་སྦྱར་རོ། །སློབ་པ་དང་སོ་སྐྱེ་ནི་ཐུབ་པ་མིན་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤངས་བ་མིན་པས་སོ། །སྒོ་གསུམ་གྱི་མི་དགེ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྤོང་བའི་སེམས་པ་ཉིད་ཐུབ་པ་གསུམ་ཡིན་ཏེ། སྒོ་གསུམ་གྱི་མི་དགེ་དང་ཉོན་མོངས་ལས་ཡང་དག་པར་བསྡོམ་ཐུབ་པས་སོ།

持戒
第二，关于持戒分为：一般性和具体说明清净持戒两部分。首先，破戒是指不善的表示行为和不表示行为的色法，而持戒是指断除破戒的表示和不表示两种。虽然不是本性恶业，但如避免非时食等，是佛陀所禁止或制止的表示与不表示行为，也属于持戒范畴。
第二，清净持戒是指具备四种功德的持戒。哪四种呢？没有破戒的过失；没有被烦恼和随烦恼等因素所引发的过失；依靠正念作为破戒的对治；依靠将功德回向解脱而依止寂静。总之，就是远离违品的因果二者，并具足顺品清净的因果二者。
其他论师说清净持戒具五种因：以实际行为远离杀生等而清净；以远离其加行而清净；没有被欲望等分别念所引发；以身念住所摄持或为正念所把握；以回向涅槃。
还有一些论师将持戒分为四类：出于无生计而持戒；出于惩罚和恶道恐惧而持的恐惧戒；出于对世间、受用和恭敬的贪著而持的希求善果戒；进入佛教、具正见者为解脱而持的随顺菩提分戒；无漏持戒则是完全清净的持戒。
说观修
第三，修习是指心专注于所缘而入于等持所生起的非烦恼性善法——即禅定及其相应法，这是修习所生的福德事。为什么称为"修习"？因为它就像芝麻油和花香一样，将善业习气遍布心中，使之熟练并得自在。
第二，古代一些论师认为：感生地狱的业是黑业，其他欲界受报业是杂业，应当了知这两种。又有论师说：见所断的欲界业是黑业，除此之外由欲界所生的修所断业则是黑白混杂业，其余如前所述。
所依差别
第五，依所依的区分。经中说："调伏者有三种：调伏者的身，调伏者的语，调伏者的意。"对此，表示行为是有漏的，因此无学身语之业中能断除本性的无漏无表色两种，以及无学的意才是调伏，而意业不是调伏。因此，经中所说的"调伏者的身"等三种，应当按照顺序理解。有学和凡夫不是调伏者，因为他们尚未断除一切烦恼。断除三门一切不善与烦恼的心就是三种调伏，因为能真正约束三门的不善与烦恼。


 །
所作差别
དྲུག་པ་བྱེད་ལས་ནི། ལུས་ངག་ཡིད་ཀྱི་ལེགས༷་སྤྱད༷་གསུམ༷་པོ༷་དགེ་བ་བྱས་སོ་ཅོག་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ནི༷། ཡང་མདོ་ལས། ལུས་ངག་ཡིད་གཙང༷་བྱེ༷ད་རྣམ༷་པ༷་གསུམ༷་ཡི༷ན་ཏེ། ལུས་ཀྱི་དགེ་བ་
3-131b
ལུས་གཙང་བྱེད་སོགས་དང་། དུས་རེ་ཞིག་དང་གཏན་དུ་ཉེས་སྤྱོད་ཀྱི་དྲི་མ་སྤོང་བས་སོ། །ཐུབ་གཙང་བཤད་པའི་དགོངས་པ་ནི། ཕྱི་རོལ་པ་ཁ་ཅིག་མི་སྨྲ་བར་འདུག་པ་ལ་ཐུབ་པར་བལྟ་བ་དང་། གངྒཱ་སོགས་སུ་ཁྲུས་བྱེད་པ་ལ་གཙང་བྱེད་དུ་ལྟ་བ་སེལ་བའི་ཕྱིར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ༷། །
本质差别
བདུན་པ་ངོ་བོའི་དབྱེ་བ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས།
总义
དང་པོ། ལུས༷་ཀྱི༷་མི་དགེ་བ་དང་ལ༷་སོ༷གས་པས་ངག་དང་ཡིད་ཀྱི་མི༷་དགེ༷་བ༷་གསུམ་ནི་འབྲས་བུ་ཡིད་མི་འོང་འབྱིན་པས་ཉེས༷་པར༷་སྤྱད༷་པ༷་གསུམ༷་དུ༷་འདོ༷ད་ལ། འོ་ན་ཡིད་ལས་མི་དགེ་ཁོ་ན་ཉེས་སྤྱད་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན་མིན་ཏེ། བརྣ༷བ་སེ༷མས་དང་ལ༷་སོ༷གས་པས་གནོད་སེམས་ལོག་ལྟ་གསུམ་ནི་འདོད་ཆགས་རྣམ་འཚེ་ལྟ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་པ་ཡིན་ལ། ཡིད་ཀྱི་ལས་ནི་སེམས་པའི་རང་བཞིན་ལས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ལས་ཉོན་ཐ་དད་ཡིན་ཕྱིར་དེ་ལ༷ས་མི༷ན་ཡང༷་ཉེས་སྤྱད་ཡིན་པས་དེ་དག་ཡི༷ད་ཀྱི༷་ཉེས༷་སྤྱད༷་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་མོ༷། །དཔེས་སྟོན་པ་ན་རེ། ཆེད་དུ་བསམ་པར་བྱ་བའི་མདོ་ལས། བརྣབས་སེམས་སོགས་མ་གཏོགས་པ་ཡིད་ཀྱི་ལས་གཞན་མ་གསུངས་པས་ཡིད་ཀྱི་ལས་འགའ་ཞིག་ཉོན་མོངས་པའང་ཡིན་པ་མི་འགལ་ཟེར་ལ། བྱེ་སྨྲས་ལས་ཉོན་གཅིག་ཏུ་མི་འགྱུར་ཏེ། མདོ་ལས་བརྣབས་སེམས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ཞེས་ཉོན་མོངས་པའི་སྒོ་ནས་ཡིད་ཀྱི་སེམས་པ་འཇུག་པར་བཤད་པས་སོ། །ཟེར་ཀྱང་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་ལྡོག་ཆ་ལ་བསམ་ཚུལ་དུ་མངོན་ནོ། །ཡང་དག་ལྟ་དང་ལོག་ལྟ་དགེ་
3-132a
མི་དགེ་གང་དུའང་མི་འགྱུར་ཏེ། ཕ་རོལ་ལ་ཕན་གནོད་བྱེད་པའི་བསམ་པ་མེད་པས་སོ། །ཟེར་ན། ཕན་གནོད་བྱེད་པའི་བསམ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་སོ། །ཉེས་སྤྱད་ལས་བཟློག༷་པ༷་དགེ་བ་དག་ནི་ལེགས༷་པར༷་སྤྱད༷་པ༷་ཡི༷ན་ནོ། །
各别
གཉིས་པ་ལ། ལས་ལམ་བཅུ་པོ་དངོས་དང་། ཞར་བྱུང་ལས་ཀྱི་དབྱེ་བ་འགའ་ཞིག་བཤད་པ་གཉིས།
十业道
དང་པོ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ།
略说
ལེགས་སྤྱད་ཉེས་སྤྱད་དེ༷་དག་ལ༷ས་ཆེ༷་ལོང༷་ཙམ་ཞིག་བསྡུས༷་ནས༷་ནི༷་དགེ༷་བའི་ལས་ལམ་དང༷་། མི༷་དགེ༷་བའི་ལས་ལམ་གཉིས་པོའང་ཅི༷་རིགས༷་པར༷་ལ༷ས་ཀྱི༷་ལམ༷་ནི༷་བཅུར༷་གསུ༷ངས་སོ༷། །ཆེ་ལོང་ཞེས་རགས་རིམ་ཙམ་བསྡུས་པ་དང་། དགེ་མི་དགེའང་ཅི་རིགས་པ་བསྡུས་ཀྱི་ཐམས་ཅད་བསྡུས་པ་མིན་ཞེས་སོ། །གང་མ་བསྡུས་ཞེ་ན། རེ་ཞིག་མི་དགེ་བའི་ལས་ཀྱི་ལས་གསུམ་སྦྱོར་མཇུག་དང་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་ལུས་ཀྱི་ལས་མི་ཚངས་སྤྱོད་པ་དང་། བརྡེག་པ་དང་། འཆིང་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། སྲོག་གཅོད་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ཡིན་པས་མཚམས་མེད་ལྔའི་ཁྲག་འབྱིན་དང་། ཉེ་བ་ལྔའི་མཆོད་རྟེན་འཇིག་པའང་མ་བསྡུས། ངག་གི་ལས་ཆུང་བ་དག་ཀྱང་མ་བསྡུས་ལ། ཡིད་ལས་ཁྲོ་སོགས་དགུ་དང་། ངོ་ཚ་ཁྲེལ་མེད་དང་སེམས་པ་མི་དགེ་བ་དག་ཀྱང་མ་བསྡུས་སོ། །དེ་བཞིན་དགེ་ཕྱོགས་ལའང་ལུས་ངག་གི་དགེ་བ་བདུན་གྱི་སྦྱོར་མཇུག་དང་། ལུས་དགེ་ཆང་མི་འཐུང་བ་དང་། ཕྱི་དྲོའི་ཁ་ཟས་སྤོང་བ་སོགས་དང་། སྦྱིན་མཆོད་ལ་སོགས་པ་དང་། ངག་གིས་ཀྱང་སྙན་སྨྲ་
3-132b
བསྟོད་པ་སོགས་དང་། ཡིད་ཀྱིས་སེམས་པ་དགེ་བ་དང་ངོ་ཚ་ཁྲེལ་ཡོད་དད་སོགས་བཅུ་ཡང་མ་བསྡུས་སོ། །
广说
གཉིས་པ་ལ། ཁྱད་པར། རྒྱུ། ངོ་བོ། རབ་དབྱེ་བཞི།
差别
དང་པོ། ལུས་ངག་གི་མི༷་དགེ༷་འདོད་ལོག་མ་གཏོགས་པ་དྲུག༷་ནི༷་གཞན་ལ་བྱེད་དུ་འཇུག་ན་རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པའི་རང་བཞིན་ཏེ་དྲུག་གཞན་ལ་བྱེད་དུ་བཅུག་ཀྱང་རང་ལ་ལས་ལམ་འབྱུང་བས་སོ།

所作差别
第六，关于作用：身语意三种善行，一切所作的善业，如经中所说："身语意清净的方式有三种"：身善为身清净等，暂时和永久断除恶行的垢染。讲述调伏清净的用意是：为了消除某些外道认为沉默不语即为调伏，在恒河等处沐浴即为清净的观点而教导的。
本质差别
第七，关于本质的区分分为总说和个别两部分。
总义
首先，身体的不善业等，包括语和意的不善业三种，因产生不悦意的果报而被认为是三种恶行。那么，是否只有意业中的不善业才是恶行呢？不是的。贪心等，包括害心和邪见三者，因为是贪欲、伤害和见解的本性，所以是烦恼；而意业则是思心所的本性，因为业与烦恼是不同的，所以虽然不是业但仍是恶行，这些是意的三种恶行。
譬喻师说：在《思维经》中，除了贪心等没有提到其他意业，所以意业中的某些也是烦恼并不矛盾。有部则说：业与烦恼不能是一，因为经中说"具有贪心"，表明是从烦恼角度说明意的思心所的运作。这似乎是从因果角度来考虑的观点。有人说正见和邪见既非善也非不善，因为没有利益或伤害他人的意图。回答：因为它们是产生利益或伤害意图的原因。与恶行相反的善业就是善行。
各别
第二分为实际的十业道和附带说明的一些业的分类两部分。
十业道
第一部分分为略说和广说两部分。
略说
从善行和恶行中大致归纳为善业道和不善业道两类，依各自情况归为十种业道。"大致"是指只是粗略归纳，善业和不善业也只是按照各自情况归纳，并非包含一切。哪些未被包括？暂时而言，不善业的加行和结果，以及烦恼性的身业如淫欲行为、殴打、捆绑等，以及杀生的加行如五无间罪中的出佛身血和五近罪中的破坏佛塔等都未被包括。小的语业也未包括，意业中的嗔恨等九种，无惭无愧和不善思也未包括。同样，在善业方面，身语七善业的加行和结果，以及身善如不饮酒、不食非时食等，布施供养等，以及语善如说悦耳语、赞叹等，以及意善如善思，惭愧、信心等十种也未包括。
广说
第二部分分为差别、原因、本质和细分四部分。
第一，身语不善中，除了欲邪行外的六种，如果使他人去做，其本质是无表色，因为这六种即使使他人去做，自己也会产生业道。
;


 །འདོད་ལོག་གཅི༷ག་པུ་ནི་རང་གིས་རིག་རིག་མིན་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཏེ། ལས་དེ་གཞན་ལ་བྱེད་དུ་བཅུག་ཀྱང་བདག་གིས་བདེ་བ་མི་མྱོང་བས་དངོས་གཞི་མི་རྫོགས་པས་སོ༷། །དྲུག་པོ་དེ༷་དག༷་ཀྱང༷་རང་གིས་བྱེ༷ད་དུས་ཤི་བ་སོགས་གྱུར་ན༷་རིག་རིག་མིན་གཉིས་ཀ་ཡིན་གྱི་ཕྱིས་ཤི་ན་རིག་མིན་ཁོ་ནའོ། །སྦྱོར་བའི་ཚེ་དངོས་གཞི་མ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་དངོས་གཞིའི་ཚེ་རིག་བྱེད་མེད་པས་སོ། །ཡིད་ལས་གསུམ་རིག་རིག་མིན་གཉིས་ཀ་མིན་ནོ། །ལུས་ངག་གི་ལས་ཀྱི་དགེ༷་བ༷་བདུན༷་ནི་ཡང་དག་པར་བླང་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་དེ་དག་ནི་གཞན་ལས་ནོད་པས་རིག་བྱེད་དང་རིག་བྱེད་མིན་པ་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཀའོ། །བསམ་ཟག་གི་ཏིང༷་ངེ་འཛི༷ན་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པའི་སྤོང་བདུན་ནི་མཉམ་གཞག་གི་སེམས་ཙམ་ལ་རག་ལས་པས་རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པ་ཁོ་ནའོ། །ལས་བདུན་པོ་དེའི་ཉེར༷་བསྡོགས༷་ཏེ་སྦྱོར་བ་རྣམ༷ས་ནི༷་ངེས་པར་རྣམ༷་པར་རི༷ག་བྱེ༷ད་དེ་ལུས་ངག་གི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་སོ། །སྦྱོར་བ་དེ་ཡང་གལ་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་དྲག་པོའམ་རབ་དད་དྲག་པོས་བྱེད་ན་རྣམ༷་རིག༷་བྱེ༷ད་མིན༷་དུ་འགྱུར༷་བ༷འམ༷་ཀུན་སློང་ཞན་ན་རིག་མིན་དུ་འགྱུར་བ་མ༷་
3-133a
ཡི༷ན་ནོ། །ལས་ཀྱི་མཇུག་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མིན་པའི་རང་བཞིན་ནི་ངེས་པར་ཡིན་ལ། རིག་བྱེད་དུ་ནི་འགྱུར་བའམ་མ་ཡིན་པ་སྟེ་སྦྱོར་བ་ལས་བཟློག༷་པ༷་ནི་ལས་ཀྱི་མཇུག༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །ཇི་ལྟར་ན། གལ་ཏེ་ལས་ལམ་བྱས་ནས་དེ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་སྤྱོད་ན་རིག་བྱེད་དུའང་འགྱུར་ལ། མི་སྤྱོད་ན་རིག་མིན་ཁོ་ནར་འགྱུར་བས་སོ། །སྦྱོར་དངོས་མཇུག་གི་ཁྱད་པར་ནི། འགའ་ཞིག་སྲོག་ཆགས་གསོད་འདོད་ནས་ཁྲི་སོགས་ལས་ལངས་ཏེ། སྲོག་ཆགས་དེའི་དྲུང་དུ་འགྲོ་སོགས་ནས་མཚོན་བླངས་ཏེ་ལན་གཅིག་གམ་གཉིས་བསྣུན་པར་བྱེད་ཅིང་དངོས་སུ་སྲོག་གཅོད་པར་མི་བྱེད་པ་ནི་སྦྱོར་བ་ཡིན་ལ། དངོས་སུ་བསྣུན་པ་གང་གིས་སྲོག་གཅོད་པར་བྱེད་པ་དེའི་ཚེ་རིག་རིག་མིན་གྱི་སྐད་ཅིག་མ་ནི་ལས་ལམ་དངོས་ཡིན་ནོ། །དེ་ཕྱིན་ཆད་རིག་བྱེད་མིན་པ་དང་། པགས་པ་བཤུ་བ་དང་། འཁྲུད་པ་དང་། ཤ་འཚོས་པ་དང་། ཟ་བ་དང་། སྒྲེགས་པ་ལ་སོགས་པའི་རིག་བྱེད་དག་ནི་མཇུག་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་བདག་གིར་བྱ་བར་འདོད་པས་འགྲོ་བ་སོགས་ལའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །བརྣབས་སེམས་སོགས་གསུམ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ཙམ་གྱིས་དངོས་གཞིར་གྱུར་པས་སྦྱོར་མཇུག་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་གསད་བྱ་འཆི་སྲིད་ལ་གནས་དུས་ཀྱི་གསོད་པོའི་རིག་རིག་མིན་ལས་ལམ་དངོས་ཡིན་ནམ། ཤི་ཟིན་པ་དེའི་ཚེ་རིག་རིག་མིན་དེ་ཡིན། དང་པོ་ལྟར་ན་གཉིས་ཀ་ལྷན་དུ་ཤི་བ་ལ་དངོས་གཞི་རྫོགས་པར་ཐལ་ལ། གཉིས་པ་ལྟར་ན་བསྣུན་པ་གང་གིས་དངོས་སུ་སྲོག་གཅོད་པ་དེ། དངོས་མིན་པར་ཐལ་ཟེར་ན། སྲོག་གཅོད་ཅེས་པ་སྦྱོར་འབྲས་ལས་ལམ་དངོས་སུ་རྫོགས་པ་ལ་འདོད་པས་ཤི་བའི་གནས་
3-133b
སྐབས་ཀྱི་རིག་རིག་མིན་དངོས་གཞི་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་བསྟན་བཅོས་ལས། སྲོག་བཅད་ལ་སྦྱོར་བ་མ་འགག་པར་གསུངས་པ་དང་འགལ་ཞེ་ན། དེ་ནི་མཇུག་ལ་སྦྱོར་སྒྲར་གསུངས་སོ་ཟེར། སློབ་དཔོན་གྱིས་དེ་ལྟར་ན། རང་འདོད་དང་འགལ་ཏེ་ཁྱེད་ཤི་ཟིན་ལས་ལམ་དུ་འདོད་པ་ལ། དེའི་ཚེ་སྲོག་གཅོད་ཀྱི་དངོས་གཞི་མ་འགག་པས་སོ་ཟེར། བྱེ་སྨྲས། དངོས་ལ་སྦྱོར་སྒྲར་གསུངས་ཟེར་བ་ལ་ཡང་། འོ་ན་དེའི་ཚེ་རིག་བྱེད་ལས་ལམ་དངོས་སུ་མི་འགྱུར་ཏེ།ཤི་ཟིན་པ་ལ་རིག་བྱེད་དེས་གསོད་མི་ནུས་པས་སོ་ཟེར། བྱེ་སྨྲས། དེ་ལྟར་ན་རིག་མིན་ལའང་མཚུངས་ཟེར། དེས་ན་དེའི་ཚེ་མི་ནུས་ཀྱང་རིག་མིན་ལས་ལམ་དངོས་ཡིན་པ་ལྟར་རིག་བྱེད་ཀྱང་དེ་འདྲའོ། །དེས་ན་ཤི་ཟིན་ལ་དངོས་སུ་བྱས་ན་དངོས་ལ་སྦྱོར་སྒྲ་དང་། འཆི་བ་ལ་བྱས་ན་མཇུག་ལ་སྦྱོར་སྒྲར་གསུངས་པ་ཡིན་ཟེར་རོ།

 །འདོད་ལོག་གཅི༷ག་པུ་ནི་རང་གིས་རིག་རིག་མིན་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཏེ། ལས་དེ་གཞན་ལ་བྱེད་དུ་བཅུག་ཀྱང་བདག་གིས་བདེ་བ་མི་མྱོང་བས་དངོས་གཞི་མི་རྫོགས་པས་སོ༷། །དྲུག་པོ་དེ༷་དག༷་ཀྱང༷་རང་གིས་བྱེ༷ད་དུས་ཤི་བ་སོགས་གྱུར་ན༷་རིག་རིག་མིན་གཉིས་ཀ་ཡིན་གྱི་ཕྱིས་ཤི་ན་རིག་མིན་ཁོ་ནའོ། །སྦྱོར་བའི་ཚེ་དངོས་གཞི་མ་བྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་དངོས་གཞིའི་ཚེ་རིག་བྱེད་མེད་པས་སོ། །ཡིད་ལས་གསུམ་རིག་རིག་མིན་གཉིས་ཀ་མིན་ནོ། །ལུས་ངག་གི་ལས་ཀྱི་དགེ༷་བ༷་བདུན༷་ནི་ཡང་དག་པར་བླང་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་དེ་དག་ནི་གཞན་ལས་ནོད་པས་རིག་བྱེད་དང་རིག་བྱེད་མིན་པ་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཀའོ། །བསམ་ཟག་གི་ཏིང༷་ངེ་འཛི༷ན་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པའི་སྤོང་བདུན་ནི་མཉམ་གཞག་གི་སེམས་ཙམ་ལ་རག་ལས་པས་རྣམ༷་རིག༷་མིན༷་པ་ཁོ་ནའོ། །ལས་བདུན་པོ་དེའི་ཉེར༷་བསྡོགས༷་ཏེ་སྦྱོར་བ་རྣམ༷ས་ནི༷་ངེས་པར་རྣམ༷་པར་རི༷ག་བྱེ༷ད་དེ་ལུས་ངག་གི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་སོ། །སྦྱོར་བ་དེ་ཡང་གལ་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་དྲག་པོའམ་རབ་དད་དྲག་པོས་བྱེད་ན་རྣམ༷་རིག༷་བྱེ༷ད་མིན༷་དུ་འགྱུར༷་བ༷འམ༷་ཀུན་སློང་ཞན་ན་རིག་མིན་དུ་འགྱུར་བ་མ༷་
3-133a
ཡི༷ན་ནོ། །ལས་ཀྱི་མཇུག་ནི་རྣམ་པར་རིག་བྱེད་མིན་པའི་རང་བཞིན་ནི་ངེས་པར་ཡིན་ལ། རིག་བྱེད་དུ་ནི་འགྱུར་བའམ་མ་ཡིན་པ་སྟེ་སྦྱོར་བ་ལས་བཟློག༷་པ༷་ནི་ལས་ཀྱི་མཇུག༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །ཇི་ལྟར་ན། གལ་ཏེ་ལས་ལམ་བྱས་ནས་དེ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཆོས་སྤྱོད་ན་རིག་བྱེད་དུའང་འགྱུར་ལ། མི་སྤྱོད་ན་རིག་མིན་ཁོ་ནར་འགྱུར་བས་སོ། །སྦྱོར་དངོས་མཇུག་གི་ཁྱད་པར་ནི། འགའ་ཞིག་སྲོག་ཆགས་གསོད་འདོད་ནས་ཁྲི་སོགས་ལས་ལངས་ཏེ། སྲོག་ཆགས་དེའི་དྲུང་དུ་འགྲོ་སོགས་ནས་མཚོན་བླངས་ཏེ་ལན་གཅིག་གམ་གཉིས་བསྣུན་པར་བྱེད་ཅིང་དངོས་སུ་སྲོག་གཅོད་པར་མི་བྱེད་པ་ནི་སྦྱོར་བ་ཡིན་ལ། དངོས་སུ་བསྣུན་པ་གང་གིས་སྲོག་གཅོད་པར་བྱེད་པ་དེའི་ཚེ་རིག་རིག་མིན་གྱི་སྐད་ཅིག་མ་ནི་ལས་ལམ་དངོས་ཡིན་ནོ། །དེ་ཕྱིན་ཆད་རིག་བྱེད་མིན་པ་དང་། པགས་པ་བཤུ་བ་དང་། འཁྲུད་པ་དང་། ཤ་འཚོས་པ་དང་། ཟ་བ་དང་། སྒྲེགས་པ་ལ་སོགས་པའི་རིག་བྱེད་དག་ནི་མཇུག་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་བདག་གིར་བྱ་བར་འདོད་པས་འགྲོ་བ་སོགས་ལའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །བརྣབས་སེམས་སོགས་གསུམ་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ཙམ་གྱིས་དངོས་གཞིར་གྱུར་པས་སྦྱོར་མཇུག་མེད་དོ། །གལ་ཏེ་གསད་བྱ་འཆི་སྲིད་ལ་གནས་དུས་ཀྱི་གསོད་པོའི་རིག་རིག་མིན་ལས་ལམ་དངོས་ཡིན་ནམ། ཤི་ཟིན་པ་དེའི་ཚེ་རིག་རིག་མིན་དེ་ཡིན། དང་པོ་ལྟར་ན་གཉིས་ཀ་ལྷན་དུ་ཤི་བ་ལ་དངོས་གཞི་རྫོགས་པར་ཐལ་ལ། གཉིས་པ་ལྟར་ན་བསྣུན་པ་གང་གིས་དངོས་སུ་སྲོག་གཅོད་པ་དེ། དངོས་མིན་པར་ཐལ་ཟེར་ན། སྲོག་གཅོད་ཅེས་པ་སྦྱོར་འབྲས་ལས་ལམ་དངོས་སུ་རྫོགས་པ་ལ་འདོད་པས་ཤི་བའི་གནས་
3-133b
སྐབས་ཀྱི་རིག་རིག་མིན་དངོས་གཞི་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་བསྟན་བཅོས་ལས། སྲོག་བཅད་ལ་སྦྱོར་བ་མ་འགག་པར་གསུངས་པ་དང་འགལ་ཞེ་ན། དེ་ནི་མཇུག་ལ་སྦྱོར་སྒྲར་གསུངས་སོ་ཟེར། སློབ་དཔོན་གྱིས་དེ་ལྟར་ན། རང་འདོད་དང་འགལ་ཏེ་ཁྱེད་ཤི་ཟིན་ལས་ལམ་དུ་འདོད་པ་ལ། དེའི་ཚེ་སྲོག་གཅོད་ཀྱི་དངོས་གཞི་མ་འགག་པས་སོ་ཟེར། བྱེ་སྨྲས། དངོས་ལ་སྦྱོར་སྒྲར་གསུངས་ཟེར་བ་ལ་ཡང་། འོ་ན་དེའི་ཚེ་རིག་བྱེད་ལས་ལམ་དངོས་སུ་མི་འགྱུར་ཏེ།ཤི་ཟིན་པ་ལ་རིག་བྱེད་དེས་གསོད་མི་ནུས་པས་སོ་ཟེར། བྱེ་སྨྲས། དེ་ལྟར་ན་རིག་མིན་ལའང་མཚུངས་ཟེར། དེས་ན་དེའི་ཚེ་མི་ནུས་ཀྱང་རིག་མིན་ལས་ལམ་དངོས་ཡིན་པ་ལྟར་རིག་བྱེད་ཀྱང་དེ་འདྲའོ། །དེས་ན་ཤི་ཟིན་ལ་དངོས་སུ་བྱས་ན་དངོས་ལ་སྦྱོར་སྒྲ་དང་། འཆི་བ་ལ་བྱས་ན་མཇུག་ལ་སྦྱོར་སྒྲར་གསུངས་པ་ཡིན་ཟེར་རོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
以下是将藏文内容完整直译成简体中文的翻译：
邪淫唯一是自己知道和不知道两种形式。若令他人做这行为，自己不能感受快乐，故不构成实体，这六种[行为]当自己做时如果死亡等情况发生，则既是知道也是不知道；若后来死亡，则仅是不知道。因为在行为进行时，实体尚未产生；在实体时，又无所知。意的三业既非知道也非不知道。身语七种善业，从正确受持戒律的角度来说，由于这些是从他人处获得，故既是知道也是不知道两种。从无漏定中生起的七种断除，只依赖于入定的心，因此完全是不了知的。这七种业的准备，即加行，确定是了知的，因为它是身语的自性。这加行，如果以强烈的烦恼或强烈的信心而行，则转变为不了知，或者如果动机较弱，则不会转变为不了知。业的结果必然是不了知的自性，而是否为了知则是可变的，与加行相反的是业的结果。怎样呢？如果做了业道后，实行与之相应的法，则也会成为了知；若不实行，则只是不了知。
加行、正行和结果的区别是：某人想要杀生，从座位等起身，走向那生命处，拿起武器击打一次或两次但未实际杀生，这是加行；当实际击打并杀生时，那一刹那的知与不知即为业道正行。此后的不了知，剥皮、洗涤、煮肉、食用、悬挂等的了知，这些是结果。同样，对于想要据为己有而行走等也应当了解。贪心等三种[不善心所]只要显现，就成为正行，因此没有加行和结果。
如果被杀者处于死亡过程中时杀者的知与不知是业道正行，还是在[被杀者]已死时的知与不知是业道正行？若按第一种情况，则两者同时死亡时应成为完成正行，若按第二种情况，则实际杀生的击打不应成为正行。对此回答：所谓杀生，是指加行与结果完成业道正行，因此死亡阶段的知与不知是正行。然而这与论典中说杀生的加行未终止的说法相矛盾吗？这是用加行之名称说明结果。
阿阇黎说：如是，则与你自己的主张相矛盾，因为你认为已死为业道，而那时杀生正行未终止。毗婆沙师说：这是用加行的名称指正行。对此又说：若如此，则那时了知不会成为业道正行，因为对已死者了知无法杀害。毗婆沙师说：如此，则对不了知也同样[有此问题]。因此，虽然那时不能[杀害已死者]，但如同不了知是业道正行一样，了知也是如此。因此，若对已死者实行，则称为用加行之名称指正行；若对死亡过程实行，则称为用加行之名称指结果。


 །ལས་ལམ་གཞན་གྱི་སྦྱོར་མཇུག་གཞན་གྱི་དངོས་སུ་སོང་བའང་ཡོད་དེ། འགའ་ཞིག་བསད་ཕྱིར་གཞན་ནོར་འཕྲོག་པ་དང་། དེའི་ཆུང་མ་ལ་ཉལ་པོ་བྱེད་པ་དང་། རྫུན་སྨྲ་བ་སོགས་ལྟ་བུའོ། །
因
གཉིས་པ་གང་གིས་བསྐྱེད་པའི་རྒྱུ་དང་། གང་ལས་བསྐྱེད་པའི་གཞི་གཉིས། དང་པོ། མི་དགེ་བའི་ལས་ལམ་གྱི་སྦྱོར༷་བ༷་ནི། འདོད་ཆགས་སོགས་རྩ༷་བ༷་གསུམ༷་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པ་ཡིན་ཏེ། ཤ་སོགས་ལ་སྲེད་ནས་གསོད་པ་ལ་ཆགས་པས་དང་། མཁོན་གྱི་གསོད་པ་སྡང་བས་དང་། གཏི་མུག་མཆོད་སྦྱིན་བྱེད་སོགས་ལོག་པའི་ལམ་གྱིས་གསོད་པ་སོགས་སོ། །གཞན་ལས་གཏི་མུག་ནི། བསྟན་བཅོས་
3-134a
ངན་པ་དང་། ལོག་ལྟས་བསླང་པའོ། །བརྣབས་སེམས་ཁོ་རང་ཀུན་སློང་ཡིན་པས་རྩ་བ་གསུམ་ལས་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་སྙམ་ན། ཆགས་སོགས་གསུམ་པོ་དེ༷་ཡི༷་མཇུག༷་ཐོག༷་ལ༷ས་བྱུང༷་ཕྱིར༷་བརྣབས༷་སེམ༷ས་སོ༷གས་གསུམ་པོའང་ཆགས་སོགས་རྩ༷་བ་གསུམ༷་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པ་ཡིན་ནོ། །དགེ༷་བ༷་དངོས་གཞི་དང་སྦྱོར༷་བ་དང༷་མཇུག༷་བཅས༷་རྣམ༷ས་ནི་ཆགས༷་སྡང༷་གཏི༷་མུག༷་མེ༷ད་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པའོ། །གསོ༷ད་པ་དང༷་གནོ༷ད་སེམ༷ས་དང་ཚིག༷་རྩུབ༷་པོ༷་རྣམས་ནི་སེམས་ཅན་འདོར་བ་དང་རྩུབ་སེམས་མངོན་དུ་གྱུར་པས་ཞེ༷་སྡང༷་གི༷ས་ནི༷་མཐར༷་ཕྱིན༷་པར་བྱེ༷ད་དོ། །ལོག༷་གཡེ༷མ་དང་བརྣབ༷ས་སེ༷མས་དང་མ༷་བྱི༷ན་ལེན༷་རྣམས་ནི་ཆ༷གས་པ༷་ཡི༷ས་ནི༷་རྫོག༷ས་པར༷་བྱེ༷ད་ལ། ལོག༷་པ༷ར་ལྟ༷་བ༷་གཏི༷་མུག༷་གིས༷་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། །ལྷག༷་མ༷་རྫུན་ཕྲ་མ་ངག་འཆལ་རྣམས་ཆགས་སོགས་གསུམ༷་གྱིས༷་ཅི་རིག་པར་རྫོགས༷་པར༷་འདོ༷ད་དོ། །གཉིས་པ་ལ་དངོས་དང་ཞར་བྱུང་གཉིས། དང་པོ། སྲོག་གཅོད་པ་སོགས་ཞེ་སྡང་གིས་རྫོགས་པ་གསུམ་གྱི་གཞི༷་ནི༷། གསོད་བྱ་ལ་སོགས་པའི་སེམ༷ས་ཅ༷ན་ཡིན་ལ། ཆགས་པས་མཐར་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་གཞི་ནི་རེག་བྱ་ལ་སོགས་པའི་ལོངས༷་སྤྱོ༷ད་དང༷་། ལོག་ལྟའི་གཞི་ནི་མིང༷་དང༷་། གཟུགས༷་ཏེ་ཕུང་པོ་ལྔ་ཆར་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པས་སོ། །རྫུན་སོགས་ཀྱི་གཞི་ནི༷་ངག་ཡིན་ལ་ངག་ནི་མིང༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །ཡང་ན་ཚིག་རྩུབ་ཀྱི་གཞི་སེམས་ཅན་ཡིན་པ་ལྟར་རྫུན་སོགས་གསུམ་གྱིའང་ཡིན་ལ། གསུམ་གྱི་གཞི་མིང་ཡིན་པ་ལྟར་ཚིག་རྩུབ་ཀྱིའང་
3-134b
ཡིན་ནོ་ཞེས་ཕན་ཚུན་མཚོན་པའོ། །འདིར་གཞི་སྒྲ་རྟེན་ནམ་ཡུལ་ལ་བརྗོད་དོ། །གཉིས་པ་ཞར་བྱུང་དངོས་གཞི་ཐོབ་མི་ཐོབ་དཔྱད་པ་ནི། རང་གསད་བྱའི་སྔ༷་དང༷་ངམ། དེ་དང་མཉམ༷་དུ༷་ཤི༷་བ༷་ལ༷་སྦྱོར་བས་རེག་གི་ལས་ལམ་དངོས༷་དང་མཇུག་འབྱུང་བ་མེ༷ད་དེ། གསད་བྱ་མ་ཤི་བར་སྲོག་གཅོད་ཀྱི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མི་འབྱུང་ལ། ཤི་བ་ན་གསོད་པ་པོའང་ཤི་སྟེ། སྦྱོར་བ་བྱེད་པའི་ལུས་ལ་བརྟེན་ནས་འབྲས་བུ་རྫོགས་པ་ཡིན་ན་སྲོག་ཆད་ཚེ་སྦྱོར་བྱེད་ཀྱི་ལུས་ལས་སྐལ་པ་མི་མཉམ་པའི་ལུས༷་གཞ༷ན་སྐྱེས༷་པའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །ཚོགས་ཏེ་གྲོས་མཐུན་པས་དམག༷་དང་རི་དྭགས་ཀྱི་ལིངས་ལ༷་སོ༷གས་པར༷་གསོད་སོགས་ཀྱི་དོན༷་གཅི༷ག་ལ་ཞུགས་པའི་སྦྱོར་བ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར༷་ཡང་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལ་དངོས་སུ་ལས་བྱེ༷ད་པ༷་པོ༷་བཞིན༷་ལས་དངོས་དང་ལྡན༷་ནོ།

以下是将藏文内容完整直译成简体中文的翻译：
一种业道的加行与结果可成为另一种业道的正行，如有人为了杀生而抢夺他人财物，与其妻行淫，说谎等。
第二，由何产生的因与从何处产生的基础两者。首先，不善业道的加行是从贪等三根本中产生的，即贪爱肉等而杀生是由贪生，怀恨而杀是由嗔生，愚痴祭祀等邪道杀生等是由痴生。另外，愚痴是由恶论和邪见引起的。若想：贪心本身是动机，如何从三根本生起？因为它产生于贪等三者之后，所以贪心等三种也是从贪等三根本中产生的。善业的正行、加行和结果都是从无贪、无嗔、无痴中产生的。
杀生、害心和粗语是由舍弃众生和粗暴心的显现，由嗔恨而究竟完成。邪淫、贪心和不与取是由贪欲而圆满完成。邪见是由愚痴而圆满完成。其余的妄语、离间语和绮语是由贪等三者随宜圆满完成。
第二，正文和附带两部分。首先，杀生等由嗔恨圆满的三者，其基础是被杀等众生；由贪欲究竟的诸业，其基础是触等受用；邪见的基础是名与色，因为它诽谤全部五蕴。妄语等的基础是语，而语是名。或者，如粗语的基础是众生，妄语等三者也是如此；如三者的基础是名，粗语的也是如此，这是相互举例。这里"基础"一词指的是依处或对象。
第二，附带探讨是否获得正行：自己先于所杀者死亡，或与之同时死亡，则不产生加行所触发的业道正行和结果，因为在被杀者未死前，杀生的过失不会产生，而当其死时，杀者也已死亡，因为如果依赖行加行的身体来完成结果，在生命断绝时，从行加行的身体产生了不同类的其他身体。对于集合商议一致而参与军队或狩猎等同一目标的加行者，因为大家都如同实际行事者，故[所有人]都具有正行。


 །གལ་ཏེ་དམག་སོགས་ཀྱི་ཚོགས་ན་ཡོད་ཀྱང་རང་སྲོག་ལ་བབ་ཀྱང་མི་གསོད་སྙམ་ན་སྡིག་པ་མི་འབྱུང་གསུངས་ལ། གསོད་པའི་སྦྱོར་བ་ལ་དོན་གཅིག་ཏུ་ཞུགས་ན་འབྱུང་ངོ་། །
定义
གསུམ་པ་ངོ་བོ་ནི་མི་དགེ་དངོས་སུ་བསྟན་པས་ཟློག་པ་དགེ་བ་ཤུགས་ལས་འཕངས་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་ལུས་ཀྱི་མི་དགེ་བ་གསུམ། ངག་གི་བཞི། ཡིད་ཀྱི་གསུམ་བཤད་པ་དང་གསུམ།དང་པོ་ལ། སྲོག་གཅོད། མ་བྱིན་ལེན། འདོད་ལོག་གསུམ་གྱི་དང་པོ་ནི། སྲོག༷་གཅོ༷ད་པ༷་ནི༷། འདི་གསོད་དོ་སྙམ་དུ་བས༷མ་བཞིན༷་དུ་གསོད་འདོད་དང་གཞན་མ༷་ནོར༷་བར༷་ནི༷། རང་ལས་གཞན༷་པ་བས༷ད་པའི་ཡན་ལག་
3-135a
གསུམ་དང་ལྡན་པ༷འོ༷། །གཅེར་བུ་པས་བསྲེག་པར་མ་བསམ་ཀྱང་མེ་ལ་རེག་ན་འཚིག་པ་ལྟར། རྐང་འོག་ཏུ་སྲོག་ཆགས་ཤི་བ་དང་། སེམས་ཅན་གྱི་བསམ་པ་མེད་པར་ཤིང་སོགས་བཅད་པ་སྲོག་གཅོད་དུ་འགྱུར་བར་འདོད་པ་སེལ་ཕྱིར་བསམ་བཞིན་དུ་ཞེས་སོ། །དེས་ན་ནད་པ་ལ་དཔྱད་ཉེས་པ་སོགས་དང་། ནོར་བ་དང་། རང་བསད་པ་ལ་སྦྱོར་བ་ཙམ་དུ་འགྱུར་གྱི་དངོས་མེད་དོ། །ཐེ་ཚོམ་ཟ་ནས་གང་ཡིན་ཀྱང་གསོད་དོ་སྙམ་ནས་བསད་ནའང་དངོས་འོང་ངོ་། །གཉིས་པ་མ༷་བྱི༷ན་ལེན༷་པ༷་ནི་གཞན༷་གྱིས༷་བདག་བཟུང་གི་ནོར༷་མཐུ༷འམ་དབང་གིས་འཕྲོག་པ་དང༷་མ་ཚོར་བ་འཇབ༷་བུས༷་བདག༷་གིར༷་བྱེ༷ད་པའོ། །དེ་ཡང་རྫས་མངོན་གྱུར་ལ་ཐོབ་བློ་སྐྱེས་ཕན་དངོས་གཞིར་འགྱུར་རོ། །འདིར་ཡང་བསམ་བཞིན་མ་ནོར་བ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །གཏེར་དང་མཆོད་རྟེན་གྱི་དཀོར་དང་ཤི་བའི་རྫས་ཀྱང་། ཡུལ་བདག་དང་དཀོར་སྲུང་དང་། ཉེ་དུའམ་དགེ་འདུན་གྱིས་བདག་བྱས་པས་མ་བྱིན་ལེན་པར་འགྱུར་རོ། །གསུམ་པ། བགྲོད༷་པར་བྱ་བ་མིན༷་པ་རྣམ་པ་བཞིར། འགྲོ༷་བར༷་འདོ༷ད་པ༷་ཡི༷ས་ལོག་པར་སྤྱོད་པའི་ཕྱིར་ལོག༷་པར༷་གཡེམ༷་པ༷་རྣམ༷་པ༷་བཞི༷་ནི། བགྲོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཡན་ལག་མིན་པ་དང་། ཡུལ་མ་ཡིན་པ་དང་། དུས་མིན་པར་བགྲོད་པའོ། །དང་པོ་གཞན་གྱིས་བཟུང་བའི་བུད་མེད་རྣམས་དང་། མ་དང་བུ་མོ་དང་། ཕ་མ་དང་བདུན་བརྒྱུད་དུ་འབྲེལ་བ་རྣམས་སོ། །དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་མ་
3-135b
རྣམས་ནི་ཡུལ་གྱི་བདག་པོས་བཟུང་བ་དང་། གཞོན་ནུ་མ་རྣམས་གང་ལ་བྱིན་པ་དེ་ཡིས་དང་། བྱིན་པ་མེད་ན་ཕ་མ་དང་མིང་པོ་སོགས་དང་། སྲུང་བ་གཞན་མེད་ན་ཐ་ན་རྒྱལ་པོ་ལ་ལྟོས་ནས་ཀྱང་ངོ་། །དྲན་ཉེ་སོགས་ལས་སྐྱེས་པ་མ་ནིང་དུད་འགྲོ་སོགས་ཀྱང་བགྲོད་བྱ་མིན་པར་བཤད་དོ། །གཉིས་པ་ཁ་བཤང་ལམ་སོགས་རྨའི་སྒོ་གཞན་དུ་རྩོལ་བའོ། །དེ་དག་ཀྱང་རང་གི་ཆུང་མ་ཡིན་ཀྱང་འདོད་ལོག་ཏུ་འགྱུར་ན་གཞན་དུ་ལྟ་ཅི་སྨོས་སོ། །ཚོད་ནི་ལྔ་ལས་ལྷག་པའང་བསྡུ་བ་ལས་བཤད་དེ་དུས་མིན་པ་བསྡུས་ཀྱང་རུང་ངོ་། །གསུམ་པ་སྣང་བཅས་དང་། མང་པོའི་མངོན་སུམ་དང་། དེ་ལ་གནོད་པའི་ས་འབར་འབུར་ཅན་དང་། སྲབ་མོ་སོགས་དང་། མཆོད་རྟེན་དང་། གཙུག་ལག་ཁང་དང་། ཕ་མ། སློབ་དཔོན། བླ་མ། དགེ་སྦྱོང་སོགས་ཀྱི་དྲུང་དུ་རང་གི་ཆུང་མའང་ལོག་གཡེམ་དུ་འགྱུར་རོ། །བཞི་པ་སྦྲུམ་མ་དང་། ནུ་ཞོ་འཐུང་བ་དང་། ནད་སྤྱད་མི་རུང་བས་ཐེབས་པ། མྱ་ངན། ཡིད་མི་བདེ། ཉིན་པར་བསྙེན་གནས་ལ་སོགས་པའི་དུས་སུའོ། །འདི་ཡང་བསམ་པ་དང་མ་ནོར་བར་སྦྱར་རོ། །གཉིས་པ་ལ། རྫུན་ཕྲ་མ་ཚིག་རྩུབ་ངག་འཁྱལ་བཞི་ལས། དང་པོ་ལ་དངོས་དང་། ཞར་བྱུང་བདེན་རྫུན་གྱི་ཐ་སྙད་བཅུ་དྲུག་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། རྫུན༷་ཚིག༷་ནི་སྨྲ་པོ་རང་གིས་དོན་སྨྲ་བ་གང་ཡིན་པ་ལ་ཕ་རོལ་པོ་འདུ༷་ཤེས༷་གཞ༷ན་དུ་བསྒྱུར༷་བའི༷་བསམ་པས་མི་
3-136a
བདེན་པ་སྨྲས་པའི་ཚིག༷་དང་དོན༷་བརྡ་འཕྲད་ནས་མངོ༷ན་པ༷ར་གོ༷་བ༷འོ༷། །འདིར་ཡང་བསམ་པ་དང་མ་ནོར་བར་སྦྱར་རོ། །ཚིག་དོན་མངོན་པར་གོ་བ་ཕྲ་མ་སོགས་ལའང་སྦྱར་ཏེ་ཤེས་པར་བྱའོ།

以下是将藏文内容完整直译成简体中文的翻译：
即使在军队等团体中，如果想"即使自己生命危急也不杀人"，则说不会产生罪业；但如果参与杀生的加行并同一目标，则会产生[罪业]。
定义
第三，本性：明确教示不善业，间接引申善业。其中身三不善业，语四不善业，意三不善业的解说共三部分。
首先，杀生、不与取、邪淫三者中的第一项：杀生是指有意识地想"杀此者"，具有杀害意愿，不错误地[杀害]，具备杀害他人三要素。为排除裸行者认为"即使未想火烧，触火也会烧伤"，如脚下死亡的生命，以及无心砍伐树木等也成为杀生的观点，所以说"有意识地"。因此，对病人治疗失误等，错误[杀害]，以及自杀等只成为加行而非正行。怀疑后想"无论是谁都要杀"而杀也会产生正行。
第二，不与取是指以威力或权势夺取他人所有的财物，或不被觉察地以盗窃方式据为己有。当对现前物品产生得到之心后，就成为正行。这里也应理解为"有意识地不错误"。宝藏、佛塔财物和亡者财物，如果由地方主人、财物守护者、亲属或僧团所有，取走也成为不与取。
第三，与不应交往者以四种方式交往，因为想与之交往而邪行，所以称为邪淫四种：与不应交往者交往，与不当部位交往，在不适当场所交往，在不当时间交往。第一，他人所有的女子，母亲和女儿，父母七代之内的亲属。其中比丘尼被地方主人所有，少女被给予者所有，若无给予者则为父母兄长等，若无其他守护者则至少依靠国王。经典中也说近亲所生的阉人、畜生等也是不应交往者。第二，在口、排泄道等其他伤口处努力。即使是自己的妻子，这些也成为邪淫，更何况是其他[女子]。阈值为超过五次，《集论》中也说包括不当时间。第三，在有光处，众人眼前，对她有害的粗糙凸起或过薄之地，佛塔、寺院、父母、师长、上师、出家人等面前，即使与自己妻子也成为邪淫。第四，怀孕者，哺乳者，患不适宜行房疾病者，[在]悲伤、不悦、白天、斋戒等时间。这也要结合意愿和不错误[来理解]。
第二部分有妄语、离间语、粗语、绮语四种。第一，妄语的本体和附带解释十六种真妄言语两部分。第一，妄语是指说话者本人对所说内容有意以改变对方认知的心态而说不实之言，言词与意义相符合而明显理解。这里也应结合意愿和不错误[来理解]。言词意义明显理解也适用于离间语等，应知道。


 །གཉིས་པ། འོ་ན་བརྒྱད་ཚན་བརྒྱད་པའི་མདོ་ལས་འཕགས་དང་འཕགས་མིན་གྱི་ཐ་སྙད་བརྒྱད་བརྒྱད་བཅུ་དྲུག་གསུངས་པ། མཐོང་ཐོས་རྟོགས་རྣམ་ཤེས་དང་བཞི་ལས། མཐོང་སོགས་ལ་མ་མཐོང་བར་སྨྲ་བ་སོགས་བཞི་དང་། མ་མཐོང་བ་སོགས་ལ་མཐོང་སོགས་སྨྲ་བ་བཞི་སྟེ་བརྒྱད་ནི་བྱིས་པའི་ཐ་སྙད་དེ་རྫུན་དུ་འགྱུར་རོ། །མཐོང་ལ་མཐོང་ཐོས་ལ་ཐོས་སོགས་དང་། མ་མཐོང་བ་ལ་མ་མཐོང་ལ་སོགས་པར་སྨྲ་བ་བཞི་སྟེ་བརྒྱད་ནི་འཕགས་པའི་ཐ་སྙད་དེ་བདེན་པའི་དོན་ཅན་ཡིན་ནོ། །ཞེས་འབྱུང་བ་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པ་བཞི་ཉིད་གང་ཞེ་ན། མིག༷་གི་རྣམ་ཤེས་ཀྱིས་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་གང་ཡིན་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་རྣ༷་བས་མྱོང་བ་དང་། ཡི༷ད་ཀྱི༷་རྣམ༷་ཤེས༷་ཀྱིས་མྱོང་བ་དང༷་། སྣ་ལྕེ་ལུས་ཤེས་གསུམ༷་གྱིས༷་ཉ༷མས་སུ༷་མྱོང༷་བ་གང༷་ཡིན་པ་དེ༷། མཐོང༷་བ་དང་། ཐོས༷་པ་དང་། རྣམ༷་པར༷་ཤེས༷་པ༷་དང༷་། རྟོགས༷་པ༷་ཡི༷ན་ཏེ༷་རིམ༷་པ་བཞིན༷་དུ་བཤ༷ད་དོ། །དེ་ཡང་ཕྱི་མ་དྲི་རོ་རེག་གསུམ་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་པས་རྣམ་སྨིན་མི་འབྱིན་པར་ཤི་བ་འདྲ་བར་ནུས་པ་ཆུང་བས་རྟོགས་པར་བཤད་དེ། རྟོགས་སྒྲས་ནི་ཤི་བའང་འདྲེན་པས་སོ་ཟེར། ཁ་ཅིག་ནི་རོ་ལྟར་དེ་གསུམ་ལ་ལུང་མ་བསྟན་འཇུག་
3-136b
པས་སོ་ཟེར། དེ་ཡང་མཆོད་བྱེད་ཀྱི་མ་ཅན་གྱིས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས། ཡུལ་དྲུག་དང་། དབང་པོ་དང་སྦྱར་ཏེ་གསུངས་ནས་རྗེས་སུ་མཐོང་རྟོགས་སོགས་བཞི་གསུངས་པ་ལ། མིག་རྣ་ཡིད་གསུམ་གྱི་ཡུལ་ཤེས་པ་རང་མིང་གིས་བསྟན་པས་ལྷག་མ་དོན་གྱིས་གོའོ་ཟེར། འདུན་བཟང་ནི་ཡུལ་དང་ཕྲད་པ་ལ་རྟོགས་པར་བཞག་ཟེར། ཁ་ཅིག་ཡུལ་ལྔ་དབང་ལྔ་ལ་བརྟེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་པ་མཐོང་བ་དང་། གཞན་ལས་ཐོས་ཏེ་དྲུག་ཆར་ཤེས་པ་ནི་ཐོས་པ་དང་། བདག་ཉིད་ཀྱིས་རིག་པའི་རྗེས་སུ་དཔགས་ནས་ཡུལ་དྲུག་རྟོགས་པ་ནི་རྟོགས་པ་དང་། ཡིད་ཀྱི་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པ་བསྒོམ་པའི་རྣལ་མངོན་གྱིས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་འཆད་པ་མདོའི་དོན་ཡིན་ཟེར། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་རྣམས།མིག་གིས་མཐོང་། རྣ་བས་ཐོས་སམ་ཕ་རོལ་ལས་འོང་བ་གཉིས་ཐོས་པ། བདག་ཉིད་ཀྱིས་བསམ་པ་རྟོགས་པ། འདས་མ་འདས་ཀྱི་སྒོམ་སྟོབས་ཀྱིས་རྟོགས་པ་རྣམ་པར་ཤེས་པའོ་ཟེར། གལ་ཏེ་སྲོག་གཅོད་ལུས་ཀྱི་ལས་ཁོ་ན་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན་མིན་ཏེ། དྲང་སྲོང་ཁྲོས་པའི་ཡིད་དང་། གཞན་བསྒོས་ངག་གིས་གསོད་པ་རྫོགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་ལ་མེད་པའི་ལུས་བརྡའ་བྱས་པ་ལྟ་བུ་དང་། གསོ་སྦྱོང་ལྟ་བུ་དག་གམ་ཞེས་དྲི་ན་ཤེས་བཞིན་མི་མཐོལ་ན་ཡིད་རྫུན་ཞེས་བྱེ་སྨྲས་ཟེར། སློབ་དཔོན་གྱིས་ཡིད་ཁྲོས་པས་དང་། གསོ་སྦྱོང་གི་རྫུན་གཉིས་ལ་རིག་བྱེད་མེད་ན་རིག་མིན་ཀྱང་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ་འདོད་པའི་རིག་མིན་རིག་བྱེད་དེ་ལ་ངེས་པར་ལྟོས་པས་སོ་ཟེར་ན། ཁ་ཅིག་ཁྲོས་པ་ལ་རང་ལ་གཡོ་བ་དང་། དེ་
3-137a
ལ་དགའ་བའི་མི་མིན་སོགས་ཀྱི་ལུས་ལས་དང་། གསོ་སྦྱོང་དུས་ཅང་མི་སྨྲ་བས་དག་པར་གོ་བའི་རིག་བྱེད་དག་པ་ལྟར་སྟོན་པ་དེའོ་ཟེར། ཁ་ཅིག་འདོད་པའི་རིག་མིན་ཐམས་ཅད་རིག་བྱེད་ལ་ལྟོས་དགོས་པར་མ་ངེས་ཏེ། ལྔ་སྡེ་མཐོང་ལམ་ཐོབ་ཚེ་རིག་བྱེད་མེད་ཀྱང་སོར་སྡོམ་སྐྱེས་པ་བཞིན་ནོ་ཟེར། ངག་གིས་སྲོག་བཅད་པ་དང་། ལུས་བརྡས་རྫུན་ཀྱང་དངོས་གཞི་ལུས་ངག་གི་ལས་ཡིན་པར་བཤད་དོ། །གཉིས་པ། ཕྲ༷་མ༷་ཕ༷་རོལ༷་དག་མི་མཛའ་བར་དབྱེ༷་བའི༷་ཕྱིར༷་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་གྱི༷་སེམ༷ས་ཀྱིས༷་ཀུན་ནས་བསླངས་ཏེ་ཚིག༷་སྨྲ་བའོ། །དེ་ལ་བདེན་པར་བརྗོད་ན་ཕྲ་མ་ཙམ་དང་། མི་བདེན་བརྗོད་ན་རྫུན་དང་གཉིས་ཀར་འགྱུར་རོ། །གསུམ་པ། ཉོན་མོངས་པས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་ཚི༷ག་རྩུབ༷་པོ༷་ནི༷་མི༷་སྙན༷་པ༷་བརྗོད་པའོ། །བཞི་པ་ལ། འདོད་ཚུལ་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ། སེམས་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་གྱིས་ཀུན༷་ནས་བསླངས་པའི་རྫུན་སོགས་ཀུན་ནི་ཀྱལ༷་པ༷་ཉི༷ད་ཡིན་ཀྱང་ཉེས་པ་ཆེ་བས་ལོགས་སུ་བཤད་དོ།

以下是将藏文内容完整直译成简体中文的翻译：
第二，关于《八品经》中所说的圣者与非圣者的十六种言语习惯，即从见、闻、觉、识四者中，对所见等说未见等的四种，以及对未见等说见等的四种，共八种是凡夫的言语习惯，成为妄语。对所见说见、对所闻说闻等，以及对未见说未见等的四种，共八种是圣者的言语习惯，具有真实意义。这里所说的见等四者是什么？眼识所经验的，以及耳所经验的，意识所经验的，鼻舌身三识所经验的，这些分别是见、闻、识、觉。其中后者即嗅味触三者为无覆无记，不能产生异熟果，如死亡一般能力微弱，故称为觉。"觉"这个词也能引导死亡的意思。有些人说，如同尸体一样，那三者处于无记状态。
这也是在《祭祀母所问经》中，将六境与根结合而说，随后宣说见觉等四种。对此，眼耳意三者的境识以自名称表示，其余由义理可知。遍行贤者则认为接触境界即是觉。有些人说：五境依五根识直接作用是见，从他处听闻而了解六境是闻，自己推理后了解六境是觉，意的现量即修行定境所了解的是识，这是经典的意义。瑜伽行者则说：眼见，耳闻或从他处来的两种闻，自己思考的是觉，通过世出世间修习之力所了解的是识。
如果问："杀生仅是身业吗？"答：不是。愤怒仙人的意、他人指使的语导致杀生完成，同样，对存在之物作不存在的身体示意，或如布萨时有人问："清净吗？"明知而不告白，称为意的妄语，毗婆沙师如是说。阿阇黎认为：若意愤怒和布萨妄语两者无表示，则无不表示，因为欲界的不表示必定依赖于表示。有人说：愤怒有自身的动摇，以及对此高兴的非人等的身业，布萨时一言不发而被理解为清净的表示，是表示清净。有些人说：不确定欲界的一切不表示都必须依赖表示，如同五比丘获得见道时虽无表示也生起别解脱戒。语杀生和身体示意的妄语也被说为是身语业的正行。
第二，离间语是为了使他人不友好而分开，以烦恼心发起而说的言语。如果说实话，仅是离间语；若说不实，则既是妄语也是离间语。第三，由烦恼发起的粗语是指说不悦耳的话。第四，有两种观点，其中第一种：以烦恼心发起的所有妄语等都是绮语，但因过失严重而单独说明。
;


 །གཉིས་པ། གཞན༷་ནི༷་ངག་རྫུན་སོགས་གསུམ་པོ་དེ༷་ལ༷ས་གཞན༷་པའི་ཉོ༷ན་མོ༷ངས་ཅན་གྱི་ཚིག་གང་ཡིན་པའོ། །དཔེར་ན་དགེ་སློང་ལོག་འཚོ་ཅན་ཁ༷་བསག༷་སྨྲ་བ་དང་། ཆགས་པས་གླུ༷་དང༷་། གཞན་མགུ་ཕྱིར་ཟློས༷་གར༷་མཁན་ངག་ཀྱལ་ཚིག་འདོན་པ་བཞིན༷་དང་། ཕྱི་རོལ་པའི་ལྟ་བ་ལ་ཞེན་ནས་དེའི་བསྟན༷་བཅོ༷ས་ངན༷་པ་ཁ་ཏོན་བྱེད་པ་དང་འདུ་འཛིའི་གཏམ་ལ་སོགས་པ་བཞི༷ན་ནོ། །གསུམ་པ་ཡིད་ལ། བརྣབ་སེམས། གནོད་སེམས། ལོག་ལྟ་གསུམ། དང་པོ། བརྣབ༷་སེམ༷ས་ནི༷་ཕ་
3-137b
རོལ་པོའི་དེ་བདག་གི་ཡིན་པར་གྱུར་ན་ཅི་མ་རུང་སྙམ་ནས། མཐུའམ། འཇབ་བུའམ་གཞན་གྱི་ཡང་རུང་སྟེ་ལོག༷་པ་མི་རིགས་པས༷་བདག་གིར་བྱེད་འདོད་པས་གཞན༷་གྱི༷་ནོར༷་ལ༷་ཆགས༷་པའོ། །སློབ་དཔོན་གཞན་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྲེད་པ་ཐམས་ཅད་བརྣབས་སེམས་ཡིན་ཏེ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུང་པོའི་མདོ་ལས། སྒྲིབ་པ་ལྔ་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ། འདོད་པའི་ཚབ་ཏུ་བརྣབ་སེམས་བསྟན་པས་སོ་གསུངས། ཁ་ཅིག་དེ་ལྟར་ན་འཁོར་བསྒྱུར་དང་སྒྲ་མི་སྙན་ནའང་དེ་ཡོད་པར་ཐལ་བས་འདོད་སྲེད་ཐམས་ཅད་བརྣབ་སེམས་ཡིན་ཡང་དེའི་བྱེ་བྲག་ལོག་པས་གཞན་ནོར་ལ་ཆགས་པ་ཁོ་ན་ལས་ལམ་ཡིན་གྱི་བརྣབ་སེམས་ཐམས་ཅད་མིན་ཏེ་འདིར་ཉེས་སྤྱད་ཆེ་ལོང་བསྡུས་པས་སོ་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ། གནོ༷ད་སེམ༷ས་ནི་སེམ༷ས་ཅ༷ན་ལ༷་སྡང༷་བ༷་སྟེ་གནོད་པར་ཞུགས་པའོ། །གསུམ་པ། ལས་དགེ༷་བ་དང༷་མི༷་དགེ༷་བ་མེ༷ད་པར་ལྟ༷་བ༷་ནི་ལོག༷་པར༷་ལྟ༷་བ༷་ཡི༷ན་ལ། དེ་ཡང་རྒྱུ་འབྲས་འཕགས་གསུམ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པའང་ལོག་ལྟ་ཡིན་མོད་འདིར་ཚིག་བཅད་དུ་མཚོན་པའི་དོན་དུ་དང་པོ་སྨྲོས་པའོ་ཟེར་རོ། །
类别
བཞི་པ་རབ་དབྱེ་ལ། ལས་དང་ལམ་གྱི་དབྱེ་བ། དགེ་རྩ་གཅོད་མི་གཅོད་ཀྱི་དབྱེ་བ། ལས་དུ་དང་སེམས་པ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་སྲིད་ཚུལ་གྱི་དབྱེ་བ། ཁམས་གང་ན་ཡོད་དབྱེ་བ། འབྲས་བུ་ཇི་ལྟར་བསྐྱེད་ཚུལ་གྱི་དབྱེ་བ་ལྔ་ལས།
业及道差别
དང་པོ། མི་དགེ་བཅུར་བཤད་པ་འདི༷་ལ༷་ཡིད་ཀྱི་གསུམ༷་ལམ༷་ཡིན་གྱི་ལས་མིན་ཏེ་དེ་གསུམ་ཉོན་མོངས་ཡིན་པས་དང་།
3-138a
དེའི་དབང་གིས་དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་པ་འཇུག་པས་སོ། །ལུས་ངག་གི་བདུན༷་ནི༷་བྱ་བ་ཡིན་པས་ལ༷ས་ཡིན་ལ། དེ་ཀུན་སློང་གི་སེམས་པའང་བདུན་པོ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་ཕྱིར་ལམ་ཀྱང༷་ཡི༷ན་པའོ། །དེ་བཞིན་བརྣབས་སེམས་མེད་སོགས་དགེ་བཅུ་ལའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །སྦྱོར་མཇུག་ནི་དངོས་དེའི་དོན་དུ་འཇུག་པ་དང་། དངོས་དེའི་རྩ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་འདིར་ཆེ་ལོང་བསྡུས་པའི་ལས་ལམ་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །མདོ་སྡེ་བ་སོགས་བརྣབས་སེམས་ལས་སུ་འདོད་པ་དེ་ལྟར་ན། བདེ་འགྲོ་དང་ངན་འགྲོའི་ལས་དང་ལམ་ཡིན་པའམ། ཡང་ན་ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་འདྲེན་ནུས་པས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ལས་དང་ལམ་གཉིས་ཀ་ཡིན་ནོ། །
断善根与否差别
གཉིས་པ་ལ། དངོས་དང་། དེས་དགེ་བ་གཅོད་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། མེ༷ད་པ༷ར་ལྟ༷་བ༷་ཆེན་པོའི་ཆེན་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་ནི། དགེ་བའི་རྩ༷་བ༷་ཐམས་ཅད་གཅོ༷ད་དོ། །འོ་ན་བསྟན་བཅོས་ལས་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་གང་ཡིན་ཞེ་ན། དགེ་བའི་རྩ་བ་གཅོད་པར་བྱེད་པ་དང་། འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་བྲལ་བ་ན་དང་པོ་ཉིད་དུ་སྤོང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །ཞེས་བཤད་པ་དང་འགལ་ཟེར་ན། དེ་ལོག་ལྟས་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་ནས་བསླངས་ལ་དེས་གཅོད་པས་དངོས་སུ་མེས་བསྲེགས་ཀྱང་ཆོམ་རྐུན་པས་གྲོང་བསྲེག་ཅེས་པ་བཞིན་ནོ་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ་ལ་གང་གཅོད་པ་དང་། གང་གིས་གཅོད་པ། ཇི་ལྟར་གཅོད་པ། རྟེན་གང་ལ་བརྟེན་ནས་གཅོད་པ། བཅད་པའི་ངོ་བོ། སླར་མཚམས་སྦྱོར་ཚུལ་དང་དྲུག་ལས། །
3-138b
དང་པོ། གཅད་བྱ་འདོ༷ད་པར་གཏོགས༷་པའི་དགེ་བ་སྐྱེས༷་ནས༷་ཐོབ༷་པ༷་རྣམ༷ས་ཡིན་གྱི་དགེ་བ་གཅོད་པའི་ལོག་ལྟ་ཅན་ལ་ཁམས་གོང་མའི་དགེ་བ་མི་ལྡན་པས་དང་། འདོད་པའི་སྦྱོར་དགེ་ནི་ལོག་ལྟ་ཆུང་ངུའི་དུས་སུ་ཉམས་པས་སོ།

 །གཉིས་པ། གཞན༷་ནི༷་ངག་རྫུན་སོགས་གསུམ་པོ་དེ༷་ལ༷ས་གཞན༷་པའི་ཉོ༷ན་མོ༷ངས་ཅན་གྱི་ཚིག་གང་ཡིན་པའོ། །དཔེར་ན་དགེ་སློང་ལོག་འཚོ་ཅན་ཁ༷་བསག༷་སྨྲ་བ་དང་། ཆགས་པས་གླུ༷་དང༷་། གཞན་མགུ་ཕྱིར་ཟློས༷་གར༷་མཁན་ངག་ཀྱལ་ཚིག་འདོན་པ་བཞིན༷་དང་། ཕྱི་རོལ་པའི་ལྟ་བ་ལ་ཞེན་ནས་དེའི་བསྟན༷་བཅོ༷ས་ངན༷་པ་ཁ་ཏོན་བྱེད་པ་དང་འདུ་འཛིའི་གཏམ་ལ་སོགས་པ་བཞི༷ན་ནོ། །གསུམ་པ་ཡིད་ལ། བརྣབ་སེམས། གནོད་སེམས། ལོག་ལྟ་གསུམ། དང་པོ། བརྣབ༷་སེམ༷ས་ནི༷་ཕ་
3-137b
རོལ་པོའི་དེ་བདག་གི་ཡིན་པར་གྱུར་ན་ཅི་མ་རུང་སྙམ་ནས། མཐུའམ། འཇབ་བུའམ་གཞན་གྱི་ཡང་རུང་སྟེ་ལོག༷་པ་མི་རིགས་པས༷་བདག་གིར་བྱེད་འདོད་པས་གཞན༷་གྱི༷་ནོར༷་ལ༷་ཆགས༷་པའོ། །སློབ་དཔོན་གཞན་ནི་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པའི་སྲེད་པ་ཐམས་ཅད་བརྣབས་སེམས་ཡིན་ཏེ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཕུང་པོའི་མདོ་ལས། སྒྲིབ་པ་ལྔ་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ། འདོད་པའི་ཚབ་ཏུ་བརྣབ་སེམས་བསྟན་པས་སོ་གསུངས། ཁ་ཅིག་དེ་ལྟར་ན་འཁོར་བསྒྱུར་དང་སྒྲ་མི་སྙན་ནའང་དེ་ཡོད་པར་ཐལ་བས་འདོད་སྲེད་ཐམས་ཅད་བརྣབ་སེམས་ཡིན་ཡང་དེའི་བྱེ་བྲག་ལོག་པས་གཞན་ནོར་ལ་ཆགས་པ་ཁོ་ན་ལས་ལམ་ཡིན་གྱི་བརྣབ་སེམས་ཐམས་ཅད་མིན་ཏེ་འདིར་ཉེས་སྤྱད་ཆེ་ལོང་བསྡུས་པས་སོ་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ། གནོ༷ད་སེམ༷ས་ནི་སེམ༷ས་ཅ༷ན་ལ༷་སྡང༷་བ༷་སྟེ་གནོད་པར་ཞུགས་པའོ། །གསུམ་པ། ལས་དགེ༷་བ་དང༷་མི༷་དགེ༷་བ་མེ༷ད་པར་ལྟ༷་བ༷་ནི་ལོག༷་པར༷་ལྟ༷་བ༷་ཡི༷ན་ལ། དེ་ཡང་རྒྱུ་འབྲས་འཕགས་གསུམ་ལ་སྐུར་བ་འདེབས་པའང་ལོག་ལྟ་ཡིན་མོད་འདིར་ཚིག་བཅད་དུ་མཚོན་པའི་དོན་དུ་དང་པོ་སྨྲོས་པའོ་ཟེར་རོ། །
类别
བཞི་པ་རབ་དབྱེ་ལ། ལས་དང་ལམ་གྱི་དབྱེ་བ། དགེ་རྩ་གཅོད་མི་གཅོད་ཀྱི་དབྱེ་བ། ལས་དུ་དང་སེམས་པ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་སྲིད་ཚུལ་གྱི་དབྱེ་བ། ཁམས་གང་ན་ཡོད་དབྱེ་བ། འབྲས་བུ་ཇི་ལྟར་བསྐྱེད་ཚུལ་གྱི་དབྱེ་བ་ལྔ་ལས།
业及道差别
དང་པོ། མི་དགེ་བཅུར་བཤད་པ་འདི༷་ལ༷་ཡིད་ཀྱི་གསུམ༷་ལམ༷་ཡིན་གྱི་ལས་མིན་ཏེ་དེ་གསུམ་ཉོན་མོངས་ཡིན་པས་དང་།
3-138a
དེའི་དབང་གིས་དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་པ་འཇུག་པས་སོ། །ལུས་ངག་གི་བདུན༷་ནི༷་བྱ་བ་ཡིན་པས་ལ༷ས་ཡིན་ལ། དེ་ཀུན་སློང་གི་སེམས་པའང་བདུན་པོ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་ཕྱིར་ལམ་ཀྱང༷་ཡི༷ན་པའོ། །དེ་བཞིན་བརྣབས་སེམས་མེད་སོགས་དགེ་བཅུ་ལའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །སྦྱོར་མཇུག་ནི་དངོས་དེའི་དོན་དུ་འཇུག་པ་དང་། དངོས་དེའི་རྩ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་འདིར་ཆེ་ལོང་བསྡུས་པའི་ལས་ལམ་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །མདོ་སྡེ་བ་སོགས་བརྣབས་སེམས་ལས་སུ་འདོད་པ་དེ་ལྟར་ན། བདེ་འགྲོ་དང་ངན་འགྲོའི་ལས་དང་ལམ་ཡིན་པའམ། ཡང་ན་ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་འདྲེན་ནུས་པས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ལས་དང་ལམ་གཉིས་ཀ་ཡིན་ནོ། །
断善根与否差别
གཉིས་པ་ལ། དངོས་དང་། དེས་དགེ་བ་གཅོད་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། མེ༷ད་པ༷ར་ལྟ༷་བ༷་ཆེན་པོའི་ཆེན་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པས་ནི། དགེ་བའི་རྩ༷་བ༷་ཐམས་ཅད་གཅོ༷ད་དོ། །འོ་ན་བསྟན་བཅོས་ལས་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆེན་པོ་རྣམས་གང་ཡིན་ཞེ་ན། དགེ་བའི་རྩ་བ་གཅོད་པར་བྱེད་པ་དང་། འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་བྲལ་བ་ན་དང་པོ་ཉིད་དུ་སྤོང་བ་གང་ཡིན་པའོ། །ཞེས་བཤད་པ་དང་འགལ་ཟེར་ན། དེ་ལོག་ལྟས་མི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཀུན་ནས་བསླངས་ལ་དེས་གཅོད་པས་དངོས་སུ་མེས་བསྲེགས་ཀྱང་ཆོམ་རྐུན་པས་གྲོང་བསྲེག་ཅེས་པ་བཞིན་ནོ་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ་ལ་གང་གཅོད་པ་དང་། གང་གིས་གཅོད་པ། ཇི་ལྟར་གཅོད་པ། རྟེན་གང་ལ་བརྟེན་ནས་གཅོད་པ། བཅད་པའི་ངོ་བོ། སླར་མཚམས་སྦྱོར་ཚུལ་དང་དྲུག་ལས། །
3-138b
དང་པོ། གཅད་བྱ་འདོ༷ད་པར་གཏོགས༷་པའི་དགེ་བ་སྐྱེས༷་ནས༷་ཐོབ༷་པ༷་རྣམ༷ས་ཡིན་གྱི་དགེ་བ་གཅོད་པའི་ལོག་ལྟ་ཅན་ལ་ཁམས་གོང་མའི་དགེ་བ་མི་ལྡན་པས་དང་། འདོད་པའི་སྦྱོར་དགེ་ནི་ལོག་ལྟ་ཆུང་ངུའི་དུས་སུ་ཉམས་པས་སོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
译文
第二，
其他的意思是指除了妄语等三种之外的其他与烦恼相关的语言。例如，比丘以不正当的生活方式谄媚说话，或因贪恋而唱歌，或为取悦他人如演员般讲无意义之语，或迷恋外道见解而诵读其不良的论著，或谈论世俗琐事等。
第三，关于意的三种：
贪心、害心和邪见。
第一，贪心是指对他人的财物起贪着之心，想"这要是属于我该有多好"，通过强取、偷窃或其他不正当、不合理的方式想要占为己有，对他人财物的贪着。其他的导师认为，一切欲界的贪欲都是贪心，因为在《戒蕴经》中讲述五盖时，以贪心代替了贪欲。有人说，如果这样的话，转轮王和北俱卢洲也会有贪心，这样就有过失了。所以虽然一切贪欲都是贪心，但其中只有以不正当方式贪恋他人财物这一特殊情况才是业道，而不是所有的贪心，因为这里是概括了主要的恶行。
第二，害心是指对众生的嗔恨，即有意伤害。
第三，认为没有善业和不善业的见解是邪见。虽然诽谤因果、三宝的也是邪见，但这里为了在偈颂中表示而只提到第一种。
类别
第四，分类包括：业与道的差别，是否断善根的差别，多少业与心所同时生起的差别，存在于哪些界的差别，以及如何产生果报的差别，共五种。
业及道差别
第一，这十不善中，意的三种是道而非业，因为这三种是烦恼，由于它们的影响，与之相应的心所会活动。身语的七种因为是行为所以是业，而且因为引发这七种的动机心所也依靠这七种而活动，所以也是道。对于十善（如无贪心等），也应这样理解。预备与完结阶段不算业道，因为它们是为了实际行动而进行的，是根本行为的组成部分，而且这里只概括了主要的业道。经部等认为贪心是业，如果这样，那么它们或者都是善趣和恶趣的业和道，或者由于能相互引发，所以全部都可以是业和道两者。
断善根与否差别
第二分为实际和如何断善根两部分。首先，完全发展的极大邪见能断除一切善根。有人问：论典中说"什么是大不善根？是能断善根的，以及在离欲时最先断除的。"这与前面所说不矛盾吗？解释是：邪见激发一切不善根，并由此断善，就像直接是火烧，但却说是强盗烧村一样。
第二部分讨论断善根的方式，包括：什么被断，由什么断，如何断，依靠什么断，断后的状态，以及如何重新连接六点。
首先，被断的是欲界的已生已得善法，而非断善根的邪见者不具有上界的善法，欲界的加行善在小邪见阶段就已消失。


 །འོ་ན་གདགས་པ་ལས་བསམ་བཞིན་ཕ་མ་བསད་ནས་ལས་འབྲས་མེད་ཅེས་ལོག་པར་ལྟ་ཞིང་འགྱོད་པ་ཅུང་ཟད་མི་སྐྱེ་ན་འདི་ཙམ་གྱིས་གང་ཟག་འདིས་ཁམས་གསུམ་པའི་དགེ་རྩ་རྣམས་ཀུན་ཏུ་བཅད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི། དེ་ནི་རྒྱུད་དེ་དེའི་སྣོད་མིན་པས་ཁམས་གསུམ་པའི་དགེ་བའི་ཐོབ་པ་ཐག་བསྲིང་བ་ལ་དགོངས་སོ། །གཉིས་པ། གཅོད་བྱེད་ནི་ལེགས་སྤྱད་ཉེས་སྤྱད་མེད་དོ་ཞེས་རྒྱུ༷་ལ་སྐུར་འདེབས་དང༷་། དེ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མེད་དོ་ཞེས་འབྲས༷་བུ་ལ༷་སྐུར༷་བ་འདེབས༷་པས༷་གཅོད་དོ། །ཁ་ཅིག་ཟག་བཅས་སྡུག་ཀུན་ལ་དམིགས་པ་དང་སྐལ་མཉམ་ཁམས་ལ་དམིགས་པ་ཁོ་ནས་གཅོད་ཀྱི་ཟག་མེད་འགོག་ལམ་དང་། སྐལ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་ལ་དམིགས་པས་མིན་ལ། དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པར་སྐུར་པ་སོགས་ཀྱིས་མིན་ནོ་ཟེར། བྱེ་སྨྲས་སྐལ་མཉམ་མི་མཉམ་ཁམས་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པའི་ལོག་ལྟ་དེ་ཀུན༷་གྱིས༷་གཅོད་ཟེར། ཀུན་འདི་ཐམས་ཅད་ཚང་དགོས་སམ་སྙམ་མོ། །གསུམ་པ་རི༷མ་གྱི༷ས་ཞེས་པས་བསྟན། ཁ་ཅིག་དགེ་རྩ་དགུ་ཅིག་ཆར་གཅོད་དེ། བདེན་པ་མཐོང་ན་མཐོང་སྤང་ཆེན་པོའི་ཆེ་སོགས་དགུ་ཅིག་ཆར་སྤོང་བ་བཞིན་ནོ་ཟེར། ཁ་ཅིག་སྒོམ་སྤང་བཞིན་ཆེ་ཆུང་དགུས་དགེ་རྩ་དགུ་རིམ་གྱིས་
3-139a
སྤོང་ཟེར། དེ་ལྟར་ན་བསྟན་བཅོས་ལས། ཕྲ་མོ་ནི་དགེ་རྩ་གཅོད་པ་ན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐ་མར་འདོར་བ་སྟེ། དེ་མེད་པས་དགེ་རྩ་ཆད་པའི་གྲངས་སུ་འགྲོ་བའོ་ཞེས་གསུངས་པ་འདི་ལེགས་པར་དྲང་བར་འགྱུར་རོ། །བཞི་པ། མི༷འི༷་ན༷ང་ཁོ་ན་ཉིད་དུ༷། རྟེན་སྐྱེ༷ས་པ༷་དང་། བུ༷ད་མེ༷ད་ཀྱི༷ས་གཅོ༷ད་དོ༷། །ངན་སོང་ནི་དགེ་སྡིག་གི་བསམ་པ་མི་བརྟན་པས་ལྷ་ལས་འབྲས་མངོན་གྱུར་དང་། སྒྲ་མི་སྙན་ན་སྡིག་སེམས་དེ་འདྲ་མེད་པས་སོ། །ཁ་ཅིག་འཛམ་གླིང་ཁོ་ནར་གཅོད་ཅེས་མ་ངེས་ཏེ་དབང་པོ་བརྒྱད་ལྡན་ཤར་ནུབ་གླིང་ལའང་འདྲ་བར་བཤད་པས་སོ་ཟེར། བསམ་པ་གཡོ་ཕྱིར་སྲེད་པ་སྤྱད་པས་མིན་ལ་སྡིག་སེམས་བརྟན་པ་དང་། སྡིག་པ་འཆབ་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལྟ༷་བ་སྤྱད༷་པས་སོ། །ཟ་མ་སོགས་ནི་བསམ་པ་མི་བརྟན་པས་མིན་ནོ། །ལྔ་པ་བཅད་པའི་ངོ་བོ་དེ༷་ནི༷་དགེ་ཐོབ་དང་མི༷་ལྡན༷་ཞིང་མ་ཐོབ་པ་སྐྱེས་པ༷འོ༷། །དྲུག་པ་མཚ༷མས་ནི༷། རྒྱུ་འབྲས་ལ་ཐེ༷་ཚོམ༷་སྐྱེས་པའམ་ཡང་ན་རྒྱུ་འབྲས་ཡོ༷ད་པར་ལྟ༷་བའི་ཡང་དག་ལྟ་བས༷་སོ། །གང་དག་མཚ༷མས་མེ༷ད་བྱེ༷ད་པའི༷་དགེ་རྩ་ཆད་པ་དེ་ནི་ཚེ་འདི༷་ལ༷་མཚམས་སྦྱར་བ་མིན༷་ཏེ། མདོ་ལས་མཚམས་མེད་བྱེད་པ་མཐོང་ཆོས་ཁོ་ནས་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སྐལ་བ་མི་ལྡན་ལ། དམྱལ་བར་སྐྱེ་བའམ་དེ་ནས་འཕོས་ཚེ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་ཞེས་གསུངས་པས་སོ། །དེ་ལ་སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུ་ཡི་སྟོབས་ཀྱིས་གཅོད་པ་འཆི་བ་ན་མཚམས་སྦྱོར་ལ། གཞན་གྱི་
3-139b
སྒྲའི་སྟོབས་ཀྱིས་གཅོད་པ་སྐྱེ་བ་ནའོ། །དེ་བཞིན་རང་གི་རྟོག་གེའི་སྟོབས་དང་། གཞན་ལས་ཐོས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་གཅོད་པའང་དེ་བཞིན་ནོ། །ཡང་བསམ་པ་ཉམས་པས་དགེ་རྩ་བཅད་པ་ཚེ་འདིར་དང་། བསམ་སྦྱོར་གཉིས་ཀ་ཉམས་པས་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ནའོ། །དེ་ཡང་བསམ་པ་ནི་ལོག་ལྟ་མངོན་གྱུར་དང་། སྦྱོར་བ་མཚམས་མེད་དོ། །དེ་བཞིན་ལོག་ལྟ་དང་མཚམས་མེད་ཀྱིས་ལྟ་བ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉམས་པའང་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དེ་རང་གཞན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཉམས་པ་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། །དེས་ན་འདིར་དགེ་རྩ་ཆད་པ་དང་། ལོག་པ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་ལ་མུ་བཞི་ལས། དང་པོ་འོད་སྲུང་རྫོགས་བྱེད་སོགས་སྟོན་པ་དྲུག་། གཉིས་པ་མ་སྐྱེས་དགྲ།གསུམ་པ་ལྷས་བྱིན། བཞི་པ་གཞན་ནོ། །
容许多业与作思同生差别
གསུམ་པ་ལས་དུ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་ཚུལ་ནི། མི༷་དགེ༷་བ་ནི་གཅིག་ནས་བརྒྱ༷ད་ཀྱི༷་བར༷་དག༷་དང༷་སེམ༷ས་པ༷་ཅི༷ག་ཆར༷་ལྷན༷་ཅི༷ག་འབྱུང༷་གི་དགུ་དང་བཅུ་དང་སེམས་པ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་མིན་ནོ།

译文
那么，《施设论》中说："如果有人故意杀害父母后认为没有因果，持邪见而且丝毫不生悔意，仅凭这些，此人就已经断绝了三界的一切善根"，这是指由于此人的心续不是善法的合适之器，所以远离了三界善法的获得，这是其本意。
第二，能断善根的是对因的诽谤，即认为"没有善行恶行"，以及对果的诽谤，即认为"这些行为没有果报"。有人认为，只有缘于有漏的苦集和相同界的邪见才能断善根，而缘于无漏的灭道和不同界的邪见则不能，因此诽谤圣者等邪见不能断善根。有部认为，无论是缘于相同界或不同界、有漏或无漏的一切邪见都能断善根。我认为"一切"是否意味着需要所有这些条件都具备呢？
第三，以"次第"表明断善根的方式。有人说善根九种一起断，就像见谛时九种大中小烦恼一起断一样。有些人则说像修断一样，通过九种大小程度的邪见依次断除九种善根。这样解释的话，与论典中"最小的善根在断善根时最后舍弃，因为没有它才计入断善根的行列"的说法是一致的。
第四，只有在人道中，无论男人还是女人都能断善根。恶趣因善恶心不稳定，天界因果报显现，北俱卢洲没有这样的恶念，所以不会断善根。有人说"只有在赡部洲才能断善根"是不确定的，因为经中说具有八根的东西二洲人也同样可以。由于心念波动，行淫欲不会断善根；因邪见坚固且隐藏罪恶，所以通过行邪见才能断善根。黄门（阉人）等因心念不稳定也不会断善根。
第五，断善根的本质是不再具有善法的获得，而生起不获得的状态。
第六，重新连接善根是通过对因果生起怀疑，或者通过相信因果存在的正见。那些造作无间罪而断善根的人，不能在今生重新连接善根，因为经中说："造无间罪者在今生没有连接善根的机会，要么转生地狱，要么从那里转生后才能重新连接善根。"其中，由自身相同类因的力量断善根的，死时重新连接；由他人言语力量断善根的，转生时重新连接。同样，通过自己的推理力量和从他人处听闻的力量断善根的也是如此。另外，仅由心念损坏而断善根的在今生可以重连，而由心念和行为两者损坏的则在下一世连接。这里的心念是指显现的邪见，行为是指无间罪。同样，邪见和无间罪如何使见解和戒律损坏也应这样理解，它们由自身或他人的力量损坏，如前所述。
因此，这里断善根和确定为邪性有四种情况：第一，六师如圆光等；第二，未生怨；第三，提婆达多；第四，其他人。
容许多业与作思同生差别
第三，多少业与心所同时生起的方式：不善业可以一种至八种与心所同时生起，但不会九种或十种与心所同时生起。


 །དེ་ལ་གཅིག་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ནི་སྲོག་གཅོད་སོགས་ལས་གཞན་མེད་པར་བརྣབས་སེམས་སོགས་སེམས་གཅིག་མངོན་དུ་གྱུར་པའམ། སེམས་པ་དགེའམ་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གྱིས་འདོད་ལོག་མ་གཏོགས་པ་གཟུགས་ཅན་རྣམས་ལས་གང་རུང་བྱེད་ནའོ། །གཉིས་གནོད་སེམས་ལྡན་པས་སྲོག་གཅོད་པ་སོགས་ནའོ། །གསུམ་གནོད་སེམས་ལྡན་པས་དུས་ཅིག་ཆར་གཞན་གྱི་སྲོག་ཆགས་འཕྲོག་ཅིང་གསོད་པའམ་བརྣབས་
3-140a
སེམས་མངོན་གྱུར་གྱིས་སྲོག་གཅོད་པ་དང་། མ་བྱིན་ལེན་གཞན་ལ་བཅོལ་ནའོ། །བཞི་དང་ལྷན་འབྱུང་གནོད་སེམས་དང་བརྣབ་སེམས་གང་རུང་གིས། དབྱེ་སེམས་ལྡན་པས་རྫུན་ནམ་ཚིག་རྩུབ་སྨྲ་བའམ། བརྣབ་སེམས་སོགས་གང་རུང་ལྡན་པས་སྲོག་གཅོད་སོགས་ལས་གསུམ་གཞན་ལ་བཅོལ་བའོ། །དེ་བཞིན་ལྔ་དྲུག་བདུན་དང་ལྷན་འབྱུང་ཡང་ཤེས་པར་བྱའོ། །བརྒྱད་ནི་རང་བརྣབ་སེམས་སོགས་གང་རུང་མངོན་དུ་གྱུར་པས། ལུས་ངག་གི་དྲུག་གཞན་ལ་བཅོལ་ནས་འདོད་ལོག་རང་ཉིད་ཀྱིས་བྱས་ཏེ། ཐམས་ཅད་དུས་མཉམ་པར་མཐར་ཕྱིན་པར་གྱུར་པའོ། །སེམས་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་ཚེ་གཟུགས་ཅན་དྲུག་གང་རུང་བཅོལ་བས་རྫོགས་ན་གཅིག་དང་། གནོད་སེམས་ཀྱིས་སྲོག་གཅོད་པའམ། བརྣབས་སེམས་ཀྱིས་མ་བྱིན་ལེན་ནམ། ལོག་གཡེམ་མམ། ཚིག་ཀྱལ་བ་སྨྲ་ན་གཉིས། ཡིད་ཀྱི་གསུམ་གང་རུང་གིས་རང་ལོག་པར་གཡེམ་ནས་དྲུག་གཞན་ལ་བཅོལ་བས་འགྲུབ་ན་བརྒྱད་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་ངོ་། །ཡིད་ཀྱི་གསུམ་པོ་གཉིས་དང་། གསུམ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་མེད་པས་དགུ་དང་བཅུ་དང་མིན་ནོ། །དགེ༷་བ༷་ནི་བཅུ༷་ཡི༷་བར༷་དག༷་དང༷་། སེམས་པ་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་ནི་སྤྱིར་བཏང་ལ། དམིགས་བསལ། ལས་ལམ་གཅི༷ག་ད༷ང་། བརྒྱ༷ད་དང༷་ལྔ༷་དང༷་མིན༷་ཏེ། དགེ་བ་གཅིག་དང་ལྷན་ཅིག་པ་མེད་པ་ནི་སེམས་
3-140b
པ་དགེ་བ་ལ་བརྣབ་སེམས་མེད་པ་དང་། གནོད་སེམས་མེད་པ་གཉིས་མི་འབྲལ་བ་ཡོད་པས་སོ། །གཉིས་དང་ལྷན་འབྱུང་སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པ་དགེ་བ་ལ་གནས་ཚེ་དང་། གཟུགས་མེད་ཀྱི་སྙོམས་འཇུག་ལ་བརྟེན་ནས་ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་ལ་གནས་པ་སྟེ། སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པ་རྟོག་མེད་ཡིན་ལ། ཟད་དང་མི་སྐྱེའི་བློ་ལྟ་མིན་ཞེས་པས། དེ་དག་ལ་ཡང་དག་ལྟ་བ་མེད་ལ། དགེ་བ་ཡིན་པས་གནོད་བརྣབ་མེད་པ་གཉིས་ངེས་པར་ཡོད་པས་སོ། །གཟུགས་མེད་ཅེས་སྨོས་པ་ནི་བསམ་གཏན་ཡིན་ན་ཟག་མེད་སྡོམ་པ་ཡོད་པས་སྤོང་བདུན་ཡོད་པར་བསམ་པའོ། །གསུམ་ནི་ཡང་དག་ལྟ་དང་མཚུངས་ལྡན་ཡིད་ཤེས་ལ་གནས་པ་སྟེ་དེ་ལ་ཡིད་དགེ་གསུམ་འབྲལ་མི་སྲིད་པས་སོ། །བཞི་དང་ལྷན་འབྱུང་ནི་སེམས་མི་དགེའམ་ལུང་མ་བསྟན་ལ་གནས་ཏེ། དགེ་ཚུལ་དང་དགེ་བསྙེན་གྱི་སྡོམ་པ་ལེན་པ་ན་སྟེ་སྤོང་བཞི་འབྱུང་བས་སོ། །ལྔ་དང་ལྷན་འབྱུང་མེད་དེ། སེམས་དགེ་ལ་གནས་པས་དེ་ལེན་ན་བདུན་ནམ་དྲུག་དང་། དགེ་སློང་ནི་སྤོང་བདུན་ཡིན་པས་སོ། །དྲུག་དང་ལྷན་འབྱུང་ནི་མིག་སོགས་ཤེས་པ་ལྔ་དགེ་བར་གནས་པས། དགེ་ཚུལ་དང་དགེ་བསྙེན་ལེན་ན་བརྣབ་གནོད་མེད་པ་གཉིས་དང་སྤོང་བཞིའོ། །བདུན་ནི་ཡིད་ཤེས་དགེ་བས་དེ་ལེན་ནའམ། ཡང་ན་སེམས་མི་དགེའམ། ལུང་མ་བསྟན་གྱིས་དགེ་སློང་སྡོམ་པ་ལེན་ནའོ། །བརྒྱད་ལྷན་མེད་དེ། སྤོང་བདུན་སེམས་གསུམ་གང་རུང་གིས་ལེན་ཀྱང་
3-141a
དེ་མི་སྲིད་པས་སོ། །དགུ་ནི་སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པ་དགེ་བར་གནས་པས་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་ལེན་ནའམ། ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་དང་མཚུངས་ལྡན་ཡིད་ཤེས་ཀྱིས་དགེ་སློང་སྡོམ་པ་ལེན་ན་དང་། བསམ་གཏན་ལ་བརྟེན་ནས་ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་མངོན་དུ་བྱེད་ནའོ། །བཅུ་པ་ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་ལས་གཞན་པའི་ཡིད་ཤེས་དགེ་བས་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་ལེན་པ་དང་། ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་མ་གཏོགས་བསམ་ཟག་གི་སྡོམ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པའི་སེམས་པ་ཐམས་ཅད་དོ།

译文
关于同时生起的情况，单一业与心所同时生起是指：除了杀生等业之外，没有其他业，只有贪心等某一心念显现，或者当善心所或无覆无记心所，除了邪淫外，做任何色法业。
两种业的情况是：具有害心而杀生等时。
三种业的情况是：具有害心同时夺取并杀害他人的生命，或以显现的贪心杀生，或指使他人盗取未给予之物时。
与四种业同时生起是：由害心或贪心任一者，具有离间之心而说妄语或粗语，或具有贪心等任一者而指使他人做杀生等三种业。
同样应了解与五种、六种、七种业同时生起的情况。
八种业的情况是：自己显现贪心等任一心态，指使他人做身语六种业，自己实行邪淫，所有这些同时完成。
当心不具烦恼时，指使他人完成任何一种色法，则与一种业同时生起；以害心杀生，或以贪心盗取，或邪淫，或说绮语，则与两种业同时生起；以意的三种任一者自行邪淫，并指使他人完成其他六种，则与八种业同时生起。
因为意的三种不会有两种或三种同时生起的情况，所以不会有九种或十种业同时生起。
善业可以与从一至十的任何数量的心所同时生起，这是一般情况。例外情况是：不可能与一种、八种或五种业道同时生起。没有与单一善业同时生起的情况，因为善心所必定与无贪心和无害心这两者不相离。
与两种善业同时生起的情况是：处于五门善心识时，或依于无色定而住于尽智和无生智时，因为五门识无分别，尽智和无生智非见，所以这些不具有正见，而作为善法必定具有无害和无贪这两者。
提及"无色"是考虑到若是色界禅定，则有无漏律仪，将有七种断除。
与三种善业同时生起是：住于与正见相应的意识，因为此时意的三种善法不可能分离。
与四种善业同时生起是：处于不善心或无记心时，受沙弥戒或居士戒，因为此时有四种断除。
与五种善业同时生起是不可能的，因为若处于善心受戒，则会有七种或六种业；而比丘戒有七种断除。
与六种善业同时生起是：眼等五识处于善法时，受沙弥戒或居士戒，包括无贪无害两者及四种断除。
与七种善业同时生起是：以善意识受戒时，或以不善心或无记心受比丘戒时。
与八种善业同时生起是不可能的，无论用哪种心受七种断除戒，都不会有这种情况。
与九种善业同时生起是：五门善识受比丘戒时，或与尽智无生智相应的意识受比丘戒时，或依于禅定现起尽智无生智时。
与十种善业同时生起是：除尽智无生智外的善意识受比丘戒时，或除尽智无生智外与禅定和无漏律仪同时生起的一切心所。


 །དེ་དག་ཀྱང་སྡོམ་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཀྱི། དགེ་ལས་གཞན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཡན་ལག་གང་རུང་ལེན་པ་དང་། དགེ་བའི་ཡིད་ཤེས་ཀྱིས་ཅིག་ཆར་ཡན་ལག་གཉིས་དང་ལྔ་ལེན་པ་ན། གཅིག་དང་ལྔ་དང་། བརྒྱད་དང་ཡང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་བར་མའི་དགེ་བའི་ཚུལ་ལ་ཡིན་ནོ། །
属何界差别
བཞི་པ་ཁམས་གར་ཡོད་ལྡན་ཚུལ་མི་དགེ་བཅུ་ལས་དམྱལ༷་བ༷་ན༷་ནི༷་གསུམ་ཡོད་དེ། སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པས་ཀྱལ༷་པ༷་དང༷་། མི་སྙན་བརྗོད་པས་ཚིག༷་རྩུབ༷་དང་། གནོ༷ད་སེམ༷ས་གསུམ་ནི་ལྡན་པ་དང་མངོན་འགྱུར་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཡོད་པས་སོ༷། །གཉེན་པོ་མ་སྐྱེས་པས་དང་། ཡིད་འོང་གི་དངོས་པོ་མེད་པས་བརྣབ༷་སེམ༷ས་དང་། ལས་འབྲས་མངོན་དུ་གྱུར་པས་ལོག༷་ལྟ༷་ལྡན༷་པ༷ས་ཡོད་ཀྱི་མངོན་གྱུར་མིན་ཏེ། ལས་མ་ཟད་ན་བསད་ཀྱང་མི་འཆི་ལ། རྫས་དང་བུད་མེད་ཡོངས་བཟུང་མེད་ཅིང་བདེ་སྐབས་མེད་པ་དང་། དགོས་པ་མེད་པ་དང་། ཕན་ཚུན་སྙིང་དུ་
3-141b
མི་སྡུག་ཅིང་རྟག་ཏུ་བྱེ་ཟིན་པས་སྲོག་གཅོད་མ་བྱིན་ལེན། འདོད་ལོག་རྫུན་ཕྲ་མ་རྣམས་ཀྱང་མངོན་གྱུར་མེད་པས་སོ༷། །སྒྲ༷་མི༷་སྙན༷་ན༷་ཡིད་ཀྱི་གསུམ༷་ལྡན་པས་ཡོ༷ད་དེ༷། དེ་དག་གི་གཉེན་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མངོན་གྱུར་མེད་དེ། རྫས་བཟུང་བ་མེད་པ་དང་། རྒྱུད་འཇམ་པ་དང་། མནར་སེམས་མེད་པ་དང་། སྡིག་པའི་སེམས་མིན་པས་སོ། །དེ༷་ན༷་ཉོན་མོངས་པའི་སེམས་ཀྱིས་གླུ་ལེན་པས་བདུ༷ན་པ༷་ངག་འཁྱལ་ནི་དངོས༷་སུ༷་ཡང༷་ཡོད་དོ། །ཡང་སྒྲས་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་ཡོད་པ་བསྡུ་ལ། རྒྱུད་འཇམ་པ་དང་། ཚེ་ངེས་པ་དང་། རྫས་སོགས་བཟུང་བ་མེད་པ་དང་། མ་སོགས་བགྲོད་བྱ་མིན་ན་དཔག་བསམ་ཤིང་གིས་མི་སྒྲིབ་པ་དང་། དགོས་པ་མེད་པ་སོགས་ཀྱིས་མི་དགེ་བ་གཞན་མེད་དོ། །དམྱལ་བ་དང་སྒྲ་མི་སྙན་དེ་གཉིས་མ་གཏོགས་པའི་འདོ༷ད་པ༷་གཞ༷ན་ན༷་མི༷་དགེ༷་བཅུ༷་མངོན་ལྡན་གཉིས་ཅི་རིགས་ཀྱིས་ཡོད་དོ། །ཡིད་ཀྱི་དགེ༷་བ༷་གསུམ༷་ནི༷། ཁམས་དང་ས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ན༷། རྙེ༷ད་དང༷་མངོ༷ན་དུ༷་གྱུ༷ར་པའི་སྒོ༷་ནས༷་ཡོད་ཀྱང་གཟུགས༷་མེ༷ད་ཀྱི་འཕགས་པ་དང་འདུ༷་ཤེ༷ས་མེ༷ད་པའི་སེ༷མས་ཅ༷ན་ལ་རྙེ༷ད་པ༷ས་སྤོང་བ་བདུ༷ན་ཡོ༷ད་ཀྱི་མངོན་གྱུར་ནི་མིན་ཏེ། གཟུགས་མེད་འཕགས་པ་ལ་ནི། ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་གཟུགས་ཁམས་སུ་གཏོང་རྒྱུ་མ་བྱུང་བས་སྤོང་བདུན་འདས་འོང་གི་ཐོབ་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་ལའང་བསམ་གཏན་གྱི་སྤོང་བདུན་གྱི་ཐོབ་པ་དང་ལྡན་གྱི་མངོན་གྱུར་མིན་ཏེ། གཟུགས་མེད་རང་ས་ན་གཟུགས་མེད་པ་དང་། འདུ་
3-142a
ཤེས་མེད་པ་ལ་སེམས་མེད་པས་སོ། །དེ་གཉིས་ཀྱི་ལྷག༷་མར་བྱས༷་པའི་ཁམས་ཀུན་ན༷། མངོ༷ན་དུ༷་གྱུར༷་པའི༷་སྒོ༷་ན༷ས་ཀྱང༷་ཡོད་ལ། དམིགས་བསལ། དམྱལ༷་བ་དང་བཅས༷་པའི་སྒྲ༷་མི༷་སྙན༷་མ༷་གཏོགས༷་སོ། །དེ་ལ་དུད་འགྲོ་དང་ཡི་དྭགས་ན་སྡོམ་པས་བསྡུས་པ་མེད་ཀྱང་བར་མས་བསྡུས་པ་ཡོད་དོ། །གཟུགས་ན་བསམ་ཟག་གི་བསྡུས་པ་ཡོད་ལ། མི་རྣམས་ལ་སྡོམ་པ་གསུམ་དང་བར་མས་བསྡུས་པ་གཉིས་ཀ་ཡོད་ཅིང་འདོད་ལྷ་ལ་སྡོམ་པ་གཉིས་དང་བར་མས་བསྡུས་པ་ཡོད་དོ། །དགེ་བ་སྤོང་བའི་སེམས་ལ་འཇོག་དགོས་ཀྱི་བསམ་པ་མེད་པ་ཙམ་དགེ་བ་ཡིན་ན་རྡོ་ཡི་དུམ་བུ་ཡང་དགེ་བར་ཐལ་བས་སོ། །
所生果差别
ལྔ་པ་འབྲས་བུ་འབྱིན་ཚུལ་ནི། མི་དགེ་བཅུ་པོ་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ཀྱིས་བདག༷་པོ༷་དང་། རྒྱུ༷་མཐུན༷་དང༷་། རྣམ༷་སྨིན༷་འབྲས༷་བུ༷་གསུམ་གསུམ་འབྱི༷ན་པར༷་འདོ༷ད་དེ། མི་དགེ་བཅུ་པོ་དེ་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གིས་དམྱལ་བ་ཡི་དྭགས་དུད་འགྲོར་སྐྱེ་བ་སྟེ། མདོ་ལས། མི་དགེ་བ་བཅུ་ཀུན་ཏུ་བརྟེན་པ་དང་།གོམས་པར་བྱས་པ་དང་། ལན་མང་དུ་བྱས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་དམྱལ་བ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །འདི་ནི་དེ་དག་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུའོ།

 །དེ་དག་ཀྱང་སྡོམ་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཀྱི། དགེ་ལས་གཞན་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཡན་ལག་གང་རུང་ལེན་པ་དང་། དགེ་བའི་ཡིད་ཤེས་ཀྱིས་ཅིག་ཆར་ཡན་ལག་གཉིས་དང་ལྔ་ལེན་པ་ན། གཅིག་དང་ལྔ་དང་། བརྒྱད་དང་ཡང་ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་བར་མའི་དགེ་བའི་ཚུལ་ལ་ཡིན་ནོ། །
属何界差别
བཞི་པ་ཁམས་གར་ཡོད་ལྡན་ཚུལ་མི་དགེ་བཅུ་ལས་དམྱལ༷་བ༷་ན༷་ནི༷་གསུམ་ཡོད་དེ། སྨྲེ་སྔགས་འདོན་པས་ཀྱལ༷་པ༷་དང༷་། མི་སྙན་བརྗོད་པས་ཚིག༷་རྩུབ༷་དང་། གནོ༷ད་སེམ༷ས་གསུམ་ནི་ལྡན་པ་དང་མངོན་འགྱུར་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཡོད་པས་སོ༷། །གཉེན་པོ་མ་སྐྱེས་པས་དང་། ཡིད་འོང་གི་དངོས་པོ་མེད་པས་བརྣབ༷་སེམ༷ས་དང་། ལས་འབྲས་མངོན་དུ་གྱུར་པས་ལོག༷་ལྟ༷་ལྡན༷་པ༷ས་ཡོད་ཀྱི་མངོན་གྱུར་མིན་ཏེ། ལས་མ་ཟད་ན་བསད་ཀྱང་མི་འཆི་ལ། རྫས་དང་བུད་མེད་ཡོངས་བཟུང་མེད་ཅིང་བདེ་སྐབས་མེད་པ་དང་། དགོས་པ་མེད་པ་དང་། ཕན་ཚུན་སྙིང་དུ་
3-141b
མི་སྡུག་ཅིང་རྟག་ཏུ་བྱེ་ཟིན་པས་སྲོག་གཅོད་མ་བྱིན་ལེན། འདོད་ལོག་རྫུན་ཕྲ་མ་རྣམས་ཀྱང་མངོན་གྱུར་མེད་པས་སོ༷། །སྒྲ༷་མི༷་སྙན༷་ན༷་ཡིད་ཀྱི་གསུམ༷་ལྡན་པས་ཡོ༷ད་དེ༷། དེ་དག་གི་གཉེན་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མངོན་གྱུར་མེད་དེ། རྫས་བཟུང་བ་མེད་པ་དང་། རྒྱུད་འཇམ་པ་དང་། མནར་སེམས་མེད་པ་དང་། སྡིག་པའི་སེམས་མིན་པས་སོ། །དེ༷་ན༷་ཉོན་མོངས་པའི་སེམས་ཀྱིས་གླུ་ལེན་པས་བདུ༷ན་པ༷་ངག་འཁྱལ་ནི་དངོས༷་སུ༷་ཡང༷་ཡོད་དོ། །ཡང་སྒྲས་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་ཡོད་པ་བསྡུ་ལ། རྒྱུད་འཇམ་པ་དང་། ཚེ་ངེས་པ་དང་། རྫས་སོགས་བཟུང་བ་མེད་པ་དང་། མ་སོགས་བགྲོད་བྱ་མིན་ན་དཔག་བསམ་ཤིང་གིས་མི་སྒྲིབ་པ་དང་། དགོས་པ་མེད་པ་སོགས་ཀྱིས་མི་དགེ་བ་གཞན་མེད་དོ། །དམྱལ་བ་དང་སྒྲ་མི་སྙན་དེ་གཉིས་མ་གཏོགས་པའི་འདོ༷ད་པ༷་གཞ༷ན་ན༷་མི༷་དགེ༷་བཅུ༷་མངོན་ལྡན་གཉིས་ཅི་རིགས་ཀྱིས་ཡོད་དོ། །ཡིད་ཀྱི་དགེ༷་བ༷་གསུམ༷་ནི༷། ཁམས་དང་ས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ན༷། རྙེ༷ད་དང༷་མངོ༷ན་དུ༷་གྱུ༷ར་པའི་སྒོ༷་ནས༷་ཡོད་ཀྱང་གཟུགས༷་མེ༷ད་ཀྱི་འཕགས་པ་དང་འདུ༷་ཤེ༷ས་མེ༷ད་པའི་སེ༷མས་ཅ༷ན་ལ་རྙེ༷ད་པ༷ས་སྤོང་བ་བདུ༷ན་ཡོ༷ད་ཀྱི་མངོན་གྱུར་ནི་མིན་ཏེ། གཟུགས་མེད་འཕགས་པ་ལ་ནི། ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་གཟུགས་ཁམས་སུ་གཏོང་རྒྱུ་མ་བྱུང་བས་སྤོང་བདུན་འདས་འོང་གི་ཐོབ་པ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་ལའང་བསམ་གཏན་གྱི་སྤོང་བདུན་གྱི་ཐོབ་པ་དང་ལྡན་གྱི་མངོན་གྱུར་མིན་ཏེ། གཟུགས་མེད་རང་ས་ན་གཟུགས་མེད་པ་དང་། འདུ་
3-142a
ཤེས་མེད་པ་ལ་སེམས་མེད་པས་སོ། །དེ་གཉིས་ཀྱི་ལྷག༷་མར་བྱས༷་པའི་ཁམས་ཀུན་ན༷། མངོ༷ན་དུ༷་གྱུར༷་པའི༷་སྒོ༷་ན༷ས་ཀྱང༷་ཡོད་ལ། དམིགས་བསལ། དམྱལ༷་བ་དང་བཅས༷་པའི་སྒྲ༷་མི༷་སྙན༷་མ༷་གཏོགས༷་སོ། །དེ་ལ་དུད་འགྲོ་དང་ཡི་དྭགས་ན་སྡོམ་པས་བསྡུས་པ་མེད་ཀྱང་བར་མས་བསྡུས་པ་ཡོད་དོ། །གཟུགས་ན་བསམ་ཟག་གི་བསྡུས་པ་ཡོད་ལ། མི་རྣམས་ལ་སྡོམ་པ་གསུམ་དང་བར་མས་བསྡུས་པ་གཉིས་ཀ་ཡོད་ཅིང་འདོད་ལྷ་ལ་སྡོམ་པ་གཉིས་དང་བར་མས་བསྡུས་པ་ཡོད་དོ། །དགེ་བ་སྤོང་བའི་སེམས་ལ་འཇོག་དགོས་ཀྱི་བསམ་པ་མེད་པ་ཙམ་དགེ་བ་ཡིན་ན་རྡོ་ཡི་དུམ་བུ་ཡང་དགེ་བར་ཐལ་བས་སོ། །
所生果差别
ལྔ་པ་འབྲས་བུ་འབྱིན་ཚུལ་ནི། མི་དགེ་བཅུ་པོ་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ཀྱིས་བདག༷་པོ༷་དང་། རྒྱུ༷་མཐུན༷་དང༷་། རྣམ༷་སྨིན༷་འབྲས༷་བུ༷་གསུམ་གསུམ་འབྱི༷ན་པར༷་འདོ༷ད་དེ། མི་དགེ་བཅུ་པོ་དེ་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གིས་དམྱལ་བ་ཡི་དྭགས་དུད་འགྲོར་སྐྱེ་བ་སྟེ། མདོ་ལས། མི་དགེ་བ་བཅུ་ཀུན་ཏུ་བརྟེན་པ་དང་།གོམས་པར་བྱས་པ་དང་། ལན་མང་དུ་བྱས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་དམྱལ་བ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །འདི་ནི་དེ་དག་གི་རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འབྲས་བུའོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
这些是完整的简体中文直译：
那些也是从戒律角度而言的。若以非善心取任一支分，或以善意识同时取两支或五支时，就有一支或五支或八支同时产生，这属于中等善行的方式。
属何界差别
第四，界中存在与具有的方式。十不善中，在地狱中有三种，即：因发哀叹故有绮语，因说不悦耳的话故有恶语，害心三者以具有和现行两种方式而存在。因未生起对治，及无可爱之物，故有贪心；因业果现前，故有邪见以具有的方式存在而非现行。因业未尽杀也不死，无物品与女人可占有，无安乐之处，无需求，彼此心中不相爱且常已分离，故杀生、不与取、邪淫、妄语、离间语等也无现行。
在北俱卢洲，具有三种意业，因为他们没有对治。但没有现行，因为没有占有物，性情温和，无害心，无恶心。在那里，因以烦恼心唱歌，第七种绮语也实际存在。"也"字表示从具有角度也存在。因性情温和，寿命确定，无物品等可占有，母亲等非交媾对象，如意树不障碍，无需求等原因，不存在其他不善。
除地狱和北俱卢洲外，其他欲界中，十不善以现行和具有两种方式视情况而存在。三种意善在一切界和地中，通过获得和现行两种方式存在，但对无色界圣者和无想有情，七种断恶仅是获得而非现行。因为无色界圣者，无漏戒在色界应舍而未发生，所以具有七种断恶的过来得；对无想有情也具有禅定七种断恶的得，但非现行，因为无色界自地无色身，无想者无心故。
除这两者之外，在一切界中也以现行方式存在，但地狱和北俱卢洲除外。在畜生和饿鬼中虽无戒律所摄，但有中等善法所摄。在色界有禅定污染所摄。人有三种戒律和中等善法所摄两者，欲界天有两种戒律和中等善法所摄。断善心必须安立在心上，仅无善心非善，否则石块等也应成为善法。
所生果差别
第五，产生果报的方式。所有十不善都产生增上果、等流果和异熟果三种果报。十不善分大中小，导致转生地狱、饿鬼、畜生。如经中说："一切依止、修习、多次作十不善者，都将转生地狱。这是它们的异熟果。"


 །ཞེས་ཀུན་བརྟེན་ཏེ་སྦྱོར་བ། གོམས་བྱས་ནི་དངོས། ལན་མང་ནི་མཇུག་སྟེ། དེ་གསུམ་ཚང་བར་གྱུར་པ་ཆེ། གཉིས་ཚང་འབྲིང་། གཅིག་ཆུང་ངུ་ཞེས་བཤད་ལ། ལས་གདགས་པ་ལས། ཆེན་པོ་ཀུན་བརྟེན་དང་། གོམས་པ་དང་ལན་མང་བྱས་སོགས་གསུངས་པ་ཀུན་དཀྲིས་ཆེ་ཆུང་གི་
3-142b
ཁྱད་པར་རོ། །དེར་ཆུང་ངུས་ཡི་དྭགས་དང་། སའི་དངོས་གཞི་ལས་ཆུང་ངུས་དུད་འགྲོར་གསུངས། རྒྱུ་མཐུན་ལ་བྱེད་པ་རྒྱུ་མཐུན་ནི་མི་དགེ་བ་དེ་ལ་གོམས་ལངས་ཅན་དང་། མྱོང་བས་མིར་སྐྱེས་ནའང་། སྲོག་བཅད་པས་ཚེ་ཐུང་། རྐུ་བས་ལོངས་སྤྱོད་ཕོངས་སོགས་སོ། །བདག་འབྲས་ཡུལ་ངན་པ་རྣམས་སུ་སྐྱེ་སྟེ། འདི་ལྟར་གསོད་པས་གཟི་བརྗིད་ཆུང་བ། བརྐུས་པས་ལོ་ཏོག་ལ་སེར་བ་སོགས་མང་བ། འདོད་ལོག་གིས་རྡུལ་འཁྲིགས་ཅན་དང་། རྫུན་གྱིས་དྲི་ང་བ། ཕྲ་མས་མཐོ་དམན་ཅན་དང་། རྩུབ་མོས་ཚ་སྒོ་ཅན་འབྲུ་མི་སྐྱེ་བ། དགོན་དུང་སྟེ་ཆུ་མེད་པ་དང་། ཐ་ཆད་ནི་ཀླ་ཀློའི་ཡུལ་སོགས་སྡིག་པ་ཅན་དང་། སེམས་ཅན་ལ་གནོད་པ་མང་བའོ། །ཀྱལ་པས་དུས་ལོག་པས་ཆར་དུས་སུ་མི་འབབ་པ་སོགས་དང་། བརྣབ་སེམས་འབྲས་བུ་ཕྲ་བ། གནོད་སེམས་འབྲས་བུ་ཁ་བ། ལོག་ལྟས་འབྲས་བུ་ཆུང་བའམ་མེད་པའི་ཡུལ་དུ་སྐྱེའོ། །དེ་ལ་ཁ་ཅིག །ལས་གཅིག་པོ་དེ་ལ་འབྲས་བུ་གསུམ་ཡོད་ཟེར། ཁ་ཅིག་སྦྱོར་བས་ངན་སོང་དུ་སྐྱེ་ལ། དངོས་གཞིས་ཚེ་ཐུང་བ་སོགས་སུ་འགྱུར་རོ་ཟེར། དེ་དག་ཀྱང་རང་རྒྱུད་ལ་སྨིན་པ་རྣམ་སྨིན། ཕྱི་རོལ་ལ་སྨིན་པ་བདག་འབྲས། རིས་མཐུན་སྐྱེ་བ་རྒྱུ་མཐུན་འབྲས་ཡིན་ནོ། །དགེ་བ་ལ་བྲལ་འབྲས་ཀྱང་ཡོད་ལ། གཉིས་ཀ་ལ་སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་ཡོད་ཀྱང་། འདིར་འབྲས་བུ་གསུམ་དུ་བསྡུས་ནས་བསྟན་ཏོ། །འོ་ན་དེ་དག་ལས་འབྲས་བུ་གསུམ་འབྱུང་བ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན།
3-143a
སྲོག་གཅོད་པས་ཕ་རོལ་པོ་སྡུག༷་བསྔལ༷་བའི་ཕྱིར༷་དང༷་སྲོག་དང་ཕྲལ་ནས་བསད༷་པའི་ཕྱིར༷་དང༷་། བསད་ནས་གཟི༷་བྱི༷ན་མེ༷ད་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར༷་རིམ་པར་རྣམ་སྨིན་ངན་སོང་གི་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བ་སོགས་འབྲས༷་བུ་རྣ༷མ་པ་གསུམ༷་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །ཤུགས་ལ་ཕྱིར་སོགས་ཀྱིས་རིགས་འདྲ་ཅི་རིགས་མ་བྱིན་ལེན་སོགས་ལའང་སྦྱར་རོ། །དགེ་བ་ཟག་བཅས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམས་བཟློག་སྟེ་སྦྱར་རོ། །
附带说业差别
གཉིས་པ་ཞར་བྱུང་ལ། ལོག་འཚོ་བཤད་པ། ལས་གང་འབྲས་བུ་དུ་དང་བཅས་ཚུལ། རིགས་རིགས་མིན་གྱིས་སྐྱེད་པའི་ཁྱད་པར། འཕེན་རྫོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དང་བཞི། དང་པོ། ཡང་མདོ་ལས། ལོག་པའི་ངག་དང་།ལོག་པའི་ལས་ཀྱི་མཐའ་དང་། ལོག་པའི་འཚོ་བ་གསུམ་གསུངས་པ་ནི། སྡང་རྨོངས་ལས་སྐྱེས་པའི་ངག་ནི་ལོག་པའི་ངག་གོ། དེ་གཉིས་ལས་སྐྱེས་པའི་ལུས་ཀྱི་ལས་ནི་ལོག་པའི་ལས་སོ། །ལུས༷་དང༷་ངག༷་གི་ལ༷ས་ཆགས༷་པ་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པ་ནི་ལོག༷་པའི་འཚོ༷་བ་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་གཉིས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལོག་འཚོ་བསྟན་ཟེར་ན། དེ་ནི་གཉེན་པོས་སྦྱང༷་དཀའ༷་བའི་ཕྱིར༷་སྡང་རྨོངས་ལས་སྐྱེས་པ་ལས་ལོགས༷་ཤིག༷་ཏུ་བསྟན༷་ཏོ༷། །གལ༷་ཏེ༷་འཚོ་བའི་ཡོ༷་བྱད༷་ལ༷་ཆགས༷་པས་བསླང༷་བའི་ལུས་ངག་གི་ལས་ཁོ་ན་ལོག་འཚོ་ཡིན་གྱི། ཡོ་བྱད་ཆགས་བསླང་གི་ལས་མིན་པ་གཞན་དགའ་ཕྱིར་གླུ་གར་སོགས་བྱེད་པ་ལོག་འཚོ་མིན་ཟེར་ན། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་
3-143b
མདོ༷་དང༷་འགལ༷་བའི་ཕྱིར༷་མིན༷་ཏེ། དེ་ལས་དགེ་སློང་སོགས་དད་པས་བྱིན་པ་ལོངས་སྤྱོད་ནས་གླང་པོ་ཆེ་འཐབས་པ་དང་དམག་ལྟ་སོགས་ལྟད་མོ་སྣ་ཚོགས་བལྟ་བར་རྩོམ་པ་སྤོང་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་གླང་པོའི་སྒྲ་སོགས་ལ་སྦྱར་ནས་གཟུགས་སྒྲ་ལ་ཆགས་པས་ལྟ་ཉན་སོགས་ལོག་པའི་ཡུལ་ལ་སྤྱོད་ཕྱིར་ལོག་འཚོར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་སློབ་དཔོན་གྱིས། རྟག་ཏུ་ལྟ་བ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི། །ཁྱིམ་པས་ལྟ་བ་སྦྱང་བར་དཀའ། །འཚོ་བ་གཞན་ལ་རག་ལུས་པའི། །དགེ་སློང་གིས་ནི་འཚོ་བ་ཉིད། །ཅེས་སྦྱང་དཀའ་བར་གསུངས་སོ།

这些是完整的简体中文直译：
所谓"依止"是指准备阶段，"修习"是指正行，"多次作"是指结束阶段。这三者齐备为大，具备两者为中，具备一者为小，如此解释。《业施设》中所说的"大业依止、修习、多次作"等是指烦恼大小的差别。此中，小业导致转生饿鬼，《地的根本论》中说小业导致转生畜生。
等流果中，行为等流是指习惯于不善业，即使转生为人，也会因杀生而短寿，因偷盗而贫穷等。增上果是指转生于恶劣环境，即：杀生者威严减少，偷盗者霜雹等灾害增多，邪淫者环境多尘污，妄语者环境多恶臭，离间语者环境高低不平，恶语者环境热辣不宜种植，荒漠即无水处，下劣即蛮夷之地等邪恶之处，有害众生之处众多。绮语者时节错乱，如雨季不降雨等；贪心者果实细小；害心者果实苦涩；邪见者果实微小或无果之地。
对此，有些人说同一业有三种果报。有些人说加行导致恶道转生，正行导致短寿等。这些也是，成熟于自相续的是异熟果，成熟于外界的是增上果，相似类别的出生是等流果。善业还有离系果，两者都有士用果，但这里归纳为三种果来讲述。
若问为何这些会产生三种果报？
因为杀生使他人痛苦，断其性命杀死他，杀后使其无威严，依次产生恶道异熟苦等三种果报。由此类推，"为"等词也可适当应用于不与取等。有漏善业的果报则相反。
附带说业差别
第二，附带内容有四：解释邪命，说明何种业有几种果报，随种类或非种类而生的差别，引满业的差别。
第一，经中说："邪语、邪业、邪命三者"，由嗔痴产生的语是邪语，由这两者产生的身业是邪业，由身语业贪欲所生的是邪命。为何将这两者单独作为邪命而教示？因为它们难以被对治所净化，故与嗔痴所生的分开教示。
如果有人说只有由贪著生活资具而发起的身语业才是邪命，而非资具贪所发的其他业如为娱乐而歌舞等不是邪命，这与《戒蕴经》相违，因为该经说比丘等受信施后观看象斗、军阵等各种表演娱乐的行为是应当断除的。同样，经中以象声等做比喻，说明由对色声的贪著而观听等享用不当对境的行为是邪命。
因此，大师说："在家人常看各种戏，难以净化观看；比丘依靠他人生活，生活本身难以净化。"如此说明其难以净化。


 །གཉིས་པ། དྲིར༷་བཅས༷་སམ་ཟག་བཅས་སྤོང༷་བའི༷་ལམ༷་སྟེ། འཇིག་རྟེན་པའི་སྒོམ་ལམ་བར་ཆད་མེད་ལམ་དག༷་གི༷་ལ༷ས་ནི༷། རྣམ་སྨིན་སོགས་ལྔ༷་ཡི༷་འབྲས༷་བུར༷་བཅས༷་ཏེ། འདིའི་རྣམ་སྨིན་འབྲས་ནི་རང་སར་གཏོགས་པའི་རྣམ་སྨིན་ཡིད་འོང་ཡིན་ལ། བདག་འབྲས་རང་ལས་གཞན་པའི་འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་དང་། རྒྱུ་མཐུན་འབྲས་ཏིང་འཛིན་ལས་སྐྱེས་པའི་རིགས་འདྲ་ཕྱི་མ་རྣམས་སོ། །སྐྱེས་བུ་བྱེད་འབྲས་རྣམ་གྲོལ་ལམ་དང་ཐོབ་པ་དང་སྤང་བ་སོགས་དེ་མ་ཐག་གམ། ཅིག་ཆར་འབྱུང་བ་རྣམས་དང་། བྲལ་འབྲས་འོག་སའི་ཉོན་མོངས་སྤོང་བ་དང་ལྔ་ཡོད་པས་སོ། །དྲི༷་མེ༷ད་སྤོང་ལམ་ནི་རྣམ་སྨིན་མ་གཏོགས་པ་བཞི༷་ཡི༷་འབྲས་བུར་བཅས་པའོ། །ཟག༷་བཅས༷་གཞན༷་སྤོང་ལམ་མིན་པའི་དགེ༷་དང༷་མི༷་དགེ༷་གང༷་ཡི༷ན་པ༷འང༷་བཞི་སྟེ་བྲལ་འབྲས་མ་གཏོགས་པས་སོ། །ཟག༷་པ༷་མེ༷ད་པ༷་སྤོང་ལམ་གྱི་ལྷག༷་མ༷་སྦྱོར་
3-144a
བ་རྣམ་གྲོལ་ལམ། ཁྱད་པར་གྱི་ལམ་དང༷་། སྒྲིབ་མི་སྒྲིབ་ཀྱི་ལུང༷་བསྟན༷་མིན༷་པ་ག༷ང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་བྲལ་བ་དང་རྣམ་སྨིན་གཉིས་མ་གཏོགས་པའི་འབྲས་བུ་གསུམ༷་གྱིས༷་སོ༷། །དགེ༷་བའི༷་དགེ༷་ལ༷་སོ༷གས་པ༷་ནི༷་སྟེ་དགེ་བའི་འབྲས་བུ་དག་པ་ཡིན་ན་འབྲས་བུ་བཞི༷་སྟེ། རྣམ་སྨིན་མི་སྲིད་ལ་སྤོང་ལམ་བྲལ་འབྲས་ཀྱང་དོན་དམ་པར་དགེ་བས་ད༷ང་ནི། སོགས་པས་དགེ་བའི་འབྲས་བུ་མི་དགེ་ལ། བྱེད་བདག་གཉི༷ས་དང༷་སྟེ། རྣམ་བྲལ་རྒྱུ་གསུམ་མི་སྲིད་པས་སོ། །དགེ་བས་ལུང་མ་བསྟན་བསྐྱེད་པ་ལ་དེ༷་བཞིན༷་དུ་གསུམ༷་སྟེ། བྲལ་དང་རྒྱུ་མཐུན་མི་སྲིད་ལ། རྣམ་སྨིན་ནི་དགེ་བའི་སྨིན་འབྲས་ཡིན་པས་སོ། །མི༷་དགེ༷འི་འབྲས་བུ་དགེ༷་སོ༷གས་ལའང་མི་དགེས་དགེ་བ་བསྐྱེད་ན། རྣམ་རྒྱུ་བྲལ་གསུམ་མི་སྲིད་པས་བྱེད་བདག་གཉི༷ས་དང༷་ནི༷། སོགས་པས་མི་དགེས་མི་དགེ་བསྐྱེད་ན་རྣམ་བྲལ་གཉིས་མི་སྲིད་པས། བྱེད་བདག་རྒྱུ་གསུམ༷་དང༷་། མི་དགེས་ལུང་མ་བསྟན་བསྐྱེད་ན། བྲལ་འབྲས་མ་གཏོགས་བྱེད་བདག་རྒྱུ་རྣམ་བཞི༷་སྟེ༷། དེའི་རྒྱུ་མཐུན་ནི། ཉོན་མོངས་ཅན་དུ་འདྲ་བས་ཀུན་འགྲོ་མི་དགེ་བ་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་གིས་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་འཇིག་མཐར་རྣམས་སྐྱེད་པར་བཟུང་ངོ་། །དེ་ལྟར་རིམ༷་པ༷་བཞིན༷་དུ་སྦྱར་རོ། །ལུང༷་བསྟན༷་མིན༷་པ་ཉིད་ཀྱི༷་འབྲས་བུ་དགེ༷་བ་ལ༷་སོ༷གས་སྐྱེས་ན། རྣམ་བྲལ་རྒྱུ་གསུམ་མི་སྲིད་པས་བྱེད་བདག་དེ༷་དག༷་གཉི༷ས་དང༷་། སོགས་པས་ལུང་མ་བསྟན་འབྲས་མི་དགེ་ལ། བྲལ་རྣམ་མ་གཏོགས་བྱེད་བདག་རྒྱུ་གསུམ༷་དང༷་།
3-144b
འདིའི་རྒྱུ་མཐུན་ནི་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་འཇིགས་མཐར་གྱིས་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་སོགས་མི་དགེ་བ་བསྐྱེད་པ་དེ་དག་ཉོན་མོངས་ཅན་དུ་འདྲ་བས་སོ། །ལུང་མ་བསྟན་གྱིས་ལུང་མ་བསྟན་ལ། རྣམ་བྲལ་མ་གཏོགས་བྱེད་བདག་རྒྱུ་གསུམ༷་མོ། །འདས༷་པའི༷་ཆོས་ཟག་བཅས་ཀྱིས་དུས་གསུམ་བསྐྱེད་པ་གང་ཡིན་ཀྱང་། ཐམ༷ས་ཅ༷ད་བྲལ་བ་མ་གཏོགས་བཞི༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །འདི་ལྟར་འདས་པས་འདས་པ་བསྐྱེད་པའང་བཞི། འདས་པས་ད་ལྟ་བསྐྱེད་པ་ལའང་བཞི། འདས་པས་མ་འོངས་བསྐྱེད་པའང་བཞི་ག་ཡོད་སྲིད་ཀྱི་འདས་པས་བསྐྱེད་པ་ཡིན་ན་བཞི་ཀ་ཚང་བས་ཁྱབ་པ་མིན་ནོ། །བྲལ་འབྲས་དུས་ཀྱིས་མ་བསྡུས་པས་དེར་མི་གཏོགས་སོ་ཟེར། བར༷་མ༷་ད་ལྟ་ཡིས༷་ནི༷་མ༷་འོ༷ངས་པ༷་བསྐྱེད་པའང༷་སྔ་མ་དང་འདྲ་བས་བཞིའོ། །དེས་བར༷་མ༷་ད་ལྟ་བསྐྱེད་པ་ལ་བྲལ་རྣམ་རྒྱུ་གསུམ་མི་སྲིད་པས་བྱེད་བདག་གཉི༷ས་སོ༷། །མ༷་སྐྱེས༷་མ་འོངས་པའི༷་འབྲས༷་བུ༷་མ༷་འོངས༷་པ་སྐྱེ་བ་ལ་བྲལ་རྒྱུ་གཉིས་མི་སྲིད་དེ་རྒྱུ་མཐུན་གྱི་འབྲས་བུ་སྔར་སོང་ཁས་ལེན་པས་སོ། །དེས་ན། བྱེད་བདག་རྣམ་གསུམ༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །དེ་གཞན་ལའང་འདྲ་བས་འཐད་དཀའ་བར་བཤད་ཟིན་ལ། རྒྱུ་མ་འོངས་དང་ད་ལྟ་བས་རང་མ་སྐྱེས་གོང་དུ་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བ་ནི་མི་སྲིད་དོ།

这些是完整的简体中文直译：
第二，有垢或有漏断道，即世间修道无间道的业，具有五种果报。其异熟果是属于自地的悦意异熟，增上果是除自己外的一切有为法，等流果是由定生的后续同类，士用果是解脱道、得、断等立刻或同时生起者，离系果是断下地烦恼，因此有五种。
无垢断道除了异熟外具有四种果报。其他有漏非断道的善与不善，也有四种，即除离系果外。无漏断道以外的加行、解脱道、胜进道，以及非有覆无记和无记者，具有三种果报，即除离系与异熟二者外。
善法的善果等，若善法的果是清净，则有四种果，因为异熟不可能，且断道的离系果实际上是善法；"等"字表示善法产生不善果时，有作用果与增上果二者，因为异熟、离系、等流三果不可能。善法产生无记果时，同样有三种，因为离系果和等流果不可能，而异熟是善法的异熟果。
不善的果若是善等，若不善产生善法，因为异熟、等流、离系三果不可能，所以有作用果与增上果二者。"等"字表示不善产生不善时，因为异熟、离系二果不可能，所以有作用果、增上果、等流果三者。不善产生无记时，除离系果外有作用果、增上果、等流果、异熟果四者。这里的等流果是指：由于同为烦恼性，遍行不善法产生苦谛所断的有覆无记法如边见、边执等。以此类推。
无记法的果产生善法等，因为异熟、离系、等流三果不可能，所以有作用果与增上果二者。"等"字表示无记果产生不善时，除离系果和异熟果外有作用果、增上果、等流果三者。
这里的等流果是指有覆无记如边见、边执等产生苦谛所断等不善法，因为同为烦恼性。无记法产生无记法时，除离系果外有作用果、增上果、等流果三者。
过去法有漏者产生三时法，无论哪一种，都有四种果，即除离系果外。如此，过去产生过去的有四，过去产生现在的也有四，过去产生未来的也有四种可能，但由过去产生的并非必定具备所有四种。有人说离系果不被时间所摄，故不属于此类。
中间现在产生未来，如前相同有四种。现在产生现在，因为离系果、异熟果、等流果三者不可能，所以有作用果和增上果二者。未生未来的果未来生起时，离系果和等流果二者不可能，因为承认等流果已先行存在。因此，有作用果、增上果、异熟果三者。
这也适用于其他情况，已解释了理解困难之处。因果未来和现在在自身未生之前产生果报是不可能的。


 །ཟག་བཅས་རང་གི་ས་པའི་ལས་ཀྱིས་རང༷་གི༷་ས༷་པ༷འི་ཆོས་བསྐྱེད་ན་བྲལ་འབྲས་མ་གཏོགས་བཞི༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །གཞན་པས་གཞན༷་གྱི་ས༷་པ༷་བསྐྱེད་ན་ཟག་མེད་ས་དགུའི་ལམ་ནི་
3-145a
ཕན་ཚུན་དུ་ཞེས་སོགས་གསུངས་པ་ལྟར་རྒྱུ་མཐུན་ཡང་ཡོད་པས་བྱེད་བདག་རྒྱུ་གསུམ༷་དང༷་། ཟག་བཅས་ལ་དེ་མེད་པས་བྱེད་བདག་གཉི༷ས་སོ། །སློབ༷་པའི༷་ལས་ཀྱིས་སློབ༷་པའི་ཆོས་བསྐྱེད་པ་དང་།ལ༷་སོག༷ས་པས༷་སློབ་པས་མི་སློབ་པ་དང་། སློབ་པས་སློབ་མི་སློབ་གཉིས་མིན་པ་བསྐྱེད་པ་ལའང་གསུམ་གསུ༷མ་སྟེ། དང་པོ་གཉིས་བྲལ་རྣམ་སྤོང་བ་སྟེ་བྱེད་བདག་རྒྱུ་གསུམ་དང་། ཕྱི་མ་ལ་རྣམ་རྒྱུ་གཉིས་མི་སྲིད་ལ་བྲལ་འབྲས་སྲིད་པས་གསུམ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མི༷་སློ༷བ་ལ༷ས་ཀྱི༷་འབྲ༷ས་བུ༷་ནི༷། སློབ༷་པ༷་ཡི༷་ནི༷་ཆོ༷ས་བསྐྱེད་པ་ལ༷་སོ༷གས་བདག་འབྲས་གཅི༷ག་པུ་སྟེ་བྲལ་རྣམ་རྒྱུ་གསུམ་ལྟ་ཅི། མི་སློབ་ལས་ཉམས་ཚེའང་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བས་བར་ཆོད་པའི་ཕྱིར། མི་སློབ་པའི་མཇུག་ཐོག་དེ་མ་ཐག་གམ་ཅིག་ཆར་དུ་སློབ་པ་འབྱུང་བ་མིན་པས་བྱེད་འབྲས་ཀྱང་མི་སྲིད་དོ། །གང་དག་བྱེད་འབྲས་ཆོད་པ་ལས་ཀྱང་སྐྱེ་བ་དེ་དག་གི་ལྟར་ན་གཉིས་དང༷་།སོགས་པས་མི་སློབ་པས་མི་སློབ་པའི་ཆོས་སྐྱེད་ན་བྲལ་རྣམ་མིན་པ། བྱེད་བདག་རྒྱུ་གསུམ༷་དང༷་། མི་སློབ་པས་གཉིས་ཀ་མིན་པ་སྐྱེད་ན། རྒྱུ་རྣམ་བྲལ་གསུམ་མི་སྲིད་པས་བྱེད་བདག་གཉི༷ས་ཡི༷ན་ནོ༷། །དེ༷་གཉིས་ལ༷ས་གཞན༷་སློབ་མི་སློབ་གཉིས་ཀ་མིན་པའི༷་འབྲས༷་བུ༷་ནི༷་སློ༷བ་པ་སོ༷གས་ཡིན་ན། རྣམ་རྒྱུ་བྲལ་གསུམ་མིན་པས་བྱེད་བདག་གཉི༷ས་དང༷་། སོགས་པས་དེ་འབྲས་མི་སློབ་པ་ལའང་དེ་བཞིན་བྱེད་བདག་གཉི༷ས་དང༷་། གཉིས་
3-145b
མིན་འབྲས་གཉིས་མིན་ལ་ལྔ༷་ཆར་སྲིད་དོ། །མཐོང༷་བས༷་སྤང༷་བར་བྱ༷་བའི་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མཐོང་སྤང་དེ༷་ཡིན་པ་ལ༷་སོ༷གས་ཏེ་མཐོང་སྤང་ཡིན་ན་རྣམ་བྲལ་མ་གཏོགས་བྱེད་བདག་རྒྱུ་གསུམ༷་དང༷་། སོགས་པས་དེའི་འབྲས་བུ་སྒོམ་སྤང་ཡིན་ན་བྲལ་འབྲས་མ་གཏོགས་བཞི༷་ད༷ང་། དེ་འབྲས་སྤང་བྱ་མིན་ན་བདག་འབྲས་གཅི༷ག་ཡི༷ན་ནོ༷། །བསྒོམ༷་པས༷་སྤང༷་བར༷་བྱ༷་བའི་ལ༷ས་ཀྱི༷་འབྲས་བུ་མཐོང་སྤང་དང་སྒོམ་སྤང་སྤང་བྱ་མིན་པ་དེ༷་ད༷ག་ཡིན་ན་རིམ་པ་བཞིན་དུ། མཐོང་སྤང་ལ་རྣམ་རྒྱུ་འབྲས་གསུམ་མི་སྲིད་པས་བྱེད་བདག་གཉི༷ས་དང༷་། སྒོམ་སྤང་ལ་བྲལ་འབྲས་མི་སྲིད་པས་བཞི༷་དང༷་། སྤང་བྱ་མིན་པ་ལ་རྒྱུ་རྣམ་གཉིས་མི་སྲིད་པས། བྱེད་བདག་བྲལ་གསུམ༷་མོ། །སྤང༷་བྱ༷་མིན༷་པའི༷་ལས་འབྲས་མཐོང་སྤང་དང་སྒོམ་སྤང་སྤང་བྱ་མིན་པ་དེ༷་དག༷་ཡིན་ན། མཐོང་སྤང་ལ་རྒྱུ་རྣམ་བྲལ་བྱེད་མི་སྲིད་པས་བདག་འབྲས་གཅི༷ག་པུ་སྟེ། སྤང་བྱ་མིན་པ་འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་གི་བདག་པོའི་རྒྱུར་སོང་གི་དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་དང་དེ་ལས་གང་དུ་མི་འབྱུང་བས་སོ། །སྒོམ་སྤང་ཡིན་པ་ལ་བྱེད་བདག་གཉི༷ས་ཏེ་ཟག་མེད་ལས་ལངས་པ་དེའི་མཇུག་ཏུ་སྒོམ་སྤང་ཁམས་གསུམ་གྱི་དགེ་བ་ཟག་བཅས་འབྱུང་བས་བྱེད་འབྲས་དང༷་བཅས་སོ། །སྤང་བྱ་མིན་པའི་འབྲས་བུ་སྤང་བྱ་མིན་པ་ལ་རྣམ་སྨིན་འབྲས་མ་གཏོགས་པ་བཞི༷་སྟེ༷་གོ༷་རིམ༷་བཞིན༷་ནོ། །གསུམ་པ། ཡང་བསྟན་བཅོས་ལས་རིགས་པ་མ་ཡིན་པས་བསྐྱེད་པ་དང་། རིགས་
3-146a
པས་བསྐྱེད་པ་དང་། གཉིས་ཀས་བསྐྱེད་པ་མ་ཡིན་པའི་ལས་གསུམ་གསུངས་པ་ལ། དང་པོ། རིགས༷་པ་མིན༷་པས་བསྐྱེ༷ད་པ༷་ནི་ལས་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་མི་དགེ་དང་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཏེ། ཚུལ་མིན་ཡིད་བྱེད་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་ཁ༷་ཅི༷ག་གིས་ནི་རིགས་མིན་གྱིས་བསྐྱེད་པའི་ལས་ནི། འགྲོ་བ་དང་། གནས་པ། བཟའ་བ་དང་བགོ་བ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་ན་འདི་ལྟར་བྱའོ། །ཞེས་གྲགས་པའི་ཆོ༷་ག༷་ལས་ཉམ༷ས་ནས། དེ་དང་མི་མཐུན་པར་བྱེད་པ༷འང༷་ཡིན་ནོ།

这些是完整的简体中文直译：
有漏自地业产生自地法时，除离系果外有四种。他地产生他地，如无漏九地道如所说："互相"等，也有等流果，所以有作用果、增上果、等流果三者，而有漏则无此果，所以有作用果与增上果二者。
有学业产生有学法，以及"等"字所表示的有学产生无学，有学产生非有学非无学，各有三种。前两者除离系果和异熟果，所以有作用果、增上果、等流果三者；后者因为异熟果和等流果不可能但离系果可能，所以有三种。
无学业的果，产生有学法等只有增上果一种。不仅没有离系果、异熟果和等流果三者，即使从无学退失时，因为烦恼生起造成障碍，无学之后不会立即或同时生起有学，所以作用果也不可能。但按照某些认为作用果可以间断而生起的观点，则有二者。"等"字表示无学产生无学法时，除离系果和异熟果外，有作用果、增上果、等流果三者。无学产生非二者时，因为等流果、异熟果、离系果三者不可能，所以有作用果和增上果二者。
非这二者（即非有学非无学）的果若是有学等，因为异熟果、等流果、离系果三者不可能，所以有作用果和增上果二者。"等"字表示此果若是无学，同样有作用果和增上果二者。非二者果若是非二者，则五种都可能。
见所断业的果若是见所断等，若是见所断，除异熟果外有作用果、增上果、等流果三者。"等"字表示若是修所断，除离系果外有四者。若非所断，只有增上果一种。
修所断业的果若是见所断、修所断或非所断，依次为：见所断因等流果、异熟果、作用果三者不可能，所以有作用果和增上果二者；修所断因离系果不可能，所以有四者；非所断因等流果和异熟果不可能，所以有作用果、增上果、离系果三者。
非所断业的果若是见所断、修所断或非所断，见所断因等流果、异熟果、离系果、作用果不可能，所以只有增上果一种。因为非所断法如灭道虽可作为见所断的增上缘，但不与其相应，也不从中产生。若是修所断，有作用果和增上果二者，因为从无漏出定后立即生起修所断的三界善法有漏，所以有作用果。非所断果若是非所断，除异熟果外有四者，依序而已。
第三，论中还说不由理产生、由理产生、非二者产生三种业。
第一，不由理产生是烦恼性业，包括不善和有覆无记，因为由非理作意产生。
古代某些大师说不由理产生的业是：行走、停留、饮食、穿衣等世间所谓"应当如此做"的仪轨，违背这些与之不符者也是。
;


 །དེས་ན་ལས་ཉོན་མོངས་ཅན་ཁོ་ནར་མ་ཟད་བཅས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བའང་དེར་འདུ་ཟེར། རིགས་བསྐྱེད་ནི་ལས་དགེ་བ། ཁ་ཅིག་དེར་མ་ཟད་ཆོ་ག་མ་ཉམས་པའང་ཡིན་ཞེ༷འོ༷། །དེ་གཉིས་ལས་གཞན་པ་གཉིས་ཀ་མིན་པའོ། །བཞི་པ། འཕེན་རྫོགས་ཀྱི་ལས་ནི། ཅི་ལས་གཅིག་གིས་སྐྱེ་བ་གཅིག་ཁོ་ན་འཕེན་ནམ། འོན་ཏེ་དུ་མ་འཕེན། དེ་བཞིན་ལས་དུ་མས་སྐྱེ་བ་གཅིག་འཕེན་ནམ། འོན་ཏེ་དུ་མས་དུ་མ་ཁོ་ན་འཕེན་ཞེ་ན། བྱེ་སྨྲ་བ་ན་རེ། ལས་གཅི༷ག་གིས༷་སྐྱེ༷་བ༷་གཅི༷ག་མ་གཏོགས་དུ་མ་མི་འཕེན་ལ། ལས་དུ་མས་སྐྱེ་བ་གཅིག་མི་འཕེན་ཏེ་རིས་མཐུན་དུམ་བུར་འཕེ༷ན་པ་དང་། སྐྱེས་ནས་མྱོང་འགྱུར་སོགས་སྐབས་འཆོལ་བས་སོ་ཟེར། འོ་ན་རྒྱལ་པོ་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པའི་མདོ་ལས། མ་འགག་པ་བདག་ཝ་ར་ཎ་སིར། སྐྱེས་བུ་དབུལ་པོ་རྩྭ་ཐུ་བ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པ་ན། རང་སངས་རྒྱས་སྟེང་གནས་ཞེས་བྱ་
3-146b
བའམ། སྤྱི་གཙུག་མེ་ཏོག་ཏ་ཀ་ར་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བསོད་སྙོམས་ཕུལ་ཏེ། དེ་གཅིག་པུས་རྣམ་པར་སྨིན་པས་ལན་བདུན་པར་རྩ་གསུམ་གྱི་ལྷ་རྣམས་དང་། ལན་བདུན་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་རྒྱལ་དུ་གྱུར་པ་ནས་ད་ལྟ་ཤཱཀྱའི་ཕྱུགས་པོའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པའི་བར་དུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་དང་འགལ་ལོ་ཞེ་ན་མི་འགལ་ཏེ། བསོད་ནམས་དེས་བདེ་འགྲོའི་འབྱོར་པ་རྙེད་ནས་སྐྱེ་བ་དྲན་ཏེ་ཡང་བསོད་ནམས་བྱས་པས་ཏེ། དོང་ཚེ་གཅིག་ལན་དུ་མར་བསྒྱུར་བས་ཕྱུགས་པོར་གྱུར་པ་ན། དོང་ཚེ་གཅིག་གིས་ཕྱུགས་པོར་གྱུར་ཏོ། །ཞེས་པ་ལྟར་རོ། །ཡང་ན་བསོད་སྙོམས་ཕུལ་བ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དགའ་དང་ཡི་རང་སོགས་སེམས་པའི་ལས་དུ་མ་ཡོད་པའི་དེའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ་ཟེར། འཕེན་བྱེད་གཅིག་གིས་འཕངས་པས་རིས་མཐུན་དེའི་ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་ཡོངས༷་སུ་རྫོགས༷་པར་བྱེ༷ད་པ༷་ནི་ལས་དུ༷་མ༷་ཡོད་པ་ཡི༷ན་ཏེ། སྐྱ་རིས་རི་མོ་གཅིག་གིས་བྱས་ནས་ཚོན་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ལྟར། མིར་མཚུངས་ཀྱང་གཟུགས་སྟོབས་འབྱོར་སོགས་ཐ་དད་པ་བཞིན་ནོ། །དེས་ན་འཕེན་རྫོགས་དགེ་མི་དགེའི་མུ་བཞི་སྟེ། དང་པོ་འཕེན་བྱེད་དགེ་ལ་རྫོགས་བྱེད་མི་དགེ་བ་ནི་མི་དབུལ་པོ་སོགས་དང་། གཉིས་པ་ཆོས་རྒྱལ་གཤིན་རྗེ་དང་། གསུམ་པ་ལྷའི་དབང་པོ་དང་། བཞི་པ་མནར་མེད་ལྟ་བུའོ། །མདོ་སྡེ་པ་དང་ཐེག་པ་གོང་མ་དག་ནི། ལས་གཅིག་གིས་སྐྱེ་བ་དུ་མ་འཕེན་པ་མདོ་ལས་བཤད་པ་དང་། གཅིག་གིས་གཅིག་འཕེན་པའང་ཡོད་དོ་ཞེས་པ་འདི་འདོད་དོ། །སེམ༷ས་མེ༷ད་སྙོམས༷་པར༷་འཇུག༷་པ༷་གཉིས་པོ་དག༷་
3-147a
འཕེན༷་བྱེ༷ད་མ༷་ཡི༷ན་ཏེ་དེ་དག་ལ་སེམས་མེད་པས་སེམས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་མི་འབྱུང་བའི་ལས་ནི་སྟོབས་ཆུང་བས་ཚེ་རིང་ལྷ་སོགས་དེའི་འཕེན་བྱེད་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་དང་སྲིད་རྩེའི་སྙོམས་འཇུག་ཡིན་པས་སོ། །རང་གི་སྙོམས་འཇུག་ནི་རྫོགས་བྱེད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་དེས་དེ་ཐོབ་ཅེས་སོ། །དགེ་མི་དགེའི་ཐོབ༷་པ༷འང༷་ལས་དང་ལྷན་ཅིག་ཡིན་ཀྱང་འཕེན་བྱེད་ནི་མིན༷་ཏེ། ལས་དང་ཐོབ་པ་འབྲས་བུ་མི་གཅིག་ལ། ཐོབ་པ་ལ་སེམས་པ་མེད་པས་ཞར་བྱུང་དང་། ཤིང་གི་ཤུན་པ་ལྟར་ལས་དང་ཐོབ་པ་ཐ་དད་པས་སོ། །འོན་ཀྱང་དགེ་མི་དགེའི་ཐོབ་པ་ཟག་བཅས་དེ་རྫོགས་བྱེད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱེ་སྨྲའི་འདོད་པའོ། །དེ་བཞིན་འཕགས་རྒྱུད་ཀྱི་ཟག་བཅས་ལས་དང་། སྦྱོར་ལམ་བཞིའང་རྫོགས་བྱེད་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།

 །དེས་ན་ལས་ཉོན་མོངས་ཅན་ཁོ་ནར་མ་ཟད་བཅས་པའི་ཁ་ན་མ་ཐོ་བའང་དེར་འདུ་ཟེར། རིགས་བསྐྱེད་ནི་ལས་དགེ་བ། ཁ་ཅིག་དེར་མ་ཟད་ཆོ་ག་མ་ཉམས་པའང་ཡིན་ཞེ༷འོ༷། །དེ་གཉིས་ལས་གཞན་པ་གཉིས་ཀ་མིན་པའོ། །བཞི་པ། འཕེན་རྫོགས་ཀྱི་ལས་ནི། ཅི་ལས་གཅིག་གིས་སྐྱེ་བ་གཅིག་ཁོ་ན་འཕེན་ནམ། འོན་ཏེ་དུ་མ་འཕེན། དེ་བཞིན་ལས་དུ་མས་སྐྱེ་བ་གཅིག་འཕེན་ནམ། འོན་ཏེ་དུ་མས་དུ་མ་ཁོ་ན་འཕེན་ཞེ་ན། བྱེ་སྨྲ་བ་ན་རེ། ལས་གཅི༷ག་གིས༷་སྐྱེ༷་བ༷་གཅི༷ག་མ་གཏོགས་དུ་མ་མི་འཕེན་ལ། ལས་དུ་མས་སྐྱེ་བ་གཅིག་མི་འཕེན་ཏེ་རིས་མཐུན་དུམ་བུར་འཕེ༷ན་པ་དང་། སྐྱེས་ནས་མྱོང་འགྱུར་སོགས་སྐབས་འཆོལ་བས་སོ་ཟེར། འོ་ན་རྒྱལ་པོ་དང་ཡང་དག་པར་ལྡན་པའི་མདོ་ལས། མ་འགག་པ་བདག་ཝ་ར་ཎ་སིར། སྐྱེས་བུ་དབུལ་པོ་རྩྭ་ཐུ་བ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པ་ན། རང་སངས་རྒྱས་སྟེང་གནས་ཞེས་བྱ་
3-146b
བའམ། སྤྱི་གཙུག་མེ་ཏོག་ཏ་ཀ་ར་ལྟ་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་བསོད་སྙོམས་ཕུལ་ཏེ། དེ་གཅིག་པུས་རྣམ་པར་སྨིན་པས་ལན་བདུན་པར་རྩ་གསུམ་གྱི་ལྷ་རྣམས་དང་། ལན་བདུན་འཁོར་ལོས་སྒྱུར་རྒྱལ་དུ་གྱུར་པ་ནས་ད་ལྟ་ཤཱཀྱའི་ཕྱུགས་པོའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པའི་བར་དུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་དང་འགལ་ལོ་ཞེ་ན་མི་འགལ་ཏེ། བསོད་ནམས་དེས་བདེ་འགྲོའི་འབྱོར་པ་རྙེད་ནས་སྐྱེ་བ་དྲན་ཏེ་ཡང་བསོད་ནམས་བྱས་པས་ཏེ། དོང་ཚེ་གཅིག་ལན་དུ་མར་བསྒྱུར་བས་ཕྱུགས་པོར་གྱུར་པ་ན། དོང་ཚེ་གཅིག་གིས་ཕྱུགས་པོར་གྱུར་ཏོ། །ཞེས་པ་ལྟར་རོ། །ཡང་ན་བསོད་སྙོམས་ཕུལ་བ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་དགའ་དང་ཡི་རང་སོགས་སེམས་པའི་ལས་དུ་མ་ཡོད་པའི་དེའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ་ཟེར། འཕེན་བྱེད་གཅིག་གིས་འཕངས་པས་རིས་མཐུན་དེའི་ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་ཡོངས༷་སུ་རྫོགས༷་པར་བྱེ༷ད་པ༷་ནི་ལས་དུ༷་མ༷་ཡོད་པ་ཡི༷ན་ཏེ། སྐྱ་རིས་རི་མོ་གཅིག་གིས་བྱས་ནས་ཚོན་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ལྟར། མིར་མཚུངས་ཀྱང་གཟུགས་སྟོབས་འབྱོར་སོགས་ཐ་དད་པ་བཞིན་ནོ། །དེས་ན་འཕེན་རྫོགས་དགེ་མི་དགེའི་མུ་བཞི་སྟེ། དང་པོ་འཕེན་བྱེད་དགེ་ལ་རྫོགས་བྱེད་མི་དགེ་བ་ནི་མི་དབུལ་པོ་སོགས་དང་། གཉིས་པ་ཆོས་རྒྱལ་གཤིན་རྗེ་དང་། གསུམ་པ་ལྷའི་དབང་པོ་དང་། བཞི་པ་མནར་མེད་ལྟ་བུའོ། །མདོ་སྡེ་པ་དང་ཐེག་པ་གོང་མ་དག་ནི། ལས་གཅིག་གིས་སྐྱེ་བ་དུ་མ་འཕེན་པ་མདོ་ལས་བཤད་པ་དང་། གཅིག་གིས་གཅིག་འཕེན་པའང་ཡོད་དོ་ཞེས་པ་འདི་འདོད་དོ། །སེམ༷ས་མེ༷ད་སྙོམས༷་པར༷་འཇུག༷་པ༷་གཉིས་པོ་དག༷་
3-147a
འཕེན༷་བྱེ༷ད་མ༷་ཡི༷ན་ཏེ་དེ་དག་ལ་སེམས་མེད་པས་སེམས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་མི་འབྱུང་བའི་ལས་ནི་སྟོབས་ཆུང་བས་ཚེ་རིང་ལྷ་སོགས་དེའི་འཕེན་བྱེད་ནི་བསམ་གཏན་བཞི་པ་དང་སྲིད་རྩེའི་སྙོམས་འཇུག་ཡིན་པས་སོ། །རང་གི་སྙོམས་འཇུག་ནི་རྫོགས་བྱེད་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ཏེ་དེས་དེ་ཐོབ་ཅེས་སོ། །དགེ་མི་དགེའི་ཐོབ༷་པ༷འང༷་ལས་དང་ལྷན་ཅིག་ཡིན་ཀྱང་འཕེན་བྱེད་ནི་མིན༷་ཏེ། ལས་དང་ཐོབ་པ་འབྲས་བུ་མི་གཅིག་ལ། ཐོབ་པ་ལ་སེམས་པ་མེད་པས་ཞར་བྱུང་དང་། ཤིང་གི་ཤུན་པ་ལྟར་ལས་དང་ཐོབ་པ་ཐ་དད་པས་སོ། །འོན་ཀྱང་དགེ་མི་དགེའི་ཐོབ་པ་ཟག་བཅས་དེ་རྫོགས་བྱེད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱེ་སྨྲའི་འདོད་པའོ། །དེ་བཞིན་འཕགས་རྒྱུད་ཀྱི་ཟག་བཅས་ལས་དང་། སྦྱོར་ལམ་བཞིའང་རྫོགས་བྱེད་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
这些是用于人类学和语言学术用途的翻译：
因此，不仅是有烦恼的业，也有人说违背戒律的过失也包含在其中。善业能产生种姓，有些人不仅如此，还说未破坏仪轨也是。除此二者外的是两者都不是的。第四，关于引生和圆满的业：是一业只引生一生，还是引生多生？同样地，多业引生一生，还是多业只引生多生？对此，毗婆沙师说：一业只能引生一生而不能引生多生，多业不能引生一生，因为不同种类是分段引生的，而且现生受报等时间错杂的缘故。那么，《国王与具足经》中说："未阻碍佛陀在瓦拉纳西，有一名采草的贫穷男子，供养了名为上住或顶髻如塔迦拉花的独觉一份托钵食，仅凭这一行为的果报，他七次转生为三十三天的天神，七次转生为转轮王，直至现在转生为释迦族的富人"，这岂不是矛盾吗？并不矛盾，因为通过那福德获得善趣的圆满后，他忆起前世又行福德，如同"一枚铜钱多次翻转成为富人，则可说是一枚铜钱使其成为富人"。或者，依托供养托钵食生起欢喜、随喜等多种思业，这是它们的果报。
由一个引业引生后，使那种类特殊性质圆满具足的是多业，就像一个轮廓由一人绘制，然后用各种颜色填充完成一样；虽同为人，但形貌、力量、财富等各不相同。因此，引业与圆满业有善与不善的四种组合：第一，引业善而圆满业不善，如贫穷人等；第二，法王阎罗；第三，天帝；第四，如无间地狱。经部宗和上乘教派认为：一业能引生多生，经中所说，也有一业引一生的情况，这是他们的主张。
两种无心等至不是引业，因为它们无心，所以不与思心所同起，没有思的业力量微弱，因此如长寿天等的引业是第四禅和有顶等至，而自己的等至是就圆满业而言，说由此获得等至。虽然善业与不善业的得也与业同时存在，但不是引业，因为业与得不产生相同的果报，得没有思心所是附带的，如树皮与树干一样，业与得是不同的。然而，有漏的善与不善业的得是圆满业，这是毗婆沙师的观点。同样，圣者相续中的有漏业和四种加行道也只是圆满业。


 །
各别
གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ལ། སྤང་བྱ་སྒྲིབ་པ་བཤད་པ། བླང་བྱ་བསོད་ནམས་བཤད་པ། ཞར་བྱུང་ལས་ཕལ་པ་བཤད་པ་དང་གསུམ།
说所断障
དང་པོ་ལ། སྒྲིབ་གསུམ་སྤྱིར་བསྟན་པ། ལས་སྒྲིབ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས།
总说三障
དང་པོ། མདོ་ལས། ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་སྒྲིབ་པ་གསུམ་བཤད་པ་ལ། མ། ཕ། དགྲ་བཅོམ་བསད་པ། དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་ལ་ངན་སེམས་ཀྱིས་ཁྲག་འབྱིན་པ་སྟེ། སྐྱེ་བ་ཕྱི་མ་ཁོ་ནར་དམྱལ་བར་འགྲོ་བ་ལ། ལས་དང་། འགྲོ་བ་གཞན་གྱིས་བར་རམ་མཚམས་བཅད་པར་མི་ནུས་པས་མཚ༷མས་མེ༷ད་པ༷འི༷་ལ༷ས་རྣམ༷ས་ནི་ལས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་དང༷་། ཉོན༷་མོང༷ས་པ་ཤས༷་ཆེན༷་པོ་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་
3-147b
པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ཤས་ཆེ་བ་དང་། རྣོ་བ་གཉིས་ལས། དང་པོ་ནི། རྒྱུན་ཆགས་སུ་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་ཆུང་ངུ་ལས་འབྲིང་དང་། འབྲིང་ལས་ཆེན་པོ་རྒྱུན་མི་ཆད་པར། གཉེན་པོས་སྤོང་བའི་སྐབས་མི་རྙེད་པས་སྒྲིབ་པར་བཞག་གོ། གཉིས་པ་དྲག་ཏུ་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པ་སྟེ། དེ་སྤང་སླ་ཕྱིར་སྒྲིབ་གསུམ་གྱི་ནང་དུ་མ་གཏོགས་སོ། །ངན༷་འགྲོ༷་རྣམ་པ་གསུམ་དང༷་། འདུ༷་ཤེས༷་མེ༷ད་པའི༷་སེམ༷ས་ཅ༷ན་རྣམས་དང༷་། སྒྲ༷་མི༷་སྙ༷ན་དུ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་སྨིན་སྒྲིབ་པ་སྟེ། སྔར་གྱི་ལས་ཀྱིས་རྒྱུད་ངན་པར་འཕངས་པས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་སྒྲིབ༷་པ་ནི་གསུམ༷་དུ༷་འདོ༷ད་དེ། འཕགས་ལམ་དང་། དྲོ་བ་སོགས་འཕགས་ལམ་གྱི་སྦྱོར་བ་ལ་བསྒྲིབས་པས་སོ། །འོ་ན་ལམ་ཕྲན་པ་དང་། སོར་ཕྲེང་དང་། དགའ་བོ་སོགས་ཉོན་མོངས་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་དེ་དག་ལ་འཕགས་ལམ་མི་སྐྱེ་བར་ཐལ་ཞེ་ན། དེ་དག་ལའང་ཇི་སྲིད་སྒྲིབ་པ་དེ་མ་སྦྱང་བ་དེ་སྲིད་དུ་ལམ་མི་སྐྱེ་བ་ཡིན་ལ། སྐྱེ་བ་ན་ཉོན་མོངས་པ་ཆེན་པོ་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །འཕགས་ལམ་ལ་བསྒྲིབས་པས་ཡིན་ན། ཚངས་ཆེན་འདུ་ཤེས་མེད་སྙོམས། སྒོང་སྐྱེས་དྲོད་གཤེར་སྐྱེས། བུད་མེད་དུ་འགྱུར་བ་དང་ཟ་མ་སོགས་དང་། ངན་སོང་གསུམ་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པའི་སེམས་ཅན་དང་སྲིད་པ་བརྒྱད་པར་འགྲུབ་པར་འགྱུར་བའི་ལས་རྣམས་ཀྱང་སྒྲིབ་པར་ཐལ། མཚམས་མེད་འཕགས་ལམ་ལ་སྒྲིབ་པའི་ལས་སུ་བཞག་པ་དང་རིགས་པ་མཚུངས་པས་སོ་ཟེར་ན། དེ་དག་ཀྱང་སྒྲིབ་པར་འགྱུར་མོད་ཀྱི་མཚམས་མེད་ཁོ་ནར་སྟོན་པ་ནི།
3-148a
གཞི་འབྲས་བུ་སོགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གཞན་ལ་བསྟན་སླ་ཞིང་རང་གིས་ཐ་སྙད་གདགས་སླ་བས་དེ་གསལ་པོར་སྨྲར་བཏུབ་པས་སོ་ཟེར། ཉོན་སྒྲིབ་ལས་སྒྲིབ་རྣམ་སྨིན་སྒྲིབ་སྟེ་གསུམ་སྔ་མ་སྔ་མ་ཐ་ཤལ་ཏེ། ཕྱི་མ་འདྲེན་པ་དང་། འདི་དང་ཕྱི་མ་ལ་ཡང་བསྒྲིབས་པས་སོ་ཟེར་རོ། །
业障各别说
གཉིས་པ་ལ་གཉིས། མཚམས་མེད་པ་ལྔ་བཤད་པ་དང་། འཕྲོས་དོན་དུ་དེ་དང་ཉེ་བ་ལྔ་བཤད་པའོ། །
说无间业
དང་པོ་ལ། སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག །ཞར་བྱུང་གསུམ།
总义
དང་པོ། གནས་རྟེན་གང་དུ་ཡོད་དཔྱད་པ་ནི། མཚ༷མས་མེ༷ད་ནི་བྱང་མིན་པའི་གླིང༷་གསུམ༷་དག༷་ན༷་ཡོ༷ད་ལ། གླིང་གསུམ་གྱི་ཡང་ཟ༷་མ༷་དང་སོ༷གས་ཀྱིས། མ་ནིང་དང་མཚན་གཉིས་ལ༷འང་མཚམས་མེད་འབྱུང་བར་མི༷་འདོ༷ད་དོ༷། །ཅིས་ན་ཕ་མས་དེ་དག་ལ་དབང་པོ་མ་ཚང་བར་སྐྱེད་པ་དང་། བྱམས་པ་ཆུང་བས་ཕན༷་པ་ཆུང་བ་དང༷་། རང་བཞིན་གྱིས་རྒྱུད་ངན་པ་ཞིང་ཚ་སྒོ་ཅན་ལྟར། དེ་དག་ཕ་མ་ལ་ངོ༷་ཚ༷་ཁྲེལ་ཡོད་ཆུང༷་བའི༷་ཕྱིར༷་ཡང་ངོ་། །ངན་སོང་ན་ཕ་གསོད་པ་སོགས་ཡོད་ཀྱང་མཚམས་མེད་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། སྡིག་སེམས་མི་བརྟན་པས་དང་། གཉེན་པོ་ལམ་མེད་པས་སོ། །ལྷ་དང་སྒྲ་མི་སྙན་ན་མེད་དེ་སྡིག་སེམས་ཅན་མིན་པས་སོ། །ཟ་མ་སོགས་དེ་དག་ལ་མཚམས་མེད་མི་འབྱུང་བ་ཅིའི་ཕྱིར་ན། གང་ལ་མཚམས་མེད་མེད་པ་དེ་ལ་སྡོམ་པ་མི་སྐྱེ་བའི་གཏན་ཚིགས་དེའི་ཕྱིར་རོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的翻译：
各别
第二，关于各别：解说所断障碍、解说所取福德、附带解说其他业三部分。
说所断障
第一分为两部分：总说三障和别说业障。
总说三障
第一，经中说业障、烦恼障和异熟障三种。杀母、杀父、杀阿罗汉、破和合僧、恶心出佛身血，这些只在下一世必定堕入地狱，其他业或众生无法阻隔或间断，因此无间业是业障；强烈的烦恼是烦恼障；三恶趣、无想有情和北俱卢洲出生的众生是异熟障，因为由先前的业引生恶劣相续。因此，障碍有三种，因为它们障碍圣道和暖等圣道的加行。
若问：那么小道和指鬘、喜贤等具有大烦恼的人就不应生起圣道？答：那些人也是在未净治障碍前不生起圣道，当生起时，大烦恼已不存在。若说因障碍圣道故为障碍，则大梵天、无想定、卵生、胎生、湿生、转为女人和两性人等，以及三恶趣、无想有情和将成为第八有的业等也应成为障碍，因为无间业障碍圣道的道理相同。对此答：虽然那些也成为障碍，但只说无间业是因为从基础、结果等方面易于向他人展示，自己也易于命名，因此能清楚表述。烦恼障、业障、异熟障三者，前者比前者更为恶劣，因为引发后者，并障碍今生和来世。
业障各别说
第二分两部分：解说五无间业和作为附带内容解说与之相近的五种。
说无间业
第一有总义、别义和附带内容三部分。
总义
第一，考察所依处于何处：无间业存在于除北俱卢洲外的三洲，在三洲中也不认为两性人等（包括黄门等）会产生无间业。为什么？因为父母生育他们时缺少根门，对他们的慈爱较小故利益较小，且他们本性恶劣如毒蛇一般，对父母的惭愧心也小。恶趣中虽有杀父等行为，但不成为无间业，因为恶心不坚固，且无对治道。天界和北俱卢洲没有无间业，因为没有恶心。为什么两性人等不会产生无间业？因为凡是没有无间业的，不生起律仪的缘故。


 །མི་སོགས་བློ་གསལ་བས་ཡིན་གྱི། བློ་གསལ་ན་དུད་འགྲོ་ལ་ཡང་འགྱུར་ཏེ། རྟ་ཅང་ཤེས་མ་ལ་ལོག་གཡེམ་མི་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་ཁ་ཅིག་ཟེར་
3-148b
དབང་པོ་མ་ཚང་བར་སྐྱེ་ཞེས་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པ་སྐྱེ་བའི་སྐལ་ཅན་གྱི་དབང་པོ་ལ་ཟེར་རོ། །ལས་སྒྲིབ་ཀྱི་ལྷག༷་མ༷་ཉོན་མོངས་དང་རྣམ་སྨིན་སྒྲིབ་གཉིས་ནི། འགྲོ༷་བ༷་ལྔ༷་པོ་ཐམས་ཅད་དག༷་ན༷་ཡོད་དོ། །
各别
གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་དགེ་འདུན་དབྱེན་ལ། ངོ་བོ་རྒྱུ། འབྲས་བུ་རྟེན། གནས་གང་དུ། གང་འབྱེད། དབྱེ་བའི་ཚད། ཡུན། ཡུལ་གང་དུ། གང་ཟག་དུ་འབྱེད། དུས་ནམ་གྱི་ཚེ། ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་བཅུ་ལས། དང་པོ། གཞན་ཤེས་སླ་བས་མ་བཤད་ལ། དགེ༷་འདུན༷་དབྱེན༷་ནི༷། དགེ་འདུན་ཕན་ཚུན་ཐུགས་བརྩེ་མི༷་འཕྲོད༷་པའི༷་རང༷་བཞིན༷་དུ་གྱུར་པ་ལྡན༷་པ༷་མ༷་ཡི༷ན་པའི་ཆོས༷་འདུ་བྱེད་རྫས་གྲུབ་ཞིག་ཡོད་དོ་ཞེས་སོ། །དེ་ཡང་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་ཡང་མི༷ན་ལ་ལུང༷་མ་བསྟན༷་པ་མིན༷་པ་མ་བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ནོ། །དེ་ལྟ་བུའི་དབྱེན་དེ༷་དང༷་ཕྱོགས་གཉིས་པའི་དགེ༷་འདུན༷་རྣམས་ཡང༷་དག༷་པར་ལྡན༷་ལ། དེ་མཚམས་མེད་ཀྱི་ལས་ནི་མིན་ནོ། །གཉིས་པ། ལས་ནི་དབྱེན་དེ༷་ཡི༷་རྒྱུ་ཁ༷་ན༷་མ༷་ཐོ༷་བ་དགེ་འདུན་འབྱེད་པར་བྱེད་པའི་རྫུ༷ན་ཏེ་ལས་དེ༷་ད༷ང་འབྱེ༷ད་པོ༷་ལྷས་བྱིན་ལ་སོགས་པ་ཡང༷་དག༷་པར་ལྡན༷་ནོ། །གསུམ་པ་ལ། དངོས་དང་འཕྲོས་དོན་གཉིས། དང་པོ་དབྱེན་གྱི་ལས་དེས་འབྱེད་པ་པོ་དེ་བར་གྱི་བསྐལ༷་པ༷ར་མནར༷་མེ༷ད་པར༷་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བའི་འབྲས་བུ་སྨིན༷་པར་འགྱུ༷ར་རོ། །གཉིས་པ། དབྱེན་གྱིས་མནར་མེད་དུ་སྐྱེ་ལ་མཚམས་མེད་གཞན་གྱིས་དམྱལ་བར་སྐྱེ་ངེས་ཀྱང་མནར་མེད་ཁོ་ནར་མ་ངེས་ཟེར། འོ་ན་མཚམས་མེད་གཉིས་སོགས་བྱས་ན། དམྱལ་བར་ཚེ་གཅིག་ཁོ་ན་ལས་མི་སྐྱེ་ན་
3-149a
ལས་ཆེ་ཆུང་ཁྱད་མེད་དུ་འགྱུར་ལ། ཚེ་གཉིས་སོགས་སུ་སྐྱེ་ན་མཚམས་མེད་དང་། སྐྱེས་ནས་མྱོང་འགྱུར་ཁོ་ན་མིན་པར་ཐལ་ཞེ་ན། བྱེ་སྨྲས། མཚམས་མེད་ལྷག༷་པའི༷་གྲངས་བཞིན་ལུས་གཉིས་འགྱུར་ཆེ་བ་སོགས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་གནོ༷ད་པའི༷་ལྷག༷་པར༷་འགྱུར༷་ལ། སྔ་མ་འཕེན་བྱེད་དང་ཕྱི་མ་རྫོགས་བྱེད་དོ་ཟེར། མདོ་སྡེ་བ་སོགས་མནར་མེད་དུ་ཡང་ཡང་སྐྱེ་ཡང་སྐྱེ་བ་གཞན་བར་མ་ཆོད་པ་དང་། མདོ་ལས་སྐྱེས་ནས་མྱོང་འགྱུར་དུ་གསུངས་པ་ནི། དང་པོ་རྩོམ་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཟེར་རོ། །བཞི་པ། འབྱེད་པོའང་དགེ༷་སློང༷་ཡིན་པས་ལྟ༷་བ་སྤྱ༷ད་པ་ཚུལ༷་ཁྲིམས་དང་ལྡན༷་པས༷་འབྱེ༷ད་དོ༷། །དེ་ཡང་འབྱེད་པོ་ཁྱིམ་པ་དང་། སྲེད་པ་སྤྱད་པ་དང་། ཚུལ་འཆལ་གྱིས་མིན་ཏེ། སངས་རྒྱས་ལ་འགྲན་པ་ཡིན་པས་དང་། དབང་པོ་རྣོ་བས་དང་། དེ་དག་ལ་དགེ་འདུན་ཡིད་ཆེས་ཤིང་ཚིག་བཙན་དགོས་པས་སོ། །ལྔ་པ། གང་དུ་ན།སངས་རྒྱས་བཞུགས་པའི་གནས་དེ་ལས་གཞན༷་དུ༷འོ༷། །དེ་ཡང་སངས་རྒྱས་བཞུགས་པར་མངོན་སུམ་དུ་དབྱེ་བར་མི་བཟོད་དེ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་གཟི་བརྗིད་མི་བཟོད་པས་སོ། །དྲུག་པ་བྱིས༷་པ༷་རྣམ༷ས་ཞེས་པས་བསྟན་ཏེ། འབྱེད་བྱ་བྱིས་པའི་དགེ་འདུན་རྣམས་ལས་འཕགས་པ་དབྱེ་མི་ནུས་ཏེ། ཆོས་མངོན་སུམ་དུ་གྱུར་པས་སངས་རྒྱས་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་འཐོབ་པས་སོ། །ཁ་ཅིག་བཟོད་ཐོབ་ཀྱང་དབྱེ་མི་ནུས་ཟེར་རོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的翻译：
有些人说，因为人等智慧明晰的缘故，若智慧明晰，畜生也可能有（律仪），如良马母不行邪淫一般。"缺少根门而生"是指缺乏产生证悟的根器而言。业障的其余（即）烦恼障和异熟障两种，存在于所有五趣。
各别
第二，别义中关于破和合僧，有十个方面：本质、原因、果报、依靠、何处、谁破、破坏程度、时间、场所、几人破坏、何时、有无差别。
第一，其他容易理解故未解释。和合僧是指僧伽相互间不融洽的自性，是非相应的法，是实体存在的有为法。它既非有烦恼性也非无记，是无覆无记。这样的破僧及双方僧团是真实相应的，但这不是无间业。
第二，业是破僧的过失因，即破僧的妄语，此业与破坏者提婆达多等真实相应。
第三分为实际和附带两部分。第一，破僧的业使破坏者在中劫中于无间地狱感受痛苦果报。第二，破僧者定生无间地狱，而其他无间业虽定生地狱，但不一定是无间地狱。若问：若造两种等无间业，若只转生地狱一世，则无业轻重差别；若转生两世等，则无间业便不只是现生受报了？毗婆沙师说：随无间（业）增多，身体相应增大等，痛苦损害也相应增大，前者为引业，后者为圆满业。经部等说虽多次转生无间地狱，但无中间其他生，经中说现生受报是就初始而言。
第四，破坏者也是比丘，因见解和行为持戒而能破坏。破坏者不是在家人、贪行者和破戒者，因为是与佛陀争竞、根器锐利，且僧团信任他们，言语有威信。
第五，在哪里？在佛陀所住之处以外。因为佛陀在场时无法忍受直接破僧，无法忍受佛陀的威严。
第六，"诸愚人"所示，被破坏的是凡夫僧团，无法分裂圣者，因为他们亲见法性，对佛陀有了知信仰。有些人说获得忍位也不能被分裂。


 །བདུན་པ་དབྱེ་བའི་ཚད།
3-149b
དཔེར་ན་ཀོ་ཀ་ལི་ཀ་རྒྱ་མཚོ་བྱིན་སོགས་ལྟ་བུ་སྟོན་པ་སངས་རྒྱས་ལས་གཞན་ལྷས་བྱིན་ལྟ་བུ་ལ་སྟོན༷་པ་དང༷་། དེས་བསྟན་པའི་ལམ༷་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བཅས་པ་ལས། གཞན༷་འོ་མ་མི་སྤྱད་པ་དང་། ཤ་སྤང་བ་དང་།ལན་ཚྭ་ལོངས་མི་སྤྱད་པ་དང་། གོས་མ་དྲས་པ་བགོ་བ་དང་། གྲོང་ནང་གི་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་འདུག་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བསླབ་པའི་ཚིག་ལྔ་བཅས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ༷་བཟོ༷ད་ཅིང་ཡིད་ཆེས་བརྟན་པོར་རྙེད་དེ་དེ་ལྟར་རོ་སྙམ་སྟེ་དང་དུ་ལེན་པ༷་དེའི་ཚེ་ན་བྱེ༷་བ༷འོ༷། །བརྒྱད་པ། ཕྱེ་བ་དེ༷་ནི༷་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ཞག་གཅིག་ལས་རིང་དུ་མི༷་གན༷ས་སོ༷། །དེ༷་ནི༷་ཆོས་ཀྱི་འཁོར༷་ལོ༷འི་དབྱེ༷ན་དུ༷་འདོ༷ད་དེ། ཇི་སྲིད་དུ་དགེ་འདུན་བྱེ་ནས་མ་དུམ་པ་དེ་སྲིད་དུ་སུའི་རྒྱུད་ལའང་ལམ་མི་སྐྱེ་བས་སོ། །དེ་མཚམས་མེད་ཡིན་གྱི་དབྱེན་གཞན་མཚམས་མེད་མིན་ནོ། །དགུ་པ་ལ་དངོས་དང་ཞར་བྱུང་གཉིས། དང་པོ་འཁོར་ལོའི་དབྱེན་དེ་གནས་གང་ན་ཡོད་ན་སངས་རྒྱས་ཉིད་བཞུགས་པ་འཛམ༷་བུའི༷་གླིང༷་ནའོ༷། །གང་ཟག་དགུ༷་སོ༷གས་ཡན་ཆད་ཀྱིས༷་དབྱེ་ན་རུང་སྟེ། དགེ་འདུན་ནི་དགེ་སློང་བཞི་ཡན་ཆད་ཡིན་ལ། ཉུང་མཐའ་ཡང་སངས་རྒྱས་དང་འབྱེད་པོའི་ཕྱོགས་གཉིས་སུ་བཞི་བཞི་དང་འབྱེད་པོ་དང་དགུ་ཚང་དགོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ལ༷ས་ཀྱི༷་དབྱེ༷ན་ནི༷་བྱང་མིན་པའི་གླིང༷་གསུམ༷་ན༷་ཡོད་དེ། དེར་བསྟན་པ་ཡོད་པས་སོ། །ལས་ཀྱི་དབྱེན་དེ༷་ནི༷་མཚམས་ནང་གཅིག་ཏུ་སོ་ཐར་གྱི་ལས་གཞི་གསོ་སྦྱོང་སོགས་མི་
3-150a
མཐུན་པར་སོ་སོར་བྱེད་པ་དེ་ཡང་བཞི་བཞི་སྟེ་བརྒྱ༷ད་དག༷་ཡན༷་ཆ༷ད་ཀྱིས༷་འགྲུབ་སྟེ་འབྱེད་པོ་ལོགས་སུ་མི་དགོས་པས་སོ། །བཅུ་པ་འཁོར་ལོའི་དབྱེན་དེ་དུས་ནམ་འབྱུང་ན་དེའང་སངས་རྒྱས་ནས་ཆོས་འཁོར་བསྐོར་བའི་དུས་དང༷་པོ༷་སྟེ་རིང་པོར་མ་ལོན་པ་ན་འཁོར་ལོའི་དབྱེན་མི་འབྱུང་སྟེ། ཐམས་ཅད་རབ་དགས་བློ་མཐུན་པས་ཤ་གཅིག་པས་དང་། སྐུ་ཚེའི་མཐའ༷་མ་མྱ་ངན་འདའ་བའི་ཚེའང་མིན་ཏེ། སངས་རྒྱས་ལ་དཀོན་འཛིན་དང་། མི་རྟག་པས་སྐྱོ་བར་ཡིད་མཐུན་པས་སོ། །ཇི་སྲིད་བསྟན་པ་ལ་ལྟ་ཚུལ་གྱི་སྐྱོན༷་མ་བྱུང་བའི་སྔ་རོལ་དུའང་མིན་ཏེ་བསྟན་པ་སྐྱོན་མེད་ཡིན་པས་སོ། །མཆོག་ཟུང༷་གཅི༷ག་མ་བྱུང་གི༷་སྔ༷་རོལ༷་དུའང་མིན་ཏེ།བྱེ་བ་རིང་དུ་མི་གནས་ཤིང་། དེ་དག་གིས་བསྡུམ་པ་ཡིན་པ་ལ་སྡུམ་བྱེད་མེད་པས་སོ། །ཐུབ༷་པ༷་ནོངས༷་པ༷་ནའང་མེད་དེ། གང་ལ་འགྲན་ཡུལ་སངས་རྒྱས་མི་བཞུགས་པའི་ཕྱིར་ད༷ང་། མཚ༷མས་ཆེ་ཆུང་སོ་སོར་མ༷་བཅ༷ད་པ༷་དག༷་ཏུ༷་ཡང༷་མིན་ཏེ། མཚམས་གཅིག་ཏུ་དགེ་འདུན་ཕྱེ་བ་ནི་དབྱེན་ཡིན་ན་དེ་མེད་པས་སོ། །དེས་ན་སྐབས་དྲུག་པོ་དེར་འཁོར༷་ལོའི༷་དབྱེན༷་ནི༷་མི༷་འབྱུང༷་ངོ༷་། །འཁོར་ལོའི་དབྱེན་འདི་ཡང་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ལ་འབྱུང་བ་མིན་ཏེ། ཉན་ཐོས་པ་དག་གིས་སྔོན་གྱི་ལས་ལ་རག་ལུས་ཏེ། སྟོན་པ་འདིས་སེམས་དཔར་གྱུར་པ་ན་དྲང་སྲོང་མངོན་ཤེས་ལྔ་ལྡན་ཞིག་གི་འཁོར་ཕྱེ་བའི་རྣམ་སྨིན་ཕྱི་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་འཆད་ཀྱང་དེ་དགོངས་པས་བཤད་པ་ཐེག་ཆེན་པ་
3-150b
འདོད་དོ། །
附带
གསུམ་པ་ཞར་བྱུང་ལ། མཚམས་མེད་སྡིག་པ་ལྕི་བའི་རྒྱུ་མཚན། མཚམས་མེད་དུ་འགྱུར་མི་འགྱུར་དཔྱད་པ། མཚམས་མེད་ལ་ཆགས་བྲལ་མི་སྲིད་པའི་ཚུལ། ཞར་ལ་ཟག་བཅས་ཀྱི་དགེ་སྡིག་སྟོབས་གང་ཆེ་བར་བསྟན་པ་བཞི། དང་པོ། ཅིའི་ཕྱིར་ན་ཕ་མ་བསད་པ་སོགས་གསུམ་པོ་ཁོ་ན་མཚམས་མེད་དུ་འགྱུར་གྱི་གསོད་པ་གཞན་མིན་ཞེ་ན། ཕ་མས་རང་ལུས་ཐར་བ་དང་མཐུན་པར་བསྐྱེད་པས་ཕན༷་འདོགས༷་པའི་ཞིང་ཁྱད་པར་ཅན་ཡིན་པ༷་དང༷་། དགྲ་བཅོམ་དང་སངས་རྒྱས་ཡོན༷་ཏན༷་ཞིང༷་ཁྱད་པར་བ་ཡིན་ལ་དེ་བསམ་པས་སྤང༷ས་དང༷་སྦྱོར་བས་མེ༷ད་པར༷་བྱས༷་པའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་བཀྲོང་བར་མི་ནུས་ཀྱང་བསམ་པས་སྤངས་ཤིང་སྦྱོར་བས་མེད་པར་བྱ་བར་བརྩམས་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的翻译：
第七，破坏的标准：
例如，柯迦利迦、海施等认为教主不是佛陀而是提婆达多等，并认为其所教导的道路不是佛陀所制定的，而是其他如不饮用牛奶、不食肉、不享用盐、穿未经缝制的衣服、住于村内寺院等五条学处，对此容忍并坚信接受，认为"确实如此"，此时便是破和合僧。
第八，这种破裂依法性不会持续一日以上。这被认为是法轮破坏，因为只要僧伽分裂未和合，任何人的相续中都不会生起圣道。这是无间业，而其他类型的破僧不是无间业。
第九，分为实际和附带两部分。第一，法轮破坏存在于佛陀亲自住世的南瞻部洲。由九人等以上可以破坏，因为僧团至少需要四比丘，最少也需要佛陀方和破坏者方各四人，加上破坏者共九人。第二，羯磨破坏存在于除北俱卢洲以外的三洲，因为那里有佛法。羯磨破坏是在一个界域内别解脱羯磨如布萨等不和合而各自进行，由八人以上成就，不需要另外的破坏者。
第十，法轮破坏何时发生？在佛陀成道后转法轮的初期不会发生法轮破坏，因为所有人都因获得殊胜信心而思想一致如同一体；在佛陀生命最后涅槃时也不会，因为对佛陀珍惜并因无常而生厌离，思想一致；在教法未产生见解过失之前也不会，因为教法无过；在未出现一对最胜弟子之前也不会，因为破裂不会长久，且由这些人调和，若没有调和者；在佛陀逝世后也没有，因为没有可以竞争的对象佛陀；在未划分大小界域时也不会，因为僧团在一个界域内分裂才是破僧，而这种情况不存在。因此在这六种情况下，不会发生法轮破坏。法轮破坏不会发生在所有佛陀身上，声闻乘者们认为这取决于过去业，说这是世尊作为菩萨时曾破一位具五神通仙人眷属的异熟果报。大乘者认为这是密意说法。
附带
第三附带内容分四部分：无间罪重的原因、考察何为无间罪、无间罪者不可能离欲的道理、附带说明有漏善业与恶业何者力大。
第一，为何唯有杀父母等三者成为无间业，而其他杀人不是？因为父母是特殊的恩田，使自身出生并与解脱相顺；阿罗汉和佛陀是特殊的功德田，以意乐舍弃并以加行毁灭故。虽然不能杀死如来，但由于意乐舍弃并以加行开始毁灭故。


 །གཉིས་པ། གལ་ཏེ་ཕ་མ་མཚན་འགྱུར་བ་བསད་ན་ཕ་མ་བསད་པའི་མཚམས་མེད་དུ་འགྱུར་རམ་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། ཕ་མ་གཉིས་ཀྱི་མཚ༷ན་ནི༷་གཞན༷་དུ༷་གྱུར༷་ཀྱང༷་མཚམས་མེད་དུ་འགྱུར༷་ཏེ་རང་ལུས་ཁྱད་པར་ཅན་བསྐྱེད་པའི་ཕ་མའི་བྱ་བ་བྱས་ཟིན་པས་སོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཕ་ཡང་མིན་ལ་དགྲ་བཅོམ་པ་མིན་པའི་སྐྱེས་བུ་ཞིག་བསད་ན་མཚམས་མེད་པའི་ཉེས་པས་རེག་པར་འགྱུར་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན་ཡོད་དེ། མ་མཚན་གྱུར་པ་བསད་ན་མཚམས་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བཤད་པ་སོགས་སོ། །སྤུན་གྱིས་སྤུན་མངག་སྟེ་ཁྱོད་ཁོ་ནས་ཕ་མ་སོད་ཅིག་ཅེས་པར་བསྒོ་ཞིང་། དེའང་བསད་ན་གཉིས་ཀ་
3-151a
མཚམས་མེད་དང་དེས་གཞན་ལ་གསོད་དུ་བཅུག་ན་ཕྱི་མར་མཚམས་མེད་ཀྱི་ལས་དང་ལྡན་ལ་སྔ་མར་མི་ཐོབ་ཅེས་སོ། །མ་བུད་མེད་གཞན་དུ་འདུ་ཤེས་པས་བསད་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་མིན་ན་མཚམས་མེད་མིན་ཟེར། གལ་ཏེ་བུད་མེད་གཞན་གྱི་ནུར་ནུར་པོ་གཞན་གྱི་མངལ་དུ་བླུག་ནས་གཞན་དེའི་མངལ་དུ་སྐྱེ་ན་དེ་གང་བསད་ན་མཚམས་མེད་དུ་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། དང་པོ་ག༷ང་གི༷་ཟླ༷་མཚ༷ན་ལ༷ས་བྱུ༷ང་བ་དེ་ཉིད་མ༷་ཡིན་ཏེ་ལུས་སྐྱེད་པའི་གཙོ་བོ་ཡིན་པས་སོ། །གཉིས་པ་དེ་ཙམ་གཙོ་བོ་མིན་ཡང་གསོ་ཞིང་སྐྱེད་པས་མ་དང་འདྲ་བར་མ་ལ་ཞུ་བའི་བྱ་བ་རྣམས་ཞུ་དགོས་སོ། །ཕ་མ་ལ་གསོད་པའི་སྦྱོར་བ་བྱས་ནས་གཞན་བསད་པ་དང་། གཞན་ལ་སྦྱོར་བ་བྱས་ནས་མ་བསད་པ་མཚམས་མེད་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། མཚམས་མེད་གང་ལ་སྦྱོར་བ་བྱས་པ་དེ་ཉིད་ལ་དངོས་པོ་རྫོགས་དགོས་པས་སོ། །མཚོན་ཐབས་གཅིག་གིས་མ་དང་སེམས་ཅན་གཞན་ཞིག་བསད་ན་མཚམས་མེད་དང་སྲོག་གཅོད་འབའ་ཞིག་པའི་ལས་གཉིས་ཡིན་ལ་རིག་བྱེད་ནི་མཚམས་མེད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཁོ་ན་སྟེ། དེ་ཉིད་སྟོབས་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཟེར། དབྱངས་སྒྲོགས་ན་རེ། རིག་བྱེད་རྡུལ་ཕྲན་བསགས་པ་ཡིན་པས་རྡུལ་ལ་ལ་མཚམས་མེད་ལ་ལ་སྲོག་གཅོད་འབའ་ཞིག་པའི་རིག་བྱེད་ཡིན་ནོ་ཟེར་རོ། །དགྲ་བཅོམ་པ་མིན་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་དགྲ་བཅོམ་བསད་ཀྱང་མཚམས་མེད་ཡིན་ཏེ། འདི་བསད་དོ་སྙམ་དུ་རྟེན་ངེས་པར་བཟུང་བས་སོ། །ཕ་དགྲ་བཅོམ་སོགས་བསད་ན་རྟེན་གཅིག་ཡིན་པས་མཚམས་མེད་གཅིག་ཡིན་ཟེར། ལུང་རྣམ་འབྱེད་ལས། 
3-151b
རྒྱལ་བུ་སྐྲ་ཅན་གྱིས་ཕ་ཨུ་ཏྲ་ཡ་ན་དགྲ་བཅོམ་བསད་པ་ལ། སོང་ལ་ཁྱོད་ཀྱིས་མཚམས་མེད་པ་གཉིས་བྱས་ཏེ། ཕ་བསད་པ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་བསད་པའོ། །ཞེས་སྨྲོས་ཤིག་ཅེས་ཕས་སྤྲིང་བ་དེ་ཅི་ཞེ་ན། མཚམས་མེད་པའི་རྒྱུ་གཉིས་ཀྱིས་མཚམས་མེད་བྱས་ཞེའམ། ཡང་ན་སྒོ་གཉིས་ནས་སྤྱོས་པ་ཡིན་གྱི་མཚམས་མེད་གཅིག་ལས་མེད་ཟེར་ཀྱང་དཔྱད། སངས༷་རྒྱས༷་བཀྲོང་འདོད་མིན་པར་བརྡེག༷་པ༷ར་སེམ༷ས་པས་མཚོན་བསྣུན་པ་ལ༷་མཚམས་མེད་མིན༷་ཏེ་སྲོག་གཅོད་པའི་བསམ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་མཚོན་བསྣུན༷་དུས་དགྲ་བཅོམ་མིན་ལ་དེ་འོ༷ག་དགྲ༷་བཅོ༷མ་པ༷་ཐོབ་ནས་གྲོངས་ཀྱང་དེ་ལ༷་མཚམས་མེད་མིན༷་ཏེ་དེས་དེ་ལ་སྦྱོར་བ་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ། མཚ༷མས་མེ༷ད་ཀྱི་དངོས་ལྟ་ཅི་སྦྱོར༷་བ༷་བྱས༷་པ༷་དེ་མ་སྤང་བར་འབྲས་བུ་ཐོབ་བམ་ཞེ་ན། དེ་ལ༷་འདོ༷ད་ཆགས༷་བྲལ༷་བའི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་ཕྱི་མ་གཉིས་ཀྱི་འབྲས༷་བུ་ཐོབ་པ་མི༷་སྲི༷ད་དོ༷། །མཚམས་མེད་མིན་པའི་ལས་ལམ་གཞན་གྱི་སྦྱོར་བ་བྱས་པ་ལ་འཕགས་ལམ་སྐྱེ། འཕགས་ལམ་སྐྱེས་པ་ལ་སྦྱོར་བ་དེའི་ལས་ལམ་མི་སྐྱེ་སྟེ། རྔོན་པས་འཚོ་བའང་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་རྒྱུན་ཞུགས་ལ་བཀོད་པར་གསུངས་པས་མཚམས་མེད་ལས་གཞན་པའི་ལས་ཀྱིས་ཆགས་བྲལ་དང་འབྲས་བུ་ལ་གེགས་སུ་འགྱུར་བ་མིན་ནོ། །ཞེའོ། །ཐེག་ཆེན་པ་ལྟར་ན་མཚམས་མེད་བྱས་པས་ཀྱང་འབྲས་བུ་ཐོབ་སྟེ། མ་སྐྱེས་དགྲ་དགྲ་བཅོམ་ཐོབ་པར་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的翻译：
第二，如果杀害变性的父母，是否成为杀父母的无间罪？即使父母二人的性别改变，也构成无间罪，因为已经完成了产生自身殊胜身体的父母之事。正因为如此，若问：杀害既非父亲也非阿罗汉的人，是否有触犯无间罪过失的情况？有的，如说杀害变性的母亲构成无间罪等。
若兄弟指使兄弟说："只有你去杀父母"并进行嘱咐，他也确实杀了，则两人都犯无间罪；若让他人杀，则后者具无间业，前者不得（无间罪）。若误认母亲为其他女性而杀，若非阿罗汉，则不是无间罪。如果将他人的受精卵放入他人子宫中出生，杀哪一位会成为无间罪？第一，从谁的月经中产生者才是母亲，因为是身体生成的主要因素。第二，虽然（怀胎者）不是主要的，但由于抚养成长，如同母亲，应当对母亲应尽的义务也要对她尽。
对父母做杀害的加行而杀了他人，或对他人做加行而杀了母亲，都不成为无间罪，因为无间罪必须对谁做加行就必须对那人完成实际行为。以一种武器方式杀死母亲和其他众生，既是无间罪又是单纯杀生业，而表业只归属于无间罪，因为它力量更大。妙音说：表业是微尘积聚，有些微尘属无间罪，有些属单纯杀生的表业。
以非阿罗汉的想法杀阿罗汉，也是无间罪，因为确定了所杀对象的依处。杀害作为阿罗汉的父亲等，因为是同一依处，所以是一个无间罪。《广律分别》中说：发罗王子杀了阿罗汉父亲郁多延那，父亲传话说："去告诉他，你犯了两个无间罪：杀父和杀阿罗汉。"这是什么意思？是说由两种无间罪因造成的无间罪，或者是从两个方面描述，实际只有一个无间罪，这需要考察。
非欲杀佛而只想打击佛陀而刺伤，不构成无间罪，因为没有杀害的意图。同样，刺伤时非阿罗汉而后来获得阿罗汉果位再死亡，对此也不构成无间罪，因为没有对他（作为阿罗汉）做加行。
第三，未舍弃无间罪本身且做了加行，能否获得果位？对此，不可能获得离欲沙门法后两种果位。对于非无间罪的其他业道的加行，可生起圣道；已生起圣道者，不会产生该加行的业道，如佛陀说即使以狩猎为生的人也被安立在预流果，因此除无间罪外的其他业不会障碍离欲和获得果位。
按大乘说，即使造无间罪也能获得果位，如经中说阿阇世王获得阿罗汉果。


 །བཞི་པ་འབྲས་བུ་གང་ལྕི་ན། དགེ༷་འདུན༷་གཉིས་སུ་དབྱེ༷་བའི་ཕྱིར༷་རྫུན༷་སྨྲ༷་བ༷་དེ་ནི་ཁ༷་ན༷་
3-152a
མ༷་ཐོ༷་བ་རབ༷་ཏུ་ཆེ༷་བར་འདོ༷ད་དེ། ཆོས་སྐུ་ལ་བསྣུན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཕྱེ་བ་སླར་མ་འདུམ་པར་མཐོ་རིས་དང་། འབྲས་བུ་ཐོབ་པ། ཆགས་བྲལ། ཟག་ཟད་རྣམས་ལ་གེགས་སུ་འགྱུར་ཞིང་། བསམ་གཏན་དང་ཀློག་པ་དང་ཁ་ཏོན་དང་སེམས་པའི་ལས་རྣམས་ཀྱང་མི་འཇུག་པས་མཐོ་རིས་དང་བྱང་གྲོལ་གྱི་བར་དུ་གཅོད་ཕྱིར་ལྷར་བཅས་འཇིག་རྟེན་འཁྲུག་ཅིང་ཡིད་མི་བདེ་བ་དང་། རང་དབང་མེད་པར་དྲན་པ་ཉམས་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་དང་། རྣམ་སྨིན་བར་བསྐལ་གཅིག་ཏུ་མནར་མེད་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་རྗེས་ཁྲག་འབྱིན། དགྲ་བཅོམ། མ་ཕ་གསོད་པ་རྣམས་རིམ་པར་ལྕི། མདོ་ལས་ཉེས་གསུམ་ནང་ཡིད་ཀྱི་ལས་གསུམ་ལྕི་བ་དང་། དེའི་ནང་ནས་ལོག་ལྟ་ལྕི་བར་བཤད་པ་དང་འགལ་ཞེ་ན། དེ་ལ་དབྱེ་ན་རྣམ་སྨིན་གྱི་དབང་དུ་དང་། ཡིད་ལས་ཉེས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་དང་། དགེ་རྩ་གཅོད་ཕྱིར་ལོག་ལྟ་དང་། ཡང་ན་དབྱེན་དང་། ཡིད་ལས་དང་། ལོག་ལྟ་རྣམས་ནི་རིམ་པར་མཚམས་མེད་དང་། སྒོ་གསུམ་གྱི་ལས་དང་། ལྟ་བ་ལྔའི་ནང་ནས་ལྕི་བར་བཤད་པས་མི་འགལ་ཟེར་རོ། །འཇིག༷་རྟེན༷་པ༷་ཡི༷་དགེ༷་བ༷་ལ༷་ནི། སྲི༷ད་རྩེའི༷་སེམ༷ས་པ༷་འབྲས༷་བུ་རབ༷་ཏུ་ཆེ༷་སྟེ། དེས་རྣམ་སྨིན་བསྐལ་ཆེན་བརྒྱད་ཁྲིར་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ཉེར་ཞི་འཕེན་ནུས་པ་དེ་ལས་གོང་གྱུར་མེད་པས་སོ། །
引述随其
གཉིས་པ་འཕྲོས་དོན་ལ། ཉེ་བ་ལྔ་བཤད་པ་དང་། དེའི་སྐབས་སུ་བཤད་པའི་བྱང་སེམས་ངེས་གནས་ངོས་བཟུང་བ་གཉིས།
3-152b
དང་པོ་ལ། དངོས་དང་། ཞར་བྱུང་། གེགས་བྱེད་པའི་རྣམ་སྨིན་དང་བཅས་པའི་ལས་གསུམ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། མ༷་ཡང་ཡིན་ལ་དགྲ༷་བཅོ༷མ་མ༷་ཡང་ཡིན་པ་འདོད་ལོག་གིས་སུན༷་ཕྱུང་བར་བྱས༷་པ་དང༷་། བྱང༷་ཆུབ༷་སེམ༷ས་དཔའ༷་ངེས༷་པ་ལ་གན༷ས་པ་བསད་པ་དང༷་། འཕགས་པ་སློབ༷་པ༷་བདུན་པོ་གང་རུང་གསོད༷་པ་དང༷་། དགེ༷་འདུན༷་གྱི༷་ཞལ་དུ་འདུ༷་བའི༷་རྟེན་ནམ། སྒོ༷་ནི༷་འཕྲོག༷་པ༷་དག༷་རིམ་པར་མ་དང་། ཕ་དང་དགྲ་བཅོམ་པ་གསོད་པ་དགེ་འདུན་དབྱེན་བྱེད་པའི་མཚ༷མས་མེ༷ད་པ༷་རྣམས་དང༷་ཉེས་པ་ཆ༷་འདྲ༷་སྟེ༷། འདི་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་དམྱལ་བ་ཁོ་ནར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ལྔ༷་པ༷འམ་ཐ་མ་ཁྲག་འབྱིན་དང་ཉེ་བ་ནི།ཞེ་སྡང་ལ་སོགས་པས་ཀུན་ནས་བསླངས་ནས་མཆོ༷ད་རྟེན༷་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་འཇིག༷་པར་བྱེད་པ༷་ཡི༷ན་ནོ། །འདུ་བའི་སྒོ་འཕྲོག་པ་ལ་དབྱིག་བཤེས་ནར་མ་འདུ་བ་འཕྲོག་པ་ལ་འདོད་ལ། རྒྱལ་པོའི་སྲས་དང་གང་སྤེལ་ནི། གང་གིས་དགེ་འདུན་འཚོ་བར་བྱེད་པ་ཞལ་དུ་གསོལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་འཕྲོག་པ་ལ་འདོད། དྲན་ཉེ་ལས། དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལས་ཆུང་ངུ་ཞིག་བླངས་ནའང་ཆེན་པོར་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་ལ་རིས་མཐུན་པ་སླར་ཕུལ་ན་སངས་རྒྱས་དང་ཆོས་ཀྱིས་ནི་དག་པར་འགྱུར་ལ། དགེ་འདུན་གྱི་ནི་ཚོར་བ་མ་མྱོང་བར་དག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ་ཞིང་ལྕི་བས་སོ། །གལ་ཏེ་དགེ་འདུན་གྱི་ཞལ་དུ་འདུ་བའི་སྒོ་ཞིག་ཡིན་ན་ནི་དམྱལ་བ་ཆེན་པོར་ལྟུང་ལ། ཞལ་དུ་འདུ་བ་མ་ཡིན་ན་
3-153a
ནི་མནར་མེད་པའི་ཁོར་ཡུག་མུན་པ་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེའོ། །ཞེས་སོ། །དེས་ན་ཆ་འདྲ་དང་ཉེ་བ་རྣམ་གྲངས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的翻译：
第四，哪种果报更重？为分裂僧团而说的妄语被认为是极大的过失，因为是伤害法身，且分裂后若不和合，将成为上生天界、获得果位、离欲、漏尽的障碍，也使禅定、诵读、背诵和思维的业不能进行，因阻断上生天界与解脱之道，使包括诸天在内的世间动乱不安，使人失去自主而丧失正念，因为其异熟果报是在一中劫中生于无间地狱。其次是出佛身血，杀阿罗汉，杀父杀母依次为重。经中说三恶行中意业三种最重，其中邪见最重，这不是矛盾吗？对此，可区分为从异熟果角度，意业是过失之因，邪见能断善根；或者说破僧、意业和邪见分别是在无间罪、三门业和五种见中最重，因此不矛盾。
关于世间善业，有顶处的思（业）果报最大，因为它能引生大劫八万劫中一切苦的寂灭，没有比这更高的了。
引述随其
第二附带内容有两部分：解说五种近无间罪和解说其中提及的住定菩萨的辨识。
第一分为实际内容、附带内容和解说能障碍的异熟业三部分。第一，既是母亲又是阿罗汉尼，以邪淫损害；杀害住于决定的菩萨；杀害七种圣者学位中任何一种；夺取僧团共享的依处或入口，这些依次与杀母、杀父、杀阿罗汉、破和合僧的无间罪过失相似，因为这些也只能转生地狱。第五或最后一种与出佛身血相近的是：由嗔恨等烦恼驱使而破坏佛塔、佛像、经典等三宝依处。
关于夺取共享入口，德友注解认为是夺取共有财物，而王子和德增认为是夺取用于僧团生活而供养的物品。《念住经》中说：即使从三宝中拿取小物，也成为重罪；如果归还同类物品，对佛和法可以清净，而对僧团则必须经受果报后才能清净，因为（僧团）福田更重。若是僧团共享之物，将堕入大地狱；若非共享物，则生于无间地狱周围的大黑暗处等。因此，"相似"和"近"是同义词。
;


 །ཁ་ཅིག་འདི་དག་བྱས་ན་དམྱལ་བ་ཁོ་ནར་སྨིན་ཀྱང་། བར་མེད་པ་ཁོ་ནར་མིན་ཟེར་ལ། ཁ་ཅིག་བར་མེད་པར་སྐྱེས་ཀྱང་དུས་དང་རྣམ་སྨིན་ཆེ་ཆུང་ཡོད་པས་མཚམས་མེད་དང་མི་འདྲ་ཟེར། །གཉིས་པ། གཞན་ཡང་གེགས་བྱེད་པའི་རྣམ་སྨིན་དང་བཅས་པའི་ལས་གསུམ་བཤད་དེ།ཡུལ་འདོར་བ་ན་བུ་ལོན་ལྡང་བ་ལྟར། བཟོ༷ད་པ་ཐོབ་ལ་ངན་སོང་ད༷ང་། ཕྱིར༷་མི༷་འོང༷་ལ་མཐོང་ཆོས་མྱོང་བ་མ་གཏོགས་འདོད་པར་མྱོང་ངེས་ཀྱི་ལས་དང་། དགྲ༷་བཅོ༷མ་ཐོབ༷་པ་ལ༷་ཁམས་གོང་མར་ངེས་པར་སྐྱེ་འགྱུར་གྱི་ལ༷ས་རྣམས་གེགས༷་ཤིན༷་ཏུ༷་བྱེ༷ད་དེ། དེ་དག་མ་ཐོབ་གོང་དུ་མ་སྨིན་ན་སླར་མི་མྱོང་ཞིང་མྱོང་ངེས་མི་བསླུ་བར་སྨིན་པས་སོ། །གཉིས་པ་ལ་དངོས་དང་། འཕྲོས་དོན། བདག་ཅག་གི་སྟོན་པས་ཚོགས་བསགས་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། ས་མཚམས་གང༷་ན༷ས་བཟུང་སྟེ་བྱང༷་ཆུབ༷་ངེས་པ་ལ་གནས་པའི་སེམ༷ས་དཔའ༷་ཡི༷ན་ཞེ་ན། གང༷་ནས༷་བཟུང་སྟེ་མཚ༷ན་སོ་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་གྱི༷་ལ༷ས་བསགས་པར་བྱེ༷ད་པ༷་དེ་ནས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ངེས་པ་ལ་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། བསྐལ་པ་བརྒྱ་ན་སངས་རྒྱས་འཐོབ་པར་ངེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ཡང་ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་ཅི་ལྟ་བུ་དང་ལྡན་ཞེ་ན། བྱང་སེམས་དེ་ནི་དེ་ཕན་ཆད་བདེ༷་འགྲོར༷་སྐྱེ་བ་དང་། དེའི་ནང་ནས་
3-153b
ཀྱང་རྒྱལ་རིགས་ཤིང་སཱ་ལ་ཆེན་པོ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་རི༷གས་མཐོན༷་པོར་སྐྱེ༷་བ་དང་། མིག་སོགས་དབ༷ང་པོ་ཚང༷་བ་དང་། ཕོར༷་གྱུར༷་པ་དང་། གང་དུ་སྐྱེ་བ་ཐམས་ཅད་དུ་ཚེ༷་ར༷བས་དྲ༷ན་པ་དང་། བསྐལ་པ་བརྒྱ་ན་སངས་རྒྱས་འཐོབ་པར་ངེས་པས་ཕྱིར་མི༷་ལྡོག༷་པ་དང་ལྡན་པ་སྟེ་ཁྱད་པར་དྲུག་དང་ལྡན་པའོ། །དེ༷་ནི༷་མཚན་བཟང་གི་ལས་བྱེད་པ་ལ་བློ་གསལ་བས་འཛམ༷་གླིང༷་གི་ཕོར༷་གྱུར༷་ཉི༷ད་ཅེས་པ་ལས་སོག་པར་རྟེན་གྱི་ཁྱད་པར་རོ། །དེ་ཡང་མངོ༷ན་སུ༷མ་དུ་བཞུགས་པའི་སངས༷་རྒྱས༷་ལ༷་བརྟེན་པ་ཞིང་གི་ཁྱད་པར། ལས་ཀྱི་ངོ་བོ་སངས་རྒྱས་དེ་ལ་སེམ༷ས་པ༷་ཞེས་པ་སངས་རྒྱས་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་པ་དགེ་བ་ཡིན་གྱི། མཐོ་རིས་དང་། ཐར་པ་གཞན་ལ་དམིགས་པ་མིན་ནོ་ཞེས་པ་དམིགས་པ་དང་། ངོ་བོའི་ཁྱད་པར་དེ་ཡང་བས༷མ་པ༷་ལ༷ས་བྱུང༷་བ་ཡིན་གྱི་ཐོས་བྱུང་མིན་ཏེ་དམན་པས་སོ། །སྒོམ་བྱུང་མིན་ཏེ། ཟག་མེད་མ་ཐོབ་ཅིང་། ཟག་བཅས་ནི་གོང་མའི་རྒྱུ་ཡིན་ལ་བྱང་སེམས་འདོད་པར་སྐྱེས་པས་སམ། ཡང་ན་སྒོམ་བྱུང་ཟག་བཅས་ལ་གཉིས་ཏེ་སྲིད་པ་ལ་བརྟེན་པ་ཕྱི་རོལ་པའི་སྒོམ་བྱུང་སྲིད་རྩེ་ཐོབ་ཀྱང་མཚན་གྱི་རྒྱུར་མི་རུང་ཞིང་། ཐར་པ་ལ་བརྟེན་པ་འདི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་མོད། དེ་ནི་སྟོན་དང་བསེ་རུ་བྱང་ཆུབ་བར། །བསམ་གཏན་མཐའ་རྟེན་གཅིག་ལ་ཀུན། ཞེས་སྟན་གཅིག་ལ་སྐྱེད་པས་སོ། །དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར། འཚང་རྒྱ་བ་ལ་བསྐལ༷་པ༷་ཆེན་པོ་བརྒྱ༷་ལུས༷་པ༷་དག༷་ཏུ༷་ལས་དེ་དག་སོག་པའམ་འཕེན༷་པར༷་བྱེ༷ད་དོ། །དེ་ཡང་བསྐལ་པ་བརྒྱ་
3-154a
ལས་མང་དུ་ལུས་པ་ན་འཕེན་མི་སྲིད་ལ་ཉུང་དུ་ལུས་པ་ན་འཕེན་སྲིད་དེ། ཤཱཀྱ་ཐུབ་པས་བསྐལ་པ་དགུ་བཅུ་རྩ་གཅིག་ལུས་པ་ན་ལས་དེ་འཕང་བར་བཤད་དེ། མདོ་ལས། གྲོང་དཔོན་ངས་འདི་ནས་བཟུང་སྟེ་བསྐལ་པ་དགུ་བཅུ་རྩ་གཅིག་གི་བར་དུ་ཡང་དག་པར་རྗེས་སུ་དྲན་ཏེ། ཟས་སྨིན་པར་སྟེར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཁྱིམ་འགའ་ལའང་མི་བདེ་བའམ། གནོད་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མངོན་པར་མི་མཁྱེན་ཏོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的翻译：
有些人说，做了这些罪虽然只在地狱成熟，但不一定是在无间地狱。有些人说，虽然生于无间地狱，但由于时间和异熟果大小不同，所以与无间罪不同。
第二，还解说其他三种有障碍异熟果的业：如同离开地方时债务被清算，对已获忍位者而言，恶趣（业）；对不还果者而言，除现法受（业）外必定在欲界受的业；对已获阿罗汉者而言，必定生于上界的业，这些都是极大的障碍，因为若在获得（圣位）之前未成熟，则不再感受，而必定受（报）的业不会欺诳而必定成熟。
第二部分有实际内容、附带内容和我等导师积累资粮方式三部分。第一，从何处开始称为住于决定的菩萨？从何时开始积累三十二相异熟业，即是住于决定的菩萨，意思是"确定在百劫后成佛"。这样的菩萨具有什么殊胜法呢？此菩萨从那时起具足六种殊胜特质：生于善趣，其中又生于如同大娑罗树一般的王族等高贵种姓，具足眼等诸根，成为男子，无论生在何处都能忆念前世，因为确定在百劫后成佛而不退转。
他因为智慧明晰而行三十二相业，所以必须是南瞻部洲的男子，这是依处的特殊性。而且他依靠现前住世的佛陀，这是福田的特殊性。业的本质是"对那佛陀的思"，即缘于佛陀的善思，而非缘于上生天界和其他解脱，这是所缘与本质的特殊性。这也是由思所生，不是闻所生，因为（闻所生）低劣；也不是修所生，因为未获无漏，有漏修是上界之因，而菩萨生于欲界；或者说，有漏修所生有两种：依于有的外道修所生，虽获有顶但不能成为相好之因；依于解脱的修所生虽是成佛之因，但如"声闻与独觉菩提间，依最后禅定皆一座"所说，是在一座上生起的。
时间的特殊性，他在离成佛还有百大劫时积集或引发这些业。在离百劫以上时不可能引发，在少于百劫时可能引发，如释迦牟尼佛在离九十一劫时引发此业，如经中说："长者，我从此至九十一劫间皆如实忆念，为成熟食物布施之故，对任何家庭有不悦或损害之事，皆不明了。"


 །ཞེས་པའི་ལུང་འདིས་བསྐལ་པ་དགུ་བཅུ་རྩ་གཅིག་དྲན་པར་གསུངས་ལ། མཚན་གྱི་ལས་སོག་པ་ཕན་ཆད་ཚེ་རབས་དྲན་དགོས་པས་སོ་ཟེར། སློབ་དཔོན་ཁ་ཅིག་བསྐལ་པ་དང་པོ་ཚར་ཕྱིན་པའི་བྱང་སེམས།དེ་ནས་ངན་འགྲོ་དང་། རིགས་དམའ་བ། དབང་པོ་མ་ཚང་བ་དང་། བུད་མེད་ཀྱི་ངོ་བོར་འགྱུར་བའི་སྐྱོན་བཞི་ནི་ཟློག་ལ། ཚེ་རབས་དྲན་པ་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ཡོན་ཏན་གཉིས་ནི་འཐོབ་པའི་ཕྱིར་ན་དེ་ཚུན་ཆད་བྱང་སེམས་ངེས་གནས་ཡིན་ཟེར། མཚན་སོ་གཉིས་དེ་རེ༷་རེ༷འ༷ང་བསོ༷ད་ན༷མས་བརྒྱ་བརྒྱ༷་དག་ལས་སྐྱེ༷འོ་ཞེས་པ་ནི་ཚད་དེ། རེ་རེའི་ཚད་ཀྱང་། ཁ་ཅིག་བྱང་སེམས་ངེས་གནས་མ་གཏོགས་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཅན་གྱི་བསོད་ནམས་རྣམས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པ་དང་མཉམ་མོ་ཟེར། ཁ་ཅིག་སེམས་ཅན་སྤྱིའི་ལས་ཀྱིས་སྟོང་གསུམ་ཆགས་པ་ཇི་སྙེད་པ་དེ་ཙམ་དང་མཉམ་ལ། དེ་དག་བརྒྱ་ཡིས་མཚན་གཅིག་
3-154b
འགྲུབ་པ་ནས་སོ་གཉིས་བར་དེ་འདྲ་ཟེར། གཞན་དག་བསོད་ནམས་དེའི་ཚད་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་མཁྱེན་པར་ཟད་ཀྱི་གཞན་དག་གིས་དཔག་དཀའ་འོ་ཟེར། བརྒྱའི་གྲངས། ཁ་ཅིག་སངས་རྒྱས་སྐྱེས་བུའི་སྐུ་མཚན་སོ་གཉིས། ཆོས་སྐུ་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་དེ་ལྔ་བཅུ་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་པ་ལྔ་བཅུ། བདག་ཀྱང་འདི་འདྲར་གྱུར་ཅིག་སྙམ་པའི་སེམས་པ་ལྔ་བཅུ་སྟེ་བརྒྱར་འདོད་དོ། །གཞན་དག་འདོད་པ་ན་གནས་ཉི་ཤུ་དང་གྲང་དམྱལ་བརྒྱད། གཟུགས་ཁམས་བཅུ་དྲུག་། གཟུགས་མེད་བཞི་སྟེ་ཞེ་བརྒྱད་ལ་བྱང་སེམས་སྙིང་རྗེ་དེ་སྙེད་སྐྱེ་ལ། དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཁམས་གསུམ་འདི་ལས་སེམས་ཅན་དཀྲོལ་ལོ་སྙམ་པ་གཅིག་དང་། བདག་གིས་དཀྲོལ་སྙམ་པ་གཅིག་སྟེ་ལྔ་བཅུ་ཡིན་ལ་དེ་ལན་གཉིས་ཡིད་ལ་བྱས་པས་བརྒྱ་ཡིན་ནོ་ཟེར། ཁ་ཅིག་སངས་རྒྱས་ནི་དགེ་བཅུ་རེ་རེའང་རྣམ་པར་དག་པའི་རྒྱུ་ལྔ་ལྔ་ལྡན་པ་སྟེ། ལས་ལམ་དངོས་ཡོངས་སུ་དག་པ།ཉེར་བསྡོགས་ཡོངས་སུ་དག་པ། རྣམ་པར་རྟོག་པས་མ་སྨད་པ། དྲན་པས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པ་ཉིད་དང་། མྱང་འདས་ལ་བསྔོས་པ་སྟེ། དེ་ལྔ་བཅུ་ལ་དམིགས་པའི་སེམས་པ་ལྔ་བཅུ་དང་། ཇི་ལྟར་སངས་རྒྱས་དེ་རྒྱུ་ལས་ལམ་ལྔ་བཅུ་པོ་དེ་ལས་བྱུང་བ་ལྟར། བདག་ཀྱང་རྒྱུ་ལྔ་བཅུས་སངས་རྒྱས་སུ་གྱུར་ཅིག་ཅེས་སྙམ་པ་ལྔ་བཅུ་སྟེ་བརྒྱ་ཡིན་ཟེར་ཀྱང་། འདིར་ནི་མཚན་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་རེ་རེའང་བརྒྱ་པར་འདོད་པས་ན་དེ་དག་ཀུན་བཏགས་ཙམ་མོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的翻译：
此经文说能忆念九十一劫，因为自从积集相好业以来必须能忆念前世。有些老师说，完成第一劫的菩萨，从此能遣除恶趣、低贱种姓、根不具足、转为女性四种过失，获得忆念前世和不退转两种功德，因此从此之前就是住定菩萨。
"每一相都从百福中生"是指数量，每一相的量也有不同说法。有些人说，等同于除住定菩萨外所有众生受用果报的福德总和。有些人说，等同于众生共业所成的三千大千世界的数量，以一百个这样的福德成就一相，直至三十二相都如此。其他人说，这种福德的量唯有佛陀了知，其他人难以测量。
关于"百"的数目：有些人认为，菩萨缘于佛陀的人身三十二相、法身十八不共法等五十种特质的五十种思，以及愿自己也如是的五十种思，共计一百。其他人说，欲界二十处和八寒地狱，色界十六处，无色界四处，共四十八处，菩萨对此生起同等数量的悲心，与此相应的思惟"佛能从三界解脱众生"一种，"我能解脱"一种，共五十种，心中念此两次即为一百。有些人说，佛的十善每一善都具足五种清净因：业道自体完全清净、近分完全清净、不被分别念所呵责、为正念所摄持、回向于涅槃，对这五十种所缘的五十种思，以及"如佛从五十种因生，愿我也从五十因成佛"的五十种思，共一百。但在此处是指成就相好的每一种福德都是百数，所以以上说法都只是臆想而已。


 །བློ་གྲོས་མི་ཟད་པ་
3-155a
བསྟན་པའི་མདོ་ལས་ནི། དུས་གསུམ་གྱི་སྐྱེ་བོ་དང་། ཉན་རང་ཐམས་ཅད་ཀྱི་བསོད་ནམས་བཅུ་འགྱུར་གྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བ་སྤུའི་ཁུང་བུ་གཅིག་དང་། བ་སྤུའི་ཁུང་བུ་ཐམས་ཅད་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་བརྒྱ་འགྱུར་གྱིས་དཔེ་བྱད་གཅིག་དང་། དཔེ་བྱད་བརྒྱད་ཅུ་པོ་ཐམས་ཅད་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་སྟོང་འགྱུར་གྱིས་མཛོད་སྤུ་དང་གཙུག་ཏོར་མ་གཏོགས་པ་མཚན་སུམ་ཅུའི་གང་རུང་གཅིག་དང་། མཚན་སུམ་ཅུ་པོ་ཐམས་ཅད་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་ཁྲི་འགྱུར་གྱིས་མཛོད་སྤུ་དང་། མཛོད་སྤུ་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་འབུམ་འགྱུར་གྱིས་གཙུག་ཏོར་འགྲུབ་ལ། དེ་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་བྱེ་བ་ཕྲག་འབུམ་འགྱུར་གྱིས་གསུང་ཆོས་ཀྱི་དུང་འགྲུབ་པར་གསུངས་ལ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་ཐབས་ཀྱི་ཡུལ་ལ་རྣམ་པར་འཕྲུལ་པ་བསྟན་པའི་མདོ་ལས་ནི། སྟོང་གསུམ་གྱི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་མི་ལུས་ཐོབ་ནས། ཐམས་ཅད་འཁོར་ལོས་བསྒྱུར་བའི་བསོད་ནམས་དང་ལྡན་པར་གྱུར་པའི་བསོད་ནམས་དེ་དག་བརྒྱ་འགྱུར་གྱིས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བ་སྤུའི་ཁུང་བུ་གཅིག །བ་སྤུའི་ཁུང་བུ་ཐམས་ཅད་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་བརྒྱ་འགྱུར་གྱིས་དཔེ་བྱད་གཅིག །དཔེ་བྱད་བརྒྱད་ཅུ་པོ་ཐམས་ཅད་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་བརྒྱ་འགྱུར་གྱིས་མཛོད་སྤུ་དང་། གཙུག་ཏོར་ལས་གཞན་སུམ་ཅུའི་གང་རུང་གཅིག །མཚན་སུམ་ཅུ་པོ་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་བརྒྱ་འགྱུར་གྱིས་མཛོད་སྤུ། དེ་འགྲུབ་པའི་བསོད་ནམས་བརྒྱ་འགྱུར་གྱིས་གཙུག་ཏོར། དེའི་ཕྱིར་སངས་རྒྱས་ནི་བསོད་ནམས་བརྒྱ་པའི་
3-155b
མཚན་དང་ལྡན་པས་ན། ལྷར་བཅས་འཇིག་རྟེན་ནང་ན་བསོད་ནམས་གཏེར། །མཐོང་དང་ཐོས་དང་གཞེས་པ་མཛད་པས་ཀྱང་། །སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་ཕན་པ་མཛད་པ་ལགས། །ཞེས་སོ། །རིན་ཕྲེང་དང་བྱང་ས་ལས་ཅུང་ཟད་འདྲ་མིན་ལས། གཞན་བློ་གྲོས་མི་ཟད་པ་དང་འདྲ། རྒྱ་མཚོའི་སྤྲིན་ནི། བྱང་ས་ལས། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཅེས་པ་འཛམ་གླིང་ལ་བྱ་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ། དེ་ལ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་འདིས་སངས་རྒྱས་ཇི་སྙེད་གཅིག་ལ་བསྙེན་བཀུར་ནས་སངས་རྒྱས་ཟེར་ན། དེ་ལ་ཐུགས་བསྐྱེད་པ་དང་ཚོགས་བསགས་པ་གཉིས། དང་པོ་བསྐལ་བཟང་ལྟར་ན། ང་ནི་སྔོན་ཚེ་དམན་པར་གྱུར་པ་ན། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ལ། །འཇམ་གང་ཞིག་ནི་དབུལ་བ་བྱས་ནས་ཀྱང་། །དང་པོ་བྱང་ཆུབ་ཏུ་ནི་སེམས་བསྐྱེད་དོ། །ཞེས་དང་། སྙིང་རྗེ་པད་དཀར་ལས། བྲམ་ཟེ་རྒྱ་མཚོའི་རྡུལ་དུ་གྱུར་པ་ན། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རིན་ཆེན་སྙིང་པོ་ལ་སེམས་བསྐྱེད་པར་གསུངས་ལ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་སྡེ་སྣོད་ལས། གཞོན་ནུ་བརྩོན་འགྲུས་སྤྱོད་ཅེས་བྱ་བས། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཕུང་པོ་ཆེན་པོ་ལ་སེམས་བསྐྱེད་པ་དང་། མ་སྐྱེས་དགྲའི་འགྱོད་པ་བསལ་བ་ལས། ཚོང་དཔོན་གྱི་བུ་དྲི་མ་མེད་པའི་དཔུང་པ་ཞེས་བྱ་བས་འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་དགེ་སློང་ཆོས་སྨྲ་བ་ཡེ་ཤེས་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པར་གྱུར་པ་ལ་སེམས་བསྐྱེད་པར་བཤད་པ་སོགས་ཐེག་ཆེན་ལས་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་ཡང་། ཉན་ཐོས་པ་ལྟར་ན། ལུང་སྨན་གྱི་གཞི་ལས་གསུངས་པ་ལྟར། སྔོན་རྒྱལ་པོ་འོད་ལྡན་ཞེས་བྱ་
3-156a
བར་གྱུར་པ་ན། དང་པོར་སེམས་བསྐྱེད་པར་འདོད་དོ། །འདིར་ཚོགས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས། སྔོན་འདས་དུས་སངས་རྒྱས་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ཞེས་སྟོན་པ་འདི་བཞིན་རྩོད་དུས་བྱུང་བ་ལ། སྟོན་པ་འདི་རྫ་མཁན་གྱི་ཁྱེའུ་སྣང་བྱེད་དུ་གྱུར་པ་ན། འབྲས་ཕོར་གང་དང་མཆིལ་ལྷྭམ་དང་། །རས་ཀྱི་ཁ་ཚར་དག་ཕུལ་ནས། །དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཁྱེད་སྐུ་ཅི་འདྲ་སོགས་ཀྱི་སྨོན་ལམ་བཏབ་བོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的翻译：
《不尽意菩萨所说经》中说：三世众生和一切声闻缘觉的福德的十倍成就佛一毛孔，一切毛孔福德的百倍成就一随形好，八十随形好福德的千倍成就除白毫和顶髻外的三十相中任一相，三十相福德的万倍成就白毫相，白毫相福德的十万倍成就顶髻相，顶髻相福德的千万亿倍成就法音螺贝。
《菩萨所行境界方便示现神变经》中说：三千大千世界所有众生获得人身，且都具有转轮圣王的福德，这些福德的百倍成就佛一毛孔，一切毛孔福德的百倍成就一随形好，八十随形好福德的百倍成就除白毫和顶髻外的三十相中任一相，三十相福德的百倍成就白毫相，白毫相福德的百倍成就顶髻相。因此，佛陀具有百福所成相好，故"于有天世间中为福德宝藏，见闻随念作业亦能利益一切众生"。
《宝鬘》和《菩萨地》略有不同，其他与《不尽意》相同。关于《海云》，《菩萨地》说"一切众生"是指南瞻部洲。
第二，释迦牟尼佛供养了多少佛后成佛？分为发心和积资两部分。第一，按照《贤劫经》说："我于往昔为下贱时，向如来释迦牟尼供养一掌香后，首先发起菩提心。"而《悲华经》中说："当为婆罗门海尘时，向如来宝髓发心。"《菩萨藏经》中说：名为"勤行童子"向如来大蕴发心。《除阿阇世王悔过经》中说：名为"无垢臂商子"向圣文殊比丘法师智慧王发心。大乘经中虽有各种说法，但按声闻乘《药事》所说，认为他在过去为光明王时首先发心。
在此关于资粮，过去时名为释迦牟尼佛的此导师出现于争斗时代，这位导师曾为陶师童子"作光"时，"供养一钵果实、一双鞋和布条缨子，并发愿'如来您身如何'"等。
;


 །ལུང་སྨན་གྱི་གཞི་ལས། རྫ་མཁན་ཡངས་པའི་འོད་དུ་གྱུར་པ་ན་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་བསེར་མའི་སྙུན་གྱིས་ཟིན་པ་ལ། ཆུ་འཇམ་པོས་ཁྲུས་གསོལ་ཏེ་མར་དང་ཏིལ་མར་གྱིས་བྱུགས་ནས། བུར་ཆུའི་བཏུང་བ་དྲང་བས་སྙུན་གྲོལ་ནས་དེ་དད་དེ། བདག་ཀྱང་རབ་ཏུ་སྦྱིན་པ་འདི་ཡིས་ཤཱཀྱའི་རིགས་སྐྱེས་པ། །ཡོན་ཏན་རིགས་དང་རུས་དག་མཉམ་པའི་སངས་རྒྱས་ཉིད་གྱུར་ཅིག །བདག་གིས་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་བར་གྱི་ཉམ་ཐག་འཆི་བ་ཡི། །ཕ་རོལ་ཞི་བ་རྒྱ་ཆེན་འཇིགས་པ་མེད་པས་སྒྲོལ་བར་ཤོག །ཅེས་སྨོན་ལམ་བཏབ་བོ། །དེ་ནས་བཟུང་སྟེ།སངས་རྒྱས་རྣམ༷་པར་གཟིགས༷་དང་མར༷་མེ༷་མཛད་དང་། རིན་ཆེན་གཙུག་ཏོར་ཅན་རྣམས་རིམ་པ་ལྟར་གྲངས༷་མེ༷ད་གསུམ༷་གྱི༷་ཐ༷་མར༷་བྱུང༷་ལ། དེ་རྣམས་ཀྱི་དང༷་པོ༷་ནི༷་ཤཱ༷ཀྱ༷་ཐུབ༷་པ༷་ཡི༷ན་ཏེ། དེ་ལས་བསྐལ་པ་གྲངས་མེད་དང་པོ་ལ་སངས་རྒྱས་བདུན་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་པའི་ཐ་མར་གཞུང་གི་གོ་རིམ་ལས་བཟློག་སྟེ། རིན་ཆེན་གཙུག་ཏོར་ཅན་བྱོན་པ་དང་གྲངས་མེད་དང་པོ་རྫོགས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་དེ་ནས་གྲངས་མེད་གཉིས་པར། བདུན་ཁྲི་
3-156b
དྲུག་སྟོང་ལ་བསྙེན་བཀུར་མཐར་མར་མེ་མཛད་དང་། དེ་ནས་གྲངས་མེད་གསུམ་པ་ལ་བདུན་ཁྲི་བདུན་སྟོང་ལ་བསྙེན་བཀུར་མཐར་རྣམ་གཟིགས་བྱུང་སྟེ་གྲངས་མེད་གསུམ་པ་རྫོགས་སོ། །དེ་ལྟར་སངས་རྒྱས་དེ་གསུམ་ནི་གྲངས་མེད་གསུམ་གྱི་མཐའ་མར་བྱུང་བར་འདོད་ལ། གྲངས་མེད་དང་པོ་བརྩམས་པ་ནི་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པ་ནས་ཡིན་ནོ། །ཐེག་ཆེན་པས་གྲངས་མེད་རེ་རེ་ལ་ཡང་སངས་རྒྱས་དཔག་མེད་ལ་བསྙེན་བཀུར་པར་འདོད་དོ། །སེམས་ཅན་ཀུན༷་ལ༷་ཕྱི་ནང་གི་དངོས་པོ་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ཀུན་སློང་མངོན་མཐོ་ལ་མི་རེ་བར་སྙིང༷་རྗེ༷་ཡིས༷་སྦྱིན༷་པར༷་བྱེ༷ད་པས༷་སྐབས་དེར་སྦྱིན༷་པའི༷་ཕར་ཕྱིན་རྫོགས༷་ལ། ཆགས་མེད་སྙིང་རྗེས་སྦྱིན་པ་སྟེ་སྐྱེས་རབས་སུ་བལྟའོ། །ལུང་གཞི་ལས་བྱང་སེམས་སྦྱིན་པ་ཆེན་པོའི་དུས་ན་སྦྱིན་པའི་ཕར་ཕྱིན་རྫོགས་པར་བཤད་དོ། །གང་གི་ཚེ་འདོད་པ་ལ་ཆགས༷་པ་དང་བཅས༷་བཞིན་དུ་ཡན༷་ལག༷་བཅ༷ད་ཀྱང༷་ནི༷། སེ༷མས་མི༷་འཁྲུག༷་པས་བཟོ༷ད་པ་དང་། ལུས་ངག་གི་ཉེས་སྤྱོད་སྡོམ་པས་ཚུལ༷་ཁྲིམས༷་ཀྱི༷་ཕར་ཕྱིན་རྫོགས་པའོ། །དེ་ཡང་བཟོད་པར་སྨྲ་བའི་རབས་བཞིན་ནོ། །སྟོན་པ་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུར་གྱུར་པ་ན། སངས་རྒྱས་སྐར་རྒྱལ་རིའི་ཕུག་ཅིག་ན་མེ་ཁམས་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་མཐོང་ནས། རྐང་པ་ཡ་གཅིག་གིས་འགྲེང་སྟེ་ཞག་བདུན་གྱི་བར་དུ། སྐྱེས་བུ་ཁྱུ་མཆོག་ཁྱོད་འདྲའི་དགེ་སྦྱོང་སོགས་ཚིགས་བཅད་གཅིག་གིས་བསྟོ༷ད་པ༷ས་བརྩོ༷ན་འགྲུ༷ས་ཀྱི༷་ཕར་ཕྱིན་རྫོགས་ཤིང་། བསྟོད་པ་དེས་བསྐལ་པ་དགུའི་ཚོགས་ཀྱང་འདུམ་མོ། །
3-157a
བྱང་ཆུབ་པའི་སྔ་རོལ་དེ༷་མ༷་ཐག༷་རྒྱུན་མཐའི་རྡོར་ཏིང་ལ༷། རྟེན་རབ་མཐའི་བསམ་གཏན་གྱིས་ནི། ཏིང༷་ངེ་འཛིན༷་དང་། བརྟེན་པ་ལྷག་མཐོང་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ནི་བློ༷འམ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕར་ཕྱིན་རྫོགས་པའོ། །
说所取福德
གཉིས་པ་དགེ་བ་ལ་གསུམ། བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་གསུམ། ཚངས་པའི་བསོད་ནམས་བཞི། ཆ་མཐུན་གསུམ་བཤད་པའོ། །
福德所作三事
དང་པོ་ལ་མདོར་བསྟན། རྒྱས་བཤད་གཉིས།
略说
དང་པོ། སྦྱིན་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། བསྒོམ་པ་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་གཞི་གསུམ༷་པོ༷་གསུངས་པ། དེ་དག་འབྲས་བུ་ཡིད་དུ་འོང་བས་བསོ༷ད་ན༷མས་དང་། ལས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཡིན་པས་བྱ༷་བ༷་དང༷་། གསུམ་པོ་དེ༷་དག་ལ་བརྟེན་ནས་ཀུན་སློང་གི་སེམས་པ་འཇུག་པའི་གཞི༷་ཡང་ཡིན་ཏེ། དཔེར༷་ན༷་ལུས་ངག་གི་བདུན་པོ། ལ༷ས་ཀྱང་ཡིན་ལ་ལམ༷་ཡང་ཡིན་པ་བཞིན༷་ནོ། །དེ་ཡང་སྦྱིན་པ་ལས་བྱུང་བའི་ལུས་ངག་གི་ལས་ནི་། བསོད་ནམས་དང་བྱ་བ་དང་གཞི་གསུམ་ཀ་དང་། ཀུན་སློང་བའི་སེམས་པ་ནི་བསོད་ནམས་དང་བྱ་བ་ཡིན་ལ་དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཆོས་ཚོར་སོགས་ནི་བསོད་ནམས་ཁོ་ནའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的翻译：
《药事》中说：当（佛陀）为陶师"广光"时，释迦牟尼被疟疾所染，他以温和的水沐浴（佛陀），用酥油和芝麻油涂抹，奉上糖水饮料，病愈后他生起信心，（发愿道）："愿我也因此广施，生于释迦族，成为与（您）功德、种姓、血统相等的佛陀。愿我能救度从梵世间直至可怜垂死者，（度他们）到达宽广寂静无畏的彼岸。"
从那时起，依次在三无数劫的最后出现了毗婆尸佛、燃灯佛和宝髻佛。其中第一位是释迦牟尼佛，在他之后第一无数劫中供养了七万五千佛，最后按照经文的相反顺序，宝髻佛出世时第一无数劫圆满。同样，此后第二无数劫中供养了七万六千佛，最后（出现）燃灯佛；此后第三无数劫中供养了七万七千佛，最后出现毗婆尸佛，第三无数劫圆满。如此认为这三位佛出现在三无数劫的最后，而从释迦牟尼开始第一无数劫。大乘者认为每一无数劫中供养了无量佛陀。
（佛陀）对一切众生以内外一切物品，发心不求增上果报而以悲心行布施，当时圆满布施波罗蜜。无贪悲心布施，详见《本生经》。《律藏根本》中说，菩萨大布施时圆满布施波罗蜜。当贪著欲望时即使肢体被截断，心不动乱故（成就）忍辱，以身口防护恶行故圆满持戒波罗蜜。详见《忍辱师本生》。
导师为婆罗门童子时，看见佛陀星王在一山洞中入火界定，单足而立，七日之间以"最上丈夫如您的沙门"等一偈赞颂，圆满精进波罗蜜，此赞颂也圆满了九劫资粮。
菩提前刹那金刚喻定中，以究竟禅定为所依，圆满禅定；以所依止的如金刚智慧胜观，圆满智慧波罗蜜。
说所取福德
第二，善分为三：三种福德事，四种梵福，解说三种顺分。
福德所作三事
第一分为略说和广说两部分。
略说
首先，宣说从布施、持戒和修行产生的三种福德事，这些因果报可爱而称为福德，是业的本质故称为所作，依靠这三者发起意乐故也是基础，如同身语七业既是业又是道一样。其中从布施产生的身语业是福德、所作和基础三者，引发的思是福德和所作，与之相应的受等法唯是福德。


 །ཚུལ་ཁྲིམས་ལས་བྱུང་བ་ལུས་ངག་གི་ལས་ཁོ་ན་ཡིན་པས་གསུམ་ཀའོ། །བསྒོམ་བྱུང་བྱམས་པ་བསོད་ནམས་དང་གཞི་གཉིས་ཀ་སྟེ། དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་པ་འདུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དང་ལྷན་འབྱུང་གི་སེམས་པ་དང་། བསམ་ཟག་གི་སྡོམ་པ་ནི། བསོད་ནམས་དང་བྱ་བ་གཉིས་སོ། །
3-157b
བྱམས་དང་ལྷན་འབྱུང་ཚོར་སོགས་བསོད་ནམས་ཁོ་ནའོ། །ཡང་ན་གསུམ་པོ་བསྒྲུབ་ཕྱིར་བསོད་ནམས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་རྩོམ་པས་ན། གསུམ་པོ་ལ། བསོད་ནམས་བྱ་བའི་གཞི་ཞེས་བྱའོ། །དེའང་གཞི་ནི་རྒྱུའི་དོན་ཏོ། །ཁ་ཅིག་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོ་དོན་དམ་པར་ན། སེམས་པ་དགེ་བ་ཡིན་ལ། སྦྱིན་སོགས་གསུམ་སེམས་པ་དགེ་བ་དེའི་གཞི་ཡིན་ནོ་ཟེར་རོ། །
广说
གཉིས་པ་ལ་སྦྱིན་སོགས་རྒྱས་བཤད་དངོས་དང་། ཞར་བྱུང་གང་གཙོ་དཔྱད་པ་གཉིས།
广说布施等
དང་པོ་ལ། སྦྱིན་པ། ཚུལ་ཁྲིམས། བསྒོམ་པ་བཤད་པ་གསུམ།
布施
དང་པོ་ལ་སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག་དོགས་སྤང་གསུམ། དང་པོ་ལ་ངོ་བོ། འབྲས་བུ། གང་གི་ཕྱིར་སྦྱིན་ཚུལ་གསུམ། དང་པོ་ལ། ངོ་བོ་དང་།དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ། སྦྱིན་པ་པོ་གང༷་གིས༷་དགེ་སེམས་ཀྱིས་བདོག་པ་གཞན་ལ་སྦྱིན༷་པར་བྱེ༷ད་པ་དེ༷་ནི་སྦྱིན༷་པ༷འོ། །གཉིས་པ། ཀུན་སློང་ཡུལ་བཟང་པོ་ལ་མཆོ༷ད་པར་འདོད་པ་དང༷་། རང་མཉམ་མམ་དམན་པ་ལ་ཕན༷་གདགས༷་པར་འདོ༷ད་པ༷་ཡིས༷་སྦྱིན་གྱི། ལན་ལ་རེ་བ་དང་འཇིགས་སོགས་ཀྱིས་མིན་པའོ། །ལས་དེ་ཡང་ལུས༷་དང༷་ངག༷་གི་ལ༷ས་ཀུན༷་ནས་སློང༷་བའི་སེམས་པ་མཚུངས་ལྡན་དང༷་བཅ༷ས་པའོ། །སྦྱིན་པ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་པ་ནི་སྦྱིན་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་དེ་སྐད་བརྗོད་པ་སྟེ། ལོ་མ་ལས་བྱུང་བའི་སྤྱིལ་པོ་ཞེས་པ་བཞིན་ནོ། །འོག་མ་དག་ལའང་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེས་ན་སྦྱིན་ལས་ཕུང་པོ་ལྔ་པའོ། །གཉིས་པ། སྦྱིན་པ་དེ༷་ཡི་འབྲས༷་བུ་ནི་ལོངས༷་སྤྱོ༷ད་ཆེན༷་པོ༷་ཅ༷ན་ཡིན་ནོ། །
3-158a
གསུམ་པ། བདག་ཅག་དོན་དུ་སྦྱིན་པ་འཕགས་པ་འདོད་ཆགས་མ་བྲལ་བའམ། སོ་སྐྱེས་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་ཆགས་བྲལ་གྱིས་མཆོད་རྟེན་ལ་སྦྱིན་པ་ལ་བདག་ལ་ཕན་གྱི་མཆོད་རྟེན་ལ་མི་ཕན་པས་སོ། །གཞན༷་གྱི་དོ༷ན་ཕྱིར༷་སྦྱིན་པ་འཕགས་པ་ཆགས་བྲལ་བས་སེམས་ཅན་གཞན་ལ་སྦྱིན་པའོ། །དེ་ཡང་ཁོང་འདོད་པ་ལས་འདས་ཤིང་སྦྱིན་པའི་རྣམ་སྨིན་འདོད་པས་བསྡུས་ལ་གཞན་ལ་ཕན་རང་ལ་མི་ཕན་པས་སོ་ཟེར། །གཉིས་ཀའི་དོན་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་ནི་འཕགས་པ་ཆགས་བཅས་སམ། སོ་སྐྱེས་ཆགས་བྲལ་གྱིས་སེམས་ཅན་གཞན་ལ་སྦྱིན་པའོ། །གཉི༷ས་ཀའི༷་དོན༷་དུ༷་མིན༷་པའི་ཕྱིར༷་སྦྱིན༷་པ་ནི། མཐོང་མྱོང་མ་གཏོགས་འཕགས་པ་འདོད་ཁམས་ཆགས་བྲལ་བས་མཆོད་རྟེན་ལ་ཕུལ་བ་སྟེ། དེ་བཀུར་སྟི་དང་བྱས་པ་གཟོ་བ་འབའ་ཞིག་གིས་དབུལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་སྦྱིན་པ་ཁྱད་པར་བ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལ། བསྟན་བཤད་གཉིས། སྦྱིན་པ་དེ༷་ཡིས༷་གཞན་ལས་ཁྱ༷ད་པར༷་དུ་འཕགས་པ་ནི་སྦྱིན༷་བདག༷་དང༷་དངོས༷་པོ་དང༷་ཞིང༷་གི༷་ཁྱ༷ད་པར༷་ལ༷ས་ཏེ་གསུམ་གྱིས་སོ། །གཉིས་པ་ལ། སྦྱིན་བདག་གི་ཁྱད་པར། དངོས་པོའི་ཁྱད་པར། ཞིང་གི་ཁྱད་པར་གསུམ། དང་པོ། སྦྱིན༷་བདག༷་ཁྱ༷ད་པར་འཕ༷གས་པ་ནི་དད་པ་དང༷་སོ༷གས་ཀྱིས༷་བཟུང་བ་ཚུལ་ཁྲིམས་སོགས་འཕགས་ནོར་བདུན་དང་འདོད་པ་ཆུང་བ་དང་ལྡན་པས་སོ། །ཚུལ་ནི་གུས༷་པ་དང་ལ༷་སོ༷གས་པས༷་བཟུང་བ་རང་གི་ལག་ནས་དང་། ཕ་རོལ་ལ་མཁོ་བའི་དུས་སུ་དང་། གཞན་ལ་མི་
3-158b
གནོད་པར་སྦྱིན་པ་སྦྱིན༷་པར༷་བྱེ༷ད་དོ། །མདོ་ལས་དམ་པའི་སྦྱིན་པ་ལྔ་སྟེ། དད་པ་དང་གུས་པ་དང་རང་ལ་གནས་དང་། དུས་སུ་དང་། གཞི་དེས་གཞན་ལ་མི་གནོད་པ་སྦྱིན་པ་དང་ལྔར་གསུངས་སོ། །གཞན་ལ་མི་གནོད་པ་ཡང་། བརྐུས་པ་དང་། ཤན་པ་ལ་ལུག་བྱིན་པ་ལྟ་བུ་སྦྱིན་བྱ་དང་། དུག་དང་མི་འཕྲོད་པའི་ཟས་ལྟ་བུ་ཞིང་ལ་གནོད་པ་མིན་པའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的翻译：
持戒所生唯是身语业，故三者皆是。修行所生的慈心是福德和基础两者，因为与其相应的思能造作。与慈心同时生起的思和思所生的律仪，是福德和所作两者。
与慈心同时生起的受等仅是福德。或者说，为了成就这三者而开始福德加行，故称这三者为"福德所作基"。其中"基"是因的意思。有些人说，福德所作事从胜义而言是善思，而布施等三者是这善思的基础。
广说
第二分为直接广说布施等和附带考察何者为主两部分。
广说布施等
第一分为解说布施、持戒和修行三部分。
布施
第一又分为总说、别说和解答疑问三部分。总说包括体性、果报和为何而施三部分。第一又分为体性和分类两部分。第一，施予者以善心将自己所有施与他人，此即布施。第二，发心是为了供养优良对境，或者为了利益平等或低下者而施予，不是希望回报或因恐惧等而施予。此业是身语业及发起此业的思与相应心所。所谓"从布施产生"是指布施的本性，故如此称呼，如同说"从树叶形成的小屋"一样。下面的部分也应如此理解。因此，布施包括五蕴。
第二，布施的果报是具有大财富。
第三，为自利而布施是未离欲的圣者或者以世间道离欲的凡夫对佛塔的供养，因为这利益自己而不利益佛塔。为他利而布施是已离欲的圣者对其他众生的布施，因为他已超越欲界而布施的异熟果属于欲界，利益他人不利益自己。为双方利益而布施是未离欲的圣者或已离欲的凡夫对其他众生的布施。非为双方利益而布施是已离欲界贪的圣者对佛塔的供养，除了见闻外，因为他仅仅出于敬重和报恩而供养。
第二，特别解说特殊布施，分为总说和详说两部分。布施胜过其他的是由施主、财物和福田的殊胜性三者所致。第二部分分为施主殊胜、财物殊胜和福田殊胜三部分。第一，施主殊胜是具有信心等所摄持的戒等七圣财及少欲。方式是以恭敬等摄持，亲手布施，在他人需要的时候布施，不伤害他人地布施。经中说五种殊胜布施：有信心、恭敬、亲自布施、适时布施和不以此伤害他人五种。不伤害他人是指不施予偷盗物，不像给屠夫羊那样（使他人遭杀）的施物，也不施予如毒药和不适宜的食物等伤害福田之物。


 །གཞན་ཡང་དྲང་སྲོང་རྒྱས་པའི་མདོ་ལས་མ་དག་པའི་སྦྱིན་པ་སོ་གཉིས་སྤངས་ཏེ་དག་པའི་སྦྱིན་པ་ཁྱད་པར་ཅན་སྒྲུབ་པར་གསུངས་པ། འདི་ལྟར་གཏོང་བ་པོ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ལྟ་ཞིང་མ་དད་པས་སྦྱིན་པ་དང་། ཕན་བཏགས་ལན་དུ་ཕན་འདོགས་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་དང་། དམན་པ་སྦྱིན་པ་དང་། འདོད་པའི་རྒྱུས་མེ་དང་མེ་ལྕེ་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། ཆུ་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། བདག་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་ཕྱིར་རྒྱལ་པོ་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། འཇིགས་པའི་ཕྱིར་ཆོམ་རྐུན་ལ་སོགས་པ་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། དུག་སྦྱིན་པ་དང་། མཚོན་ཆ་སྦྱིན་པ་དང་། སྲོག་ཆགས་བསད་དེ་ཤ་སྦྱིན་པ་དང་། བག་མེད་རྣམས་ལ་ཆང་སྦྱིན་པ་དང་། འདི་བདག་གིར་འགྱུར་ཏེ་བདག་གི་རིམ་འགྲོ་བ་དང་། མཆོད་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་སེམས་ཅན་བསྡུ་བ་དང་། འཐོབ་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་དང་། རང་ལ་བསྟོད་པའི་རྗོད་པ་དང་སྒྲ་དང་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་དང་། གར་གླུ་བཞད་གད་རྩེད་མོ་གཏམ་དང་དགའ་ཕྱིར་རོལ་མོ་མཁན་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། གཟའ་སྐར་གྱི་མཚན་མའི་ཕྱིར་སྐར་མཁན་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། གཞན་གྱི་ནོར་མཛའ་བོ་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། གཞན་གྱི་ཞིང་
3-159a
ངམ་འབྲུའི་ཕུང་པོ་ལ་རི་དྭགས་དང་བྱ་ཟ་བ་ལ་དགའ་མགུ་སྐྱེད་པ་དང་། བཟོའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་དང་། ལུས་མི་བདེས་འཇིགས་པས་སྨན་པ་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། སློང་བ་ལ་སྤྱོས་བརྒྱད་དེ་ཚིག་པ་ཟ་བར་བྱས་ནས་སྦྱིན་པ་དང་། སྦྱིན་འབྲས་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་ཞིང་སྦྱིན་པ་དང་། སྤྱིན་པ་བྱིན་ནས་འགྱོད་ཅིང་གདུང་བ་དང་། བྱིན་ནས་བདག་ལས་ཁྱེར་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཚེ་ཕྱི་མ་ལ་སླར་བདག་ལ་སྦྱིན་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་སེམས་བསྐྱེད་ནས་སྦྱིན་པ་དང་། སྦྱིན་འབྲས་བདག་གིས་སྤྱད་ཀྱི་གཞན་ལ་མ་གྱུར་ཅིག་སྙམ་དུ་སེམས་བསྐྱེད་ནས་སྦྱིན་པ་དང་། ལང་ཚོ་ལ་བབ་པས་སྦྱིན་པ་དང་། རྒ་ན་འཆི་བའི་མྱ་ངན་དུ་གྱུར་ན་སངས་རྒྱས་ལ་དགའ་དད་མེད་པར་རྩ་ལག་རྣམས་ཀྱིས་བྱེད་དུ་བཅུག་སྟེ་སྦྱིན་གནས་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། ཡུལ་གཞན་དུ་གྲགས་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་དང་། ཁ་ཟས་གཏོང་མི་ཕོད་པ་ལ་འཇིག་རྟེན་པ་མི་དགའ་བར་མཐོང་ནས་སྦྱིན་ཕོད་པའི་ཉེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱིས་བཟོད་དོ་སྙམ་སྟེ་སྦྱིན་པ་དང་།བུད་མེད་ཀྱི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་དང་། བུ་མེད་པས་བདག་གིས་ཐག་རིང་བ་ལ་བཏང་བར་བྱའོ་སྙམ་སྟེ་སྦྱིན་པ་དང་། ཚེ་འདི་ལ་བྱིན་པས་ཕ་རོལ་ཏུ་རྙེད་བསམས་ནས་སྦྱིན་པ་དང་། དབུལ་པོ་བོར་ནས་ཕྱུག་པོ་ལ་སྟེར་བ་སྟེ། སྦྱིན་པ་དེ་དག་ལ་རྣམ་སྨིན་མེད་པ་མིན་གྱི་ཚྭ་སྒོའི་ཞིང་ལ་ས་བོན་ངན་པ་བཏབ་པ་ལྟར། ཞིང་དང་ས་བོན་ཉེས་པས་འབྲས་བུ་ངན་ནོ་ཞེས་སོ། །འདི་ལ་བརྩི་ལུགས་འགའ་སྣང་། དེའི༷་ཕྱིར༷་གུས་པར་བྱིན་པས་རང་ལ་རྙེད་པ་བཀུར༷་སྟི༷་བཅས་
3-159b
པ་དང་། རང་ལག་གིས་བྱིན་པས་ལོངས་སྤྱོད་རྒྱ༷་ཆེན༷་པོ་དང་བཅས་ཏེ་འབྱུང་ཞིང་རང་དབང་འབྱོར་བ་དང༷་། དུས་སུ་བྱིན་པས་རང་ལ་དགོས་དུས༷་སུ་རྙེད་པ་དང༷་། མི་གནོད་པར་སྦྱིན་པས་རང་གི་ལོངས་སྤྱོད་ལ་དགྲ་སོགས་ཀྱིས་བར་ཆད་མེ༷ད་པར༷་རྙེད༷་པ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་དངོས་པོ་ནི། ཁ༷་དོག༷་དང་ལ༷་སོ༷གས་པས་དྲི་རོ་རེག་བྱ་ཕུན༷་སུམ་ཚོགས༷་པའི་དངོས༷་པོ་སྦྱིན་པ་དེ༷་ལ༷ས་སྐྱེ་བ་ཕྱི་མར་མདོག་གིས་གཟུགས༷་བཟང༷་བ་དང་། དྲིས་སྙན་པའི་གྲགས༷་པ་དང་ལྡན༷་པ་དང་། རོས་ཡིད་དགའ༷་བ་དང༷་། ལུས་ཤིན༷་ཏུ༷་གཞོན༷་ཤ༷་ཅན་དང༷་། རེག་བྱས་བུད་མེད་རིན་པོ་ཆེ་ལྟར། གྲང་བའི་ཚེ་དྲོ། དྲོ་བའི་ཚེ་གྲང་། ཐ་མལ་པའི་ཚེ་ཐ་མལ་པར་འདུག་པས་དུས༷་སུ༷་རེག༷་ན་བདེ༷་བ་བསྐྱེད་པའི་ལུས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的翻译：
此外，《广仙人经》中说应当舍弃三十二种不清净布施而修习特殊清净布施，如下：施者持邪见且无信心而施；为了回报他人恩惠而施；施予低劣物品；因欲望而向火和火焰布施；向水中布施；为了使自己被认识而向国王布施；因恐惧而向盗贼等布施；布施毒药；布施武器；杀生物而施肉；向放逸者施酒；想着"此人将成为我的，他将服侍我和供养我"而收摄众生；为获得而布施；为了获得对自己的赞美、声望和诗偈而布施；为了歌舞、笑闹、游戏、谈话和欢乐而向乐师布施；为占星之相而向占星师布施；将他人财物赠与友人；对他人的田地或谷堆上有野兽和鸟吃而生欢喜；为工艺而布施；因身体不适的恐惧而向医生布施；对乞者发怒八次后才布施；对布施果报怀疑而布施；布施后后悔和痛苦；布施后想"我所施的一切在来世都将回报给我"而布施；布施后想"愿布施果报唯我享用，不归他人"而布施；年轻时布施；老时因死亡忧愁，对佛无欢喜信心，让亲友强迫布施给福田；为在他地获得名声而布施；施不起食物，看到世人不喜后想"世人能容忍布施过失"而施舍；为女人而布施；因无子想"我应该施舍给远方之人"而布施；想"今生布施来世得"而布施；舍弃贫者而施予富人。这些布施并非无果报，而是如在盐地播劣种，因田和种子皆差，果报不佳。
关于这些有几种计法。因此，恭敬布施会得到具有尊敬的收获，亲手施舍会得到广大受用和自主福佑，适时布施会在需要时得到所需，无害布施能使自己财物不受敌人等障碍而得到。
第二，关于财物：施舍色等圆满的财物，即具足色、香、味、触的物品，来世将得到色身端严、香名声俱足、味可意悦和身极柔嫩，以及如同女宝一般的身体，冷时感温，热时感凉，常时则感适中，触时生乐的身体。


 །གསུམ་པ་ལ། དངོས་དང་། ཞར་བྱུང་གཉིས། དང་པོ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས། དང་པོ་ལ་སྐབས་ཀྱི་དོན་དངོས་དང་། འཕྲོས་དོན་ཞར་བྱུང་གཉིས། དང་པོ། ཞིང་ལ་འགྲོ་བ་བཟང་བས་ཞིང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ནི། གོའུ་ཏ་མའི་མདོ་ལས་གསུངས་པ་ལྟར། དུད་འགྲོའི༷་སྐྱེ་གནས་སུ་སོང་བའི་འགྲོ༷་བ་ལ་སྦྱིན་པ་བྱིན་ན་སླར་རྣམ་སྨིན་བརྒྱ་འགྱུར་དུ་རེ་བར་བྱའོ། །ཚུལ་འཆལ་མི་ལ་སྟོང་འགྱུར་དུ་རེ་བ་བྱ་བར་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་དང་། སྡུག༷་བསྔལ༷་གྱི་ཞིང་ཁྱད་པར་འཕགས་པ་ནི། རྫས་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་གཞིའི་ནང་ནས་ནད་པ་ནད་གཡོག །གྲང་བ་སོགས་ཀྱི་དུས་སུ་བྱིན་པར་ཕན་ཡོན་
3-160a
ཆེ་བར་གསུངས་པ་ལྟ་བུ་དང་། མི་ཕྱུགས་པོ་ལས་དབུལ་པོ། དབུལ་པོ་ལས་ཡི་དྭགས། དེ་ལས་འཇུར་གེགས་ཅན་ལ་ཐིགས་པ་བསྔོས་པ་ཕན་ཡོན་ཆེ་བ་ལྟ་བུའོ། །ཕན་འདོགས་པ་ནི་ཕ་མ་དང་གཞན་ཡང་རུང་སྟེ། དོམ་དང་རི་དྭགས་སོགས་སུ་སྐྱེས་པའི་རབས་བཞིན་རང་ལ་ཕན་འདོགས་པར་རོ། །ཡོན༷་ཏན༷་གྱི་ཞིང་ནི་གོ་ཏ་མའི་མདོ་ལས། ཚུལ་ལྡན་ལ་བྱིན་ན་རྣམ་སྨིན་འབུམ་འགྱུར་དུ་རེ་བར་བྱའོ། །རྒྱུན་ཞུགས་འབྲས་ཞུགས་ལ་བྱིན་ན་རྣམ་སྨིན་ཚད་མེད་དོ། །དེ་བས་ཀྱང་རྒྱུན་ཞུགས་འབྲས་གནས་ལ་ཚད་མེད་པར་གསུངས་པ་སོགས་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལྟ་བུའི་ཞིང་རྣམ༷ས་ཀྱིས༷་ཞིང༷་ཁྱ༷ད་པར་འཕ༷གས་པ་རིགས་པར་བྱའོ། །གཉིས་པ་ཟང་ཟིང་གི་སྦྱིན་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཆོག༷་ནི༷། ཁམས་གསུམ་ལས་གྲོལ༷་བས༷་གྲོལ༷་བ༷་ལ་སྦྱིན་པ་སྟེ། དེ་ལ་སྒོ་ཀུན་ནས་རྣམ་པར་དག་པས་སོ། །ཡང་ནའམ༷་ཞེས་པས་བྱང༷་ཆུབ༷་སེམ༷ས་དཔའ་ཡིས༷་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཕན་པའི་ཕྱིར་དུ་སྦྱིན་པ་ནི་མ་གྲོལ་བས་མ་གྲོལ་བ་ལ་བྱིན་ཡང་། རྫོགས་བྱང་དང་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་དུ་བྱིན་པས་མཆོག་ཡིན་པ་དང་། ཡང་མདོ་ལས། ཉེ་བ་ལ་སྦྱིན་པ་དང་། འཇིགས་པས་སྦྱིན་པ་དང་། བདག་ལ་བྱིན་པས་སྦྱིན་པ་དང་། བདག་ལ་བྱིན་པར་འགྱུར་བས་སྦྱིན་པ་དང་། སྔོན་བདག་གི་ཕ་དང་མེས་པོ་དག་གི་སྦྱིན་པ་བྱིན་པས་སྦྱིན་པ་དང་། མཐོ་རིས་ཀྱི་དོན་དུ་སྦྱིན་པ་དང་། གྲགས་པའི་
3-160b
དོན་དུ་སྦྱིན་པ་དང་། སེམས་ཀྱི་རྒྱན་གྱི་དོན་དང་། སེམས་ཀྱི་ཡོ་བྱད་ཀྱི་དོན་དང་། རྣལ་འབྱོར་གྱི་ཚོགས་ཀྱི་དོན་དང་། དོན་གྱི་མཆོག་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྦྱིན་པ་བྱིན་པའོ། །སྦྱིན་པ་བརྒྱད་གསུངས་པ་དེ་དག་གི་ནང་ན།བརྒྱད་པ་སེམས་ཀྱི་རྒྱན་ལ་སོགས་པའི་དོན་དུ་སྦྱིན་པ་ཡང་མཆོག་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལ་ཉེ་བ་ནི་ནམ་ཉེ་བར་ལྷག་པ་དག་ལ་སྦྱིན་པའོ་ཟེར། སེམས་ཀྱི་རྒྱན་ནི་རྫུ་འཕྲུལ། སེམས་ཀྱི་ཡོ་བྱད་ནི་འཕགས་ལམ་ཡན་ལག་བརྒྱད། རྣལ་འབྱོར་གྱི་ཚོགས་ནི་ཞི་ལྷག་དོན་མཆོག་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའམ་མྱང་འདས་སོ་ཞེས་རྒྱལ་པོའི་སྲས་གྲགས་པའི་བཤེས་གཉེན་འཆད། གང་སྤེལ་གྱིས་སེམས་ཀྱི་རྒྱན་སོགས་བཞི་རིམ་པས། དད་སོགས་ནོར་འདྲེན་པ་དང་། སེར་སྣའི་དྲི་མ་དང་འགལ་བ་དང་། སྙོམས་འཇུག་གི་བདེ་བ་བསྐྱེད་པ་དང་། མྱང་འདས་འདྲེན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་འཆད་ལ། ས་ལས་དོན་མཆོག་ནི་ཟང་ཟིང་མེད་པའི་སེམས་ཀྱིས་དོན་མཆོག་མྱང་འདས་འཐོབ་པར་བསྔོས་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་ཚོགས་ནི་དེའི་རྒྱུ་ཚོགས་སུ་འགྱུར་བ་དང་། སེམས་ཀྱི་རྒྱན་ནི་མཐོ་རིས་ཀྱི་ལུས་སམ་བདེ་འགྲོར་འགྲོ་བ་དང་། སེམས་ཀྱི་ཡོ་བྱད་ནི་ལོངས་སྤྱོད་ཆེན་པོར་ཡང་འགྱུར་བའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཡང་དེ་བཞི་ལ་མོས་སྤྱོད་དང་། མཐོང་ལམ་ལ་སོགས་ལམ་གསུམ་མམ། མོས་སྤྱོད། མ་དག །དག་པ། མཐར་ལམ་བཞིར་ཡང་གསུངས་ལ། སྔ་མ་བདུན་ནི་རིམ་པས་ལེ་ལོ་དང་།
3-161a
འདི་ཕྱིར་དབུལ་འཇིགས་དང་། ཕྱུག་པོ་འདོད་པ་དང་། འདས་ལ་ལྟ་བ་དང་། མ་འོངས་ལ་དགའ་བ་དང་། སྦྱིན་གནས་བརྙས་པ་དང་། མཐོ་རིས་དང་། གྲགས་པ་འདོད་པས་ཉམས་པའི་ཕྱིར་དམན་པར་བཤད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的翻译：
第三分为正文和附带内容两部分。第一部分分为总说和别说两部分。总说分为本章主题和延伸内容两部分。第一，福田以趣类善而殊胜，如《乔答摩经》中所说："如果向生于旁生趣的众生布施，可期望百倍的果报。向破戒者布施可期望千倍的果报。"又如，苦田殊胜，如说在资财所生福德事中，对病人和护理病人，以及在寒冷等时施予的功德最大。
如向富有者施不如向贫者，向贫者施不如向饿鬼，向饿鬼施不如向饿鬼中有食障者回向一滴水功德更大。有恩者如父母或任何人，如《熊本生》和《鹿本生》中所说，对自己有恩者施予。功德田如《乔答摩经》中说："向持戒者布施可期望十万倍的果报。向预流向者布施果报无量。比之更多的是向预流果住者布施无量"等。应知由如是福田而福田殊胜。
第二，一切资具布施中最殊胜的是已解脱（圣者）向已解脱者的布施，因为这在一切方面皆清净。或者说，菩萨为利益一切众生而作的布施，虽是未解脱者向未解脱者布施，但因为为了圆满菩提和一切众生利益而施，故为最胜。又如经中说："因亲近而施，因恐惧而施，因他人曾施予我而施，因他人将施予我而施，因我祖先曾经布施而施，为上生天而施，为名声而施，为心庄严故，为心资具故，为瑜伽资粮故，为获得最上义利故而施予。"
经中说八种布施中，第八种为心庄严等而布施也是最殊胜的。关于这些，"亲近"是指向亲近之人或优越者布施。"心庄严"是神通，"心资具"是八圣道支，"瑜伽资粮"是止观，"最上义"是阿罗汉或涅槃，这是王子称友论师的解释。
广释说心庄严等四种依次是：引导信等财，与悭吝垢相违，生起禅定乐，引向涅槃。《地论》中说：最上义是以无资物之心回向获得最上义涅槃，瑜伽资粮是成为其因资粮，心庄严是上生天身或往善趣，心资具是获得大受用。
又将此四配为胜解行、见道等三道，或者胜解行、不净、清净、究竟四道。前七种依次被认为低劣，因为被懈怠、惧怕现后贫困、希求富有、顾念过去、欢喜未来、轻视施处、希求天界和名声所损害。
;


 །གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ནི། འཕ༷གས་པ༷་མིན༷་ཡང༷་རང་གི༷་ཕ༷་མ༷་དང༷་། ནད༷་པ༷་དང༷་ནི༷་ཆོས༷་སྨྲ༷་བ་དང༷་། སྲིད་པ་ཐ་མ་པའམ། སྐྱེ༷་བ་ཐ་མའམ་མཐའི༷་བྱང༷་ཆུབ༷་སེམས་དཔའ༷་སྟེ་སྐྱེ་བ་དེ༷་ཉིད་ལ་སངས་རྒྱ་བ་དོན་གྲུབ་ལྟ་བུ་ལ། སྦྱིན་པའི་ཕན༷་ཡོན༷་ནི་བསོད་ནམས་གཞལ༷་དུ༷་མེ༷ད་པ༷་ཡི༷ན་ནོ། །གཉིས་པ་ཞར་བྱུང་ལ། ལས་ཆེ་ཆུང་གི་ཁྱད་པར། བྱས་ལ་བསགས་མ་བསགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ་ལས་ལམ་གྱི་མཇུག༷་ལ་རྒྱུན་དུ་བྱེད་པས་ཆེ་བ་དང༷་། ཞིང༷་གིས་ཆེ་བ་དང༷་། གཞི༷་ནི་ལུས་ཀྱི་ལས་ལ་སྲོག་གཅོད། ངག་ལས་ལ་རྫུན། ཡིད་ལས་ལ་ལོག་ལྟ་ཆེ་བ་ལྟ་བུ་དང༷་ནི༷། སྦྱོར༷་བས་ཆེ་བ་ལུས་ངག་གིས་དངོས་སུ་དང་དགའ་བཞིན་སོགས་དང༷་། རྫོགས་པའམ་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའི་སེམ༷ས་པ༷་དང་ཀུན་སློང་གི་བས༷མ་པ༷་ཆེ་བ༷་སྟེ། མཇུག་སོགས་དྲུག་པོ་དེ༷་དག༷་ཆུང༷་དང༷་ཆེ༷་བ༷་ལ༷ས་ལ༷ས་ཀྱང༷་ཆུང༷་དང༷་ཆེ༷་བ༷་ཉི༷ད་དུ་འགྱུར་ལ་དྲུག་ཀ་ཚང་ན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའོ། །གཉིས་པ། ཡང་མདོ་ལས། བྱས་ལ་བསགས་པའི་ལས་དང་། བྱས་ལ་བསགས་པ་མ་ཡིན་པ་གསུངས་པ་ལ་དེ་ནི་བློ་སྔོན་དུ་མ་བཏང་བ་དང་། བབ་འཆོལ་མིན་པར་འདི་ངེས་པར་བྱའོ་སྙམ་
3-161b
དུ་ཆེད་དུ་བས༷མ་བཞིན༷་བྱས་པ༷་དང༷་། ལས་ཀྱི་ཡན་ལག་རྫོགས༷་པར་བྱས་པ༷་དང༷་། བྱས་པ་ལ་ཕྱིས་མི༷་འགྱོ༷ད་པ་དང་། ལོག་ལྟ་དང་འཆག་པ་སོགས་ལས་དེ་ལ་གནོད་བྱེད་ཀྱི་གཉེན༷་པོ༷་མེ༷ད་པ༷་དང༷་། རྗེས་སུ་ཡི་རང་སོགས་སྦྱོར་མཇུག་འཁོ༷ར་དང་བཅས་པ་དང༷་། རྣ༷མ་པ༷ར་སྨིན༷་པ༷་མྱོང་བར་ངེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དྲུག་ལ༷ས་ནི། བསགས༷་པའི༷་ལ༷ས་ཤེས༷་བྱ༷་བ༷་ཡི༷ན་ལ། ལས་གཞན་ནི་བྱས་ལ་བསགས་པ་མིན་པའི་ལས་སུ་བལྟའོ། །དེ་བཞིན་བསགས་ལ་མ་བྱས་པ་དང་། གཉིས་ཀ་མིན་པའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་གོང་ལས་ལྡོག་པ་དྲུག་མ་ཚང་བ་སོགས་བྱས་ལ་མ་བསགས་པའོ། །བསགས་ལ་མ་བྱས་པའི་ལས་ནི། གང་ལུས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བ་དེ་སེམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ཤིང་ཚིག་ཏུའང་ལས་འདི་བྱའོ་ཞེས་སྨྲས་ནས་ལས་དེ་མ་བྱས་པའོ། །མ་བསགས་མ་བྱས་པ་ནི་ལས་གང་ཆེད་དུ་མ་བསམ་པར་བྱས་པའོ། །གཞན་ཡང་ལས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་མང་དུ་གསུངས་སོ། །གསུམ་པ་དོགས་སྤང་ཕལ་ཆེན་སྡེའི་བྱེ་བྲག་ཤར་ནུབ་ཀྱི་རི་བོའི་སྡེ་ལ་སོགས་པ་ན་རེ། ཆགས་བཅས་ཀྱིས་མཆོད་རྟེན་ལ་ཕུལ་བ་བདག་དོན་གྱི་སྦྱིན་པ་ཡིན་པར་མི་རིགས་ཏེ། མཆོད་རྟེན་ལ་ཕུལ་བ་ལ་བསོད་ནམས་འབྱུང་བར་ག་ལ་འགྱུར་ཏེ། ལེན་པ་དང་ལོངས་སྤྱོད་པ་མེད་པས་སོ། །ཟེར་ན་ནི་མི་རིགས་ཏེ། དེ་དག་ལ་ལེན་པ་དང་ཡོངས་སྤྱོད་ལས་བྱུང་པའི་བསོད་ནམས་མེད་ཀྱང་། སེམས་དད་སོགས་ཀྱི་མཐུས་མཆོ༷ད་རྟེན༷་ལ་
3-162a
མཆོད་པའི་དངོས་པོ་བཏང༷་བའི༷་རྒྱུ་ལས་བྱུང༷་བའི༷་བསོ༷ད་ནམས༷་འབྱུང༷་སྟེ། དཔེར་ན་གཞན་ལ་དངོས་སུ་ལེན༷་པ་དང་། ཕན་པ་མེ༷ད་ཀྱང་བྱམས་པ་བསྒོམ་པ་དང་། ཡང་དག་ལྟ་བ་ལ་སོ༷གས་བསྒོམ་པ་ལ་ཕན་ཡོན་འབྱུང་བ་བཞིན༷་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་སྦྱིན་བྱུང་བསོད་ནམས་ལ་གཉིས་ཏེ། ལོངས་སྤྱོད་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བཏང་བའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའོ། །མཆོད་རྟེན་ལ་ཕུལ་བ་སོགས་ནི་བཏང་བའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་གཅིག་པུ་ཡོད་དོ། །ཆགས་བཅས་ཀྱིས་ཆགས་བྲལ་འདོད་ཁམས་པ་ལ་བྱིན་ན་གཉིས་ཀའོ། །གལ་ཏེ་ཕན་འདོགས་པ་སོགས་ཞིང་བཟང་པོ་ལ་བྱིན་འབྲས་རྣམ་སྨིན་ཡིད་འོང་དུ་རིགས་ན། དུད་འགྲོ་སོགས་ཞིང་ངན་པ་ལ་བྱིན་པས་རྣམ་སྨིན་ཡིད་དུ་འོང་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། རྒྱུ༷་དགེ་བ་ལ༷ས་འབྲས༷་བུ༷་རྣམ་སྨིན་ཡིད་འོང་འབྱུང་བ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་མི༷་འཁྲུལ༷་བའི་ཕྱིར༷། ངན༷་པའི༷་ཞིང༷་ལ༷་བཏང་བ་ལའང་འབྲས༷་བུ༷་ཡི༷ད་འོང༷་འབྱིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་ཞིང་ངན་པས་ཞིང་མཆོག་ལ་ལྟོས་ན། རྣམ་སྨིན་ཆུང་ཞིང་སྨིན་འབྲས་བུལ་བ་ནི། ཞིང་ངན་པ་ལ་བཏབ་པའི་འབྲས་བུ་བཞིན་ནོ། །ཟེར་ཀྱང་དམིགས་བསལ་དགོས་སོ།

 །གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ནི། འཕ༷གས་པ༷་མིན༷་ཡང༷་རང་གི༷་ཕ༷་མ༷་དང༷་། ནད༷་པ༷་དང༷་ནི༷་ཆོས༷་སྨྲ༷་བ་དང༷་། སྲིད་པ་ཐ་མ་པའམ། སྐྱེ༷་བ་ཐ་མའམ་མཐའི༷་བྱང༷་ཆུབ༷་སེམས་དཔའ༷་སྟེ་སྐྱེ་བ་དེ༷་ཉིད་ལ་སངས་རྒྱ་བ་དོན་གྲུབ་ལྟ་བུ་ལ། སྦྱིན་པའི་ཕན༷་ཡོན༷་ནི་བསོད་ནམས་གཞལ༷་དུ༷་མེ༷ད་པ༷་ཡི༷ན་ནོ། །གཉིས་པ་ཞར་བྱུང་ལ། ལས་ཆེ་ཆུང་གི་ཁྱད་པར། བྱས་ལ་བསགས་མ་བསགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ་ལས་ལམ་གྱི་མཇུག༷་ལ་རྒྱུན་དུ་བྱེད་པས་ཆེ་བ་དང༷་། ཞིང༷་གིས་ཆེ་བ་དང༷་། གཞི༷་ནི་ལུས་ཀྱི་ལས་ལ་སྲོག་གཅོད། ངག་ལས་ལ་རྫུན། ཡིད་ལས་ལ་ལོག་ལྟ་ཆེ་བ་ལྟ་བུ་དང༷་ནི༷། སྦྱོར༷་བས་ཆེ་བ་ལུས་ངག་གིས་དངོས་སུ་དང་དགའ་བཞིན་སོགས་དང༷་། རྫོགས་པའམ་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའི་སེམ༷ས་པ༷་དང་ཀུན་སློང་གི་བས༷མ་པ༷་ཆེ་བ༷་སྟེ། མཇུག་སོགས་དྲུག་པོ་དེ༷་དག༷་ཆུང༷་དང༷་ཆེ༷་བ༷་ལ༷ས་ལ༷ས་ཀྱང༷་ཆུང༷་དང༷་ཆེ༷་བ༷་ཉི༷ད་དུ་འགྱུར་ལ་དྲུག་ཀ་ཚང་ན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའོ། །གཉིས་པ། ཡང་མདོ་ལས། བྱས་ལ་བསགས་པའི་ལས་དང་། བྱས་ལ་བསགས་པ་མ་ཡིན་པ་གསུངས་པ་ལ་དེ་ནི་བློ་སྔོན་དུ་མ་བཏང་བ་དང་། བབ་འཆོལ་མིན་པར་འདི་ངེས་པར་བྱའོ་སྙམ་
3-161b
དུ་ཆེད་དུ་བས༷མ་བཞིན༷་བྱས་པ༷་དང༷་། ལས་ཀྱི་ཡན་ལག་རྫོགས༷་པར་བྱས་པ༷་དང༷་། བྱས་པ་ལ་ཕྱིས་མི༷་འགྱོ༷ད་པ་དང་། ལོག་ལྟ་དང་འཆག་པ་སོགས་ལས་དེ་ལ་གནོད་བྱེད་ཀྱི་གཉེན༷་པོ༷་མེ༷ད་པ༷་དང༷་། རྗེས་སུ་ཡི་རང་སོགས་སྦྱོར་མཇུག་འཁོ༷ར་དང་བཅས་པ་དང༷་། རྣ༷མ་པ༷ར་སྨིན༷་པ༷་མྱོང་བར་ངེས་པ་ཞེས་བྱ་བ་དྲུག་ལ༷ས་ནི། བསགས༷་པའི༷་ལ༷ས་ཤེས༷་བྱ༷་བ༷་ཡི༷ན་ལ། ལས་གཞན་ནི་བྱས་ལ་བསགས་པ་མིན་པའི་ལས་སུ་བལྟའོ། །དེ་བཞིན་བསགས་ལ་མ་བྱས་པ་དང་། གཉིས་ཀ་མིན་པའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་གོང་ལས་ལྡོག་པ་དྲུག་མ་ཚང་བ་སོགས་བྱས་ལ་མ་བསགས་པའོ། །བསགས་ལ་མ་བྱས་པའི་ལས་ནི། གང་ལུས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བ་དེ་སེམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ཤིང་ཚིག་ཏུའང་ལས་འདི་བྱའོ་ཞེས་སྨྲས་ནས་ལས་དེ་མ་བྱས་པའོ། །མ་བསགས་མ་བྱས་པ་ནི་ལས་གང་ཆེད་དུ་མ་བསམ་པར་བྱས་པའོ། །གཞན་ཡང་ལས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་མང་དུ་གསུངས་སོ། །གསུམ་པ་དོགས་སྤང་ཕལ་ཆེན་སྡེའི་བྱེ་བྲག་ཤར་ནུབ་ཀྱི་རི་བོའི་སྡེ་ལ་སོགས་པ་ན་རེ། ཆགས་བཅས་ཀྱིས་མཆོད་རྟེན་ལ་ཕུལ་བ་བདག་དོན་གྱི་སྦྱིན་པ་ཡིན་པར་མི་རིགས་ཏེ། མཆོད་རྟེན་ལ་ཕུལ་བ་ལ་བསོད་ནམས་འབྱུང་བར་ག་ལ་འགྱུར་ཏེ། ལེན་པ་དང་ལོངས་སྤྱོད་པ་མེད་པས་སོ། །ཟེར་ན་ནི་མི་རིགས་ཏེ། དེ་དག་ལ་ལེན་པ་དང་ཡོངས་སྤྱོད་ལས་བྱུང་པའི་བསོད་ནམས་མེད་ཀྱང་། སེམས་དད་སོགས་ཀྱི་མཐུས་མཆོ༷ད་རྟེན༷་ལ་
3-162a
མཆོད་པའི་དངོས་པོ་བཏང༷་བའི༷་རྒྱུ་ལས་བྱུང༷་བའི༷་བསོ༷ད་ནམས༷་འབྱུང༷་སྟེ། དཔེར་ན་གཞན་ལ་དངོས་སུ་ལེན༷་པ་དང་། ཕན་པ་མེ༷ད་ཀྱང་བྱམས་པ་བསྒོམ་པ་དང་། ཡང་དག་ལྟ་བ་ལ་སོ༷གས་བསྒོམ་པ་ལ་ཕན་ཡོན་འབྱུང་བ་བཞིན༷་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་སྦྱིན་བྱུང་བསོད་ནམས་ལ་གཉིས་ཏེ། ལོངས་སྤྱོད་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། བཏང་བའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའོ། །མཆོད་རྟེན་ལ་ཕུལ་བ་སོགས་ནི་བཏང་བའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་གཅིག་པུ་ཡོད་དོ། །ཆགས་བཅས་ཀྱིས་ཆགས་བྲལ་འདོད་ཁམས་པ་ལ་བྱིན་ན་གཉིས་ཀའོ། །གལ་ཏེ་ཕན་འདོགས་པ་སོགས་ཞིང་བཟང་པོ་ལ་བྱིན་འབྲས་རྣམ་སྨིན་ཡིད་འོང་དུ་རིགས་ན། དུད་འགྲོ་སོགས་ཞིང་ངན་པ་ལ་བྱིན་པས་རྣམ་སྨིན་ཡིད་དུ་འོང་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། རྒྱུ༷་དགེ་བ་ལ༷ས་འབྲས༷་བུ༷་རྣམ་སྨིན་ཡིད་འོང་འབྱུང་བ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་མི༷་འཁྲུལ༷་བའི་ཕྱིར༷། ངན༷་པའི༷་ཞིང༷་ལ༷་བཏང་བ་ལའང་འབྲས༷་བུ༷་ཡི༷ད་འོང༷་འབྱིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་ཞིང་ངན་པས་ཞིང་མཆོག་ལ་ལྟོས་ན། རྣམ་སྨིན་ཆུང་ཞིང་སྨིན་འབྲས་བུལ་བ་ནི། ཞིང་ངན་པ་ལ་བཏབ་པའི་འབྲས་བུ་བཞིན་ནོ། །ཟེར་ཀྱང་དམིགས་བསལ་དགོས་སོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
第二，具体而言：
即使非圣者，对自己的父母、病人以及说法者，以及最后有者，或是最后生者或最终菩萨（如同在其生中成佛的悉达多），布施的功德是无量无边的。
第二附带部分：
有关业的大小差别、已造作是否积累的差别两点。
第一，业道中，由于经常做而变大，由田而变大，基础上，身业中杀生，语业中妄语，意业中邪见较大；由加行而变大，身语实际表现和欢喜等；由完成或圆满的思以及动机的意乐较大。这六者（结束等）小与大，使业也变成小与大，若六者全部具足，则成极大之业。
第二，经中提到已造作已积累的业，和已造作未积累的业。此指非无预先思考，非随意而是有意识地思考后造作，业的支分圆满完成，造作后不后悔，无邪见忏悔等对此业的对治，具有随喜等加行结束伴随，必定感受成熟报，这六者构成已积累的业。其他业则应视为已造作未积累的业。同样，已积累未造作和两者皆非也应了知。其中，与前述相反，六者不具足等为已造作未积累的业。已积累未造作的业是：本应由身体圆满完成但只在心中圆满并用言语说"我要做这事"，而未实际做成。未积累未造作的业是未经特意思考而做的行为。其他业的差别还有很多种说法。
第三，解疑：
大众部分支东西山住部等说："带贪执供养佛塔是为自己利益的布施，这不合理，因为供养佛塔怎会生福德呢？没有接受者和享用者故。"这说法不合理。虽然塔无接受和享用所生的福德，但由信心等力量，从供养佛塔的物品布施因中生福德，如同对他人虽无实际接受和利益，但修习慈心和正见等也会生功德一样。因此布施所生福德有二：从享用中生起和从布施因中生起。供养佛塔等只有从布施因中生起的福德。带贪执者若施予无贪欲界者，则二者皆有。
若问：对行善等好田施与，果报成熟应是可意的，那么对畜生等恶田施与，果报是否就不可意？由于善因必定生可意成熟果报，绝不错乱，故即便对恶田施舍也会产生可意果报。然而，相比殊胜田，恶田果报较小且成熟缓慢，如同在恶地播种的果实一样。虽如此说，也需要有特例。


 །
持戒
གཉིས་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ། སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་པར་དག་པ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། འཆལ༷་བའི༷་ཚུལ༷་ཁྲིམ༷ས་ནི། མི༷་དགེའི་རིག་བྱེད་དང་རིག་བྱེད་མིན་པའི་གཟུགས༷་ཡིན་ལ། འཆལ་ཚུལ་དེ༷་སྤོ༷ང་བར་བྱེད་པའི་ཚུལ༷་ཁྲིམས༷་ནི་རིག་བྱེད་དང་རིག་མིན་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་སོ༷། །རང་བཞིན་གྱི་
3-162b
སྡིག་པ་མིན་ཡང་དུས་མིན་གྱི་ཟས་སྤོང་བ་སོགས་སངས༷་རྒྱས༷་ཀྱི༷ས་ནི༷་བཅ༷ད་པའམ་བཀག་པ༷་རིག་རིག་མིན་ཡང༷་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་ནོ་ཞེས་སོ། །གཉིས་པ། ཚུལ་ཁྲིམས་དེ་ཡང་རྣམ༷་པར་དག༷་པ་ནི། ཡོན༷་ཏན༷་བཞི༷་དང་ལྡན༷་པ་ཡིན་ནོ༷། །དེ་གང་ཞེ་ན། འཆལ༷་ཁྲིམས༷་ཀྱི་སྐྱོན་མ་བྱུང་བ་དང་། དེའི༷་རྒྱུ༷་ཉོན་མོངས་དང་ཉེ་ཉོན་གྱིས་འཕེན༷་ཏེ་སྐྱོན་མ༷་བྱུང༷་བ་དང་། འཆལ་ཁྲིམས་དེའི༷་གཉེན༷་པོར༷་བྱེད་པའི་དྲན་ཉེ་ལ་བརྟེན་པ་དང༷་། ཐར་པར་བསྔོས་པས་ཞི༷་བ་ལ༷་བརྟེན༷་པ་སྟེ། བསྡུ་ན། མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་བྲལ་དང་། མཐུན་ཕྱོགས་རྣམ་བྱང་གི་རྒྱུ་འབྲས་གཉིས་ལྡན་ནོ། །གཞན་དག་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་དག་རྒྱུ་ལྔ་དང་ལྡན་ཏེ། སྲོག་གཅོད་སོགས་ལས་དངོས་ཀྱིས་དག་པས་དང་། དེའི་སྦྱོར་བ་ཉེར་བསྡོག་གིས་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། འདོད་པའི་རྣམ་རྟོག་སོགས་རྣམ་རྟོག་རྣམས་ཀྱིས་འཕེན་མ་བྱུང་བ་དང་། ལུས་དྲན་པ་ཉེར་བཞག་གིས་བརྟེན་པར་བྱས་པའམ་དྲན་པས་ཟིན་པས་དྲན་པས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བ་དང་།མྱ་ངན་འདས་པར་བསྔོས་པ་ཡིན་ནོ་ཟེར། གཞན་དག་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་དབྱེ་བ་བཞི་སྟེ། འཚོ་བ་མེད་པ་དང་། ཆད་པ་དང་། ངན་འགྲོས་འཇིགས་ནས་སྲུང་བ་འཇིགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས། སྲིད་པ་དང་། ལོངས་སྤྱོད་དང་བཀུར་སྟི་ལ་ཆགས་ནས་སྲུང་བ་ལེགས་སུ་སྨོན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་ཞུགས་པ་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ཐར་པའི་དོན་དུ་སྲུང་བ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་གི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས། 
3-163a
དྲི་མ་མེད་ཕྱིར་ཟག་མེད་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། །ཞེས་འཆད་དོ། །
说观修
གསུམ་པ་བསྒོམ་པ་སེམས་དམིགས་པ་ལ་མཉམ༷་པར༷་བཞག༷་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པའི༷་དགེ༷་བ༷་ཏིང་འཛིན་མཚུངས་ལྡན་དང་བཅས་པ་ནི༷་བསྒོམ༷་པ༷་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོའོ༷། །དེ་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པ་ཞེས་བྱ་ན་ཏིལ་མར་དང་མེ་ཏོག་གི་དྲི་ལྟར་སེམ༷ས་ལ༷་དགེ་བའི་བག་ཆགས་བགོ༷་ཞིང་གོམས་པ་དང་དབང་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །ཞེས་སོ། །
3-163b
ཚངས་པའི་བསོད་ནམས་ནི་ཚངས་པ་མདུན་འདོན་གྱི་ཚེ་ཚད་དང་མཉམ་པ་བསྐལ༷་པར༷་ཏེ་བར་བསྐལ་བཞི་བཅུར་མཐོ༷་རིས༷་ཀྱི་དགའ༷་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ལ་གན༷ས་པའི་ཕྱིར༷་མཆོད་རྟེན་བརྩིགས་སོགས་བཞི་ཡི་ཚངས་པའི་བསོད་ནམས་སྐྱེད་པ་ཡི༷ན་ཅེས་གསུངས་སོ། །བྱེ་སྨྲས་ཚངས་པའི་བསོད་ནམས་ནི་མཚན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཅན་གྱི་ལས་ཏེ། ངེས་གནས་སེམས་དཔའ་མ་གཏོགས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཅན་ནོ་ཟེར། གང་ལྟར་ཡང་ཚངས་པའམ་ཚངས་པར་སྐྱེ་བའི་བསོད་ནམས་དང་འདྲ་བས་བཏགས་སོ། །དེ་ཡང་འདོད་པའི་མཐོ་རིས་སུ་ཚེ་མཐུད་ཅིང་བར་བསྐལ་བཞི་བཅུར་བདེ་བ་མྱོང་བ་ཡིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་བསོད་ནམས་ཆེན་པོ་ལ་ཚངས་པའི་བསོད་ནམས་ཞེས་བཏགས་ཟེར། འདི་ཐོགས་མེད་སྐུ་མཆེད་ཀྱི་ལུགས་ཡིན་གྱི། བྱེ་སྨྲའི་མིན་ཏེ་ཚངས་པའི་དགེ་མཉམ་མཐོ་རིས་ཚེ་མི་སྲིད་དཔྱད། བསམ་འཕེལ་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ། དེའི་ཞར་ལ་ཕན་ཡོན་ཚད་མེད་པའི་ཆོས༷་སྦྱིན་ནི༷་བསམ་པ་ཀུན་སློང་རྙེད་བཀུར་སོགས་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་མི༷ན་པས༷་བསྟན་བྱ་མདོ༷་སྡེ་ལ་སོ༷གས་པའི་གསུང་རབ་དོན་མ་ནོར་བར་ཡང༷་དག༷་པར་ཇི༷་ལྟ་བ་བཞིན༷་དུ་སྟོན༷་པའོ།

持戒
第二，关于持戒，分为总说和别说清净戒两部分。
第一，破戒是指不善的表色和无表色。断除破戒的持戒有表色和无表色两种。虽然不是本性罪，但如避免非时食等佛所制止或禁止的表色和无表色也是持戒。
第二，清净持戒是指具有四种功德。哪四种呢？未生破戒的过失，未被烦恼和随烦恼所引发而生过失，依靠正念作为破戒的对治，由回向解脱而依靠寂静。总之，即远离违品的因果二者，具足顺品清净的因果二者。
其他人说清净持戒有五种因：以实际远离杀生等而清净，以远离其加行而清净，未被欲念等分别念所引发，以身念住所摄持或被正念所把握，以及回向涅槃。
另有人将持戒分为四类：无生计持戒，害怕堕恶道而守护的恐惧持戒，贪著轮回、享乐和恭敬而守护的希愿持戒，已入佛教具正见者为解脱而守护的随顺菩提分持戒，无漏持戒是清净持戒。
说观修
第三，观修是心于所缘平等安住所生的无烦恼善性禅定及其相应法，这是观修所生福业事。为何称为观修？因为它如同芝麻油或花香一样，在心中熏习善业习气，使之习惯并掌控。
关于梵福，经中说："梵辅寿量等同一劫（即四十中劫）住于天界享乐，因此说建塔等四种能生梵福。"
说一切有部认为梵福是异熟果报业，除了住于决定的菩萨外，是一切众生受用果报。无论如何，因与梵天或生梵天的福德相似而得名。这也是在欲界天续命并在四十中劫中享受快乐。
有些人说大福德被称为梵福。这是无著兄弟的观点，非说一切有部所持，因为梵天的善业等同天界寿命是不可能的，应当考察。智慧增长说。
第二，附带说明无量功德的法布施，是以无烦恼的发心动机，如实正确无误地宣说经典等圣教内容。


 །
说三同分
གསུམ་པ་ཆ་མཐུན་གསུམ་ནི། འཁོར་བར་རྣམ་སྨིན་ཡིད་འོང་འཕེན་པའི་ལས་བསོ༷ད་ནམ༷ས་ཆ་མཐུན་དང་། ཚོགས་ལམ་དུ་མྱ༷་ངན༷་ལས་འདས༷་པར༷་བསྔོས་པའི་དགེ་བ་ནི་མྱང་འདས་སམ་ཐར་པའི་ཆ་དང༷་མཐུན་པ་སྟེ། གང་སྐྱེས་ན་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་
3-164a
ཆོས་སུ་འགྱུར་བའོ། །དགེ་བ་དེ་ཡོད་རྟགས་འཁོར་འདས་ཀྱི་སྐྱོན་ཡོན་བརྗོད་པ་ན་དད་ཤུགས་ཀྱིས་བ་སྤུ་ལྡང་བ་སོགས་སོ། །ངེས༷་འབྱེ༷ད་ཆ༷་མཐུན༷་གྱི་དགེ༷་བ་ནི་དྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་བཞི་སྟེ༷། ངེས་པར་འབྱེད་པའི་འཕགས་ལམ་དང་མཐུན་པས་སོ། །དེས་ན་དེ་ལྟ་བུའི་དགེ་བ་རྣམ༷་གསུམ༷་ཡང་ཡོད་དོ་ཞེས་སོ། །
附带说一般业
གསུམ་པ་ཞར་བྱུང་ལས་ཕལ་པ་བཤད་པ་ལ། དངོས་དང་། ཞར་བྱུང་དུ་དགེ་སྡིག་གི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་གཞན་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ། སློབ་པའི་རིགས་པའམ་ཐབས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་བཅུག་པའི་ལས་ནི། འདི་ལྟར་ལུས་ངག་ཡིད་ཀྱི་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་ཀུན་སློང་མཚུངས་ལྡན་དང་བཅས་པ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་ཡི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ན་ཀ་སོགས་ཡི༷ག་འབྲུའི༷་གཟུགས༷་འབྲི་བ་དང་། ལྷ་སོགས་ཀྱི་འབུར་གྱི་རྒྱ་བརྐོ༷་བ་ནི་ལུས་ཀྱི་ལས་དང༷་། དངོས་པོ་གཅིག་སོགས་བགྲང༷་བ་དང་བཅས༷་པའི༷་སྙན༷་ངག༷་ནི་ངག་གི་ལས་དང་། བཅུ་བརྒྱ་སོགས་གྲངས༷་བསྡོམས་ཏེ༷་འཛིན་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཏེ་གོ༷་རིམ༷་བཞི༷ན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ཡང་རིགས་པས་ཞེས་བྱ་བ་དེའི་འགྲུབ་བྱེད་ཀྱི་ཆོ་ག་ཡིན་ལ། དེས་ཟིན་པའམ་དེས་བསྡམས་པའམ་དེས་བྱེད་དུ་བཅུག་པའི་ལས་ནི། ཡིག་འབྲི་སོགས་ལ་རང་རང་གི་ཐབས་རིགས་པས་བཅུག་པ་ཕལ་བ་དང་མི་མཉམ་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ལ་དགོངས་པ་འདྲ་སྙམ། བགྲང་བ་དང་སྙན་དངགས་གཉིས་ཀ་སོ་སོ་ངག་ལས་ཡིན་གྱི་གཅིག་མིན་པ་འདྲ་དཔྱད་དོ། །གཉིས་པ་ལས་ཀྱི་ཞར་ལ་དགེ་སོགས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ནི། ཉོན་མོངས་པས་བཀབ༷་
3-164b
པས་སྒྲིབ༷་པ་དང་། ཉོན་མོངས་དང་བཅས་པས་གནག་ཅིང་འཕགས་པས་བོར་བས་ངན༷་པ། ཉོན་མོངས་དང་ལྷན་ཅིག་འདུག་པས་ཁ༷་ན༷་མ༷་ཐོ༷་བ་དང་བཅས༷་པ་ཞེས་པ་ནི་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་གྱི་ཆོས༷་ཟག་བཅས་ཀྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །དྲི༷་མེ༷ད་དེ་ཟག་མེད་དགེ༷་བ་ནི་དག་པ་རབ་ཀྱི་མཐར་ཕྱིན་པས་གྱ༷་ནོམ༷་པ་ཞེས་བྱ་ལ། འདུས༷་བྱས༷་ཀྱི་ཆོས་དགེ༷་བ་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་ནི་རྒྱུད་ལ་གུས་པའི་སྒོ་ནས་བརྟེན༷་པར་བྱ༷་བ་ཡིན་ནོ། །གཞན་འདུས་མ་བྱས་དང་མི་དགེ་དང་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་རྒྱུད་ལ་བརྟེན་བྱ་མིན་ནོ། །མི་དགེ་བ་དང་། སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དང་། འདུས་བྱས་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དང་། དགེ་བ་ཟག་བཅས་དང་། འདུས་བྱས་ཟག་མེད་དང་། འདུས་མ་བྱས་མ་བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ནམ་མཁའ་བརྟགས་མིན་དང་། ཐར་པ་སོ་སོར་བརྟགས་འགོག་རྣམས་ནི་སྔ་མ་སྔ་མ་ལས་ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་བླ་མ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། རིམ་པ་ལྟར་རྣམ་སྨིན་ཡིད་མི་འོང་མེད་པ་དང་། ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པ་དང་། རྣམ་སྨིན་ཡིད་འོང་ཅན་དང་། ཟག་བཅས་མིན་པ་དང་། རྟག་པའི་ཕྱིར་དང་། རྟག་ཅིང་དགེ་བས་སོ། །དེས་ན་ཆོས་གཞན་ཐམས་ཅད་ནི་བླ་མར་བཅས་པ་ཡིན་ལ། ཐར༷་པ༷་མྱང་འདས་བརྟགས་འགོག་ནི་དེ་ལས་ཕུལ་དུ་ཕྱིན་པ་དང་། ཁྱད་འཕགས་གཞན་མེད་པས་བླ༷་ན༷་མེ༷ད་པ༷་ཡི༷ན་ཏེ། མདོ་ལས། དགེ་སློང་དག་འདུས་བྱས་སམ་འདུས་མ་བྱས་གང་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་གི་ནང་ན་མཆོག་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡིན་པར་བརྗོད་དོ། །ཞེས་གསུངས་སོ།

说三同分
第三，三种同分是：引生轮回中悦意成熟果报的业是福德同分，资粮道中回向涅槃的善业是涅槃或解脱同分，即生起后必定成为涅槃法。此善业存在的标志是：当听闻轮回和涅槃的过失功德时，因强烈信心而起鸡皮疙瘩等现象。决择分同分善业是暖等四种，因与决定抉择的圣道相顺。因此，这三种善业也是存在的。
附带说一般业
第三，附带说明一般业分为正说和附带显示善恶名称异名两部分。
第一，通过学习的方法引导的业，如身语意三业及其相应动机，其本质是五蕴。具体说，书写如"ka"等文字以及雕刻神像等浮雕是身业，数算一事等及伴随的诗歌是语业，计算十、百等数目则是意业，应按此次序了解。
所谓"方法"是指成就它的仪轨，由方法把握或约束或引导的业是指：通过各自方法引导的写字等行为，有别于一般的、不平凡的业，似乎意指这一点。数算和诗歌是两种不同的语业而非一种，应当考察。
第二，关于业的附带善等异名：被烦恼所覆故称为障，有烦恼故称黑暗，被圣者舍弃故称恶，与烦恼同住故称有过失，这些是有烦恼法、有漏法的异名。
无垢即无漏善法，因为达到最高清净故称为妙。有为法中善法，无论有漏无漏，都应以敬重心依止。其他无为法、不善法和有覆无记法不应依止。
不善法、有覆无记法、有为无覆无记法、有漏善法、有为无漏法、无为无覆无记法（如虚空无分别）及解脱择灭，后者皆胜于前者，依次是：无不悦意异熟果报、无烦恼、有悦意异熟果报、非有漏、恒常、恒常且善。
因此，其他一切法都是有上的，而解脱、涅槃、择灭是最殊胜的，无有超越，故为无上。如经中所说："比丘们，有为或无为法中，无论有多少，其中最胜者是离贪欲，我如是说。"
;


 །
品名总结
གཉིས་པ་
3-165a
ལེའུའི་མཚན་ནི། ཆོས༷་མངོ༷ན་པའི༷་མཛོ༷ད་ཀྱི༷་ཚིག༷་ལེ༷འུར༷་བྱས༷་པ༷་ལས། ལ༷ས་བསྟན༷་པ༷་ཞེས༷་བྱ༷་བ༷་སྟེ༷་གན༷ས་བཞི༷་པའི༷་འགྲེལ་པའོ༷།། ༈ །།
集烦恼
གཉིས་པ་ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་འབྱུང་ཕྲ་རྒྱས་འཆད་པའི་སྐབས་ལ། གནས་དང་གནས་ཀྱི་མིང་གཉིས།
处
དང་པོ་སྤང་བྱ་ཕྲ་རྒྱས་དངོས་བཤད་པ་དང་། དེ་སྤང་ཚུལ་གཉིས།
正说所断随眠
དང་པོ་ལ་ཕྲ་རྒྱས་ཀྱི་དབྱེ་བ་སྤྱི་དང་། མདོ་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བའི་རྣམ་གྲངས་གཉིས།
随眠总类别
དང་པོ་ལ། སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག །རབ་དབྱེ་གསུམ།
总义
དང་པོ་ལ་རྩ་བའི་དབྱེ་བ་དང་། རྣམ་པའི་དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ་ལ་རྩ་བ་དྲུག་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། དེ་བདུན་དུ་དབྱེ་བ་དང་། བཅུར་དབྱེ་བ་གསུམ། དང་པོ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ་གོང་དུ་བཤད་པའི་ལས་དེ་དག་ཀྱང་ཕྲ་རྒྱས་ཀྱི་དབང་གིས་བསགས་པར་འགྱུར་གྱི། དེ་མེད་པར་ཟག་བཅས་ཀྱི་ལས་མི་སོག་པས། སྲི༷ད་པའི༷་རྩ༷་བ༷་ནི་ཕྲ༷་རྒྱས༷་དྲུག༷་ཡིན་ནོ། །ངེས་ཚིག་ནི་འོག་ཏུ་འཆད་ལ། གང་སྤེལ་སྲིད་པ་ནི་ཡང་སྲིད་ལ་འདོད་ལ་དེའི་རྩ་བ་ཕྲ་རྒྱས་ཏེ། ལས་ཉོན་གཉིས་ཚོགས་ཀྱིས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་འདོད་ལ། རྒྱལ་སྲས་ཀྱིས་སྲིད་པ་ནི་ཡང་སྲིད་དང་ལས་སྲིད་གཉིས་ཀ་ཡིན་པར་འདོད་ཅིང་།དེའི་རྩ་བ་ཕྲ་རྒྱས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་འཇུག་པ་ན་རྒྱུན་མི་ཆད་པས་རྩ་བ་བརྟན་པར་བྱེད། ཐོབ་པའི་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་བྱེད་པ་སོགས་བཅུ་བྱེད་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ་གང་ཞེ་ན། ཟག་བཅས་ཀྱི་ཡུལ་ལ་འདོ༷ད་ཅིང་ཆགས༷་པ་དང་། དེ་ཕྲ་
3-165b
རྒྱས་ཡི༷ན་པར༷་དེ༷་བཞིན༷་གང་ལ་དམིགས་ནས་འདོད་ཆགས་རྒྱས་སུ་རུང་བ་དེ་ལ་ཁོང་ཁྲོ་སོགས་ཀྱང་རྒྱས་སུ་རུང་བས་སོ། །ཡིད་མི་འོང་ལ་རྒྱུད་ཁོང༷་ནས་ཁྲོ༷་བ་དང༷་། ང༷་རྒྱལ༷་དང་། མ༷་རིག༷་དང་། ལྟ༷་བ༷་དང༷་། ཐེ༷་ཚོམ༷་དང་དྲུག་ཡི༷ན་ལ་ཏེ༷་ཞེས་པ་ནི་ལྷག་མ་འདྲེན་པའོ། །གཉིས་པ་དེ༷་དྲུག༷་ཀྱང༷་འདོ༷ད་ཆགས༷་ལ་འདོད་པ་དང་སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་གཉིས་སུ་དབྱེ༷་བས༷་བདུན༷་དུ༷་བཤ༷ད་དོ། །ཇི་ལྟར་དབྱེ་ན། ཁ༷མས་གོང་མ་གཉི༷ས་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པའི་འདོད་ཆགས་ནི་སྲི༷ད་པའི་འདོ༷ད་ཆགས༷་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་འདོད་པ་ལ་ཆགས་པ་བྲལ་ཡང་ཡང་སྲིད་འཕེན་པའི་འདོད་ཆགས་ཡིན་པས་སོ། །དེ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་བཞག་པ་ནི། ཁ༷་ནི༷་ནང༷་དུ༷་བལྟས༷་ཏེ། མཉམ་བཞག་གི་རོ་མྱོང་དུ་འདྲ་བའི་ཕྱིར༷་ཡིན་ལ། སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ལོགས་སུ་ཕྱེ་བ་ནི། ཏིང་འཛིན་དེར༷་ཐར༷་པའི༷་འདུ༷་ཤེས༷་བཟློག༷་པའི་ཕྱིར༷་ཏེ། དེ་དག་ཀྱང་སྲིད་པར་འཕེན་བྱེད་ཆགས་པ་ཡིན་གྱི་ཆགས་བྲལ་ཐར་པ་མིན་ནོ། །ཞེས་ཤེས་པའི་ཆེད་དུ་བཤ༷ད་པའོ། །སྐབས་འདིར༷་འདི་དཔྱད་དེ། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཉིད་ཕྲ་རྒྱས་སམ། དེ་ལས་ཐ་དད་པའི་ཕྲ་རྒྱས་འདོད། དང་པོ་ལྟར་ན་མདོ་ལས། འདི་ན་ལ་ལ་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་སོགས་ནས། དེས་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་དེའི་མཐུས་ཡང་དག་པར་འཇོམས་ཤིང་ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་ཅེས། ཀུན་དཀྲིས་དང་ཕྲ་རྒྱས་ཐ་དད་དུ་བཤད་པ་དང་འགལ་ལ། ཕྱོགས་ཕྱི་མ་ལྟར་ན་ཕྲ་རྒྱས་ཐོབ་པ་ཡིན་པར་
3-166a
འགྱུར་ལ། དེ་མི་ལྡན་འདུ་བྱེད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཆོས་མངོན་པ་ལས། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་བདེ་ཡིད་བདེ་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་མཚུངས་ལྡན་དུ་གསུངས་པ་དང་འགལ་ཞེ་ན། བྱེ་སྨྲས་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཉིད་ཕྲ་རྒྱས་སུ་འདོད་པས་མངོན་པ་ལས་བཤད་པ་མཚན་ཉིད་པ་ཡིན་ལ། མདོ་ལས་ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་པའི་སྒྲ་ནི་ཆགས་སོགས་དང་། རྗེས་འབྲེལ་ཉོན་མོངས་གཞན་ནམ། ཡང་ན་ཐོབ་པ་ལ་བཏགས་ནས་གསུངས་པར་འདོད། མདོ་སྡེ་པ་ཕྲ་རྒྱས་ཐོབ་པ་ཀུན་དཀྲིས་གཉིས་ཀ་མིན་གྱི་བག་ཉལ་ཡིན་ཞིང་། ཀུན་དཀྲིས་ཕྲ་རྒྱས་མངོན་གྱུར་ཡིན་ལ། བག་ཉལ་ནི་ཕྲ་རྒྱས་ས་བོན་ཡིན་ནོ།

品名总结
第二，品名：《阿毗达磨藏论释》中称为"说业品"，是第四品的注解。
集烦恼
第二，解说烦恼集起的随眠分为品名和实义两部分。
处
第一，说明所断随眠自体和断除方法两部分。
正说所断随眠
第一分为随眠总体分类和经论中所出异名两部分。
随眠总类别
第一分为总义、别义、细分三部分。
总义
第一分为根本分类和种类分类两部分。第一又分为分为六根本、分为七种、分为十种三部分。第一又分为标示和解释两部分。
第一，前面所说的诸业也是由随眠力量而积聚，无随眠则有漏业不积聚，因此有六种随眠是轮回的根本。释义将在下文解释。有些人认为"轮回"是指后有，其根本是随眠，因为由业和烦恼二者和合而生起。王子（世亲）认为"轮回"是后有和业有两者，其根本是随眠，因为烦恼活动时使根本持续不断，使得获得相续不断等十种作用。
第二，是哪些呢？对有漏境贪著爱着，同样这也是随眠，因为所缘境若使贪爱增长，也会使瞋恚等增长。对不悦意境从内心深处愤怒、我慢、无明、见解、怀疑，这六种，"和"字表示列举余下项目。
第二，这六种又可将贪爱分为欲贪和有贪两种随眠，从而说为七种。如何分呢？上二界所生的贪爱是有贪，因为虽然上二界已离欲界贪，但仍有能引后有的贪爱。将这二者合为一类是因为它们同为内向，定中受用等持之味相似的缘故。单独分出有贪是为了遮破那些将禅定误认为解脱的观念，说明这些也是能引轮回的贪著，并非离贪解脱，为此而解说。
在此应当考察：欲贪自身即是随眠，还是有别于欲贪的随眠？若是第一种，经中说："此中有人被欲贪所缠缚...他以彼力断除欲贪缠缚及随眠"，此处将缠缚和随眠分别说明，与此相违。若是第二种，则随眠成为得（非得），而得是不相应行，与《阿毗达磨》中说欲贪随眠与乐、喜、舍根相应相违。
对此说一切有部认为欲贪自身即是随眠，因此《阿毗达磨》所说是真实义；经中"及随眠"的词语是指贪等以及相关的其他烦恼，或者是假名安立于得而说的。经部师认为随眠不是得也不是缠，而是种子，缠是显现的随眠，而种子是随眠的种子。


 །དེའི་ཕྱིར་མདོ་ལས་གསུངས་པ་མཚན་ཉིད་པ་ལ། བསྟན་བཅོས་ཁོ་བོ་ཅག་མི་འདོན་ནོ་ཟེར། གནས་མ་བུས་ཕྲ་རྒྱས་ལྡན་མིན་ཐོབ་པ་ལ་འདོད་དོ། །གསུམ་པ། མངོན་པ་ལས་ཕྲ་རྒྱས་བཅུར་བཤད་དེ་ཇི་ལྟར་ན་ལྟ༷་བ༷་ལ་ལྔ༷་ཕྱེ༷་སྟེ། འཇིག༷་ཚོགས༷་ལ་ལྟ་བ་དང༷་། ལོག༷་ལྟ༷་དང་། མཐར༷་འཛིན༷་ལྟ༷་བ༷་དང༷་།ལྟ༷་བ༷་མཆོག་འཛིན་དང༷་ནི༷། ཚུལ༷་ཁྲིམས༷་དང༷་བརྟུལ༷་ཞུགས༷་མཆོག༷་ཏུ་འཛིན༷་པ་དང༷་། ལྟ་མིན་ལྔ་སྟེ་བཅུ༷འོ༷། །འཇིག་ལྟའི་རྗེས་ལ་མཐར་འཛིན་ཡིན་ཀྱང་འདིར་ཚིགས་བཅད་ཀྱི་དབང་གིས་ལོག་ལྟ་སྔོན་དུ་བྱས་པའོ། །གལ་ཏེ་ལྟ་བ་བཞིན་ང་རྒྱལ་དབྱེ་དགོས་ཤེ་ན་མི་མཚུངས་ཏེ། ལྟ་བ་རྣམས་བྱེད་ལས་ཐ་དད་ལ། ང་རྒྱལ་ཁེངས་རྣམ་གཅིག་དང་བྱེད་ལས་ཀྱང་གཅིག་པས་སོ། །ཞེས་སོགས་ཟེར་ཀྱང་དགོས་དབང་འདྲའོ། །གཉིས་པ་རྣམ་པའི་དབྱེ་བ་ལ་དངོས་དང་། ཞར་བྱུང་གཉིས།
3-166b
དང་པོ། ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་པོ་དེ༷་དག༷་འདོད་ཁམས་ན་ལྟ་བ་དང་པོ་གཉིས་ཀྱང་འབྲས་བསྡུས་ཀྱི་ཉེར་ལེན་ཕུང་པོ་ལ་ལོག་པར་འཇུག་པས་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་བཅུ༷་པོ་ཐམས་ཅད་དང༷་། ལྟ་བ་དང་པོ་གཉིས་དང་ལྔ་པ་གསུམ་དངོས་དང་བརྒྱུད་ནས་འགོག་པ་དང་ཀུན་འབྱུང་ལ་ལོག་པར་མི་འཇུག་པས་བདུན༷་བདུན༷་དང་། ལམ་ལ་ལྟ་བ་དང་པོ་གཉིས་ལོག་པར་མི་འཇུག་པས་བརྒྱ༷ད་དེ། དེ་ལྟར་ན་ཀུན་འགོག་ལ་ལྟ༷་བ༷་དང་པོ་གཉིས་དང་ཐ་མ་སྟེ་གསུམ༷་དང་། ལམ་ལ་དང་པོ་གཉི༷ས་མ༷་གཏོགས༷་པ༷་སོ་གཉིས་པོ་དེ་འདོ༷ད་ན༷་ཡོད་པ་གཉེན་པོ་སྡུག༷་བསྔལ༷་ཀུན་འབྱུང་ལ༷་སོ༷གས་པ༷་བདེན་བཞིའི་རང་མཚན་མཐོང༷་བས༷་རིམ༷་བཞིན༷་སྤོང༷་བར༷་བྱེ༷ད་དོ། །དེས་ན་འཇིག་མཐར་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་གཅིག་པུས་སྤོང་བས། སྤང་བྱ་རིས་གཅིག་གི་སྒོ་ཅན་ནས། འདོད་ཁྲོ་ང་རྒྱལ་མ་རིག་པ་བཞི༷་ནི༷་བསྒོམ༷་པས༷་སྤང༷་བྱའང༷་ཡི༷ན་པས་ལྔ་ཡི་སྒོ་ཅན་གྱི་བར་དུའོ། །འདོད་པའི་ཕྲ་རྒྱས་སོ་དྲུག་ལས་ཁོང་ཁྲོ་ནི་ཁམས་གོང་ན་མ༷་གཏོགས༷་ཏེ། ཁམས་གོང་མ་ན་རྒྱུད་ཞི་གནས་ཀྱིས་བརླན་པ་དང་།ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་དངོས་པོ་དགུ་མེད་པས་སོ། །དེ་ནི་བདག་ལ་གནོད་པ་བྱས་སོ། །བྱེད་དོ། །བྱེད་པར་འགྱུར་རོ་གསུམ་དང་། བདག་གི་མཛའ་བོ་ལ་དེ་གསུམ་དང་། བདག་གི་དགྲ་ལ་ཕན་བཏགས་སོ་སོགས་གསུམ་སྟེ་དགུའོ། །ཁོ༷ང་ཁྲོ༷་མ༷་གཏོ༷གས་པའི་ལྷག་མ་མཐོང་སྒོམ་གྱི་སྤང་བྱ་དེ༷་དག༷་ཉི༷ད་ནི་གཟུགས༷་ཁ༷མས་དང་། གཟུགས༷་མེ༷ད་ཀྱི་མཐོང་སྒོམ་གྱི་སྤང་བྱ་འདོད་ཁམས་དེ༷་དང༷་འདྲ༷འོ༷། །དེས་ན་འདོད་ན་མཐོང་བསྒོམ་སྤང་བྱ་སོ་དྲུག །གཟུགས་ན་སོ་གཅིག །གཟུགས་མེད་
3-167a
ན་སོ་གཅིག་སྟེ། དེ༷་ལྟར༷་ཁམས་གསུམ་གྱི་སྤང་བྱ་བསྡོམས་ན་དགུ་བཅུ༷་རྩ་བརྒྱ༷ད་དུ༷་འདོ༷ད་དོ། །དེ་ལ་ཀུན་བཏགས་ནི་བདེན་པ་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་སྤོང་ལ། ལྷན་སྐྱེས་ནི། བདེན་པ་མཐོང་ཙམ་གྱིས་མི་སྤོང་ཡང་རིང་དུ་གོམས་པས་སྤོང་ངོ་། །སྤང་བྱ་གོ་བརྒྱད་དེ་ཁམས་དང་ས་དང་རྣམ་པའི་སྒོ་ནས་ཕྱེ་ན་ཉིས་བརྒྱ་ང་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ། །མངོན་པ་བ་ཁ་ཅིག་ལྟ་བ་དང་པོ་གཉིས་ལ་ལྷན་སྐྱེས་ཡོད་པས་སྒོམ་སྤང་དུའང་བཞེད། ཉོན་མོངས་བཅུ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་བདེན་བཞི་ལ་ཁྱད་མེད་དུ་འཇུག་པས། འདོད་ན་མཐོང་སྤང་བཞི་བཅུ། སྒོམ་སྤང་དྲུག་ཁམས་གོང་མ་ན་ཁོང་ཁྲོ་མེད་པ་མ་གཏོགས་གཞན་འདྲ་སྟེ། ཁམས་གསུམ་གྱི་བསྡོམས་པས་སྤང་བྱ་མཐོང་སྤང་བརྒྱ་དང་བཅུ་གཉིས།བསྒོམ་སྤང་བཅུ་དྲུག་ལ་ཁམས་དང་སའི་དབྱེ་བས། བཞི་བརྒྱ་དང་བཅུ་བཞི་འགྱུར་ཟེར་རོ། །གཏན་དབབ་ལས། བདེན་པ་ཕྱི་མ་གསུམ་ལ་ལྟ་བ་དང་པོ་གཉིས་མེད་པ་མ་གཏོགས་གཞན་འདི་དང་འདྲ་བར་བཤད། འདི་སྐོར་གལ་ཆེ་ཞིང་ཕྲ་བས་ལོགས་སུ་བྲིའོ།

直译
因此，对于经中所说的真实义，论典说"我等不诵"。正量部认为随眠是非得得。
第三，《阿毗达磨》中说随眠有十种，如何呢？将见解分为五种：即身见、邪见、边执见、见取见以及戒禁取见，加上五种非见，共十种。虽然边执见应在身见之后，但此处因偈颂的缘故先说了邪见。
若问：为何不像见解那样分我慢？这是不同的，因为诸见作用各异，而我慢只有一种高慢的相和一种作用。虽然如此说，但也是应需而已。
第二，种类分类分为正说和附带说明两部分。
第一，这十种随眠在欲界中，因为前二见对蕴摄的近取蕴起颠倒作用，所以苦谛所断有全部十种；前二见和第五见三种不会直接或间接对灭谛和集谛起颠倒作用，所以各有七种；前二见对道谛不起颠倒作用，所以有八种。如此，除了集灭谛的前二见和最后一见三种，以及道谛的前二见外，这三十二种存在于欲界，通过见苦、集等四谛自相的对治，依次断除。
因此，身见和边执见只由见苦谛断除，是一种断类门，至欲贪、瞋、慢、无明四种通过修断，为五种断类门。
欲界三十六随眠中，瞋恚在上界不存在，因为上界的相续被止观滋润，且无九种恼害事故。这九种是：对我已作、正作、将作伤害三种，对我亲友已作、正作、将作伤害三种，以及对我敌人已施、正施、将施利益三种，共九种。
除瞋恚外的其余见修所断，在色界和无色界的见修所断与欲界相同。因此，欲界见修所断三十六种，色界三十一种，无色界三十一种，如是三界所断总计为九十八种。其中，遍计所执随眠仅见谛即断，俱生随眠则非见谛即能断除，而是通过长期串习而断。
若依界、地、行相分析九十八所断，则成二百五十二种。有些阿毗达磨师认为前二见也有俱生种类，因此也算为修所断。十种烦恼皆平等缘四谛，故欲界见断四十，修断六，上界无瞋恚外与下界同，三界总计见断一百一十二，修断十六，若以界地分类则成四百一十四种。
《抉择论》说：除了后三谛无前二见外，其余与此相同。此内容重要而细微，当另行书写。
;


 །གཉིས་པ་དེ་གཉེན་པོ་གང་གིས་འཇོམས་བསྟན་པ། གལ་ཏེ་མཐོང་སྒོམ་གྱིས་སྤང་བྱའི་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་རང་གི་གཉེན་པོ་ཁོ་ནས་སྤོང་བས་ཁྱབ་བམ་ཞེ་ན། ཁྱབ་མི་ཁྱབ་ཅི་རིགས་ཡོད་དེ། འདི་ལྟར་སྲི༷ད་པའི་རྩེ༷་མོ་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པའི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་ལ་སོགས། ཕྲ་རྒྱས་གང་དག་སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོ༷ད་པ༷་བཞི༷་ཡི༷ས་གཞོམ༷་པར་བྱ༷་བ་ནི་མཐོང༷་བས༷་སྤང༷་བྱ༷་ཉི༷ད་ཁོ་ན་སྟེ་སྲིད་རྩེ་སྤོང་བྱེད་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་མེད་པས་སོ། །
3-167b
དེ་དག་གི་ལྷག༷་མ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་མན་ཆད་ལས་སྐྱེ༷ས་པའི་མཐོ༷ང་སྤོང་རྣམས་ནི་འཕགས་པས་མཐོ༷ང་ལམ་ཆོས་རྗེས་བཟོད་ཅི་རིགས་དང༷་། འཇིག་རྟེན་པས་ཞི་རགས་རྣམ་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་པའི་སྒོམ༷་ལམ་གཉི༷ས་ཀྱིས༷་སྤང་བས་སོ། །བཟོ༷ད་པས༷་གཞོམ༷་བྱ་མིན༷་པ་ནི། འདས་མ་འདས་ཀྱི་སྒོམ༷་ལམ་ཁོ༷་ན༷ས་སྤང་བྱ་ཡིན་པས་ཁྱབ་བོ། །དེ་ལ་མདོ་སྡེ་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པས་སོ་སྐྱེས་མཐོང་སྤང་སྤོང་བ་མི་སྲིད་དེ། དེ་འཇིག་རྟེན་པའི་བསྒོམ་ལམ་གྱིས་སྤང་བ་ཡིན་ན། བསམ་གཏན་ལྡན་པའི་སོ་སྐྱེ་ལ་འདོད་པར་དམིགས་པའི་ལོག་ལྟ། རྟག་ལྟ། རྒྱུ་མེད་ལྟ་སོགས་འབྱུང་བར་གསུངས་པ་དང་། བསྒོམ་སྤང་གི་ས་བོན་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་སྤོང་མི་ནུས་པས་སོ་ཟེར། བྱེ་སྨྲས་མདོ་ལས། བསམ་གཏན་མངོན་ཤེས་ལྡན་པས་སྲོག་གཅོད་སྤང་བ་ཤི་ནས་དམྱལ་བར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ན། ལྷའི་མིག་གིས་རྒྱུ་མཚན་ལོག་པར་བཟུང་བ་ལས་འབྲས་མེད་དམ་སྙམ་པ་སྟེ། ལྷས་བྱིན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཐུགས་ལས་ཆུང་ངུར་གསོལ་སྐབས་རྫུ་འཕྲུལ་ཉམས་པ་ལྟར། བསམ་གཏན་གྱི་སེམས་ཉམས་པ་དང་ལྟ་བར་སྐྱེ་བ་དུས་མཉམ་པ་ལ་དགོངས་ལ། ཉོན་མོངས་ས་བོན་ཐོབ་པ་ལ་འདོད་ན། དེ་འཇིག་རྟེན་ལམ་གྱིས་སྤོང་ཡང་ཕྱིས་སྐྱེ་བ་འདས་པ་རྫས་སུ་ཡོད་པས་ཟེར་ཀྱང་མི་འཐད་འདྲ། སྤང་བ་འདི་རེ་ཞིག་མེད་པ་ལ་བསམ་དགོས་སོ། །
各别
གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ལ། ལྟ་བ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་དང་། ང་རྒྱལ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ་དངོས་དང་། 
3-168a
འཕྲོས་དོན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་ལྟ་བ་གཞན་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། ཟག་བཅས་ལ་དམིགས་པའི་ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་འཇིག་ལྟ་ཉོན་མོངས་ཅན་ཡིན་པར་འདྲ་ཡང་། སྤྱི་མིང་བྱེ་བྲག་ལ་བཏགས་ཏེ་ཉེར་ལེན་གྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ། རྣམ་ཤེས་ལ་བདག་དང་། གཞན་བཞི་དབང་བསྒྱུར་བྱའི་བདག༷་གི༷་བའམ། ཡང་ན་མིང་བཞི་ལ་བདག་དང་། གཟུགས་ལ་བདག་གིར་ལྟ་བའོ།

直译
第二，说明由何种对治力摧毁烦恼：
若问：见断修断所断的烦恼是否必定只能由各自的对治来断除？这有一定与非一定两种情况。例如，从有顶所生的见苦所断等随眠，必须由四种苦谛忍智摧毁的，仅是见所断烦恼，因为无有能断有顶的世间道。
此外，从无所有处以下所生的见断烦恼，可由圣者的见道法智忍等相应断除，也可由世间人依止粗静行相的世间修道二者断除。非由忍所摧毁的，必定只能由出世间和世间的修道断除。
对此，经部师和瑜伽行派认为凡夫不可能断除见断烦恼。若说见断烦恼可由世间修道断除，则与"具禅定的凡夫会生起缘欲界的邪见、常见、无因见等"的说法相违；且世间道不能断除修断的种子。
说一切有部引经中说："具足禅定神通者断杀生，死后生于地狱时，以天眼见因缘颠倒而认为无因果"，如提婆达多在请佛示小神变时神通退失一样，禅定心退失与邪见生起同时发生；若认为烦恼种子是得，则世间道虽能断除，但后来仍会生起，因为过去事物实有。但这似不合理，此问题暂且搁置，应当思考。
各别
第二，别说分为：别说见解和别说我慢两部分。第一又分为正说和附带说明颠倒见解两部分。
第一，虽然所有缘有漏的见解都是烦恼性的身见，但以总名安立于别相，即对五取蕴，将识视为自我，其余四蕴视为我所控制的我所；或者将名四蕴视为我，色蕴视为我所。


 །བདག་དེ་ལ་དམིགས་ནས་རྟག༷་ཆ༷ད་དུ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ལྟ་བ་དང༷་།དམིགས་རྣམ་ལོག་ཞུགས་ཐམས་ཅད་ལོག་ལྟ་ཡིན་ཞིང་། མཐར་འཛིན་ཆད་ལྟའི་ཆའང་སྐུར་འདེབས་ཡིན་མོད། མར་ཐམས་ཅད་དྲི་ང་ཆེ་ཡང་མར་དྲི་ང་ཆེ་བ་ལ་མར་དྲི་ང་ཟེར་བ་ལྟར། འདི་རིལ་གྱིས་སྐུར་འདེབས་ཡིན་པས་བདེན་བཞི་ཡོད་པ་ལ་མེ༷ད་པར་ལྟ་བ་དང༷་། འགྲེལ་བ་ལས། ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ཞེས་པའི་སོགས་སྒྲ་མི་མངོན་པར་བྱས་སོ་གསུངས་པ་ལྟར། ལྟ་བ་དང་པོ་གསུམ་སོགས་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཟག་བཅས་ཉེར་ལེན་གྱི་ཕུང་ལྔ་འཕགས་པས་སྤངས་པས་དམན༷་པ་ལ༷་དམིགས་ནས་བདེ་གཙང་སོགས་མཆོག༷་གཙོ་ཁྱད་པར་འཕགས་པའི་དམ་པར་ལྟ༷་བ་དང༷་། དབང་ཕྱུག་སོགས་འཇིག་རྟེན་གྱི་རྒྱུ༷་མིན༷་ལ་རྒྱུར་བལྟ་བ་དང་། མེ་ལྔ་བསྟེན་པ་སོགས་མཐོ་རིས་ཀྱི་རྒྱུ་མིན་ལ་རྒྱུར་བལྟ་བ་དང་། འཆལ་ཚུལ་གྱི་གཉེན་པོ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཆ་བྱད་དང་ཚུལ་དང་ལུས་ངག་གི་འཇུག་པ་ངེས་པར་བྱེད་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་ཙམ་དང་། གྲངས་ཅན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་ཤེས་པ་སོགས་ལ། སྡིག་
3-168b
པའི་དྲི་མ་དག་པ་དང་། འཆིང་བ་ལས་གྲོལ་བ་དང་། འཁོར་བ་ལས་ངེས་པར་འབྱིན་པའི་ཐར་ལ༷མ་མིན༷་པ་ལ་ལམ་དེར༷་ལྟ༷་བ༷་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་སོགས་མཆོག་འཛིན་ཞེས་གསུངས་ལ། བརྟུལ་ཞུགས་ཙམ་གཟུགས་ཕུང་གིས་བསྡུས་པ་ཡིན་པས། དེ་ཁོ་ནར་མ་ཟད་ཕུང་པོ་གཞན་ལ་མཆོག་འཛིན་ཀྱང་ཡིན་པས་ཕུང་པོ་ལྔ་ལའོ། །དེ་ལྟར་ན་དེ༷་དག༷་ནི་ལྟ༷་བ༷་རྣམ་པ་ལྔ༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །དེ་ལྔའི་ལས་ནི་ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྟེན་བྱེད་པ་དང་། དབུ་མའི་ལམ་ལ་བར་དུ་གཅོད་པ་དང་། དགེ་རྩ་གཅོད་ཅིང་མི་དགེ་ལ་དམ་དུ་འཛིན་པ་དང་། ལྟ་ངན་ལ་མངོན་ཞེན་དང་། ངལ་བ་འབྲས་བུ་མེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །གཉིས་པ། གལ་ཏེ་དབང་ཕྱུག་སོགས་རྒྱུ་མིན་ལ་རྒྱུར་བལྟ་བའི་ཚུལ་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་འཛིན་ཅིའི་ཕྱིར་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་སྤང་མིན་ཏེ། རྒྱུ་ཀུན་འབྱུང་ཡིན་ལ། དེ་ལ་ལོག་པར་ཞུགས་པས་སོ་ཟེར་ན། དབ༷ང་ཕྱུག༷་དང་། སྐྱེ་དགུའི་བདག་པོ་དང་བདག་ལ་སོ༷གས་པ་རྒྱུ་མིན་ལ་རྒྱུ༷ར་མངོ༷ན་པར་ཞེན༷་པ༷་དེ་ནི་རྟག༷་པར་ལྟ་བ་དང་། བདག༷་ཏུ་ལྟ་བ་ཕྱིན༷་ཅི༷་ལོག༷་པ༷་ཡིས༷་རབ༷་ཏུ༷་འཇུག༷་པས༷་སོ། །རྒྱུ་མཚན་དེའི༷་ཕྱིར༷་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་འཛིན་དེ༷་ནི་སྡུག༷་བསྔ༷ལ་མཐོང༷་བས༷་སྤང༷་བྱ༷་ཁོ་ན་ཉི༷ད་ཡིན་ནོ། །བདག་མེད་པས་བདག་དག་པར་བྱ་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ལ་དག་འཛིན་དང་། རྟག་པ་མེད་པ་མཐོང་བས་རྟག་པའི་དབང་ཕྱུག་སོགས་ལ་ཞེན་པ་ལྡོག་གོ། དེས་ན་སྔ་མས་སྤངས་ཟིན་ལ་ཕྱི་མས་སྤང་དུ་མེད་དོ་ཞེས་རང་གིས་སྙམ། གཞན་ཟེར་
3-169a
མིན། བརྟགས་དཔྱད་ན་མི་འཐད་པས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ལུགས་ཉིད་བཟང་བར་བཤད། རྟག་བདག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དེ་གཉིས་སུ་མ་ཟད་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གཞན་གསུངས་ཏེ། གཙང་བདེ་རྟག་བདག་བཞི་དང་སེམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཀྱང་གསུངས་སོ། །འཇིག་ལྟ་ནི་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མཐར་འཛིན་ཕྱེད་ཆ་ནི་རྟག་པར་ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལྟ་བ་མཆོག་འཛིན་ནི་གཙང་བདེར་ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་སྟེ། དེས་ན་མཐར་འཛིན་སོགས་ལྟ་བ་ཕྱེད་དང་གསུམ༷་ལ༷ས་ཕྱིན༷་ཅི༷་ལོག༷་བཞི༷་ཚན༷་བཞག་ལ། དེ་དག་ཁོ་ན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་བཞག་པའི་རྒྱུ་མཚན་མཐའ་གཅིག་ཏུ་དམིགས་པ་ལ་ཕྱིན༷་ཅི༷་ལོག༷་པའི་ཕྱིར༷་ད༷ང་། ངེས༷་པར་རྟོག༷་པའི་ཕྱིར༷་དང༷་། སྒྲོ༷་འདོགས༷་པའི་རྒྱུ་མཚན་གསུམ་ཚང་བའི་ཕྱིར༷་རོ། །དེ་ཡང་རྒྱུ་གསུམ་ཚང་བ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་བཞག་གི་ལྟ་བ་གསུམ་ལས་ཕྲ་རྒྱས་གཞན་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་བཤད་དེ། དེ་གསུམ་གཅིག་ཏུ་མ་ཚང་བས་ཏེ། འདི་ལྟར་མཐར་འཛིན་ཕྱེད་ནི་ཆད་ལྟ་སྐུར་འདེབས་ཡིན་པས་སྒྲོ་འདོགས་མེད་ལ། ཚུལ་བརྟུལ་ལ་ཅུང་ཟད་འདག་པ་སྲིད་པ་ལ་བཟུང་བའང་ཡོད་པས་མཐའ་གཅིག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མིན་པ་དང་། ཉོན་མོངས་གཞན་ལ་ངེས་པར་རྟོག་པ་མ་ཚང་བས་སོ།

直译
缘此我执而一向执着为常断的见解，以及所缘行相颠倒趣入的一切都是邪见，而边执见中断见部分也是诽谤见。虽然一切酥油都有臭味，但称特别臭的酥油为"臭酥油"，同样，此见完全是诽谤见，所以将对实际存在的四谛视为不存在的见解。如注释中所说："对于'执见等为胜'中的'等'字省略不显"，如此，以前三见为主的有漏五取蕴因被圣者断除而低劣，缘于此而执为乐净等殊胜主要特别高尚的见解；执著自在天等实非世间因而视为因的见解；执著事奉五火等非为善趣因而视为因的见解；执非持戒对治的戒律、外表、行为和控制身语行为的禁戒，以及数论派的瑜伽知等，能清净罪垢、解脱束缚、必定出离轮回的解脱道实非解脱道而执为解脱道的见解，称为戒禁取见。由于禁戒仅为色蕴所摄，不仅如此，对其他蕴执为殊胜也属此见，故此见缘于五蕴。如是这些是五种见解。
这五种见的作用是：作为一切见的基础，障碍中道，断善根而坚执不善，执着于恶见，以及徒劳无果。
第二，若问：为何执著非因自在天等为因的戒禁取见不是见集所断？因为因是集谛，而此见对集颠倒趣入故。对此答：执著非因的自在天、众生主和自我等为因，是由常见和自我见颠倒而发起的。因此，戒禁取见仅是见苦所断。由于无我故断除对蕴的清净执著，由见无常故遮除对常主自在等的执著。因此，前者已断，后者不能断，我自己这样认为，非他说。考察推理后发现不合理，所以说瑜伽行派的观点更好。
不仅常我二颠倒，还说有其他颠倒：净乐常我四颠倒和心颠倒、想颠倒等。身见是我见颠倒，边执见一半是常见颠倒，见取见是净乐见颠倒，因此，从边执见等三种半见解建立四种颠倒。之所以唯独建立这些为颠倒的理由是：一向所缘而颠倒，决定计度，及增益执著这三种理由具足故。
只有三因具足才立为颠倒，除三种见外的其他随眠没有说为颠倒，因为不具足这三种因：如边执见一半是断见诽谤，无增益执；对禁戒少许清净可能有持执，故非一向颠倒；其他烦恼不具足决定计度，故非颠倒。


 །ཕྱིན་ལོག་བཞི་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམ༷ས་བཞི་དང༷་། འདུ༷་ཤེས༷་བཞི་ནི་གྲོགས་དེའི༷་དབ༷ང་གིས༷་སོ། །འོ་ན་ཚོར་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་སོགས་ཀྱང་ཅི་སྟེ་མེད་ཅེ་ན་འཇིག་རྟེན་ན་མ་གྲགས་པས་སོ་ཟེར་ཀྱང་གཙོ་ཆེ་བས་སམ་
3-169b
སྙམ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་དེ་ཐམས་ཅད་བྱེ་སྨྲས་ལྟ་བའི་ངོ་བོ་དང་མཚུངས་ལྡན་ཡིན་པས་མཐོང་སྤང་ཁོ་ནར་འདོད་ལ། གཞན་དག་རྒྱུན་ཞུགས་རྣམས་ལའང་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་སྐྱེ་བར་གསུངས་པས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གང་ཡང་མེད་ན་དེ་སྐྱེ་མི་རིགས་པས་སྒོམ་སྤང་ཡང་ཡོད་ཟེར། བྱེ་སྨྲས་འཕགས་པ་ཆགས་སྐྱེ་ནི་འགལ་མེ་ལ་འཁོར་ལོ་ལྟར་ཡུད་ཙམ་འཁྲུལ་གྱི་དེ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མིན་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ་ང༷་རྒྱལ༷་ལ་དབྱེ་བ་དང་། དེ་གང་གིས་སྤང་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ། ལྟ་བ་ལ་དབྱེ་བར་མ་ཟད་ང་རྒྱལ་ལའང་ཡུལ་གྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ་བདུ༷ན་ཡོད་དེ། ཆུང་ངུ་བས་བདག་ཁྱད་འཕགས་སྙམ་པའམ་མཉམ་པ་དང་མཉམ་མོ་སྙམ་པ་སེམས་ཁེངས་པའི་ང་རྒྱལ། མཉམ་པ་བས་བདག་འཕགས་མཆོག་དང་མཉམ་སྙམ་པ་ལྷག་པའི་ང་རྒྱལ། ཁྱད་འཕགས་བས་ཀྱང་བདག་འཕགས་སྙམ་པ་ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ། ཉེར་ལེན་ཕུང་ལྔ་ལ་བདག་དང་བདག་གིར་སེམས་ཁེངས་པ་ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ།བསམ་གཏན་ལ་བརྟེན་པའི་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་མ་ཐོབ་པ་ལ་ཐོབ་པར་རློམས་པ་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ། ཆེས་ཁྱད་འཕགས་པས་བདག་ཅུང་ཞིག་གིས་དམན་ནོ་སྙམ་པའི་སེམས་ཁེངས་པ་ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ།གསོད་ལ་དཔའ་སོགས་ཡོན་ཏན་མིན་པ་ལ་ཡོན་ཏན་དུ་རློམས་པས་སེམས་ཁེངས་པ་ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །ཡང་ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་ལས། གཞན་ལྟོས་བདག་ལ་སྒྲུབ་པར་རློམས་པ་ནི་དམན་པ་ལ་དམིགས་ནས་
3-170a
བདག་མཆོག་གོ། མཉམ་པ་ལ་བདག་དང་འདྲའོ། །མཆོག་ལས་བདག་དམན་ནོ། །བདག་ལ་ལྟོས་ནས་གཞན་ལ་སྒྲུབ་པར་རློམས་པ། མཆོག་ལ་དམིགས་ནས་བདག་བས་མཆོག་ཡོད་དོ། །མཉམ་པ་ལ་དམིགས་ནས་བདག་དང་མཉམ་པ་ཡོད་དོ། །དམན་པ་ལ་དམིགས་ནས་བདག་བས་དམན་པ་ཡོད་དོ། །བདག་ལ་ལྟོས་ནས་གཞན་ལ་དགག་པར་རློམས་པ། མཉམ་པ་ལ་དམིགས་ནས་བདག་པས་མཆོག་མེད་དོ། །དམན་པ་ལ་དམིགས་ནས་བདག་དང་མཉམ་པ་མེད་དོ། །མཆོག་ལ་དམིགས་ནས་བདག་བས་དམན་པ་མེད་དོ། །ཞེས་ང་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་པ་དགུ༷་བཤད་པ་ནི། འདིར་བཤད་པའི་ལྟ་བ་ལ་བརྟེན་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། ལྷག་པའི་ང་རྒྱལ། ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དེ་གསུམ༷་པོར༷་འདུ་སྟེ་ཐོག་མར་ངའོ་སྙམ་དུ་བདག་ལྟ་འབྱུང་། དེ་ནས་ང་རྒྱལ་འབྱུང་བས་ན་ལྟ་བ་ལ་བརྟེན་པའི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལྟར་ང་རྒྱལ་དགུའི་ནང་གི་གཉིས་པ་ལྔ་པ་བདུན་པ་གསུམ་ནི་ང་རྒྱལ་དུ་འདུ་ལ། གསུམ་པ་བཞི་པ་དགུ་པ་གསུམ་ནི་ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དུ་འདུ་ཞིང་། དང་པོ་དང་དྲུག་པ་བརྒྱད་པ་རྣམས་ལྷག་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །བདག་བས་དམན་པ་མེད་དོ་སྙམ་པ་ཇི་ལྟར་ང་རྒྱལ་ཡིན་ཞེ་ན། མཆོག་གི་ཚོགས་པ་འདིའི་ནང་བདག་དམན་གྱི། བདག་ཀྱང་བཟང་པོ་ཞེས་ཁེངས་པ་སྟེ། ལྷ་གྲལ་དུ་མི་གཟུགས་བཟང་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ་སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག་ཞར་བྱུང་གསུམ། དང་པོ་
3-170b
ང་རྒྱལ་བདུན་པོ་དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཀུན་བཏགས་མཐོང༷་ལམ༷་དང་། ལྷན་སྐྱེས་བསྒོམ༷་པས༷་ཟ༷ད་པར་བྱ་བ༷འམ། ཡང་ན་བྱེ་སྨྲ་ལྟར་ན། མཐོང་སྤང་ལ་དམིགས་པ་མཐོང་སྤང་དང་། སྒོམ་སྤང་ལ་དམིགས་པ་སྒོམ་སྤང་ངོ་ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་སྒོམ་སྤང་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ནི། ཅི་འཕགས་རྣམས་སྒོམ་སྤང་མ་སྤང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་སྤྱོད་དམ་ཟེར་ན་མ་ངེས་ཏེ། དད་སོགས་ཟག་བཅས་དང་གཉིད་དང་མིག་དབང་སོགས་སྡུག་བསྔལ་དབང་པོ་རྣམས་མ་སྤང་ཡང་སྤྱོད་ལ། བསྒོམ༷་པ༷ས་སྤང༷་བར༷་བྱ༷་བ༷་ནི༷་གསོད༷་པ་དང་སོ༷གས་པས་ལུས་ངག་གི་སྤང་བདུན་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན༷་ན༷ས་དཀྲིས༷་པ༷་ཡིས་བསླང་བ་དེ་ཡིན་ཏེ། སྒོམ་སྤང་གི་ཆོས་གཟུགས་ཅན་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ།

直译
与四种颠倒相应的四种心和四种想，是由其伴侣的力量所致。那么，为何没有受颠倒等呢？回答说因为世间不闻名故，但我认为是因为前者更为主要。
说一切有部认为所有这些颠倒都是见的本性及其相应法，所以只是见断；而其他派系认为，既然经中说预流果者也生起欲贪，若无任何颠倒则不应生起贪，故应有修所断的颠倒。说一切有部反驳：圣者生贪如旋火轮般只是暂时错乱，非真颠倒。
第二，关于我慢分为分类和说明由何所断两部分。
第一，不仅见解有分类，我慢也依所缘有七种分类：对不如己者认为自己超胜或认为与相等者相等的心高慢，称为我慢；对相等者认为自己胜或与殊胜者相等的心高慢，称为过慢；认为自己胜过胜者的心高慢，称为慢过慢；对五取蕴执为我和我所而心高慢，认为"我是"的我慢；未获得依禅定的有漏无漏功德而自诩已得的心高慢，称为增上慢；对极胜者认为自己稍逊的心高慢，称为下慢；对非功德如擅杀等而执为功德的心高慢，称为邪慢。
又《入智论》中说九种我慢：相对他人执着自己成就，对下劣者执着"我殊胜"，对相等者"我相等"，对殊胜者"我下劣"；相对自己执着他人成就，对殊胜者执着"有胜于我者"，对相等者执着"有与我相等者"，对下劣者执着"有不如我者"；相对自己否定他人，对相等者执着"无胜于我者"，对下劣者执着"无与我相等者"，对殊胜者执着"无不如我者"。这九种我慢可归入此处所说的依见我慢、过慢和下慢这三种。先生"我是"的我见，后生我慢，所以称为依见我慢。九种我慢中，第二、第五、第七三种归入我慢；第三、第四、第九三种归入下慢；第一、第六、第八归入过慢。若问：认为"无不如我者"如何是我慢？答：认为"在这殊胜群体中我虽然低劣，但我也不错"的心高傲，如同天众中貌美的人类。
第二分为总说、别说附带说明三部分。
第一，所有七种我慢，遍计所执的由见道断，俱生的由修道断尽；或者按说一切有部观点，缘见断所缘的是见断，缘修断所缘的是修断。
第二，别说修所断：若问：未断修所断的圣者是否行持这些？答：不一定，有漏的信等、睡眠和眼根等苦根虽未断却仍行持；修所断是指由烦恼缠缚所发起的杀生等身语七断，因为修所断法只缘物质所缘故。


 །དེ་དག་ནི་སློང་བྱེད་ཀྱི་ལྟ་བ་སྤངས་པས་སྐེད་པ་བཅད་པའི་མི་ལྡང་མི་ནུས་པ་བཞིན་མ་སྤངས་ཀྱང་མི་སྤྱོད་ལ་ཞེའོ༷། །འོ་ན་འཇིག་ལྟའང་དེར་ཐལ་ཟེར་ན། དེ་སྒོམ་སྤང་ལའང་དམིགས་མོད།དེ་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པ་མ་ཡིན་པས་སོ། །དེ༷་བཞིན༷་འཇིག༷་པ་ལ་སྲེད་པ་དང་། སྐྱེ་བ་ལ་སྲེད་པའང་སྒོམ་སྤང་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཁམས་གསུམ་པའི་བདག་ཆད་ན་སྙམ་པའི་འཇིག་སྲེད་འཕ༷གས་པ༷་ལ༷་མི་འབྱུང་སྟེ། ལོག་ལྟ་སྤངས་པས་སོ། །བདག་དབང་པོ་སོགས་སུ་སྐྱེས་ན་སྙམ་པ་སྐྱེ་བའི་སྲེད་པ་མེད་དེ་རྟག་བདག་སྤངས་པས་སོ། །གསུམ་པ་དེ་འཕགས་པ་ལ་མངོན་དུ་འབྱུང་ངམ་ཞེ་ན། འཕགས་པ་ལ་ང་རྒྱལ་གྱི་རྣམ༷་པ་དགུ་དང་སོ༷གས་པས་
3-171a
གསོད་སོ༷གས་དང་སྐྱེ་འཇིག་གི་སྲེད་པ་དང་ང༷འོ༷་སྙམ༷་པའི་ང་རྒྱལ་ཀྱང་མི༷་འབྱུང༷་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ན། སྒོམ་སྤང་དེ་དག་ལྟ༷་བས༷་རྒྱས༷་པར༷་འགྱུར༷་བའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །གསོད་སོགས་ཀུན་དཀྲིས་ཅན་ལོག་ལྟས་རྒྱས་སོ། །མི༷་དགེ༷འི་ངོ་བོར་གྱུར་པའི་འགྱོ༷ད་པ༷འང༷་ངན་པར་བྱས་པ་བསྒོམ་སྤང་གི་ལུས་ངག་ལ་དམིགས་པས་བསྒོམ་སྤང་ཡིན་ཀྱང་དེ་ཐེ་ཚོམ་གྱིས་སློང་བས་འཕགས་པ་ལ་འབྱུང་བ་མ༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །
类别
གསུམ་པ་རབ་དབྱེ་ལ། ཁྱད་པར་གོ་རིམ་རྒྱུ་གསུམ་ལས།
差别
དང་པོ་དམིགས་པའི་ཁྱད་པར། རྒྱས་འགྱུར་གྱི་ཁྱད་པར། ངོ་བོའི་ཁྱད་པར། ཡུལ་གང་དང་ལྡན་ཚུལ་གྱི་ཁྱད་པར། ཡུལ་ཡུལ་ཅན་སྤྱར་བའི་ཁྱད་པར་ལྔ་ལས།
所缘差别
དང་པོ་ལ། དམིགས་ཡུལ་སྤང་བྱ་ལྔ་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་མི་འགྲོའི་ཁྱད་པར། དམིགས་ཡུལ་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་མི་དམིགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ་རང་ས་ལ་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་དང་། གོང་སར་འགྲོ་བ་གཉིས། སྡུག༷་བསྔལ༷་མཐོང་བས་སྤང་བྱ་ལྟ་བ་ལྔ་དང་། རྒྱུ༷་ཀུན་འབྱུང་མཐོང༷་བས་སྤང༷་བར་བྱ་བ༷་ལྟ་བ་གཉིས་ཏེ་ལྟ་བ༷་བདུན་དང༷་། དེ༷་བཞིན༷་དུ་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་མཐོང་བས་སྤང་བྱ་ཐེ༷་ཚོམ༷་གཉིས་དང༷་། ལྟ་བ་དང་ཐེ་ཚོམ་གང༷་ཡིན་པ་དེ༷་དང་ལྷན༷་ཅི༷ག་མཚུངས་ལྡན་གྱི་མ་རིག་པ་དང་། རྩ་ཉོན་གཞན་དང་མ༷་འདྲེས༷་པའི༷་མ༷་རིག༷་གཉིས་ག༷ང་ཡི༷ན་པ་སྡུག་ཀུན་མཐོང་སྤང་གཉིས་དང་། དེ་ལྟར་ན་ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་གཅིག་པོ་དེ་དག་ནི་ཀུན༷་ཏུ༷་འགྲོ༷་བ་ཡིན་ཏེ། འདོད་པ་སོགས་སྐལ་མཉམ་གྱི་སྤང་བྱ་རིས་ལྔ་པོ་མཐའ་དག་ལ་ཀུན་ཏུ་དམིགས་ཤིང་དེ་དག་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་
3-171b
ཁྱབ་པས་སོ། །ཆགས་སོགས་མཚུངས་ལྡན་གྱི་མ་རིག་ནི་ཀུན་འགྲོ་མིན་ནོ། །དེས་ན་དང་པོ་གཉིས་ཀྱི་ལྟ་སོགས་ཀྱིས་ཡུལ་ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པས་བསགས་པས་བརྟན་ཞིང་སྟོབས་དང་ལྡན་ལ། འགོག་ལམ་ལ་མཐོང་སྤང་ནི་དེ་ལྟར་མིན་ཅིང་། སྒོམ་སྤང་བཞི་ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་མི་ནུས་སོ། །འོ་ན་དེས་རིམ་མམ་ཅིག་ཆར་དམིགས། དང་པོ་ལྟར་ན་ཆགས་སོགས་ཀྱང་ཀུན་འགྲོར་འགྱུར་ལ། གཉིས་པ་ལྟར་ན། འདོད་ཁམས་མཐའ་དག་གིས་འདག་པར་འཛིན་པ་སོགས་མི་སྲིད་པས། ཚུལ་བརྟུལ་ཡང་ཀུན་འགྲོ་མིན་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། རྫས་མ་ལུས་ལ་མི་སྲིད་ཀྱང་། སྤང་རིས་ལྔ་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་ནས་འདག་འཛིན་སོགས་སྲིད་པས་སོ། །དེ་ལྟ་ན་བདག་སྲེད་དང་། དེ་ལ་མཆོག་དང་གྲོལ་རྒྱུར་ལྟ་བས་འདོད་ཆགས་དང་ང་རྒྱལ་ཡང་ཀུན་འགྲོར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལ་ལྟ་བ་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་ཁམས་མཐའ་དག་ལ་དམིགས་ཤིང་ཉོན་མོངས་པ་དེ་གཉིས་ཀྱང་ལྟ་བའི་ཡུལ་ལ་འཇུག་པས་སོ་ཟེར་ན། བྱེ་སྨྲས་དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་ང་རྒྱལ་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་དམིགས་པས། སྤྱི་པ་མིན་ལ། ཀུན་འགྲོས་རིས་ལྔ་ཆར་ཅིག་ཆར་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཟེར། དེས་ན་ཆགས་པ་དང་ང་རྒྱལ་མཐོང་སྤང་ལ་དམིགས་པ་མཐོང་སྤང་། སྒོམ་སྤང་ལ་དམིགས་པ་སྒོམ་སྤང་ཞེས་འདོད་དོ།

 །དེ་དག་ནི་སློང་བྱེད་ཀྱི་ལྟ་བ་སྤངས་པས་སྐེད་པ་བཅད་པའི་མི་ལྡང་མི་ནུས་པ་བཞིན་མ་སྤངས་ཀྱང་མི་སྤྱོད་ལ་ཞེའོ༷། །འོ་ན་འཇིག་ལྟའང་དེར་ཐལ་ཟེར་ན། དེ་སྒོམ་སྤང་ལའང་དམིགས་མོད།དེ་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པ་མ་ཡིན་པས་སོ། །དེ༷་བཞིན༷་འཇིག༷་པ་ལ་སྲེད་པ་དང་། སྐྱེ་བ་ལ་སྲེད་པའང་སྒོམ་སྤང་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཁམས་གསུམ་པའི་བདག་ཆད་ན་སྙམ་པའི་འཇིག་སྲེད་འཕ༷གས་པ༷་ལ༷་མི་འབྱུང་སྟེ། ལོག་ལྟ་སྤངས་པས་སོ། །བདག་དབང་པོ་སོགས་སུ་སྐྱེས་ན་སྙམ་པ་སྐྱེ་བའི་སྲེད་པ་མེད་དེ་རྟག་བདག་སྤངས་པས་སོ། །གསུམ་པ་དེ་འཕགས་པ་ལ་མངོན་དུ་འབྱུང་ངམ་ཞེ་ན། འཕགས་པ་ལ་ང་རྒྱལ་གྱི་རྣམ༷་པ་དགུ་དང་སོ༷གས་པས་
3-171a
གསོད་སོ༷གས་དང་སྐྱེ་འཇིག་གི་སྲེད་པ་དང་ང༷འོ༷་སྙམ༷་པའི་ང་རྒྱལ་ཀྱང་མི༷་འབྱུང༷་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ན། སྒོམ་སྤང་དེ་དག་ལྟ༷་བས༷་རྒྱས༷་པར༷་འགྱུར༷་བའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །གསོད་སོགས་ཀུན་དཀྲིས་ཅན་ལོག་ལྟས་རྒྱས་སོ། །མི༷་དགེ༷འི་ངོ་བོར་གྱུར་པའི་འགྱོ༷ད་པ༷འང༷་ངན་པར་བྱས་པ་བསྒོམ་སྤང་གི་ལུས་ངག་ལ་དམིགས་པས་བསྒོམ་སྤང་ཡིན་ཀྱང་དེ་ཐེ་ཚོམ་གྱིས་སློང་བས་འཕགས་པ་ལ་འབྱུང་བ་མ༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །
类别
གསུམ་པ་རབ་དབྱེ་ལ། ཁྱད་པར་གོ་རིམ་རྒྱུ་གསུམ་ལས།
差别
དང་པོ་དམིགས་པའི་ཁྱད་པར། རྒྱས་འགྱུར་གྱི་ཁྱད་པར། ངོ་བོའི་ཁྱད་པར། ཡུལ་གང་དང་ལྡན་ཚུལ་གྱི་ཁྱད་པར། ཡུལ་ཡུལ་ཅན་སྤྱར་བའི་ཁྱད་པར་ལྔ་ལས།
所缘差别
དང་པོ་ལ། དམིགས་ཡུལ་སྤང་བྱ་ལྔ་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་མི་འགྲོའི་ཁྱད་པར། དམིགས་ཡུལ་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་མི་དམིགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ་རང་ས་ལ་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་དང་། གོང་སར་འགྲོ་བ་གཉིས། སྡུག༷་བསྔལ༷་མཐོང་བས་སྤང་བྱ་ལྟ་བ་ལྔ་དང་། རྒྱུ༷་ཀུན་འབྱུང་མཐོང༷་བས་སྤང༷་བར་བྱ་བ༷་ལྟ་བ་གཉིས་ཏེ་ལྟ་བ༷་བདུན་དང༷་། དེ༷་བཞིན༷་དུ་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་མཐོང་བས་སྤང་བྱ་ཐེ༷་ཚོམ༷་གཉིས་དང༷་། ལྟ་བ་དང་ཐེ་ཚོམ་གང༷་ཡིན་པ་དེ༷་དང་ལྷན༷་ཅི༷ག་མཚུངས་ལྡན་གྱི་མ་རིག་པ་དང་། རྩ་ཉོན་གཞན་དང་མ༷་འདྲེས༷་པའི༷་མ༷་རིག༷་གཉིས་ག༷ང་ཡི༷ན་པ་སྡུག་ཀུན་མཐོང་སྤང་གཉིས་དང་། དེ་ལྟར་ན་ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་གཅིག་པོ་དེ་དག་ནི་ཀུན༷་ཏུ༷་འགྲོ༷་བ་ཡིན་ཏེ། འདོད་པ་སོགས་སྐལ་མཉམ་གྱི་སྤང་བྱ་རིས་ལྔ་པོ་མཐའ་དག་ལ་ཀུན་ཏུ་དམིགས་ཤིང་དེ་དག་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་
3-171b
ཁྱབ་པས་སོ། །ཆགས་སོགས་མཚུངས་ལྡན་གྱི་མ་རིག་ནི་ཀུན་འགྲོ་མིན་ནོ། །དེས་ན་དང་པོ་གཉིས་ཀྱི་ལྟ་སོགས་ཀྱིས་ཡུལ་ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པས་བསགས་པས་བརྟན་ཞིང་སྟོབས་དང་ལྡན་ལ། འགོག་ལམ་ལ་མཐོང་སྤང་ནི་དེ་ལྟར་མིན་ཅིང་། སྒོམ་སྤང་བཞི་ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་མི་ནུས་སོ། །འོ་ན་དེས་རིམ་མམ་ཅིག་ཆར་དམིགས། དང་པོ་ལྟར་ན་ཆགས་སོགས་ཀྱང་ཀུན་འགྲོར་འགྱུར་ལ། གཉིས་པ་ལྟར་ན། འདོད་ཁམས་མཐའ་དག་གིས་འདག་པར་འཛིན་པ་སོགས་མི་སྲིད་པས། ཚུལ་བརྟུལ་ཡང་ཀུན་འགྲོ་མིན་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། རྫས་མ་ལུས་ལ་མི་སྲིད་ཀྱང་། སྤང་རིས་ལྔ་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་ནས་འདག་འཛིན་སོགས་སྲིད་པས་སོ། །དེ་ལྟ་ན་བདག་སྲེད་དང་། དེ་ལ་མཆོག་དང་གྲོལ་རྒྱུར་ལྟ་བས་འདོད་ཆགས་དང་ང་རྒྱལ་ཡང་ཀུན་འགྲོར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལ་ལྟ་བ་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་ཁམས་མཐའ་དག་ལ་དམིགས་ཤིང་ཉོན་མོངས་པ་དེ་གཉིས་ཀྱང་ལྟ་བའི་ཡུལ་ལ་འཇུག་པས་སོ་ཟེར་ན། བྱེ་སྨྲས་དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་ང་རྒྱལ་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་དམིགས་པས། སྤྱི་པ་མིན་ལ། ཀུན་འགྲོས་རིས་ལྔ་ཆར་ཅིག་ཆར་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཟེར། དེས་ན་ཆགས་པ་དང་ང་རྒྱལ་མཐོང་སྤང་ལ་དམིགས་པ་མཐོང་སྤང་། སྒོམ་སྤང་ལ་དམིགས་པ་སྒོམ་སྤང་ཞེས་འདོད་དོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
这是您请求的简体中文翻译：
那些人放弃了乞求的见解，就像切断生育能力而无法再起、无法再生一样，虽未断除但不再现行。若有人说"那么我执见也应如此"，虽然它也是所缘于修所断，但并非唯独缘于彼，所以不同。同样，对灭亡的贪爱和对生的贪爱也是修所断。关于这点，圣者不会生起"三界我将断绝"的灭亡贪爱，因为已断邪见。也不会生起"我将生为根等"的生贪爱，因为已断常我见。
第三，若问这些在圣者处是否显现，圣者不会生起九种我慢相及等等的杀等和生灭贪爱以及"我是"的我慢。为什么呢？因为这些修所断为见所增长。杀等随烦恼由邪见增长。不善本性的悔，虽然因缘于修所断的身语而成为修所断，但因由疑所引起，所以不会在圣者处生起。
类别
第三，分类包括差别、次第、原因三方面。
差别
第一，所缘差别、增长差别、本性差别、与何境相应的方式差别、境与有境合说的差别五种。
所缘差别
首先，所缘境断五种遍行与不遍行的差别，以及所缘境是否缘于无漏的差别两种。第一又分为遍行于自地和遍行于上地两种。苦谛所见断的五种见，以及集谛所见断的两种见，共七种见；同样，两谛所见断的两种疑，以及凡是见和疑与之同时相应的无明，以及不与其他根本烦恼混杂的无明二者，这些苦集见断共十一种，皆为遍行，因它们普遍缘于欲界等同类所断的一切五品，并且必定是生起它们的因。贪等相应的无明则不是遍行。因此，前两种的见等因缘于一切有漏境而积累强固有力，而灭道的见所断则不然，修所断四种也不能缘于一切有漏。
那么，它是次第缘还是同时缘？若为前者，则贪等也会成为遍行；若为后者，则执持整个欲界为戒禁等不可能，因此戒禁取也非遍行。对此回答：虽不可能缘于所有实体，但可能缘于全部五种断品而执为戒禁等，所以是遍行。那么，自我贪爱和执此为殊胜解脱因的见会使贪欲和我慢也成为遍行，因为这些见缘于同类界的一切，而这两种烦恼也依见的对象而起。毗婆沙师虽这么说，但认为贪欲和我慢只缘于一部分，不是普遍性的，而遍行则同时缘于全部五品。因此他们认为，缘于见所断的贪和慢是见所断，缘于修所断的是修所断。


 །སློབ་དཔོན་ནི་མཐོང་སྤང་ལྟ་བའི་དབང་གིས་ཞུགས་པའི་འདོད་ཆགས་ང་རྒྱལ་མཐོང་སྤང༷་ཡིན་ལ། སྒོམ་སྤང་གི་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་ཞུགས་པ་སྒོམ་སྤང་ངོ་
3-172a
ཞེས་གསུངས། ཡང་ན་མཐོང་སྤང་ལ་དམིགས་པའི་དེ་གཉིས་མཐོང་སྤང་དང་། གཉིས་ཀ་འདྲེན་མར་དམིགས་པ་སྒོམ་སྤང་ཞེས་འདོད་དོ། །གཉིས་པ། ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་གཅིག་པོ་དེ༷་དག༷་ལ༷ས་དགུ༷་ནི༷་གོང༷་དུ༷་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པར་ཡང་དམིགས་པས་ཐམས་ཅད་དུ་ཀུན་ཏུ་འགྲོའོ། །འཇིག་མཐར་གྱི་ལྟ༷་བ༷་གཉི༷ས་པོ༷་མ༷་གཏོག༷ས་ཏེ། རང་ཕུང་ལ་བདག་ལྟ་དང་། དེ་རྟག་ཆད་དུ་ལྟ་བས་སོ༷། །ཚུལ་བརྟུལ་ནི་གཞན་རྒྱུད་ལ་ཡང་འཇུག་པས་སོ། །འདོད་པ་པས་ཚངས་པ་ལ་སེམས་ཅན་དུ་དང་། དེ་རྟག་པར་ལྟ་བ་དེ་ནི་ཚངས་པ་ལ་བདག་དང་བདག་གིར་མི་འཛིན་པས་འཇིག་མཐར་མིན་ལ། འཇིག་ལྟ་མེད་པས་ལོག་ཤེས་ཡིན་གྱི་ལྟ་བ་ལྔར་མི་བགྲང་ཟེར། ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་གཅིག་པོ་དེ་དག༷་དང༷་ནི༷་ལྷན༷་ཅི༷ག་པ་སེམས་སེམས་བྱུང་དང་མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ག༷ང་ཞིག་འབྱུང༷་བ༷་དེ༷འང་ཀུན༷་འགྲོ༷་ཡིན་ལ། དམིགས་བསལ་ཐོབ༷་པ་ནི་མ༷་གཏོགས༷་ཏེ། ཕྲ་རྒྱས་དང་ཐོབ་པ་ནི་རྣམ་སྨིན་དང་རྒྱུ་མཐུན་གྱི་འབྲས་བུ་མི་གཅིག་པས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ཕྲ་རྒྱས་ཀུན་འགྲོ་དང་། རྒྱུ་ཀུན་འགྲོ་ལ་མུ་བཞི། དང་པོ། མ་འོངས་པའི་ཕྲ་རྒྱས་ཀུན་འགྲོ། གཉིས་པ་འདས་ད་ལྟར་གྱི་ཕྲ་རྒྱས་ཀུན་འགྲོ་དང་ལྷན་འབྱུང་རྣམས་སོ། །གསུམ་པ། འདས་ད་ལྟར་གྱི་ཕྲ་རྒྱས་ཀུན་འགྲོ་རྣམས་སོ། །བཞི་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པ་མ་འོངས་པའི་ལྷན་འབྱུང་དང་ཐོབ་པ་སོགས་སོ། །དེས་ན་ཕྲ་རྒྱས་གོ་བརྒྱད་ལས། ཀུན་འགྲོ་ཁོ་ན་ཉེར་བདུན། དེ་མིན་པ་རེ་ལྔ། ཀུན་འགྲོ་རྣམས་བདེན་པ་དང་པོ་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་འགལ་བར་ཞུགས་པས། 
3-172b
དངོས་སུ་ལོག་ཞུགས་དང་། ཀུན་འགྲོ་མིན་པ་རྣམས་མཚན་ཉིད་དང་དངོས་སུ་མི་འགལ་བས་ལོག་ཞུགས་ལ་ལོག་ཞུགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདོད། གོང་མ་པ་དག །ལྟ་བ་དང་པོ་གསུམ་དང་། མ་རིག་པ་ཐེ་ཚོམ་དང་ལྔ། བདེན་པ་ལ་དངོས་སུ་དང་།ཆགས་རྒྱལ། ལྟ་བ་ཕྱི་མ་གཉིས་ཏེ་བཞི་ནི། ལྟ་བ་དང་པོ་གསུམ་ལ་སྲེད་ཅིང་ཁེངས་ལ་མཆོག་དང་། དག་གྲོལ་གྱི་རྒྱུར་འཛིན་པས་ལོག་པ་ལ་ལོག་ཞུགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་རང་དང་ལྟ་བ་མི་མཐུན་པ་རྣམས་ལ་འཁྲུགས་པའི་དབང་གིས་ལོག་ཞུགས་ཞེས་གསུམ་དུ་འཆད་དོ། །གཉིས་པ་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་ལ། དམིགས་བྱེད་དྲུག་དང་། དེས་དམིགས་ཡུལ་གྱི་ཟག་མེད་ས་གང་གི་ཡིན་དཔྱད་པ། དྲུག་པོ་ལས་གཞན་པས་མི་དམིགས་ཚུལ་བསྟན་པ་གསུམ། དང་པོ། འགོག༷་པ་དང༷་ལམ༷་མཐོང༷་བས་སྤང༷་བར་བྱ༷་བ༷་ནི་ལོག༷་ལྟ༷་གཉིས་དང་། ཐེ༷་ཚོམ༷་གཉིས་ཏེ་བཞི་པོ་དེ༷་དག༷་དང༷་མཚུངས༷་ལྡན༷་གྱི་མ་རིག་པ༷་དང་འབའ༷་ཞིག༷་ཅེས་མ་འདྲེས་པའི་མ༷་རིག༷་པ་དང༷་། དེ་དྲུག༷་ནི༷་ཟག༷་མེ༷ད་ལ་དམིགས་པའི་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ཅ༷ན་ཡི༷ན་ལ༷་གཞན་བརྒྱད་ཅུ་ནི་ཟག་བཅས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཅན་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་དྲུག་གིས་ཟག་མེད་འགོག་ལམ་ལ་དམིགས་ན་བདེན་པ་མཐོང་བར་ཐལ་ཞེ་ན། མ་ངེས་ཏེ། རྣམ་པར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་དམིགས་པས་སོ།

这些是您请求的简体中文翻译：
论师说："由见所断见解力而起的贪欲、我慢是见所断，而由修所断烦恼力而起的是修所断。"或者也有主张：缘于见所断的那二者是见所断，缘于两者混合的是修所断。
第二，从那十一种随眠中的九种也缘于不同类的上地，因此是普遍遍行。除了我见和边见这两种，因为它们是对自蕴执我见以及执其为常断的见解。戒禁取则因也能趣入他相续而遍行。欲界众生将梵天视为有情并执为常见，这并非我见边见，因为他们不执梵天为我和我所，没有我见故是邪解而不计入五见。
与那十一种随眠同时生起的心、心所以及特征等，也是遍行，但不包括得，因为随眠与得不是同一个异熟和等流果。因此随眠遍行和因遍行有四种情况：第一，未来的随眠遍行；第二，过去现在的随眠遍行及其俱生法；第三，过去现在的随眠遍行；第四，除上述外，未来的俱生法和得等。
因此，九十八种随眠中，纯粹遍行的有二十七种，非遍行的有七十一种。遍行者因直接违背前两谛的特征而进入，称为直接错入；非遍行者因不直接违背特征，称为错入中的错入。上地诸师则解释为三类：前三种见、无明、疑这五种直接违背真谛；贪、慢、后两种见这四种因贪爱前三见而骄傲，执为殊胜和清净解脱之因，故为错入中的错入；嗔则因对与自己和见解不和谐者生起恼怒而称为错入。
第二，关于缘于无漏，有三点：能缘的六种，考察所缘的无漏是哪一地的，以及为何六种外的其他不能缘的方式。
首先，灭谛和道谛所见断的两种邪见和两种疑，共四种，以及与之相应的无明和所谓"单独"的不混杂的无明，这六种是以无漏为所缘境的，其余八十二种则以有漏法为所缘境。若问：如果六种缘于无漏灭道，应成见真谛，这回答：不一定，因为它们是颠倒的缘取。


 །གཉིས་པ།འགོག་པ་ལ་དམིགས་པའི་ལོག་ལྟ་སོགས་ནི་རང༷་གི༷་ས༷་པའི༷་གཉེན་པོ་འགོག༷་པ༷་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་ཏེ། འདོད་པའི་ལོག་ལྟས་འདོད་པའི་གཉེན་པོ་འགོག་པ་ལ་དམིགས་པ་ལ་སོགས་པ་ནས་སྲིད་རྩེའི་བར་དུ་སྦྱར་བ་དང༷་། ལམ༷་ནི༷་ས་དགུའི་
3-173a
ལམ་ནི་ཕན་ཚུན་དུ་མཉམ་དང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ཡིན་ཞེས་གསུངས་ཕྱིར་ལམ་རང་ཕན༷་ཚུན༷་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡི༷ན་པས༷། ཟག་མེད་དང་པོའི་ཉེར་བསྡོགས་སོགས་བསམ་གཏན་ས༷་དྲུག༷་ལ་བརྟེན་པའི་ལམ་ཆོས་ཤེས་ནི་འདོད་པའི་ལོག་ལྟ་སོགས་གསུམ་གྱི་ཡུལ་ཡིན་ལ། དེ་དང་གཟུགས་མེད་དང་པོ་གསུམ་བཅས་ས༷་དགུའི༷་ལམ༷་རྗེས་ཤེས་ནི༷་རྗེས་ཤེས་དེའི༷་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ཅ༷ན་བསམ་གཏན་དང་པོ་ནས་སྲིད་རྩེའི་བར་གོང་མའི་ཁམས་ཀྱི་མ་རིག་ལོག་ལྟ་ཐེ་ཚོམ་གསུམ་གྱི༷་ཡུལ༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །གསུམ་པ། འདོ༷ད་ཆགས༷་ཀྱིས་འགོག་ལམ་ལ་དམིགས་པ་མིན༷་ཏེ༷། དེའི་ཡུལ་ཡིན་ན་སྤང༷་བྱ༷ས་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར༷་ཏེ། ཆགས་ཡུལ་སྤང་བྱ་ཡིན་ལ་འགོག་ལམ་དེ་མིན་པས་སོ། །ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་གཅིག་ཏུ་སྤང་བྱར་མ་ངེས་ཏེ་འདུན་པ་བཞིན་ནོ། །འགོག་ལམ་ཐོབ་སྒྲུབ་འདོད་པ་དགེ་བའི་ཆོས་ལ་འདུན་པ་ཡིན་གྱི་འདོད་ཆགས་མིན་ནོ། །གནོད་བྱེད་ལ་ཞེ་སྡང་ན་འགོག་ལམ་གྱིས་གནོ༷ད་པར་མི༷་བྱེ༷ད་པའི་ཕྱིར༷་ཏེ། དེ་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་གཞི་དགུའི་མཚན་ཉིད་ལས་འདས་པས་ཞེ༷་སྡང༷་གིས་དམིགས་པ་མི༷ན་ནོ། །ང་རྒྱལ་ཁེངས་པ་ལ་དམིགས་ན་འགོག་ལམ་ཞི༷་བའི་རྣམ་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང༷་། ལམ་བདེན་ཉོན་མོངས་དྲི་མ་སྤང་ཕྱིར་དག༷་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ཅིང་ཚུལ་བརྟུལ་ཡང་དག་པའི་རྒྱུ་མིན་ལ་དེར་ལྟ་བས་དང༷་། འགོག་ལམ་དེ་ཡང་དག་པ་ཆོས་ཀུན་གྱི་མཆོག༷་ཏུ་གྱུར༷་ལ། ལྟ་བ་མཆོག་འཛིན་དམན་པ་ལ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར༷་ན་རིམ་པར་ང༷་རྒྱལ༷་
3-173b
གྱིས་དམིགས་པ་མ༷་ཡི༷ན་ལ། ཚུལ་བརྟུལ་དང་། ལྟ་བ་མཆོ༷ག་འཛིན༷་གྱིས་ཀྱང་དམིགས་པ་མིན༷་ནོ། །དེས་ན་ཕྲ་རྒྱས་གོ་བརྒྱད་ལས་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པ་བཅུ་གཉིས། ཟག་བཅས་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པ་བརྒྱད་ཅུ། །གཉིས་ཀ་ལ་དམིགས་པ་འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་གི་མ་རིག་པ་དྲུག་གོ། ཞེས་དངོས་སུ་བསྟན་པས། ཤུགས་ལ་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་དངོས་སུ་ལོག་ཞུགས། འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་གི་ཟག་བཅས་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་ལོག་ཞུགས་ལོག་ལྟ་སོགས་དེ་དག་ལ་དམིགས་པས་ལོག་ཞུགས་ལ་ལོག་ཞུགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །གོང་མ་པ་དག་དྲུག་པོ་དེས་ཀྱང་རྟོག་བཅས་ཡིད་ཀྱིས་བརྟགས་པའི་ཟག་མེད་ཀྱི་མིང་ཙམ་ལ་དམིགས་ཀྱི་དངོས་སུ་མིན་ཏེ། ཡིན་ན་དེ་ཡེ་ཤེས་སུ་ཐལ་ལོ་གསུངས་སོ། །གཏན་དབབ་བསྡུ་བ་ལས་དམིགས་པ་བསྡུ་ན་ལྔ་སྟེ། ལོག་པར་རྣམ་པར་བརྟགས་པའི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པ། ལྟ་བ་ལ་དམིགས་པ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་དམིགས་པ། རང་གིས་རྣམ་པར་བརྟགས་པའི་མིང་ལ་དམིགས་པ། རང་གི་ངང་གིས་ཡེ་ནས་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །བྱེ་སྨྲས་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་ཀྱང་འཕགས་པར་འགྱུར་བ་མ་ངེས་ཏེ་སྒྲ་རྟག་འཛིན་བཞིན་ནོ་ཟེར་རོ། །
随增差别
གཉིས་པ་རྒྱས་འགྱུར་ལ་དམིགས་པ་དང་། མཚུངས་ལྡན་གྱི་རྒྱས་འགྱུར་གཉིས། དང་པོ། ཕྲ༷་རྒྱས༷་གོ་བརྒྱད་ལས་དམིགས་པས་རྒྱས་འགྱུར་དུ་མཚུངས་ལྡན་གྱི་རྒྱས་འགྱུར་དུ་ཞེ་ན། ཀུན༷་ཏུ༷་འགྲོ༷་བ་
3-174a
དེ་རྣམ༷ས་ནི༷་དམི༷གས་པའི༷་སྒོ༷་ནས༷་རང༷་གི༷་སའི༷་སྤང་བྱ་རིས་ལྔ་པོ་ཟག་བཅས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་དུ༷་ནི༷་དམིགས་ནས་རྒྱས༷་པ༷ར་འགྱུར༷་ལ། ཀུན་འགྲོ་མ་ཡིན་པ་ནི་རང་རིས་སུ་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་ནས་རྒྱས་ཀྱི་རིས་གཞན་ལ་དམིགས་ནས་མི་རྒྱས་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་ནི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་ཁོ་ན་ལ་རྒྱས་པ་སོགས་ཀྱི་ཕྱིར་རོ།

这些是您请求的简体中文翻译：
第二，缘于灭谛的邪见等只缘于自地的对治灭谛，如欲界邪见缘于欲界对治灭谛等，乃至有顶皆如是；而道则是九地之道，彼此是平等和殊胜的，因为道之间相互是同类的因，故无漏初静虑近分等六地所依的道，即法智，是欲界邪见等三种的对象；而法智与前三无色共九地的道，即类智，是类智行境的对象，从初静虑至有顶的上界无明、邪见、疑三种的对象。
第三，贪欲不缘于灭道，因为若是其对象则应遍是所断，贪的对象是所断而灭道不是。缘于无漏不一定都是所断，如希求一样。欲求获得灭道是善法欲，不是贪欲。嗔恨有害者，而灭道不造成损害，因为它超越九种恼害事的特征，所以不是嗔恨所缘。
我慢是对骄傲的所缘，而灭谛具有寂静相，道谛为断除烦恼垢故是清净因，戒禁不是真正的因而执为因，且灭道是一切法中真正的殊胜，而见执持劣为胜，所以依次我慢不以之为所缘，戒禁取和见取也不以之为所缘。
因此，在九十八种随眠中，唯缘于无漏的有十二种，唯缘于有漏的有八十种，两者都缘的有灭道见断的六种无明。这明显表示：缘于无漏的是直接错入，灭道见断中缘于有漏的是错入，缘于那些邪见等的是错入中的错入。
上地诸师说，那六种也只是缘于有寻思意所分别的无漏名称而已，不是直接缘，若是直接缘则应成为智慧。《抉择集论》说：总摄所缘有五种：缘于邪分别的事物，缘于见解，缘于戒律和禁行，缘于自己分别的名称，缘于自性本有的事物。
毗婆沙师说：虽缘无漏但不一定成为圣者，如执声为常一样。
随增差别
第二，随增分为所缘随增和相应随增两种。首先，在九十八随眠中，相同的是所缘随增还是相应随增？遍行者是通过所缘门，缘于自地一切有漏的五品所断后而随增；非遍行者则仅缘于自品而随增，不缘于其他品而随增，如苦谛见所断只随增于苦谛见所断等。


 །འོ་ན་ཐམས་ཅད་རང་གི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པས་རྒྱས་སམ་ཞེ་ན། ཟག༷་མེ༷ད་ལ་དམིགས་པ་དང་ས་གོང༷་མའི༷་ཡུལ༷་ཅ༷ན་གྱི་ཉོན་མོངས་རྣམས་ཀྱང་རང་ཡུལ་དེ་དག་ལ་དམིགས་ཀྱང་རྒྱས་པ་ནི་མིན༷་ཏེ། དེ་གཉིས་འོག་མས་བདག་ལྟ་དང་སྲེད་པས་བདག༷་གི༷ར་མ༷་བྱས༷་པ་དང་། དེ་དག་གི་གཉེན༷་པོ༷་ཡིན་པས་དེ་ལ་དམིགས་ཀྱང་རྒྱུན་འཕེལ་ཞིང་རྒྱས་པ་མེད་པའི༷་ཕྱིར༷་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཕྲ་རྒྱས་ཀུན་འགྲོ་ཡིན་མིན་གཉིས། དང་པོ་ལ་ཁམས་དང་ས་སྐལ་བ་མཉམ་པ་དང་མི་མཉམ་པ་གཉིས། ཀུན་འགྲོ་མིན་པ་ལ་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་གཉིས་སོ། །དེ་ལ་ཟག་མེད་དང་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པ་གོང་མ་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་མཚུངས་ལྡན་ཁོ་ནས་རྒྱས་འགྱུར་ཏེ། ཞིང་རླན་བཅས་མྱུ་གུ་ལྟར་གང་ལ་བདག་ལྟ་དང་སྲེད་པ་འཇུག་པ་དེ་ལས་གཞན་རྒྱས་པ་མེད་དོ། །འདོད་པས་ས་གོང་མ་དོན་དུ་གཉེར་བ་དགེ་བ་ལ་འདུན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད། གཉིས་པ། ཕྲ་རྒྱས་གང༷་ཞིག༷་སེམས་དང་སེམས་བྱུང་ས་མང་ལ་སོགས་པ་གང་དང༷་མཚུངས༷་པར་ལྡན༷་པ༷་དེ༷་དག་ནི༷་གྲོགས་དེར་ཏེ། དེ་དག་མ་སྤངས་ཀྱི་བར་དུ་མཚུངས༷་པར་ལྡན༷་པའི་སྒོ༷་ནས༷་རྒྱས་པར་འགྱུར་
3-174b
ཏེ། དུག་དང་འདྲེས་པའི་ཆང་གིས་དུག་གི་ནུས་པ་འཕེལ་བ་བཞིན་ནོ། །དེས་ན་ཕྲ་རྒྱས་གོ་བརྒྱད་ལས་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་བཅུ་གཉིས་ནི་མཚུངས་ལྡན་ཁོ་ནས་རྒྱས་འགྱུར་དང་། འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་གི་མ་རིག་པ་དྲུག་དང་། ཁམས་འོག་མ་གཉིས་ཀྱི་ཀུན་འགྲོ་བཅོ་བརྒྱད་དེ་ཉེར་བཞི་ནི། དམིགས་ཡུལ་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་དང་རང་ས་དང་གོང་ས་ལ་ལྟོས་ནས་དམིགས་མཚུངས་ཀྱིས་རྒྱས་པ་གཉིས་ཀ་ཅི་རིགས་དང་། ལྷག་མ་རེ་གཉིས་ནི་རྒྱས་འགྱུར་གཉིས་ཀར་ངེས་ལ། དམིགས་པས་རྒྱས་པ་ལ་མཚུངས་ལྡན་གྱིས་རྒྱས་པས་ཁྱབ་པས་དམིགས་རྒྱས་ཁོ་ན་ཡིན་པ་མེད་དོ། །ལར་ལམ་དམིགས་ལོག་ལྟ་དང་ཐེ་ཚོམ་གཉིས་ཀྱིས་དངོས་སུ་དམིགས་ན། དེ་གཉིས་ཙམ་ལ་ཐར་པར་ལྟ་བ་སུ་ཡང་མེད་ལ། ལམ་འདི་ལས་གཞན་དག་པར་ལྟ་ན་དེ་ཡང་ཟག་བཅས་ཡིན་པས་སྡུག་མཐོང་སྤང་བྱར་འགྱུར་ལ། ཡང་ན་ཚུལ་བརྟུལ་ཡིན་ནོ། །གཞན་ཡང་ཀུན་འགོག་ལ་དམིགས་པའི་ལོག་ལྟ་ཐེ་ཚོམ་ལ་འདག་གྲོལ་དུ་དམིགས་པ་དེ་ཡང་ཡོད་དགོས་ལ་དེ་ལྟ་ན། དེ་གཉིས་ལ་ཚུལ་བརྟུལ་ཡོད་པ་འགལ་ཞེས་སློབ་དཔོན་གསུངས་ཀྱང་རང་བཞེད་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པར་གསལ་ལོ། །
本质差别
གསུམ་པ་ངོ་བོ་ལ་བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དང་མི་དགེ་བའི་ཁྱད་པར།དེ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱུ། ཞར་ལ་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་མིང་ཅན་གཞན་བཤད་པ་དང་གསུམ། དང་པོ། ཁམས་གོ༷ང་མ༷་ན་ཡོད་པའི་ཉོན་མོངས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་སྒྲིབ་ལ་ལུང༷་མ༷་བསྟན༷་ཏེ། ཉོན་མོངས་ནི་ཡིན་མོད་རྒྱུད་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་བརྟུལ་བས། ཉོན་
3-175a
མོངས་པ་དེས་འབྲས་བུ་ཡིད་མི་འོང་འབྱིན་མི་ནུས་པས་མི་དགེ་བའང་མིན་ཏེ། དེ་ན་གནོད་སེམས་སོགས་མེད་པས་སོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཡིན་ཕན་ཆད་མ་སྒྲིབ་པ་དང་དགེ་བ་ནི་མི་སྲིད་དོ། །དེས་ན་སྒྲིབ་ལ་དགེ་མི་དགེ་གང་དུའང་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་ནོ། །འདོ༷ད་ཁམས་ན༷་འཇིག༷་ཚོགས༷་ལ་ལྟ༷་བ༷་དང༷་མཐར༷་འཛིན༷་པའི་ལྟ་བ་དང་དེ་གཉིས་དང་ལྷན༷་ཅི༷ག་པའི་མ༷་རིག༷་པ༷་དང་གསུམ་ནི་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། འཇིག་རྟག་གཉིས་ནི་སྦྱིན་ཚུལ་སོགས་དགེ་བ་དང་མི་འགལ་བར་འཇུག་ལ་ཆད་ལྟ་ཡང་ཐར་པ་དང་མཐུན་ཏེ་བདག་མེད་པར་འདོད་པས་སོ། །གཞན་ཡང་ལྟ་བ་འདི་གཉིས་རང་རྒྱུད་ཀྱི་རྫས་ཙམ་ལ་རྨོངས་པ་ལས་གཞན་ལ་གནོད་པར་མ་ཞུགས་པས་མི་དགེའང་མིན་ཟེར་ཀྱང་། ཁ་ཅིག་གིས་དེ་ལྟ་ན་མཐོ་རིས་ལ་སྲེད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ཀྱང་ལུང་མ་བསྟན་དུ་ཐལ་ཏེ་རྒྱུ་མཚན་མཚུངས་པས་སོ། །དེས་ན་དེ་གཉིས་ཀྱི་ལྷན་སྐྱེས་རི་དྭགས་དང་བྱ་སོགས་ལ་ཡོད་པ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཏེ། བབ་ཅོལ་དུ་སྒྲ་ཐོས་པས་སྐྲགས་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་བ་ལྟ་བུའོ།

这些是您请求的简体中文翻译：
那么，是否所有随眠都缘于自境而随增呢？缘于无漏和以上地为境的烦恼虽然缘于那些对象，但不会随增，因为下地未以我见和贪爱执为我所，且它们是彼等的对治，所以虽缘于它们但不会相续增长随增。因此，随眠分为遍行与非遍行两种：前者又分为界地同类与不同类两种，后者又分为缘有漏与缘无漏两种。其中，缘无漏和缘不同类上地者只通过相应而随增，如湿润田地中的芽，我见和贪爱所行之处以外无有随增。欲界以上地为所欲求是善法欲，已如前说。
第二，任何随眠与心、心所、多地等相应，就会成为彼友伴，在未断除之前通过相应的方式而随增，如同混有毒药的酒使毒力增强一样。因此在九十八种随眠中，缘无漏的十二种唯通过相应而随增；灭道见断的六种无明和下二界的十八种遍行，共二十四种，随其所缘是有漏无漏，以及自地上地，通过所缘相应二者随增；余六十二种则决定是二种随增。由于所缘随增必然被相应随增所遍摄，所以不存在唯所缘随增的情况。
再者，若道所缘的邪见和疑直接缘于道，没有人会只视这两者为解脱；若视此道以外为清净，那也是有漏，会成为苦谛见所断，或者就是戒禁取。此外，缘于集灭的邪见疑也必须有对戒禁取为清净解脱的所缘，若如此，则与论师所说"二者有戒禁取"相矛盾，但论师自己的意趣在瑜伽行派中已经明了。
本质差别
第三，关于本质，分三部分：有覆无记与不善的差别，二者的因，兼述其他无记名称。
首先，上界一切烦恼皆为有覆无记，虽是烦恼但相续被禅定调服，所以这些烦恼不能产生不悦意的果报，也不是不善，因为上界没有害心等。凡是烦恼都不可能是无覆或善。所以有覆对于善不善都是无记。
欲界中我见、边见以及与这二者同时的无明三者为有覆无记。为什么呢？我见和常见与行布施等善法不相违而共存，断见也与解脱相顺，因为它主张无我。此外，这两种见解只是对自身实体迷惑，未涉入损害他人，所以也不是不善。虽然有人这样说，但也有人反驳：若如此，则对天界的贪欲和"我是"的我慢也应成为无记，因为理由相同。因此，这两种俱生见在野兽、鸟类等身上所具有的是有覆无记，如在莽撞听到声音时产生恐惧的原因。


 །སེར་སྐྱ་སོགས་ཀྱིས་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པ་ནི་མི་དགེ་བར་འདོད་ལ། དེས་ན་འདོད་ཆགས་དང་ང་རྒྱལ་ཡང་ལྷན་སྐྱེས་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དང་ཀུན་བཏགས་མི་དགེ་བར་འགྱུར་ལ། ཁམས་གོང་ན་མཐོང་སྤང་ཀུན་བཏགས་མི་དགེ་བ་ཡོད་པའམ་མེད་ན་མཐོང་སྤང་མེད་པར་ཐལ་བ་འདི་སྤང་དགོས་སོ། །འདི་རྣམས་ཀྱང་སྤྱི་རིགས་ནས་བསྟན་ན་མི་འགལ་ལམ་སྙམ། ལྟ་
3-175b
བ་དང་པོ་གཉིས་མཚུངས་ལྡན་དང་བཅས་པ་མ་གཏོགས་པའི་ཕྲ་རྒྱས་ལྷག༷་མ༷་རྣམ༷ས་ནི་འདོད་ཁམས་འདིར༷་མི༷་དགེ༷་བ༷འོ༷། །དེའི་ཕྱིར་གཏན་དབབ་ལས། མང་དང་ཉོན་མོངས་ཅན་དང་ནི། །སྤྱོད་དང་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དང་ཡང་། །ཁ་ན་མ་ཐོ་བུལ་འབྲས་དང་། །ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་སྐྱེ་བའོ། །ཞེས་འདོད་པ་དང་གོང་མའི་ཉོན་མོངས་ལ་ཁྱད་པར་བརྒྱད་དམ་བཅུ་བཤད་དོ། །གཉིས་པ་རྒྱུ་ལ་མི་དགེ་བའི་རྒྱུ་དང་། ལུང་མ་བསྟན་པའི་རྒྱུ་གཉིས། དང་པོ། འདོ༷ད་ན༷་སྤང་བྱ་རིས་ལྔ་ཆར་གྱི་འདོ༷ད་ཆགས༷་དང་། ཁོང༷་ཁྲོ༷་ནི་རྩ་བ་གཉི༷ས་དང་འཇིག་ལྟ་དང་མཐར་ལྟ་གཉིས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྨོངས་པ་མ་གཏོགས་པའི་ཀུན་ཏུ་རྨོངས༷་པ་རྣམ༷ས་ནི། མི༷་དགེ༷་བའི་རྩ༷་བ༷་ཡི༷ན་ཏེ། མི་དགེ་བ་ཐམས་ཅད་གསུམ་པོ་དེ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ལ་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ། ལུང༷་མ༷་བསྟན༷་ཡང་ཡིན་ལ་དེ་འབྱུང་བའི༷་རྩ༷་བའ༷ང་ཡིན་པ་ནི་གསུམ༷་སྟེ། གང་ཞེ་ན། དེ༷་ནི༷་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རོ་མྱང་དང་། གཞལ་མེད་ཁང་ལ་སྲེད་པ་སོགས་ཁམས་གོང་མའི་སྲེ༷ད་པ་ཐམས་ཅད་དང༷་། མ༷་རིག༷་པ་ཁམས་གསུམ་གྱི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་དམ། འདོད་པའི་ལྟ་བ་དང་པོ་གཉིས་དང་མཚུངས་ལྡན་དང་། བློ༷་ཤེས་རབ་སྟེ་དེའི་ངོ་བོ་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་ཡང་། འདོད་ན་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་སོགས་སེམས་བཞི་དང་མཚུངས་ལྡན་དང་། ལྟ་བ་དང་པོ་གཉིས་དང་། གོང་ན་ཉོན་མོངས་དང་མཚུངས་ལྡན་དང་། རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་སོགས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་
3-176a
པའི་ཤེས་རབ་ཐམས་ཅད་དོ། །ཐེ་ཚོམ་ནི་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་སུ་གཡོ་བས་མི་བརྟན་ལ། ང་རྒྱལ་ནི་སེམས་མཐོར༷་འཇུག༷་པའི་ཕྱིར༷་རྩ་བ་དུས་ཀུན་ཏུ་བརྟན་པ་དང་གཏིང་ན་གནས་པ་དང་མི་མཐུན་པས་ཐེ་ཚོམ་དང་ང་རྒྱལ་ནི་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་རྩ་བ་མིན་ལ། དེ༷་ལ༷ས་གཞན༷་ནི་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་རྩ་བ་མིན༷་ཏེ་གོང་ན་ཁོང་ཁྲོ་མེད་ལ། འདོད་ན་ཡོད་པ་ནི་མི་དགེའོ། །ཞེས་ཁ་ཆེ་བས་འཆད་དོ། །ལུགས་གཉིས་པ། བརྟན་པ་དང་གཏིང་གནས་ཙམ་འདིར་རྩ་བའི་དོན་མིན་ལ་འདིར་གཙོ་བོའི་རྒྱུ་ལ་བརྗོད་པས་དེའི་རྩ་བ་བཞི༷འོ་ཞེས༷་ཉི༷་འོ༷ག་བྱེ་སྨྲ༷་བ་རྣམས་འདོད་དོ། །དེ༷་དག༷་ཀྱང་ཁམས་གོང་མའི་སྲེ༷ད་པ་དང་། ལྟ༷་བ་ཐམས་ཅད་དང་། འདོད་པའི་ལྟ་བ་དང་པོ་གཉིས་དང་། གོང༷་མའི༷་ང་རྒྱལ་དང་། རྨོང༷ས་པ་སྔར་བཤད་ཐམས་ཅད་དེ། དེ་ཡང་ལྟ་སྲེད་ང་རྒྱལ་ཤས་ཆེ་བའི་བས༷མ་གཏན༷་པ༷་གསུམ༷་ཡོད་དེ། རོ་མྱོང་མཚུངས་ལྡན་བསམ་གཏན་སྲེད་ཤས་ཆེ་བ་བསམ་གཏན་ལ་བརྟེན་ནས་རྟག་ལྟ་སོགས་བསྐྱེད་པ་ལྟ་བ་ཤས་ཆེ་ལ། བདག་བསམ་གཏན་ཐོབ་ལ་གཞན་མིན་ཞེས་རློམས་པ་ང་རྒྱལ་ཤས་ཆེ་ལ། དེ་གསུམ་མ༷་རིག༷་པ་ལ༷ས་བྱུང་བས་སོ། །ཞེས་སོ། ཁ་ཅིག་ནི་འདི་ལམ་ཡིན་ནམ་མིན། བདག་འདས་སོགས་བྱུང་མ་བྱུང་ཞེས་ཐེ་ཚོམ་ཤས་ཆེ་བའི་བསམ་གཏན་ཡོད་པར་བཤད་ལ། བསམ་གཏན་མཚོན་པ་སྟེ་གཟུགས་མེད་སྙོམས་འཇུག་ལུང་མ་བསྟན་དང་འདོད་པའི་སྒྲིབ་པ་ལ་སོགས་པ་གཞན་ཡང་ཡོད་དོ་ཅེས་སོ། །རྩ་བ་དེ་དག་ཚང་དགོས་པ་མིན་ཏེ་ཅི་
3-176b
རིགས་ལས་སོ། །གསུམ་པ་ཞར་བྱུང་དྲི་བ་ལུང་མ་བསྟན་ནི། འོ་ན་དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་འདི་ལས་གཞན་ལུང་མ་བསྟན་ཡོད་དམ་ཞེ་ན་ཡོད་དེ། དྲི་བ་ལུང་མ་བསྟན་ཡོད་དོ།

这些是您请求的简体中文翻译：
胜论派等所遍计的是不善的，因此贪欲和我慢也分为俱生有覆无记和遍计不善两种，而上地若有见所断遍计不善，或者若无则应成无见所断，这个问题需要解决。若从总体上说明这些，似乎没有矛盾。除了前两种见解及其相应法，其余随眠在欲界是不善的。因此《抉择论》中说："多与烦恼染，行与苦性及，过失迟缓果，禅定与生起。"这样解释了欲界和上界烦恼的八或十种差别。
第二，关于因，分不善因和无记因两种。第一，欲界中五品所断的贪欲和嗔恚两种根本，以及除了与我见、边见相应的愚痴外的一切愚痴，是不善根，因为一切不善都从这三者生起。
第二，关于无记因，有两种观点。第一种观点：既是无记又是无记之根本的有三种。哪三种？即上二界中，因禅定味着、贪爱殿堂等，上界一切贪欲，以及三界中的一切有覆无明，或与欲界前两见相应的无明；第三是慧，其本性虽非烦恼，但在欲界与四种报生心等相应，与前两种见相应，在上界与烦恼相应，以及与报生心等相应的一切慧。疑因摇动于两种状态而不稳定，我慢因心趣向高处，与根本所需的常时稳固和住于深处不相顺，所以疑和我慢不是无记根，除此之外的也不是无记根，因为上界无嗔，欲界有嗔则是不善。这是迦湿弥罗论师的解释。
第二种观点：仅仅稳固和住于深处不是此处根本的意思，这里是指主要因，所以有四种无记根，这是南方毗婆沙师的主张。这四种是上界的贪欲、一切见、欲界的前两种见、上界的我慢，以及前述的一切愚痴。这是因为有贪、见、慢各自增强的三种禅修者：味着相应的禅者以贪增强，依禅修而生常见等的以见增强，认为"我得禅而他人不得"而自夸的以慢增强，这三者都由无明而生。有些人解释说也有以疑增强的禅修者，他们疑问"这是道路吗？不是吗？我曾出世等，是否生起？"这里以禅定为例，也有无色定无记和欲界有覆等其他种类。不需要所有根本都具足，只是取其适宜。
第三，附带问题"无记的问题"：除了善、不善、无记三者之外，是否还有其他无记？答：有，即所谓"问题无记"。
;


 །དེ་ལ་སྤྱིར་དྲི་བ་ལ་ལན་བཏབ་ཚུལ་བཞི་སྟེ། མགོ༷་གཅི༷ག་ཏུ་ལུང་བསྟན་པ་དང༷་ནི༷། རྣམ༷་པར་འབྱེ༷ད་དེ་ལུང་བསྟན་པ་དང༷་། དྲི༷་བར་བྱས་ནས་ལུང་བསྟན་པ་དང༷་། བཞག༷་པ༷ར་ལུང༷་བསྟན༷་པ༷་སྟེ་བཞི་ལས། དང་པོ། མགོ་གཅིག་ཏུའམ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལུང་བསྟན་པ།སེམས་ཅན་སྐྱེས་པ་ཐམས་ཅད་འཆི༷འམ་ཞེ་ན་འཆི་ཞེས་ལན་གདབ་པ་ལྟ་བུ་དང༷་། གཉིས་པ་འཆི་བ་ཐམས་ཅད་སྐྱེའམ༷་ཞེ་ན་རྣམ་པར་ཕྱེས་ཏེ་ཉོན་མོངས་མེད་པར་མི་སྐྱེ་ལ་ཉོན་མོངས་བཅས་པ་རྣམས་སྐྱེའོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང༷་། གསུམ་པ། མི་འདི་ཁྱ༷ད་པར༷་འཕ༷གས་པ་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་དམན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ལྷ་ལ་ལྟོས་ནས་སམ། ངན་སོང་ལ་ལྟོས་ནས་ཞེས་དྲིས་ཏེ་ལུང་སྟོན་པ། ལྷ་ལ་ལྟོས་ནས་ཟེར་ན་དམན་ལ་སོགས་ལན་གདབ་པ་ལྟ་བུའོ། །བཞི་པ། ཅི་བདག༷་ཕུང་པོ་ལས་གཞན༷་ཡིན་ནམ་གཅིག་ཡིན་ལ༷་སོ༷གས་པས་གཉིས་ཡིན་གཉིས་མིན་སོགས་གང་དུའང་ལན་མི་གདབ་པ་ལྟ༷་བུ༷་ཡི༷ན་ཏེ་ལུང་མ་བསྟན་བཅུ་བཞི་བཟུང་ངོ་། །ལུང་མ་བསྟན་བཅུ་བཞི་པོ་མི་དགེ་བ་ཡིན་ཡང་འདིར་དྲི་བ་ལུང་མི་བསྟན་པར་གསུངས་ཏེ། ཐམས་ཅད་བདག་ལས་བརྩམས་པའི་དྲི་བ་ཡིན་པས། བདག་མ་གྲུབ་པས་སྨྲས་པ་ལྟར་དུ་ལུང་བསྟན་ན་དོན་ལ་མི་གནས་པས་སོ། །བདག་མེད་པར་བསྟན་ན་སྣོད་དུ་མི་འགྱུར་བས་དེ་དག་བསྟན་
3-177a
པ་ལ་རིམ་གྱིས་གཞུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་ལུང་མ་བསྟན་བཅུ་བཞི་ནི། བདག་དང་འཇིག་རྟེན་རྟག་སོགས་བཞི། མཐའ་ལྡན་སོགས་བཞི། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གྲོངས་ཕན་ཆད་འབྱུང་མི་འབྱུང་སོགས་བཞི། ལུས་དེ་ཉིད་སྲོག་ཡིན་ནམ། སྲོག་ཀྱང་གཞན་ལ་ལུས་ཀྱང་གཞན་ཡིན་ཞེས་སོ། །འོ་ན་ལུང་བསྟན་པར་འགལ་ལོ་ཞེ་ན། དེ་དག་ཏུ་ལུང་མི་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བཞག་པར་ལུང་བསྟན་པའི་ཕྱིར་འགལ་བ་མེད་དོ། །
所具境差别
བཞི་པ་ལྡན་ཚུལ་ལ་དངོས་དང་། འཕྲོས་དོན་གཉིས། དང་པོ། ཆགས་སོགས་ཉོན་མོངས་རང་མཚན་པ་གསུམ་གྱི་ཡུལ་ལྡན་ཚུལ་དང་། རྨོངས་སོགས་ཉོན་མོངས་སྤྱི་པ་གསུམ་གྱི་ཡུལ་ལྡན་པར་བྱེད་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ་ལ་དངོས་དང་ཞར་བྱུང་གཉིས། དང་པོལ་དངོས་དང་། དུས་གཉིས། དང་པོ། ལྡན་ཚུལ་སྤྱིར་ཉོན་མོངས་པ་རང་གི་མཚན་ཉིད་པ་དང་། སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་པ་གཉིས། དང་པོ་འདོད་ཁྲོ་སྙེམས་གསུམ་སྟེ། འདོད་སྙེམས་བདེ་མྱོང་དང་། ཁྲོ་བ་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་འགྱུར་ལ་དམིགས་པས་སོ། །སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་པ་ནི། ལྟ་བ་དང་ཐེ་ཚོམ་རྨོངས་པ་གསུམ་སྟེ། བདེ་སྡུག་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཡུལ་གསུམ་ཀ་ལ་ཅི་རིགས་པར་དམིགས་པས་སོ། །དེ་ལ་ཕྲ་རྒྱས་ལྡན་ཚུལ་ནི། འདས༷་པ་དང༷་། ཉེ༷་བར་གན༷ས་པ་ད་ལྟ་བའི་འདོ༷ད་ཆགས༷་དང་། ཁོང༷་ཁྲོ༷་དང་། ང༷་རྒྱལ༷་དག༷་གི༷ས་ནི༷་གང་ཟག་གང༷་ལ༷་ཉོན་མོངས་དེ༷་གསུམ་གང་རུང་སྐྱེས༷་ནས་མ༷་སྤང༷ས་པའི༷་ཡུལ་གྱི་དངོས༷་པོ༷་དེ༷་དང༷་ལྡན༷་པ༷་ཡི༷ན་ཏེ། ཆགས་སོགས་གསུམ་པོ་རྣམ་ཤེས་གང་གི་འཁོར་དུ་སྐྱེས་ཀྱང་དེས་གླང་བུ་
3-177b
ཐག་པས་ཕུར་པ་ལ་བཏགས་པ་ལྟར་གང་ཟག་དེ་དང་ཡུལ་དེ་ལྡན་པར་བྱེད་པས་སོ། །ལྡན་ཚུལ་ནི་དམིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ལྡན་པ་ཡིན་གྱི་ཡུལ་ཐོབ་ལྡན་མིན་ཏེ་རྒྱུད་དུ་མ་གཏོགས་པ་ལ་ལྡན་པ་མེད་པས་སོ། །དེ་ཡང་ཆགས་སྡང་ནི་སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པའི་འཁོར་དུ་འབྱུང་གིང་རྒྱལ་ནི་ཡིད་ཤེས་ཁོ་ནའི་འཁོར་དུའོ། །སྐྱེས་ཞེས་པ་ཉོན་མོངས་དེ་དག་ཡུལ་འགའ་ལ་མི་སྐྱེ་བ་སྲིད་ལ། གལ་ཏེ་དང་པོར་སྐྱེས་ཀྱང་སྤང་ན་མི་ལྡན་པས་དེ་གཉིས་གཅོད་པའོ། །དཔེར་ན་ཁྱི་ཕག་དྲི་ཆེན་ལ་སྲེད་པ་ལྟ་བུའོ། །འདས་ད་ལྟས་ཡུལ་དང་ལྡན་ཞེས་སྤྱིར་བསྟན་ཏོ། །གཉིས་པ་དུས་ལ་ཡིད་ཤེས་དབང་ཤེས་གཉིས། དང་པོ། ཡི༷ད་ཀྱི༷་ཆགས་སོགས་གསུམ་པོ་དེ༷་དག༷་མ༷་འོང༷ས་པས༷་ནི། འདས་ད་ལྟ་མ་འོངས་པ་ཀུན༷་དང༷་དམིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ལྡན་པར་བྱེད་དེ། ཡིད་ནི་དུས་གསུམ་པའི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་པས་སོ། །མ་འོངས་དེ་ལའང་མ་སྤང་བ་སྦྱར་ཟེར་རོ།

这些是您请求的简体中文翻译：
关于这点，一般而言，对问题回答的方式有四种：一向记说，分别记说，反诘记说，以及置记说四种。第一，一向记说或一面记说：如问"一切已生众生皆死吗？"回答"是，皆死"等。第二，分别记说：如问"一切死者皆再生吗？"分别回答："无烦恼者不生，有烦恼者再生"等。第三，反诘记说：如问"此人殊胜还是卑劣？"反问："相对于天或相对于恶趣？"然后记说，若说"相对于天"，则回答"卑劣"等。第四，置记说：如问"我与蕴是异是一"等，不论是二、非二等，皆不作答，这类问题属于十四无记。
十四无记虽然是不善，但在此称为无记问题，因为它们全部都是以"我"为前提的提问，而"我"不成立，若按所说回答则不符合实相。若开示无我，对方又不堪为器，故为使其逐渐趋入教法。这十四无记是：我与世间常等四种；世间有边等四种；如来灭后有无等四种；身即是命，还是命异身异等。若问："这样不就与记说矛盾吗？"回答：因为置记说已记说"对这些不予记说"，所以无矛盾。
所具境差别
第四，关于具境方式，分为正文和附带两部分。正文分为贪等自相烦恼三种的具境方式和痴等共相烦恼三种的具境方式两种。第一部分又分为正文和附带两种。正文中分为方式和时间两部分。
第一，具境方式：一般烦恼分为自相和共相两种。自相是贪、嗔、慢三种，因为贪慢缘于乐受，嗔恨缘于苦受。共相是见、疑、痴三种，因为它们随情况缘于乐、苦、舍三种境。关于随眠的具境方式：过去和现在的贪欲、嗔恚和我慢，对于某人而言，这三种烦恼中的任一种生起而未断除的对象事物，就与之具足，因为这三种贪等无论作为哪种识的眷属生起，都会像绳索将小牛系于木桩一样，使那个人与那个对象具足关系。具足方式是通过所缘方式具足，而非获得具足，因为不属于自相续的无法具足。其中贪嗔在五识眷属中生起，我慢仅在意识眷属中生起。"生起"一词指这些烦恼可能对某些对象不生起，即使最初生起，若已断除则不具足，这两种情况都被排除。例如，狗猪对粪便的贪爱。过去现在以境具足是一般说法。
第二，时间分为意识和根识两种。第一，意识的贪等三种，未来者与过去、现在、未来一切通过所缘方式具足，因为意识是三世所缘。有人说，未来也需加上"未断"条件。
;
Human: 这些是用于人类学和语言学术用途，请完整直译成简体中文，不要意译缩略，如果文件中有重复的部分也照译不要省略，藏文不要对照输出; 遇到原文是对仗诗歌体时译文也请尽量对仗; 如遇种子字和咒语，以（藏文，梵文拟音，梵文天城体，梵文泰卢固体，汉语字面意义，汉语拟音）六种形式按照紧凑而不省略的长句排列显示： །གཉིས་པ་དབང་ཤེས་ལ། ད་ལྟའི་གཟུ༷གས་ལ༷་སོ༷གས་པ་ཡུལ་ཡུལ་ལྔ་པོའི་དོན་ཙམ་ལ་དབང་པོའི་ཤེ༷ས་པ༷་དང༷་ལྷ༷ན་ཅི༷ག་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་འདོ༷ད་ཆགས༷་དང་། ཁོང༷་ཁྲོ༷་དག་ཡོད་ལ་ང་རྒྱལ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཡིན་གྱི་དབང་ཤེས་ཀྱི་འཁོར་དུ་མེད། ང་ཞེས་རྟོག་དགོས་པས་སོ། དེ་ལྟ་བུའི་འདོད་ཁྲོ་དེ༷་དག༷་ནི། ད༷་ལྟར༷་བའི༷་དོན་ཁོ་ན་སྟེ་གཟུགས་སྒྲ་དྲི་རོ་རེག་བྱ་ད་ལྟ་བ་དེ་ཁོ་ན་དང་སྦྱོར་ཏེ། དེ་མ་ཐག་པའི་ཡུལ་ད་ལྟ་བ་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་ནས་དབང་ཤེས་སྐྱེ་ལ། དེས་
3-178a
ཡུལ་དང་དེ་ལྡན་པར་བྱེད་པས་སོ། །མ༷་འོང༷ས་པའི་དབང་ཤེས་ཀྱི་ཆགས་ཁྲོ་མ་འོངས་པས༷་ཀྱང༷་ད་ལྟར་གྱི་ཡུལ་དང༷་ལྡན་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དེས་འབྱུང་འགྱུར་ལྡན་པ་བྱེད་པས་སོ། །འབྱུང་བ་ཐམས་ཅད་མ་འོངས་པ་ཡིན་ལ། ཡོད་པ་ཐམས་ཅད་ད་ལྟ་བའམ་འདས་པ་ཡིན་པས་མ་འོངས་པའི་རྒྱུད་ད་ལྟ་ན་གཏན་མེད་དོ་ཟེར་ན། ངོ་བོ་ལ་མེད་ཀྱང་ད་ལྟ་ན་མ་འོངས་པར་རྒྱུ་ཚང་བ་ཡོད་ལ། དེ་ཙམ་གྱིས་མ་འོངས་པ་ལྡན་པས་ད་ལྟར་དང་ལྡན་ཞེས་པའོ། །གཞན་ཡང་ཕྲ་རྒྱས་རང་ལྡན་གཞན་ལྡན་དང་། དབང་པོ་ལྔ་དང་ཁ་ནང་ལྟ་ཁ་ཕྱི་ལྟ་རྟག་འཇུག་རེས་འཇུག་གི་ཡུལ་ལ་ལྡན་མི་ལྡན་བཤད་དོ། །གཉིས་པ་ཞར་བྱུང་ལ་ཐོབ་མཚམས་དང་གྱེན་པོ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། ཁ་ཅིག་ན་རེ་རྒྱལ་སྲས་སྐྱེ་བ་གཅིག་གིས་ཐོགས་པ་སྦྲུལ་མི་སྲེད་མདུང་ཁྱེར་མེད་དོ། །ཞེས་སྐྱེ་སྲིད་དུ་སྲེད་སོགས་མེད་པས་འཕགས་པ་དོར་ཟེར་ན། བྱང༷་ཆུབ༷་སེམས༷་དཔའ༷་ལ་ཡང་ཕྲ་རྒྱས་དགུ་བཅུ་རྩ་བརྒྱད་པོ་ཐམས༷་ཅ༷ད་ཡོད་པར་རིག༷་པར་བྱ༷་སྟེ། འོན་ཀྱང་དེས་ཉོན་མོངས་པས་ལྡོག་པའི་ལས་མི་བྱེད་དོ། །འོ་ན་དགྲ་བཅོམ་པ་ཅི་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེ་ན། ཕྲ༷་རྒྱས༷་སྤངས༷་པ༷་ལ༷་ནི། དགྲ༷་བཅོམ༷་པ༷་ཞེ༷ས་བྱ༷་སྟེ། སྤངས་པའི་ཚད་དང་དམ་བཅའ་གཞན་དུ་བཤད་ཟིན་ཏོ། །གཉིས་པ་གཉེན་པོ་ནི། ལྟ་བ་དང་། ཐེ་ཚོམ་ཀུན་འགྲོ་ལ༷ས་གཞན༷་ཕྲ༷་རྒྱས༷་རྣམ༷ས་དང༷་། དེ་ཁོ་ན་ཉིད་དང༷་ལྷ༷ན་ཅི༷ག་འགལ་བ་མིན་ལ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་
3-178b
པ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཞུགས་ནས་ཀྱང་སྤོང་བར་འགྱུར་ཞིང་། ལྟ་བ་དང་ཐེ་ཚོམ་རྣམས་ནི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་མཐོང་བ་དང་དངོས་སུ་འགལ་བས་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཞུགས་ནས་སྤོང་ངོ་། །ཞེས་ཁ་ཅིག་འདོད་མོད། དེ་ལ་བསྟན་བཅོས་ལས། བླང་དང་སྤང་དང་གཏང་སྙོམས་དང་། །རྣམ་པར་འབྱེད་དང་རབ་འབྱེད་ཕྱིར། །རྣམ་པ་ལྔ་ཡི་ཕྲ་རྒྱས་རྣམས། །སྦྱོར་བ་ལྔ་ཡིས་སྤང་བར་བྱ། །ཞེས་ཆགས་ཁྲོ་ང་རྒྱལ་ལྟ་བ་ཐེ་ཚོམ་ལྔ་རིམ་བཞིན་གཉེན་པོ་བླང་དོར་བཏང་སྙོམས་རྣམ་འབྱེད་རབ་འབྱེད་ལྔས་སྤོང་བར་གསུངས་སོ། །
མ་རིག་སོགས་ཉོན་མོངས་སྤྱི་པའ


 །གཉིས་པ། ཡིད་ཤེས་ལས་གཞན༷་སྒོ་ལྔའི་འཁོར་བྱུང་ཆགས་སྡང་མ་འོངས་པ་དེ་གཉིས་ཀྱིས༷་རང༷་དུས་མ་འོངས་པའི་དངོས་པོ་ཁོ་ན་དང་ལྡན་པ༷ར་བྱེད་དེ། སྒོ་ལྔའི་འཁོར་བྱུང་གིས་འདས་འོངས་ལ་མི་དམིགས་པས་སོ། །གཉིས་པ་ཞར་བྱུང་སྐྱེ་བས་དེ་ལྟར་ཡིན་ཀྱང་ཚོགས་དྲུག་གི་འཁོར་བྱུང་ཆགས་སོགས་མི༷་སྐྱེ༷་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམ༷ས་ཀྱི་ཡུལ་ཡང་མི་སྐྱེ་ན་རང་དུས་པ་དང་། དེའི་ཡུལ་ཡང་མི་སྐྱེ་བར་མ་ངེས་པས་སྐྱེ་འགྱུར་ཡིན་པ་མ་སྤང་ན། དུས་གསུམ་དངོས་པོ་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་དང༷་དམིགས་ཚུལ་གྱིས་ལྡན་ཟེར། དེ་ཡང་དམིགས་རུང་དུ་ལྡན་གྱི་དངོས་སུ་དམིགས་པ་ནི་མིན་ཏེ་དེ་དག་
3-178a
མེད་པས་སོ། །དེ་ལ་སྤྱིར་འདས་པ་དང་ད་ལྟ་ཡོད་རིགས་ལ་མ་འོངས་པའང་ཡོད་དགོས་ལ། དེ་ལ་སྐྱེ་མི་སྐྱེ་གཉིས་ཡོད་དགོས་ཏེ། མི་སྐྱེ་བའང་མིང་གིས་གདགས་རུང་དེ་ཡིད་ཡུལ་དུ་བྱར་ཡོད་པ་ལ་ཡོད་པར་ཞེན་པ་སྟེ་ཐམས་ཅད་ཡོད་སྨྲ་ཡིན་པས་སོ། །མ་འོངས་མི་སྐྱེ་བའི་ཡུལ་དུ་ཐམས་ཅད་ཡིན་པ་ཆགས་པ་ཡིན་ལ། ཡུལ་རིས་ཆད་མེད་པས་སམ་དཔྱད་དོ། །གཉིས་པ། ལྷག༷་མ༷་ལྟ་བ་ཐེ་ཚོམ་མ་རིག་སྟེ་སྤྱི་པ་གསུམ་པོ། འདས་སོགས་ཀུན༷་གྱིས༷་ཀྱང་ཡུལ་འདས་སོགས་ཀྱི་སྤང་བྱ་རིས་ལྔ་ཀུན༷་དང༷་ལྡན༷་པར་བྱེད་དེ་དེ་དག་ཉེར་ལེན་གྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་ཆར་ལ་དམིགས་ཏེ་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་དམིགས་པས་སོ། །དེ་ཡང་ཇི་སྲིད་མ་སྤངས་ཀྱི་བར་དུའོ། །གཉིས་པ་འཕྲོས་དོན་ལ་ཡུལ་དུས་གསུམ་ཡོད་པར་བཤད་པ་ལས་འཕྲོས་པ་དང་། ལྡན་ཚུལ་བཤད་པ་ལས་འཕྲོས་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། དུས་གསུམ་རྫས་ཡོད་དུ་སྒྲུབ་པ། དེ་ལ་ནང་གསེས་ཀྱི་འདོད་ཚུལ། དེ་ལ་རྩོད་པའི་ལན་བསྟན་པ་དང་གསུམ།དང་པོ། དུས་གསུམ་ལ་འདས་མ་འོངས་རྫས་སུ་ཡོད་ན་འདུས་བྱས་རྟག་པར་འགྱུར་ལ། མེད་ན་ཕྲ་རྒྱས་དེས་ལྡན་བྲལ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། བྱེ་སྨྲས་འདས་འོངས་རྫས་སུ་ཡོད་ཀྱང་རྟག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། མཚན་ཉིད་སྐྱེ་སོགས་དང་ལྡན་པས་སོ་ཟེར། དེས་ན་དུས་ཀུན་ཏུ་རྫས་སུ་ཡོད་པར་གསལ་བར་དམ་བཅའ་འོ། །རྫས་སུ་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཞེ་ན་ལུང་རིགས་གཉིས་ཀས་ཏེ། མདོ་ལས། དགེ་སློང་དག་གཟུགས་འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པའང་
3-178b
མི་རྟག་ན་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ལྟ་ཅི་སྨོས་སོ། །འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་ཐོས་པ་དང་ལྡན་པ་དེ་ལྟར་ལྟ་བ་ནི། འདས་པའི་གཟུགས་ལ་ལྟ་བར་མི་འགྱུར་ཞེས་སོགས་ནས། གང་གི་ཕྱིར་འདས་པའི་གཟུགས་ཡོད་པ་དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་ཐོས་པ་དང་ལྡན་པ་འདས་པའི་གཟུགས་ལ་མི་ལྟ་བ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་སོགས་དུས་འདས་འོངས་གཉིས་ཀྱང་ཡོད་པར་གསུངས་པས་དུས༷་གསུམ་པོ་རྣམ༷་པ་ཀུན༷་ཏུ༷་ཡོ༷ད་པར་གསུ༷ངས་པའི་ཕྱིར༷་དང་། ཡང་མདོ་ལས། མིག་ནས་ཡི༷ད་བར་ཤེས་པ་ནི་མིག་དང་གཟུགས་གཉིས། ཡིད་དང་ཆོས་བར་རྐྱེན་གཉི༷ས་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བར་གསུངས་པས། འདིའི་ཡིད་ཤེས་ནི་ཡིད་དང་ཆོས་གཉིས་ལ་བརྟེན་པ་ནི་འདིའི་ཤེས་བྱེད་དེ། ཡིད་འདས་པ་རྫས་སུ་མེད་ན་རང་ཉིད་རང་ལ་བརྟེན་པ་འགལ་བའི་ཕྱིར༷༷་རོ་ཞེས་དང་། རིགས་པ་ནི། ཡུལ་མེད་ན་དམིགས་པ་མེད་ཕྱིར་དེ་ཤེས་པའི་རྣམ་ཤེས་ཀྱང་མེད་ན། འདས་འོངས་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་དམིགས་རྐྱེན་ནམ་ཡུལ༷་ཡོ༷ད་པའི་ཕྱིར༷་དང་། ལས་འགག་ཟིན་ལ་འབྲས༷་བུ་རྣམ་སྨིན་ཡོད་པའི་ཕྱིར༷་ཏེ་གལ་ཏེ་དེ་དག་རྫས་སུ་མེད་ན། ལས་ཡོད་ཚེ་རྣམ་སྨིན་མེད། རྣམ་སྨིན་ཡོད་ཚེ་ལས་མེད་པས་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མི་འཐད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་འདས་འོངས་རྫས་སུ་ཡོད་དོ།

 །གཉིས་པ། ཡིད་ཤེས་ལས་གཞན༷་སྒོ་ལྔའི་འཁོར་བྱུང་ཆགས་སྡང་མ་འོངས་པ་དེ་གཉིས་ཀྱིས༷་རང༷་དུས་མ་འོངས་པའི་དངོས་པོ་ཁོ་ན་དང་ལྡན་པ༷ར་བྱེད་དེ། སྒོ་ལྔའི་འཁོར་བྱུང་གིས་འདས་འོངས་ལ་མི་དམིགས་པས་སོ། །གཉིས་པ་ཞར་བྱུང་སྐྱེ་བས་དེ་ལྟར་ཡིན་ཀྱང་ཚོགས་དྲུག་གི་འཁོར་བྱུང་ཆགས་སོགས་མི༷་སྐྱེ༷་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམ༷ས་ཀྱི་ཡུལ་ཡང་མི་སྐྱེ་ན་རང་དུས་པ་དང་། དེའི་ཡུལ་ཡང་མི་སྐྱེ་བར་མ་ངེས་པས་སྐྱེ་འགྱུར་ཡིན་པ་མ་སྤང་ན། དུས་གསུམ་དངོས་པོ་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་དང༷་དམིགས་ཚུལ་གྱིས་ལྡན་ཟེར། དེ་ཡང་དམིགས་རུང་དུ་ལྡན་གྱི་དངོས་སུ་དམིགས་པ་ནི་མིན་ཏེ་དེ་དག་
3-178a
མེད་པས་སོ། །དེ་ལ་སྤྱིར་འདས་པ་དང་ད་ལྟ་ཡོད་རིགས་ལ་མ་འོངས་པའང་ཡོད་དགོས་ལ། དེ་ལ་སྐྱེ་མི་སྐྱེ་གཉིས་ཡོད་དགོས་ཏེ། མི་སྐྱེ་བའང་མིང་གིས་གདགས་རུང་དེ་ཡིད་ཡུལ་དུ་བྱར་ཡོད་པ་ལ་ཡོད་པར་ཞེན་པ་སྟེ་ཐམས་ཅད་ཡོད་སྨྲ་ཡིན་པས་སོ། །མ་འོངས་མི་སྐྱེ་བའི་ཡུལ་དུ་ཐམས་ཅད་ཡིན་པ་ཆགས་པ་ཡིན་ལ། ཡུལ་རིས་ཆད་མེད་པས་སམ་དཔྱད་དོ། །གཉིས་པ། ལྷག༷་མ༷་ལྟ་བ་ཐེ་ཚོམ་མ་རིག་སྟེ་སྤྱི་པ་གསུམ་པོ། འདས་སོགས་ཀུན༷་གྱིས༷་ཀྱང་ཡུལ་འདས་སོགས་ཀྱི་སྤང་བྱ་རིས་ལྔ་ཀུན༷་དང༷་ལྡན༷་པར་བྱེད་དེ་དེ་དག་ཉེར་ལེན་གྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་ཆར་ལ་དམིགས་ཏེ་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་དམིགས་པས་སོ། །དེ་ཡང་ཇི་སྲིད་མ་སྤངས་ཀྱི་བར་དུའོ། །གཉིས་པ་འཕྲོས་དོན་ལ་ཡུལ་དུས་གསུམ་ཡོད་པར་བཤད་པ་ལས་འཕྲོས་པ་དང་། ལྡན་ཚུལ་བཤད་པ་ལས་འཕྲོས་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། དུས་གསུམ་རྫས་ཡོད་དུ་སྒྲུབ་པ། དེ་ལ་ནང་གསེས་ཀྱི་འདོད་ཚུལ། དེ་ལ་རྩོད་པའི་ལན་བསྟན་པ་དང་གསུམ།དང་པོ། དུས་གསུམ་ལ་འདས་མ་འོངས་རྫས་སུ་ཡོད་ན་འདུས་བྱས་རྟག་པར་འགྱུར་ལ། མེད་ན་ཕྲ་རྒྱས་དེས་ལྡན་བྲལ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། བྱེ་སྨྲས་འདས་འོངས་རྫས་སུ་ཡོད་ཀྱང་རྟག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། མཚན་ཉིད་སྐྱེ་སོགས་དང་ལྡན་པས་སོ་ཟེར། དེས་ན་དུས་ཀུན་ཏུ་རྫས་སུ་ཡོད་པར་གསལ་བར་དམ་བཅའ་འོ། །རྫས་སུ་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཞེ་ན་ལུང་རིགས་གཉིས་ཀས་ཏེ། མདོ་ལས། དགེ་སློང་དག་གཟུགས་འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པའང་
3-178b
མི་རྟག་ན་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ལྟ་ཅི་སྨོས་སོ། །འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་ཐོས་པ་དང་ལྡན་པ་དེ་ལྟར་ལྟ་བ་ནི། འདས་པའི་གཟུགས་ལ་ལྟ་བར་མི་འགྱུར་ཞེས་སོགས་ནས། གང་གི་ཕྱིར་འདས་པའི་གཟུགས་ཡོད་པ་དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་ཐོས་པ་དང་ལྡན་པ་འདས་པའི་གཟུགས་ལ་མི་ལྟ་བ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་སོགས་དུས་འདས་འོངས་གཉིས་ཀྱང་ཡོད་པར་གསུངས་པས་དུས༷་གསུམ་པོ་རྣམ༷་པ་ཀུན༷་ཏུ༷་ཡོ༷ད་པར་གསུ༷ངས་པའི་ཕྱིར༷་དང་། ཡང་མདོ་ལས། མིག་ནས་ཡི༷ད་བར་ཤེས་པ་ནི་མིག་དང་གཟུགས་གཉིས། ཡིད་དང་ཆོས་བར་རྐྱེན་གཉི༷ས་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བར་གསུངས་པས། འདིའི་ཡིད་ཤེས་ནི་ཡིད་དང་ཆོས་གཉིས་ལ་བརྟེན་པ་ནི་འདིའི་ཤེས་བྱེད་དེ། ཡིད་འདས་པ་རྫས་སུ་མེད་ན་རང་ཉིད་རང་ལ་བརྟེན་པ་འགལ་བའི་ཕྱིར༷༷་རོ་ཞེས་དང་། རིགས་པ་ནི། ཡུལ་མེད་ན་དམིགས་པ་མེད་ཕྱིར་དེ་ཤེས་པའི་རྣམ་ཤེས་ཀྱང་མེད་ན། འདས་འོངས་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་དམིགས་རྐྱེན་ནམ་ཡུལ༷་ཡོ༷ད་པའི་ཕྱིར༷་དང་། ལས་འགག་ཟིན་ལ་འབྲས༷་བུ་རྣམ་སྨིན་ཡོད་པའི་ཕྱིར༷་ཏེ་གལ་ཏེ་དེ་དག་རྫས་སུ་མེད་ན། ལས་ཡོད་ཚེ་རྣམ་སྨིན་མེད། རྣམ་སྨིན་ཡོད་ཚེ་ལས་མེད་པས་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མི་འཐད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་འདས་འོངས་རྫས་སུ་ཡོད་དོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
二、从意识以外的五根识中产生的贪嗔未来的二者，使其自时未来的事物单独具有。因为五根识不缘过去和未来之故。第二，顺便提及，虽然如此，六识随附生起的贪等是不生法的法，其对象也不生，则是自时的，而其对象也不一定不生，所以不排除是将生的，则与三时一切事物以所缘方式相应。这也是具有可缘性，而非实际所缘，因为那些不存在。
一般而言，对于过去和现在已存在的类别，未来也必须存在，其中必须有生与不生两种。不生的也能以名称安立，可作为意识对象，执为存在，因为这是一切有部的观点。不生未来的对象是一切，这是贪，或者说因为对境没有界限，或者说需要考察。
第二，其余的见、疑、无明等三种普遍性，过去等一切也都与过去等所断的五类对境相应。因为它们缘取五取蕴，缘取共相之故。这在未断除之前一直如是。
第二，延伸内容有两部分：从说明对境三时存在引申的，从说明相应方式引申的。第一部分中，证明三时实有，其中详细的观点，以及对辩论的回答，共三点。
第一，如果过去未来实有，则有为法会成为常法；如果不存在，那么随眠如何与之相应或分离？对此，有部回答：过去和未来虽然实有，但不是常法，因为与生等相特征相应。因此明确主张一切时间都实有。
若问实有的理由是什么？通过教证和理证两方面：经中说："比丘们，如果过去色和未来色无常，何况现在色？具闻圣声闻如此观察，不再观看过去色"等等，直至"因为过去色存在，所以具闻圣声闻不观看过去色。"等经文说过去未来两时也存在，因此经中说三时一切都存在。
又经中说："从眼到意识，依靠眼和色两种，到意和法两种缘而生"。这里的意识依靠意和法两者，这是证据。因为如果过去意不实有，则自己依靠自己是矛盾的。
理证方面：如果没有对象，就没有所缘，那么了知它的识也不存在，而缘取过去未来的识的所缘缘或对象是存在的；又因为已灭业有异熟果报存在，如果它们不实有，业存在时果报不存在，果报存在时业不存在，则业果不合理。因此，过去和未来实有。


 །དེས་ན་དུས་གསུམ་པོ་ཐམས་ཅད་དེ༷་ཡོ༷ད་པར་སྨྲ༷་བའི༷་ཕྱིར༷་ན་གཞི་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ཡོ༷ད་པར༷་སྨྲ༷་བ༷་ཞེས་འདོ༷ད་ཀྱི། ད་ལྟར་དང་འདས་པ་འབྲས་བུ་མ་སྐྱེད་པའི་ལས་འདས་པ་གང་ཡིན་པ་ཡོད་ཅིང་། མ་འོངས་དང་འབྲས་བུ་བསྐྱེད་ཟིན་པའི་འདས་པ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་སྨྲ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་སྨྲ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཁོ་ན་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་མདོ་སྡེ་པ་ཡིན་པར་
3-179a
གང་སྤེལ་འདོད་དོ། །གཉིས་པ། ཐམས་ཅད་ཡོད་སྨྲ་དེ༷་དག༷་ལ་དབྱེ་ན་རྣམ༷་པ་བཞི༷་སྟེ། དེ་རྣམས་དུས་གསུམ་རྫས་སུ་ཡོད་པར་འདོད་པར་ཁྱད་མེད་ཀྱང་། དངོས་པོ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་བཙུན་པ་ཆོས་སྐྱབས་ཏེ། དེས་ཤེས་བརྗོད་འཇུག་པའི་ཁྱད་པར་ལ་ལྟོས་ནས་ཐ་དད་དེ། དངོས་པོ་གཅིག་དུས་རྣམས་སུ་འཕོ་འཇུག་བྱེད་པ་ན། གཟུགས་སོགས་རྫས་རང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་མི་འགྱུར་ཡང་དངོས་པོ་དག་གཞན་དུ་འགྱུར་ཏེ། མ་འོངས་ད་ལྟར་གྱུར་པ་ན།མ་འོངས་པའི་དངོས་པོ་འདོར་ཞིང་ད་ལྟར་གྱི་དངོས་པོ་ཐོབ་ལ། ད་ལྟ་འདས་པར་གྱུར་པ་ན། ད་ལྟའི་དངོས་པོ་འདོར་ལ་འདས་དངོས་ཐོབ་པས་སོ། །དེས་ན་དུས་དེའི་དངོས་པོའི་མིང་ཐོབ་སྟེ། གསེར་སྣོད་ཞོམ་ནས་སྣོད་གཞན་དུ་སྒྱུར་ན་གསེར་གྱི་རང་བཞིན་དང་ཁ་དོག་མི་འགྱུར་ཡང་། སྣོད་དབྱིབས་ཙམ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་དང་། འོ་མ་ཞོར་གྱུར་པ་ན་རོ་ནུས་སོགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཙམ་འདོར་གྱི་རྫས་མདོག་མི་འདོར་བ་ལྟ་བུ་ཟེར་བ་དང༷་། བཙུན་པ་དབྱངས་སྒྲོགས་མཚ༷ན་ཉི༷ད་གཞན་འགྱུར་ནི། མཚན་ཉིད་འཇུག་པ་ཐོབ་པ་ལ་ལྟོས་ནས་ཐ་སྙད་བྱེད་དེ། དངོས་པོ་གཅིག་ལ་འདས་ད་ལྟ་མ་འོངས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལྡན་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པའི་སྒོ་ནས་དུས་གསུམ་དུ་བཞག་གི་། དེ་ལ་དུས་གཞན་གྱི་མཚན་ཉིད་གཏན་མེད་པ་དང༷་། རྫས་ཐ་དད་ནི་མིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཆགས་ཅན་བུད་མེད་གཅིག་ལ་ཆགས་པ་ན་དེ་ལ་ཆགས་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི་གཞན་ལ་མ་ཆགས་པ་མིན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་དང༷་། བཙུན་པ་དབྱིག་བཤེས་གན༷ས་
3-179b
སྐབས༷་གཞན་འགྱུར་སྨྲ་བ་ནི། གནས་སྐབས་ཐ་དད་ལ་ལྟོས་ནས་ཐ་སྙད་བྱེད་དེ། དངོས་པོ་གཅིག་དུས་རྣམས་སུ་འཇུག་པ་ན། ཆོས་དེ་བྱ་བ་མི་བྱེད་པ་དང་། བྱེད་པ་བྱས་ནས་འགགས་སྐབས་གསུམ་ལ། མ་འོངས་ད་ལྟ་འདས་ཞེས་ཏེ། དངོས་པོ་དེ་སྐབས་དེ་དང་དེར་ཕྱིན་པ་ན། དེའི་མིང་ཐོབ་སྟེ། སྐབས་དེར་མིང་ཙམ་འགྱུར་གྱི་རང་མཚན་གྱི་རྫས་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། རིལ་བུ་གཅིག་ཉིད་གཅིག་གི་ཤོད་མིག་ཏུ་བཞག་ན་གཅིག་དང་།བརྒྱ་དང་སྟོང་གི་ཤོད་མིག་ཏུ་བཞག་ན་དེའི་མིང་ཐོབ་པ་བཞིན་ནོ་ཟེར། བཙུན་པ་སངས་རྒྱས་ལྷས་གཞན༷་དང་གཞན༷་འགྱུར༷་སྨྲ་བ་ནི། སྔ་ཕྱི་ལ་ལྟོས་ནས་ཐ་སྙད་བྱེད་དོ། །དངོས་གཅིག་དུས་རྣམས་སུ་འཇུག་པ་ན།འདས་ད་ལྟ་ལ་ལྟོས་པའི་མ་འོངས་དང་། ད་ལྟ་དང་མ་འོངས་ལ་ལྟོས་འདས་པ། འདས་དང་མ་འོངས་ལ་ལྟོས་ད་ལྟར་བཞག་སྟེ། བུད་མེད་གཅིག་ཉིད་བུ་མོ་ལ་ལྟོས་ནས་མ་དང་། མ་ལ་ལྟོས་ནས་བུ་མོར་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས༷་བྱའོ༷་ཟེར། གསུམ་པ། དེ་ལ་དངོས་པོ་གཞན་འགྱུར་རྫས་གནས་ལ་ཆོས་འདོར་ལེན་བྱེད་པ་གྲངས་ཅན་པའི་ནང་དུ་འདུ་ལ། མཚན་ཉིད་གཞན་འགྱུར་ནི་དུས་རེ་རེ་ལ་གསུམ་ཀའི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དུས་འཆོལ་བར་འགྱུར་བ་དང་། དཔེ་དོན་མི་མཚུངས་པའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་ཞིང་། གཞན་དང་གཞན་འགྱུར་ལ། འདས་དུས་ལའང་སྔ་ཕྱི་དབུས་གསུམ་ཡོད་པས། དེ་དག་རིམ་པར་དུས་གསུམ་འགྱུར་དགོས་པས། འདས་དུས་
3-180a
གཅིག་ལའང་དུས་གསུམ་ཅིག་ཆར་ཐལ་བའི་སྐྱོན་ཡོད་ཕྱིར། གསུམ་པ་གནས་སྐབས་འགྱུར་བ་བཟང༷་སྟེ༷་བྱ༷་བ༷་བྱེད་པ་དང་། མི་བྱེད་པ་དང་། བྱས་པ་གསུམ་པོ་ཡི༷ས་དུས༷་གསུམ་པོ་རྣམ༷ས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རྣམ༷་པར་བཞག༷་པས་དུས་གཅིག་ཏུ་ཐལ་བ་མེད་དོ་ཟེར། དེས་ན་དེ་ཅུང་ཟད་བཟང་ཡང་མཐར་གཏུག་ན་འདྲ་སྟེ་མི་འཐད་དོ།

因此，由于说三时一切皆存在，所以称为"说一切有部"。而说"现在和过去不产生结果的过去业存在，未来和已产生结果的过去业不存在"，则成为分别说部，而现在唯识派仅承认现在法存在，这是根据昂贝尔的观点。
第二，这些说一切有部如果分类，可分为四种：虽然他们都认为三时实有，但在观点上有所不同。尊者法救主张"事物转变"，认为依据认识、表述和运作的差别而有区别。当一个事物在各时间中转变时，色等事物的自相本质不变，但事物的状态转变。当未来转为现在时，舍弃未来相而获得现在相；当现在转为过去时，舍弃现在相而获得过去相。因此获得该时间的事物名称，就像金器被毁后改造成其他器物，金的本性和颜色不变，仅器物的形状改变；或如牛奶变成酸奶时，仅舍弃味道、功效等性质，而不舍弃实质和颜色一样。
尊者妙音主张"特性转变"，是依据特性的变化而立名。因为一个事物同时具有过去、现在、未来的特性，所以根据特性差别安立三时，而非该事物完全没有其他时间的特性。例如对一个女子有贪欲时，称为对她有贪，而非对她没有贪，实体并非不同。
尊者世友主张"位置转变"，是依据不同位置而立名。一个事物在各时间中运行时，该法处于不作用、正作用、已作用后止息三种状态，分别称为未来、现在、过去。当事物到达某个状态时获得该名称，仅名称随状态变化，而自相实体不变。就像一个棋子，放在一位数的格子中称为一，放在百位或千位格子中就获得相应名称。
尊者佛护主张"相互转变"，依据前后关系立名。一个事物在各时间运行时，相对于过去和现在的称为未来，相对于现在和未来的称为过去，相对于过去和未来的称为现在。就像一个女人相对于女儿称为母亲，相对于母亲称为女儿一样。
第三，对此，事物转变说中实体恒存而舍取法相的观点实际上归入数论派。特性转变说因为每个时间具有三时特性，会导致时间混乱的问题，且例证与所喻不符。相互转变说中，过去时也有前、中、后三部分，这些也应依次转变为三时，因此过去一时中同时有三时的过失。第三种位置转变说较好，因为通过作用、不作用和已作用三种状态来区分三时，避免了时间成为一体的过失。因此，虽然此说稍好，但究其实质仍然相似，都不合理。


 །ཐམས་ཅད་ད་ལྟར་ཡོད་ན་དུས་གསུམ་དུ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། མི་སྐྱོན་ཏེ་བྱ་བས་བཞག་པས་སོ་ཟེར། དེ་ལྟ་ན་མིག་དེ་མཚུངས་ད་ལྟ་བ་ད་ལྟ་བ་མིན་པར་ཐལ་ཟེར་ན། རྒྱུ་མཐུན་འཛིན་པ་དང་། བྱེད་འབྲས་འབྱིན་པས་མི་སྐྱོན་ནོ་ཟེར། འོ་ན་སྐལ་ཀུན་རྣམ་སྨིན་གསུམ་གྱི་རྒྱུ་འདས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་འབྲས་བུ་འབྱིན་བཞིན་པའི་བྱ་བ་ཡོད་པས་དེ་ད་ལྟ་བར་ཐལ་ཟེར། གལ་ཏེ་ད་ལྟ་བར་འབྲས་བུ་འཛིན་འབྱིན་གྱི་བྱ་བ་གཉིས་ཀ་ཚང་དགོས་ཟེར་ན། དེ་ལྟ་ན་དུས་གསུམ་དུ་བྱ་བས་བཞག་པས་དེ་དག་ལ་འབྲས་བུ་འཛིན་པའི་བྱ་བ་འགག་པའི་ཆ་ནས་འདས་པ། འབྱིན་པའི་བྱ་བ་དང་ལྡན་ཆ་ནས་ད་ལྟ་བར་འགྱུར་བས་དུས་གསུམ་མཚན་ཉིད་འཆོལ་བར་ཐལ་ཟེར། གཞན་ཡང་དགག་པ། འདས་འོངས་ཆོས་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་ད་ལྟར་རྫས་སུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དེའི་བྱ་བ་བྱེད་པ་ལ་གེགས༷་སུ༷་ཞིག་གིས་བྱེ༷ད་དེ། དེ་དག་གིས་རྟག་ཏུ་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་རྒྱུ་རྐྱེན་མ་ཚོགས་པས་ཡིན་ཟེར་ན། རྐྱེན་ཐམས་ཅད་རྟག་ཏུ་ཡོད་པར་ཁས་བླང་བས་ན། རྟག་ཏུ་ཡོད་པ་ལ་མ་ཚོགས་པ་མི་འཐད་
3-180b
པས་སོ། །བྱ་བ་དེ༷་ཡང༷་འགགས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ཡིན་ན་བྱ་བ་དང་དངོས་པོ་ཐ་དད་ལ། དེ་ལྟ་ན་དངོས་པོ་ལ་བྱ་བ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །བྱ་བ་དེ་ཇི༷་ལྟར༷་འདས་སོགས་ཡིན་ནམ་མིན། དང་པོ་ལྟར་ན། བྱ་བ་ལ་བྱ་བ་གཞན་ཡོད་ན་ཐུག་མེད་དུ་འགྱུར་ལ། གཉིས་པ་ལྟར་ན་བྱ་བ་འདུས་མ་བྱས་སུ་འགྱུར་ཏེ་དུས་ཀྱིས་མ་བསྡུས་པས་སོ། །གལ་ཏེ་བྱ་བ་དངོས་པོ་ལས་གཞ༷ན་མ༷་ཡི༷ན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ན་བྱ་བས་དུས༷་གསུམ་པོ་རྣམས་སུ༷་བཞག་པར་མི༷་རུང༷་སྟེ། དངོས་པོ་དང་བྱ་བ་གཅིག་ཡིན་ལ། འདས་འོང་གི་དངོས་པོ་ད་ལྟ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། གལ་ཏེ་ད་ལྟ་བ་དེ༷་བཞིན༷་དུ༷་འདས་འོང་གི་དངོས་པོའང་ཡོ༷ད་ན༷། ཅིའི༷་ཕྱིར༷་མ༷་སྐྱེས༷་པ་དང་ཞིག༷་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ་དེ་ཡོད་པས་སོ། །མ་སྐྱེས་པ་དང་ཞིག་པ་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་དངོས་པོའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་དངོས་པོ་བཞིན་དུ་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ། །གང་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པས། རྟག་པར་མི་འགྱུར་ཞེས་སྨྲས་པ་དེ་ཡང་ཚིག་ཙམ་སྟེ། དངོས་པོ་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོད་པ་ལ་སྐྱེ་འཇིག་མི་རུང་བས་སོ། །དེས་ན་འགྲེལ་པར། རང་བཞིན་ཡང་ནི་རྟག་ཏུ་ཡོད། །དངོས་པོ་ཡང་ནི་རྟག་མི་འདོད། །རང་བཞིན་ལས་ཀྱང་དངོས་མི་གནས། །དབང་ཕྱུག་ཐ་སྙད་ཡིན་པར་གསལ། །ཞེས་བཤད་ལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདས་འོངས་ཡོད་པར་གསུངས་པ། འདས་པ་སྔར་བྱུང་པ་ཉིད་དུ་ཡོད་པ་དང་། མ་འོངས་པ་རྒྱུ་རྐྱེན་ཡོད་ན་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་དབང་དུ་
3-181a
མཛད་ནས་ཡོད་པའི་སྒྲར་གསུངས་ཀྱི། རང་གི་མཚན་ཉིད་རྫས་ཡོད་ནི་མིན་ཏེ། མར་མེ་ཤི་བ་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་ཆོས་དང་ཡིད་གཉིས་ལ་བརྟེན་པར་བཤད་པའི་ཡིད་ནི། སྔ་མའི་རྗེས་ཐོགས་སུ་འབྱུང་བའམ་ཉོན་ཡིད་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་ལ། ཡིད་ཡུལ་འདས་འོངས་བཤད་པ་དམིགས་པ་ཙམ་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་གྱི། དམིགས་རྐྱེན་ནི་མིན་ནོ། །ཡང་དག་པར་ལྡན་པའི་ལུང་ལས། ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་ཐོར་ཚུགས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས། ལས་འདས་པ་དང་། ཟད་པ་དང་། འགག་པ་དང་། བྲལ་བ་དང་། རྣམ་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོད་དོ། །ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ཡང་རྒྱུད་དེ་ལ་སྔོན་ལས་དེས་ཀུན་ཏུ་དྲངས་ཤིང་བཞག་པའི་རྣམ་སྨིན་སྐྱེད་པའི་ནུས་པ་ཡོད་པར་སྟོན་པའོ། །དེ་ལྟ་མིན་ན་འདས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ་ད་ལྟ་རང་མཚན་དུ་ཡོད་པས་སོ། །གཞན་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དོན་དམ་པ་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་མདོ་ལས། དགེ་སློང་དག་མིག་ནི་སྐྱེ་བ་ནའང་གང་ནས་ཀྱང་མི་འོང་ལ། འགག་པ་ན་གང་དུའང་སོང་བར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དགེ་སློང་དག་མིག་ནི་མ་བྱུང་བ་ལས་བྱུང་ནས་ཀྱང་སླར་འཇིག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སོགས་གསུངས་པ་དང་འགལ་ལོ།

如果一切都存在于现在，如何成为三时呢？没有过失，因为是依据作用而安立的，他们说。若问这样的话，眼等同现在的眼就不是现在的了，他们答：由于取同类因和出生果的作用，所以没有过失。那么，遍行、异熟、等流三因即使是过去，仍有出生果的作用，岂不成为现在？若说在现在应同时具备取果和出生果的两种作用，那么，既然由作用安立三时，则它们因为取果作用已灭而成为过去，又因具有出生果作用而成为现在，如此三时特征岂不交错？
此外，过去未来法以自身形式作为现在实有，那么谁能阻碍其发挥作用？它们应当恒常发挥作用。若说因为因缘未聚集，既然承认一切因缘恒常存在，那么恒常存在的法不可能有未聚集的情况。
若说作用是已灭或未来的，则作用与事物不同，这样事物就没有作用了。作用是否也是过去等？如果是，则作用有其他作用，将导致无穷后退；如果不是，则作用成为无为法，因为不为时间所摄。若说作用与事物不异，那么就不能用作用来安立三时，因为事物与作用为一，而过去未来事物现在存在。
如果像现在一样过去未来事物也存在，为何称为未生和已灭？因为它们存在。若说未生和已灭是作用，那么作用也是事物的本质，所以应像事物一样存在。
所谓"因为具有有为法的特征所以不常"的说法只是空言，因为事物在一切时间中存在，不可能有生灭。因此，在注释中说："自性恒常有，事物非常有，事物不依自性存，此显为世俗言说。"
世尊说过去未来存在，是就过去作为曾经发生而存在，未来作为因缘具足时将生而存在，而非自相实有，如同说"灯熄灭了存在"一样。经中说意识依靠法与意二者，此"意"是指前刹那识后生起，或从意根角度而言，而所说的意缘过去未来对象，只是说为所缘而已，并非所缘缘。
《正相应经》中，针对结发外道说："已过去、已灭尽、已消失、已脱离、已改变的业是存在的。"这也是表明在他们相续中，由过去业牵引并安置的能产生异熟的能力存在。如果不是这样，就不会成为过去，因为现在自相存在。
此外，与世尊在《胜义空性经》中所说："比丘们，眼生起时不从任何处而来，消失时也不去任何处。因此，比丘们，眼是从未有而有，有了又灭"等教说相违。


 །འདིར་བྱེ་སྨྲ་དག་ནི་རྣམ་པར་བཏགས་པ་དེ་དག་གིས་ནི་མི་གནོད་དེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས༷་ཉི༷ད་དག༷་ནི༷་ཟབ༷་པ༷་ཡི༷ན་པས། རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་ལན་འདེབས་སོ། །
3-181b
གཉིས་པ་ལྡན་ཚུལ་ལས་འཕྲོས་པ། སྤངས་ཀྱང་ལྡན་པའམ། སྤང་གྲོལ་གྱི་ཁྱད་པར་ནི། ཡང་ཉོན་མོངས་པ་གང་དག་རང་ཉིད་སྤངས་ཀྱང་ལྡན་པ་ཡོད་དེ། དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཡུལ་ཅན་མ་སྤང་བས་ཡུལ་ཡང་བྲལ་བར་མི་འགྱུར་བས་སོ། །གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། བྲལ་སྤང་གི་ཁྱད་པར་ནི། བྲལ་བ་ཡུལ་ཅན་སྤངས་པ་དང་སྤང་བ་ཐོབ་པ་ཆད་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་གང་དང་བྲལ་ན་དེས་དངོས་པོ་དེ་སྤང་བ་ཡིན་ཀྱང་།སྤངས་ཀྱང་མ་བྲལ་བ་ཡོད་དེ། སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་སྐྱེས་ལ་ཀུན་འབྱུང་ཤེས་པ་མ་སྐྱེས་པའི་ཚེ། སྡུག༷་བསྔལ༷་མཐོ༷ང་བས་སྤང༷་བྱའི༷་ཟག་བཅས་སྤང༷ས་ཟིན་ཀྱང༷་། སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་ལ་དམིགས་པའི་ཀུན༷་འགྲོ༷་ལྷག༷་མ༷་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་སྤང་རྣམ༷ས་ཀྱིས༷་དེ་དག་ལ་དམིགས་པས་ཡུལ་དུ་བྱས་ནས་དེ་དང་ལྡན༷་པར་བྱེད་ལ། དེ་བཞིན་དུ་སྒོམ་སྤང་དང༷་པོའི༷་རྣམ༷་པ༷་ཆེན་པོའི་ཆེན་པོ་ཅི་རིགས་སྤངས༷་ཀྱང༷་། དེའི༷་ཡུལ༷་ཅ༷ན་ཏེ་དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཡུལ་ཅན་གྱི་དྲི༷་མ༷་ཆེན་པོའི་འབྲིང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལྷག༷་མ་གང་མ་སྤངས་པ་རྣམ༷ས་ཀྱིས༷་དམིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ལྡན་པར་བྱེད་དོ། །འདིར་ཡུལ་ཅན་དེ་དག་ལྡན་ཙམ་སྟོན་པ་མིན་ཏེ། ཡུལ་ཅན་མ་སྤངས་པས་ཡུལ་རང་གི་ངོ་བོ་སྤངས་ཀྱང་ཡུལ་ཅན་གྱིས་ལྡན་པར་བྱེད་ཅེས་པ་སྟེ། ངོ་བོ་སྤངས་ན་ཅི་ཞིག་ལྡན་ཏེ་ཐོབ་པ་རྫས་སུ་ཡོད་པ་ནི་བསལ་ཟིན་ཏོ། །ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །
随境及有境差别
ལྔ་པ་ཡུལ་ཡུལ་ཅན་བཅུ་དྲུག་པོ་གང་གི་ཡུལ་དུ་གང་
3-182a
འགྱུར་དཔྱད་པ་ལ། དངོས་དང་། ཞར་བྱུང་གཉིས། དང་པོ། འདིར་ཆོས་གང་སེམས་དུའི་ཡུལ་དུ་འགྱུར་དཔྱད་པ་ལ་ཁམས་གསུམ་ན་སྤང་བྱ་རིས་ལྔ་ལྔ་སྟེ་བཅོ་ལྔ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའོ། །དེ་ལྟ་ན་བཅུ་དྲུག་པོ་དེའི་ཡུལ་ཅན་གྱི་སེམས་ཀྱང་བཅུ་དྲུག་གོ། དེ་གང་གི་ཡུལ་གང་འགྱུར་བ་ཕན་ཚུན་དཔྱད་ནས་ཤེས་ན་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱས་པ་ཤེས་ཕྱིར་དེ་དཔྱད་ན། དེ་ཡང་མཐོང་སྤང་ཕུང་པོ་བཞི་དང་། སྒོམ་སྤང་ཕུང་པོ་ལྔས་བསྡུས་སོ། །སྡུག༷་བསྔལ༷་དང་རྒྱུ་ཀུན་འབྱུང་མཐོ༷ང་བ་དང་ལམ་གོམ༷ས་པ༷་ཡི༷ས་སྤང༷་བར་བྱ༷་བ་འདོ༷ད་ཁམ༷ས་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པ༷འམ་གཏོགས་པ་གསུམ་པོ་སོ་སོ་ལྷན་འབྱུང་རྗེས་འབྲང་དང་བཅས་ལ་སེམས་ལྔས་དམིགས་ཏེ། རང༷་གི༷་ཡུལ་ཅན་གསུམ༷་དང༷་། གཟུགས༷་སུ་གཏོགས༷་པའི་སྒོམ་སྤང་སྟེ་གཅི༷ག། དྲི༷་མེ༷ད་རྣམ༷་ཤེས༷་དང་ལྔའི་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ལོ༷། །དེ་ཡང་ཀུན་འགྲོ་རིས་གཞན་ལའང་དམིགས་ལ། དེ་མིན་པའི་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་རང་རིས་ལ་དམིགས་ཤིང་།སྒོམ་སྤང་དགེ་བས་གསུམ་ཆར་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར། གཟུགས་ཀྱི་སྒོམ་སྤང་གིས་དམིགས་ཏེ། །བསམ་གཏན་དགེ་ཡུལ་ཡོད་རྒུ་ཡིན། །ཞེས་པ་ལྟར། གཟུགས་སུ་སྐྱེས་པ་འདོད་པའི་སེམས་ལ་ལྟ་བ་དང་། འདིར་སྐྱེས་པ་ཆགས་བྲལ་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་འདོད་ཁམས་ལ་དམིགས་པས་སོ། །དྲི་མེད་ནི་སྡུག་ཀུན་ལ་ཆོས་ཤེས་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་རྣམ་ཤེས་དང་ལྔའི་ཡུལ་ལོ། །དེ་དག་ལས་གཞན་གྱིས་དམིགས་མི་ནུས་པ་ནི། འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་འགོག་
3-182b
ལམ་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་ནི། འགོག་ལམ་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་ལ། ཟག་བཅས་ལ་དམིགས་པ་ཙམ་ནི་རང་རིས་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པ་ཀུན་འགྲོ་མིན་པ་དང་། གོང་མའི་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་འོག་མ་ལ་དམིགས་པ་མེད་ལ། གཟུགས་མེད་ཀྱི་སྒོམ་སྤང་དགེ་བའང་འདོད་པ་ལ་རིང་བ་བཞིས་རིང་བས་སོ། །གཟུགས༷་ཁམ༷ས་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པ་དེ་གསུམ་ནི་རང༷་གི༷་གསུམ་དང༷་། འོག་མ་འདོད་པའི་དེ་གསུམ༷་གྱིས་དམིགས་ཏེ་འདོད་པའི་ནི་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཀུན་འགྲོ་སྡུག་ཀུན་སྤང་བྱ་དང་སྒོམ་སྤང་ཐོས་བསམ་ལས་བྱུང་བའི་དགེ་བས་སོ།

在此，有部派认为这些分析无法损害他们的观点，因为诸法的法性是甚深的，不是寻思推理的对境。他们如此回应。
第二，从相应方式所引申的内容，关于已断仍相应或断而解脱的差别：有些烦恼虽已断除仍有相应的，因为缘取它的对境未断，所以对境也不成为解脱的。哪些呢？解脱和断除的区别是：解脱是对境已断除并获得断的断绝，在此，如果与某法解脱，则该事物已被断除，但有已断却未解脱的情况。例如，当苦谛智已生而集谛智未生时，虽然已断除苦见所断的有漏法，但由于缘取苦见所断的遍行余留集见所断烦恼缘取它们作为对境而与之相应。同样，虽已断除初修所断的上上品等，但仍有对其对境——即缘取它的上中品等余留染污未断的，通过所缘方式与之相应。
这里不仅是表明那些所缘主体仅仅相应，而是说明所缘主体未断故对境虽自体已断，但所缘主体使之相应，若体已断，怎么会相应？已断除实有的得已被驳斥。
第五，考察十六种境及有境中哪些为哪些所缘：分为直接和附带两部分。第一，这里考察哪些法成为哪些心识的对境，三界各有五类所断，共十五类，加上无漏法共十六类。因此，缘取这十六类对境的心识也有十六类。通过考察它们互相缘取的关系就能了解所缘增长，考察时知道：见所断法归属四蕴，修所断法归属五蕴。
欲界中生起的苦、集见所断和道修所断三类（连同俱生、随行），为五种心所缘：即自己对境的三种，以及属于色界的修所断一种，无漏识一种为其行境。其中遍行烦恼缘取其他类别，非遍行烦恼仅缘自类，而修所断善法缘取三者，因此被色界修所断所缘，如经说："禅定善法缘一切有"。色界生者观察欲界心，此处生者以离贪世间道缘取欲界。无漏是指缘苦集法智相顺的五种识的对境。
除此之外不能缘的是：灭道见所断缘灭道无漏，仅缘灭道；仅缘有漏者只缘自类，非遍行；上地烦恼不缘下地；无色修所断善法因四种远离而远离欲界。
色界生起的三类（苦、集见所断和道修所断）为自己的三类和下地欲界三类所缘，欲界的是不同品类的遍行苦集所断和修所断闻思所生善法所缘。
;


 །གོང་མ་གཟུགས་མེད་ཀྱི་སྒོམ་སྤང་གཅི༷ག་སྟེ། གཟུགས་མེད་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་རགས་པར་ལྟ་བའི་ཤེས་པའི་ཡུལ་ཡིན་པས་སོ། །དྲི༷་མེ༷ད་ཀྱི༷འང༷་སྟེ། རྗེས་ཤེས་ཕྱོགས་མཐུན་གྱི་ཤེས་པ་དང་བརྒྱད་ཀྱི་ཡུལ་ལོ། །གཟུགས༷་མེ༷ད་ལས་སྐྱེས༷་པའི་དེ་གསུམ་ནི་ཁམ༷ས་གསུམ་གཏོག༷ས་པའི་ཤེས་པ་གསུམ་གསུམ༷་སྟེ་དགུ་དང༷་། ཟག༷་མེ༷ད་ནི་རྗེས་ཤེས་ཕྱོགས་མཐུན་ཏེ་བཅུའི་སྤྱོ༷ད་ཡུ༷ལ་ལོ༷། །དེ་ཡང་འདོད་གཟུགས་ཀྱི་སྡུག་ཀུན་མཐོང་སྤང་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་འགྲོ་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་ཀྱིས་དམིགས་པ་ཡིན་ལ། སྒོམ་སྤང་དགེ་བས་ཀུན་ལ་དམིགས་པས་སོ། །འགོ༷ག་དང༷་ལམ༷་མཐོ༷ང་བས་སྤང༷་བྱ༷་ཟག་བཅས་ཀུ༷ན་ནི་སྔར་གྱི་དེ་དག་གི་སྟེང་དུ་རང༷་རང་གིས་གླགས༷་པའི༷་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ཏེ། ལྔའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པ་སོགས་ལ་དྲུག་དང་། དགུ་དང་། བཅུ་གཅིག་གི་ཡུལ་ལོ། །དེ་ཡང་མཐོང་སྤང་ཟག་བཅས་ལ་
3-183a
དམིགས་པ་ཟག་བཅས་ཆགས་སོགས་དང་མཚུངས་ལྡན་ཡིན་གྱི་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་ལོག་ལྟ་སོགས་དང་མཚུངས་ལྡན་ནི་མིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་འགོག་ལམ་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པས་སོ། །ཟག༷་མེ༷ད་བརྟགས་འགོག་དང་ལམ་བདེན་ནི། ཁ༷མས་གསུམ༷་ན་སྤང་བྱ་རིས་ལྔ་ལྔ་ཡོད་པའི་མཐའ༷་མ་གསུམ༷་གསུམ་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཏེ། ཁམས་གསུམ་གྱི་ལོག་ལྟ་སོགས་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་དང་མཚུངས་ལྡན་དང་། སྒོམ་སྤང་དགེ་བ་ཟག་བཅས་ཀྱི་དང༷་། ཟག༷་པ༷་མེ༷ད་པའི༷་ཆོས་ཤེས་རྗེས་ཤེས་ཏེ་ཤེས་པ་དེ་བཅུའི་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ལོ༷། །འོན་ཀྱང་ནམ་མཁའ་དང་བརྟགས་མིན་གཉིས་ནི་སྒོམ་སྤང་གི་སེམས་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པ་ཁོ་ནའི་དམིགས་པའོ། །དེ་བཞིན་སེམས་བཅུ་དྲུག་པོ་རེ་རེའི་ཡུལ་དུ་ཆོས་བཅུ་དྲུག་པོ་དུ་འགྱུར་དཔྱད་པ་ལ། ཁམས་གསུམ་བདེན་བཞི་མཐོང་སྤང་དང་། །སྒོམ་སྤང་སེམས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་ནི། །རིམ་བཞིན་བཅོ་ལྔ་གཉིས་བཅུ་དྲུག །བཅུ་དང་གཉིས་དང་བཅུ་དྲུག་དང་། །ལྔ་དང་གཉིས་དང་བཅུ་གཅིག་འགྱུར། །ཟག་མེད་ཡུལ་དུ་བཅུ་དྲུག་འགྱུར། །ཞེས་སོ། །དེ་ལ་འདིར་ཡུལ་དེ་ཆོས་གང་དུ་གཏོགས། དེ་སེམས་དུའི་ཡུལ་དུ་འགྱུར། ཡུལ་ཅན་སེམས་དེ་ཕྲ་རྒྱས་ཡིན་མིན། ཕྲ་རྒྱས་ཡིན་པ་དེ་ཡུལ་དེ་ལ་རྒྱས་མི་རྒྱས་དཔྱད་པ་བཞི་ལས། གཟུགས་ཕུང་ལ་མཚོན་ན། འདོད་གཟུགས་ཀྱི་སྒོམ་སྤང་དང་ཟག་མེད་གསུམ་དུ་གཏོགས་ལ། འདོད་པའི་སྒོམ་སྤང་གི་གཟུགས་རྒྱུད་བསྡུས་ཉོན་མོངས་ཅན་ཡིན་ན། འདོད་པའི་རང་སའི་བདེན་པ་དང་
3-183b
པོ་གཉིས་ཀྱིས་ཀུན་འགྲོ་གཉིས་དང་སྒོམ་སྤང་དང་། དང་པོའི་ཉེར་བསྡོགས་དང་སྒོམ་ལམ་ཟག་མེད་དང་། སེམས་ལྔའི་ཡུལ་དུ་འགྱུར་ལ། སེམས་ལྔ་ལས་དང་པོ་གསུམ་ཕྲ་རྒྱས་དང་། ཕྱི་མ་གཉིས། སྒོམ་ལམ་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་ཡིན་པས་ཕྲ་རྒྱས་མིན་པའོ། །དེས་ན་བདེན་པ་དང་པོ་གཉིས་ཀྱི་ཀུན་འགྲོ་བཅུ་གཅིག་དང་། སྒོམ་སྤང་བཞི་སྟེ་ཕྲ་རྒྱས་བཅོ་ལྔ་རྒྱས་པར་འགྱུར་ཞིང་། རྒྱུད་ཀྱིས་བསྡུས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པ་དང་། རྒྱུད་ཀྱིས་མ་བསྡུས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་སྒོམ་སྤང་བཞི་པོ་ཁོ་ན་རྒྱས་པ་སོགས་ཤེས་པར་བྱའོ། །གཉིས་པ་ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་ཚུལ་ལ་དཔྱད་པ་ནི། སེམས་གང་ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་པ་དེའི་ཕྲ་རྒྱས་དེ་སེམས་དེ་ལ་རྒྱས་པར་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། རྒྱས་འགྱུར་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། སེམས་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཞིང་མ་སྤང་ལ་དམིགས་པ་ཡང་མ་སྤང་བའི་ཕྲ་རྒྱས་གང་དག་ཡིན་པའོ། །རྒྱས་པར་མི་འགྱུར་བ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། སེམས་དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་སྤངས་པའི་ཕྲ་རྒྱས་གང་དག་ཡིན་པའོ།

 །གོང་མ་གཟུགས་མེད་ཀྱི་སྒོམ་སྤང་གཅི༷ག་སྟེ། གཟུགས་མེད་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་རགས་པར་ལྟ་བའི་ཤེས་པའི་ཡུལ་ཡིན་པས་སོ། །དྲི༷་མེ༷ད་ཀྱི༷འང༷་སྟེ། རྗེས་ཤེས་ཕྱོགས་མཐུན་གྱི་ཤེས་པ་དང་བརྒྱད་ཀྱི་ཡུལ་ལོ། །གཟུགས༷་མེ༷ད་ལས་སྐྱེས༷་པའི་དེ་གསུམ་ནི་ཁམ༷ས་གསུམ་གཏོག༷ས་པའི་ཤེས་པ་གསུམ་གསུམ༷་སྟེ་དགུ་དང༷་། ཟག༷་མེ༷ད་ནི་རྗེས་ཤེས་ཕྱོགས་མཐུན་ཏེ་བཅུའི་སྤྱོ༷ད་ཡུ༷ལ་ལོ༷། །དེ་ཡང་འདོད་གཟུགས་ཀྱི་སྡུག་ཀུན་མཐོང་སྤང་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་འགྲོ་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་ཀྱིས་དམིགས་པ་ཡིན་ལ། སྒོམ་སྤང་དགེ་བས་ཀུན་ལ་དམིགས་པས་སོ། །འགོ༷ག་དང༷་ལམ༷་མཐོ༷ང་བས་སྤང༷་བྱ༷་ཟག་བཅས་ཀུ༷ན་ནི་སྔར་གྱི་དེ་དག་གི་སྟེང་དུ་རང༷་རང་གིས་གླགས༷་པའི༷་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ཏེ། ལྔའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པ་སོགས་ལ་དྲུག་དང་། དགུ་དང་། བཅུ་གཅིག་གི་ཡུལ་ལོ། །དེ་ཡང་མཐོང་སྤང་ཟག་བཅས་ལ་
3-183a
དམིགས་པ་ཟག་བཅས་ཆགས་སོགས་དང་མཚུངས་ལྡན་ཡིན་གྱི་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་ལོག་ལྟ་སོགས་དང་མཚུངས་ལྡན་ནི་མིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་འགོག་ལམ་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པས་སོ། །ཟག༷་མེ༷ད་བརྟགས་འགོག་དང་ལམ་བདེན་ནི། ཁ༷མས་གསུམ༷་ན་སྤང་བྱ་རིས་ལྔ་ལྔ་ཡོད་པའི་མཐའ༷་མ་གསུམ༷་གསུམ་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཏེ། ཁམས་གསུམ་གྱི་ལོག་ལྟ་སོགས་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་དང་མཚུངས་ལྡན་དང་། སྒོམ་སྤང་དགེ་བ་ཟག་བཅས་ཀྱི་དང༷་། ཟག༷་པ༷་མེ༷ད་པའི༷་ཆོས་ཤེས་རྗེས་ཤེས་ཏེ་ཤེས་པ་དེ་བཅུའི་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ལོ༷། །འོན་ཀྱང་ནམ་མཁའ་དང་བརྟགས་མིན་གཉིས་ནི་སྒོམ་སྤང་གི་སེམས་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པ་ཁོ་ནའི་དམིགས་པའོ། །དེ་བཞིན་སེམས་བཅུ་དྲུག་པོ་རེ་རེའི་ཡུལ་དུ་ཆོས་བཅུ་དྲུག་པོ་དུ་འགྱུར་དཔྱད་པ་ལ། ཁམས་གསུམ་བདེན་བཞི་མཐོང་སྤང་དང་། །སྒོམ་སྤང་སེམས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་ནི། །རིམ་བཞིན་བཅོ་ལྔ་གཉིས་བཅུ་དྲུག །བཅུ་དང་གཉིས་དང་བཅུ་དྲུག་དང་། །ལྔ་དང་གཉིས་དང་བཅུ་གཅིག་འགྱུར། །ཟག་མེད་ཡུལ་དུ་བཅུ་དྲུག་འགྱུར། །ཞེས་སོ། །དེ་ལ་འདིར་ཡུལ་དེ་ཆོས་གང་དུ་གཏོགས། དེ་སེམས་དུའི་ཡུལ་དུ་འགྱུར། ཡུལ་ཅན་སེམས་དེ་ཕྲ་རྒྱས་ཡིན་མིན། ཕྲ་རྒྱས་ཡིན་པ་དེ་ཡུལ་དེ་ལ་རྒྱས་མི་རྒྱས་དཔྱད་པ་བཞི་ལས། གཟུགས་ཕུང་ལ་མཚོན་ན། འདོད་གཟུགས་ཀྱི་སྒོམ་སྤང་དང་ཟག་མེད་གསུམ་དུ་གཏོགས་ལ། འདོད་པའི་སྒོམ་སྤང་གི་གཟུགས་རྒྱུད་བསྡུས་ཉོན་མོངས་ཅན་ཡིན་ན། འདོད་པའི་རང་སའི་བདེན་པ་དང་
3-183b
པོ་གཉིས་ཀྱིས་ཀུན་འགྲོ་གཉིས་དང་སྒོམ་སྤང་དང་། དང་པོའི་ཉེར་བསྡོགས་དང་སྒོམ་ལམ་ཟག་མེད་དང་། སེམས་ལྔའི་ཡུལ་དུ་འགྱུར་ལ། སེམས་ལྔ་ལས་དང་པོ་གསུམ་ཕྲ་རྒྱས་དང་། ཕྱི་མ་གཉིས། སྒོམ་ལམ་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་ཡིན་པས་ཕྲ་རྒྱས་མིན་པའོ། །དེས་ན་བདེན་པ་དང་པོ་གཉིས་ཀྱི་ཀུན་འགྲོ་བཅུ་གཅིག་དང་། སྒོམ་སྤང་བཞི་སྟེ་ཕྲ་རྒྱས་བཅོ་ལྔ་རྒྱས་པར་འགྱུར་ཞིང་། རྒྱུད་ཀྱིས་བསྡུས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པ་དང་། རྒྱུད་ཀྱིས་མ་བསྡུས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་སྒོམ་སྤང་བཞི་པོ་ཁོ་ན་རྒྱས་པ་སོགས་ཤེས་པར་བྱའོ། །གཉིས་པ་ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་ཚུལ་ལ་དཔྱད་པ་ནི། སེམས་གང་ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་པ་དེའི་ཕྲ་རྒྱས་དེ་སེམས་དེ་ལ་རྒྱས་པར་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། རྒྱས་འགྱུར་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། སེམས་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཞིང་མ་སྤང་ལ་དམིགས་པ་ཡང་མ་སྤང་བའི་ཕྲ་རྒྱས་གང་དག་ཡིན་པའོ། །རྒྱས་པར་མི་འགྱུར་བ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། སེམས་དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་སྤངས་པའི་ཕྲ་རྒྱས་གང་དག་ཡིན་པའོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
这是您所提供文本的简体中文直译：
上界无色界的修所断一种，即无色界空无边处处所看作粗大的智识对象。清净之八，即后得智随顺的智识和八种对境。无色界所生的那三种是三界所摄的三种三种智识共九种，无漏是后得智随顺共十种的行境。此外，欲界与色界的苦集见所断非同等份的遍三界相应的心所缘，而修所断善法则缘一切。灭谛与道谛见所断有漏一切是先前那些之上各自所了知的行境，即是五种行境等中的六种、九种、十一种的对境。其中，见所断有漏所缘的有漏是与贪等相应，而非无漏所缘的邪见等相应，因为那些只缘灭道。
无漏抉择灭和道谛，是三界中各有五类所断的最后三三[种]的行境，即三界中缘无漏的邪见等相应[的心]，以及修所断的有漏善法和无漏法智、类智，即这十种智识的行境。然而，虚空和非择灭二者只是非烦恼性的修所断心的所缘。
同样，对十六种心各自的对境中多少法成为所缘的分析：
"三界四谛见所断和
修所断心的对境中
依次为十五、二、十六
十和二和十六及
五和二和十一种
无漏对境成十六。"
在此，所缘是哪类法所摄？它是多少心的对境？能缘的心是否为随眠？如果是随眠，它对该对境是否会增长？对这四点进行分析。
以色蕴为例，它属于欲界、色界的修所断和无漏三类，欲界修所断的色蕴若为相续所摄的烦恼性心，则成为欲界自地前两种谛的遍行二种和修所断，以及初[禅]近分定和无漏修道，共五种心的对境。这五种心中，前三种为随眠，后两种，即有漏和无漏修道不是随眠。因此，前两谛的十一种遍行和四种修所断，共十五种随眠会增长；虽由相续所摄但非烦恼性的[心]，以及非相续所摄的一切[法]，只有四种修所断会增长等，应当了知。
第二，关于随眠相伴方式的分析：任何与随眠相伴的心，其随眠是否会在该心上增长？有会增长的，即与该心相应且未断，并且所缘也未断的任何随眠。也有不会增长的，即与该心相应已断的任何随眠。


 །ཞེས་གསུངས་པ། སེམས་ནི་མཚོན་པ་སྟེ། ཟག་བཅས་མཚུངས་ལྡན་དང་། དེ་མིན་གཉིས་ལས། དང་པོ། སེམས་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅན་ནི་ཕྲ༷་རྒྱས༷་དང་བཅས༷་པ་ཡིན་པ་ལ་རྒྱས་མི་རྒྱས་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ལས། དང་པོ། སོ་སྐྱེའི་སེམས་ཉོན་མོངས་ཅན་ནི། ཆགས་སོགས་མཚུངས་ལྡན་དང་དམིགས་པ་གཉིས་ཀས་རྒྱས་ཤིང་བཅས་པ་ཡིན་ལ། འཕགས་པ་ལ་མཚུངས་ལྡན་སྤངས་ཀྱང་དམིགས་པས་རྒྱས་པ་དང་བཅས་པ་ཡོད་
3-184a
དེ། སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་བྱ་སྤངས་ཀྱང་། །ཀུན་འགྲོ་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱིས་ལྡན། །ཞེས་སོགས་བཤད་པ་ལྟར་རོ། །གཉིས་པ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འདས་སེམས་ཉོན་མོངས་ཅན་ཉོན་མོངས་དང་ལྷན་ཅིག་འདུག་པ་དང་། མ་འོངས་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་གྱི་སེམས་ཉོན་མོངས་ཅན་ཉོན་མོངས་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་བཞིན་ཏེ། དེ་དག་བཅས་པ་ཡིན་ལ་རྒྱས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །མི་རྒྱས་ཀྱང་ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་པར་འཇོག་པ་ནི། སྔར་མ་སྤང་བའི་དུས་ན་རྒྱས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་དུས་གསུམ་རྫས་གྲུབ་པའི་གྲུབ་མཐའ་འཁྲུལ་པ་ལ་འཁྲུལ་པ་འཇུས་པ་ཡིན་ནོ། །སེམས་ལ་ཕྲ་རྒྱས་བཅས་ཚུལ་ལ་མཚུངས་ལྡན་དང་དམིགས་པ་གཉིས། མཚུངས་ལྡན་ནི་སེམས་ཉོན་མོངས་ཅན་ཏེ་དེ་དག་རང་དཔྲལ་བར་མི་ནུས་ལ། ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པ་དམིགས་པས་རྒྱས་འགྱུར་གྱི་ཕྲ་རྒྱས་བཅས་ཏེ། མི་རྒྱས་པ་ནི་ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་པ་མིན་ནོ། །མཚུངས་ལྡན་ནི་མི་རྒྱས་ཀྱང་ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་སོ། །ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་པ་ནི་ཟག་བཅས་ཡིན་ལ། དེ་ལ་ཉོན་མོངས་ཅན་མཚུངས་ལྡན་གྱི་དང་། དམིགས་པས་རྒྱས་འགྱུར་གྱི་ཕྲ་རྒྱས་བཅས་ཚུལ་གཉིས་ཡོད། རང་སའི་སེམས་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་མིན༷་པ་དགེ་བ་ཟག་བཅས་དང་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་རྣམས་ནི་དམིགས་པའི་རྒྱས༷་འགྱུར༷་གྱིས༷་ཕྲ་རྒྱས་བཅས་པའོ། །ཟག་མེད་ནི་ཕྲ་རྒྱས་ཀྱིས་དམིགས་ཀྱང་རྒྱས་པ་གཉིས་ཀ་མིན་ནོ། །
次第
གཉིས་པ་གོ་རིམ་བདེན་བཞིའི་དམིགས་པ་ལ། ཀུན་ཏུ་རྨོངས༷་པ་ལ༷ས་
3-184b
བདེན་བཞི་ཡིན་མིན་སྙམ་པའི་ཐེ༷་ཚོམ༷་སྐྱེ་ལ། དེ༷་ནས༷་ནི༷། དེ་མེད་དོ་ཞེས་པའི་ལོག༷་ལྟ་དང༷་། དེ༷་ནས༷་བདེན་པའི་ལྡོག་ཕྱོགས་འཇིག༷་ཚོགས༷་ལྟ༷་བ་དང་། དེ༷་ལ་བརྟེན་ན༷ས་དེ་རྟག་ཆད་དུ་ལྟ་བའི་མཐ༷ར་འཛིན༷་པའི་ལྟ་བ་དང་། དེ༷་ན༷ས་ནི༷་གང་ལ་མཐར་བཟུང་བ་དེས་འདག་པར་ཡིད་ཆེས་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག༷་འཛིན༷་དང་། དེ༷་ནས༷་དེས་འདག་པར་ཡིད་ཆེས་པས་རང་ལྟ༷་དེ་ལ་མཆོག་འཛིན་དང་། རང༷་གི༷་ལྟ༷་བ་དེ་ལ༷་བརྟེན་ནས་ང༷་རྒྱལ༷་དང་ཞེན་ཅིང་ཆགས༷་ལ། གཞན༷་ལྟ་ལ༷་ཞེ༷་སྡང༷་སྐྱེ་བ་དེ་འདྲ་བས་ན་དེ༷་ལྟར༷་སྐྱེ་བའི་རིམ་པར་བསྟན་ནོ། །སློབ་དཔོན་གཞན་དག་ན་རེ་མཐོང་སྤང་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་ནི་རང་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་ལྟ་བ་ཡིན་ཕྱིར། ཞེ་སྡང་ཀྱང་གཞན་ལྟ་ལ་ཞེ་སྡང་བ་ནི་མིན་ཏེ། རང་གི་སྔར་བཟུང་བའི་ལྟ་བ་བོར་རྒྱུ་དེ་ལ་ཞེ་སྡང་བའོ་ཟེར། འདིར་སྤང་བྱའི་གོ་རིམ་ལྟར་ཏེ། དེ་ཡང་མཐོང་ལམ་སྔ་བས་དེ་ཡིས་སྤང་བྱའི་གོ་རིམ་གཅིག་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བཞག་ལ། གཞན་དུ་གང་གི་མཇུག་ཏུ་གང་སྐྱེ་མ་ངེས་སོ། །
因
གསུམ་པ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ནི་རྒྱུའི་སྟོབས་དང་། རྐྱེན་རྒྱུད་ལ་ཐོབ་པ་མ་བཅད་ཅིང་གཉེན་པོ་མ་སྐྱེས་པས། ཕྲ༷་རྒྱས༷་སྤང༷་བ༷་མ༷་ཡི༷ན་པ་དང༷་། ཡུལ་གྱི་སྟོབས་དང་དམིགས་རྐྱེན་ཆགས་སོགས་སྐྱེ་བ་དང་མཐུན་པའི་ཡུལ༷་ནི༷་ཉེ༷་བར༷་གན༷ས་པར་གྱུར་པ༷་དང༷་། སྦྱོར་བའི་སྟོབས་དང་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་ཚུལ༷་བཞི༷ན་མ༷་ཡི༷ན་པའི་ཡི༷ད་བྱེ༷ད་གསུམ་ལ༷ས་ཉོ༷ན་
3-185a
མོངས་འབྱུང་བས་ན་ཉོན་མོངས་པའི༷་རྒྱུ༷་ནི༷་ཚང༷་བ༷་ཡི༷ན་ནོ།

这些是您所提供文本的简体中文直译：
如此所说，心是指：有漏相应与非相应两种。第一，烦恼性心是具有随眠的，关于是否增长有两种情况：第一，凡夫的烦恼性心，因贪等相应和所缘两者而增长且俱有；圣者虽然断除了相应[的随眠]，但仍有因所缘而增长且俱有的[情况]。如说："虽已断除苦见所断，仍具余下诸遍行。"等等。
第二，阿罗汉过去的烦恼性心与烦恼同时存在，以及未来不生之法的烦恼性心与烦恼共住，这些虽具有[随眠]但不增长。虽不增长却仍定为具随眠，是因为在过去未断时曾增长，这是在三世实有的错误宗见上再加错误的观点。
心俱随眠的方式有相应和所缘两种。相应是指烦恼性心，它们无法自行摆脱；非烦恼性心具有因所缘而增长的随眠；不增长者则不具随眠。相应者虽不增长但仍具随眠。
具随眠者是有漏的，其中有烦恼性相应的随眠俱有方式和所缘增长的随眠俱有方式两种。自地非烦恼性心，即有漏善和无覆无记，是具有所缘增长的随眠。无漏虽被随眠所缘，但既不增长也不具随眠。
第二，顺序：关于四谛的所缘，从愚痴生起关于四谛是否存在的疑惑，然后生起"不存在"的邪见，然后[生起]与谛相反的身见，然后依此生起将之视为常断的边执见，然后因确信通过边执能得清净而执持戒禁取见，然后因确信由此能得清净而对自己见解执为最胜，依自见而生骄慢和贪著，对他见生嗔恨，因此说明了如此生起的次第。
其他论师说，见所断的所缘是自相续中的见解，嗔恨也非对他见的嗔恨，而是对自己将要舍弃的先前所执见解的嗔恨。此处是按所断的次第，由于见道在先，所以依其所断的某一次第而安立，否则，何者后生何者不定。
第三，生起的原因：因力，即随眠非所断且缘获得未被切断和对治未生；境力，即所缘缘，贪等生起的顺应对境现前；加行力，即等无间缘，非如理作意，由这三种[原因]生起烦恼，因此烦恼的因已具足。


 །བྱེ་སྨྲས་དགྲ་བཅོམ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་ལྟ་བུ་རྒྱུ་སྟོབས་མེད་ཀྱང་རེས་འགའ་ཡུལ་སྟོབས་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེའོ་ཞེས་ཟེར་བ་ལ། འགྲེལ་པར་གྲག་གོ་ཞེས་པ་ནི། རྒྱུ་མ་ཚང་ན་ནི་འབྲས་བུ་མི་སྐྱེ་བར་ངེས་སོ་ཞེས་འཆད། ཕྲ་རྒྱས་སྤང་བ་མིན་པ་ཞེས་པ་མདོ་སྡེ་པས་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་དང་། བྱེ་སྨྲས་ཐོབ་པ་ལ་འདོད་དོ། །
经论所说差别
གཉིས་པ་མདོ་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བའི་རྣམ་གྲངས་ལ། མདོ་ལས་བྱུང་བའི་རྣམ་གྲངས་དང་། བསྟན་བཅོས་ལས་བྱུང་བའི་རྣམ་གྲངས་གཉིས།
经中类别
དང་པོ་ལ། ཟག་པ། ཆུ་སྦྱོར། ཉེར་ལེན། དེ་རྣམས་ཀྱི་ངེས་ཚིག་དང་བཞི།
有漏
དང་པོ་ལ། ཟག་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་དང་། དེ་ལྟར་དབྱེ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གཉིས། དང་པོ། ཁམས་གསུམ་གྱི་སྤང་བྱ་རིས་ལྔ་ཆར་བསྡོམས་པའི་ཕྲ་རྒྱས་གོ་བརྒྱད་དང་། དེ་སྟེང་ཀུན་དཀྲིས་བཅུ་བསྣན་པའི་བརྒྱ་དང་བརྒྱད་ལ། དགོས་དབང་གིས་ཟག་པ་གསུམ་དུ་ཕྱེ་བ། ཆུ་སྦྱོར་དང་ཉེར་ལེན་བཞི་བཞིར་ཕྱེ་བ་ལས། འདོ༷ད་ན༷་གཏི༷་མུག༷་ལྔ་པོ་མ༷་གཏོགས༷་པའི༷་ཉོ༷ན་མོང༷ས་སོ་གཅིག་དང་དེ་སྟེང་ཀུན༷་ནས༷་དཀྲིས༷་པ་བཅུ་དང་བཅས༷་ཏེ། ཞེ་གཅིག་ནི་འདོད་པའི་ཟག༷་པའོ། །གཟུགས༷་དང༷་གཟུགས༷་ནི༷་མེ༷ད་པའི༷་ཁམས་ན༷་མ་རིག་བཅུ་མ་གཏོགས་པའི་ཕྲ༷་རྒྱས༷་ང་གཉིས་པོ་ཁོ༷་ན༷་སྲི༷ད་པ༷འི་ཟག༷་པའོ། །ཁམས་གསུམ་གྱི་མ་རིག་པ་བཅོ་ལྔ་མ་རིག་པའི་ཟག་པའོ། །འོ་ན་གོང་མ་གཉིས་ན་རྨུགས་རྒོད་ཀྱི་ཀུན་དཀྲིས་
3-185b
ཡོད་པས་དེ་དང་ང་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་ཟེར་ན། ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་ན་རེ། ཁམས་གོང་མའི་རྨུགས་རྒོད་ཆགས་སོགས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས། རང་དབང་ཅན་མིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་འཆད་ཀྱང་། འདོད་པའི་ངོ་ཚ་མེད་པ་ཁྲེལ་མེད་རྨུགས་རྒོད་རྣམས་ཀྱང་འདོད་ཟག་མིན་པར་འགྱུར་ཏེ། ཆགས་སོགས་དང་མཚུངས་ལྡན་རང་དབང་ཅན་མིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། འདིར་རང་གི་འཇུག་པ་ཤས་ཆུང་བས་རང་དབང་ཅན་མིན་པར་འདོད་ཀྱི་ཆགས་སོགས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་རང་དབང་ཅན་མ་ཡིན་པ་ནི་མིན་ནོ་ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་ཟག་གཉིས་ལ་གཅིག་ཏུ་སྲིད་ཟག་ཅེས་འཇོག་པ་ནི། ཉོན་མོངས་པ་དེ༷་དག་བསྒྲིབ་ལ་ལུང༷་མ༷་བསྟན༷་ཡིན་པ་དང་། ཁ༷་ནང༷་དུ་བལྟས༷་པ་མཉམ༷་བཞག༷་གི་ས༷་པ་ཡིན་པའི༷་ཕྱིར་སྲིད་ཟག་ཅེས་གཅི༷ག་ཏུ་བྱས༷་པའོ། །དགོས་པ་ནི་ཐར་བའི་འདུ་ཤེས་བཟློག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ༷་བ༷་མ༷་རིག༷་པ་ཡི༷ན་པས༷་ན༷་ལོགས༷་ཤིག༷་ཏུ༷་ནི༷་ཁམས་གསུམ་གྱི་མ་རིག་པ་བཅོ་ལྔ་ནི་མ་རིག་པའི་ཟག༷་པ༷ར་བསྟན༷་ཏོ། །
瀑行
གཉིས་པ་ཆུ་བོ་བཞི་དང་། སྤྱོར་བ་བཞིར་དབྱེ་བ་ལ། དབྱེ་བ་དང་། དེ་ལྟར་འཇོག་པའི་འཐད་པ་གཉིས། དང་པོ། ཆུ༷་བོ༷་བཞི་དང་སྦྱོར༷་བ༷་བཞིའང༷་སྤྱི་ཁོག་དེ༷་བཞིན༷་དུ༷་འཇོག་པ་དེ་ལས་ལྟ༷་བ་རྣམ༷ས་ཉོན་མོངས་གཞན་ལས་རྣམ་པ་གཡོ་ཞིང་གསལ༷་བའི་ཕྱི༷ར་ལོག༷ས་ཤིག༷་ཏུ་བསྟན༷་པས་འདོད་པའི་ཆུ་བོའམ་སྦྱོར་བ་ནི་ཉེར་དགུ། སྲིད་པའི་ཆུ་སྦྱོར་ཉེར་བརྒྱད། ཁམས་གསུམ་པའི་མ་རིག་པ་བཅོ་
3-186a
ལྔ་མ་རིག་པའི་ཆུ་སྦྱོར། ཁམས་གསུམ་གྱི་ལྟ་བ་སོ་དྲུག་ལྟ་བའི་ཆུ་སྦྱོར་རོ། །དེ་ཡང་གསལ་བས་ཡིན་ན་མ་རིག་པ་ལོགས་སུ་མི་སྟོན་ལ་ཆགས་ཁྲོ་སོགས་ལོགས་སུ་སྟོན་རིགས་པས་རྒྱུ་མཚན་དེ་མི་འཐད་པས་གདུལ་བྱའི་བསམ་པ་ལ་ལྟོས་ནས་ཞེས་འཆད་དོ། །གཉིས་པ། ཟག༷་པ༷ར་ནི་ལྟ་བ་རྣམས་ལོགས་སུ་བསྟན་པ་མ༷་ཡི༷ན་ཏེ། འཁོར་བར་བཞག་པའམ་ཟག་པ་ལ་ཟག་པ་ཞེས་བྱ་ན། ལྟ་བ་ཆགས་སོགས་ཀྱི་གྲོགས༷་མེ༷ད་རྐྱང་པ་རྣམ༷ས་ཀྱིས་འཁོར་བར་ཟག་པར་རམ་འཇོག༷་པའི༷་མིང་དོན་དང་རྗེས༷་སུ༷་མི༷་མཐུན༷་པའི་ཕྱིར་ཟེར། ལོ༷་སྒྲ་ནི་འཇོག་པའི་དོན་འཁོར་བར་དངོས་སུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ལ་འདོད་ན། མ་རིག་པའང་ཟག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ་དངོས་སུ་སྲེད་པ་ཁོ་ནས་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བས་སོ།

这些是您所提供文本的简体中文直译：
毗婆沙师说阿罗汉退失法的烦恼虽无因力，有时仅凭对境力而生起。对此，释论中说"据闻"，是解释为因不具足则果决定不生。"随眠非所断"，经部师认为是烦恼的种子，毗婆沙师则认为是得。
第二，经论中出现的类别分为：经中出现的类别和论中出现的类别两种。
第一，[经中类别]包括：漏、瀑流、取，以及它们的词义解释四项。
第一，[有漏]分为：将漏分为三种和如此分类的理由两部分。第一，三界所断的五类总共九十八种随眠，加上十种缠结共一百零八，根据需要分为三漏、四瀑流和四取中，欲界除无明五种外的三十一种烦恼，加上十种缠结，共四十一种是欲漏。色界和无色界除十种无明外的五十二种随眠仅为有漏。三界的十五种无明是无明漏。
若问：上界二者有昏沉掉举缠结，应为五十六种？迦湿弥罗人等说："上界的昏沉掉举与贪等相应，因不能自主。"但如此，欲界的无惭无愧昏沉掉举也应非欲漏，因与贪等相应不能自主。这里是承认因自行运作微弱而不能自主，而非因与贪等相应不能自主。
第二，将两漏合为一个有漏的理由是：这些烦恼障碍且是无记性，内向且是等持地，因此合为有漏。这样做的目的是为了遣除解脱想。由于无明是一切烦恼的根本，故将三界十五种无明另外标示为无明漏。
第二，分为四瀑流和四轭的[分类]：分类与如此安立的合理性两部分。第一，四瀑流和四轭的总体安立相同，其中因诸见解比其他烦恼更为活跃明显，故单独列出，因此欲瀑流或欲轭有二十九[种]，有瀑流轭二十八[种]，三界的十五种无明为无明瀑流轭，三界的三十六种见为见瀑流轭。
若说因明显[而单列]，则无明不应单列，而贪嗔等应单列，此理由不合理，因此解释为根据所化众生的意乐。
第二，在漏中未单独列出诸见，因为在轮回中安立或称漏为漏时，仅有见而无贪等伴侣者不符合流入轮回或安立的名义和意义。如果"漏"义理解为直接结生轮回，则无明也不应成为漏，因为只有爱直接结生。


 །ཀུན་སློང་ཙམ་ལ་འདོད་ན་ཉོན་མོངས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་འཁོར་བ་འཇོག་པས་ལྟ་བའང་དེར་ཐལ་ལོ། །དེའི་ཕྱིར་འདིའང་གདུལ་བྱའི་བསམ་པའི་དབང་གིའོ་ཞེས་གསུངས་ཀྱང་འདོད་དང་སྲིད་པའི་ཟག་པ་གཉིས་དངོས་སུ་དང་། དེའི་རྒྱུ་མ་རིག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་པས་མི་འགལ་ལམ་སྙམ། ཆུ་སྦྱོར་ལ་གཞན་གསུམ་སྔ་མ་བཞིན་ལ། ལྟ་བའང་འཁོར་བའི་ཆུ་བོར་དབང་མེད་དུ་དྲང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱིར་གཙོ་བོ་ཡིན་ནོ། །
近取
གསུམ་པ་ཉེ་བར་ལེན་པ་བཞིར་དབྱེ་བ་ལ། དབྱེ་ཚུལ་དང་། དེའི་དགོས་པ་གཉིས། དང་པོ། འདོད་པ་དང་སྲིད་པའི་ཆུ་སྦྱོར་ཇི༷་སྐ༷ད་བཤ༷ད་པ་ཉི༷ད་མ་རིག༷་པ་དང་བཅས༷་པ་ནི་འདོད་པ་དང་སྲིད་པའི་ཉེར༷་
3-186b
ལེན༷་རྣམ༷ས་ཏེ༷། ལྟ༷་བ་ལ་ལྟ་བ་དང་ཚུལ་བརྟུལ་ཉེར་ལེན་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་སུ་ཕྱེ༷་བའི་ཕྱིར༷་བཞི་ཚང་བར་འགྱུར་རོ༷། །དེ་ཡང་ཇི་སྐད་བཤད་ཉིད་ཅེས་འདོད་སྲིད་ཆུ་སྦྱོར་གཉིས་ཁོ་ན་ལ་གོ་བ་ནི། མ་རིག་པ་ནི་བཅས་རྒྱུ་དང་། ལྟ་བ་ནི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བར་བཤད་པའི་དོན་ཐོབ་བོ་ཞེས་རང་གིས་སོ། །དེ་ལ་ཚུལ་བརྟུལ་ཉེར་ལེན་ཐ་དད་དུ་བསྟན་པ་ནི། གྲངས་ཅན་སོགས་ཀྱི་ལམ་དང་། ཟས་མི་ཟ་བ་དང་། ཆུར་འཇུག་པ་སོགས་ཀྱིས་འདག་པར་ཡིད་ཆེས་པས་ཁྱིམ་པ་དང་། རབ་བྱུང་གཉིས་ཀ་བསླུ་ཕྱིར་ལོགས་ཤིག་ཏུ་བསྟན་ལ། དེ་ཡང་འདོད་པ་ཉེ་བར་ལེན་པ་སོ་བཞི། སྲིད་པ་ཉེ་བར་ལེན་པ་སོ་བརྒྱད། ཁམས་གསུམ་གྱི་ལྟ་བ་ཉེ་བར་ལེན་པ་སུམ་ཅུ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་འཛིན་ཉེ་བར་ལེན་པ་དྲུག །སྲིད་པ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལ་བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་སོ། །གཉིས་པ། མ་འདྲེས་པའི་མ༷་རིག༷་པ༷་འབའ་ཞིག་པས་ནི་འཁོར་བར་འཛིན༷་པར༷་བྱེ༷ད་པ༷་མིན༷་པའི་ཕྱིར༷་དང་། འདྲེས་པས་འཛིན་པ་ཉོན་མོངས་གཞན་སྟོབས་ཀྱིས་ཡིན་པས་འདོད་སྲིད་ཉེར་ལེན་དང་བསྲེས༷་ཏེ་ལོགས་སུ་མ་ཕྱེས་སོ། །ཉེར་ལེན་ནི་འཁོར་བ་ཉེ་བར་ལེན་པར་འདོད་དོ། །སློབ་དཔོན་ནི། འདུན་པའི་འདོད་ཆགས་ཁོ་ན་ཉེར་ལེན་ཡིན་པས་མ་རིག་པ་ལོགས་སུ་མ་བཤད་པ་ཡིན་གྱི་འཛིན་པར་བྱེད་པ་མིན་པས་དེ་མ་བཤད་པ་མིན་ཞེས་སོ། །དེ་ལ་སྦྱོར་བ་དང་། ཉེར་ལེན་ནི་འདུན་པའི་འདོད་ཆགས་ཁོ་ན་ལས་ཉོན་མོངས་གཞན་མིན་ཏེ། དེའི་དོན་དངོས་སུ་འཁོར་བར་སྦྱོར་བ་དང་ལེན་པ་ཡིན་ན་ཉོན་མོངས་གཞན་གྱིས་དེ་ལྟར་མིན་པས་སོ། །དེའི་
3-187a
ཕྱིར་འདོད་པའི་སྦྱོར་བ་དང་ཉེར་ལེན་འདོད་པ་ལ་ཆགས་པ་ཡིན་ལ། དེ་བཞིན་སྲིད་པའི་སྦྱོར་བ་དེ་གོང་མ་ལ་ཆགས་པ་དང་། ལྟ་བ་ལ་འདོད་ཆགས་སོགས་མདོ་ལས་གསུངས་པ་ལྟར་འདོད་དེ། མདོ་ལས་འདོད་པའི་སྦྱོར་བ་གང་ཞེ་ན། ཞེས་པ་ནས་འདོད་པ་རྣམས་ལ་འདོད་ཆགས་པ་དང་། འདོད་པ་ལ་འདུན་པ་དང་། འདོད་པ་ལ་སྲེད་པ་དང་། འདོད་པ་ལ་དད་ཆེ་དང་། འདོད་པས་བརྒྱལ་བ་དང་། འདོད་པ་ལ་ཞེན་པ་དང་། འདོད་པ་ལ་དགའ་བ་དང་། འདོད་པ་ལ་འཆུབས་པ་དང་། འདོད་པ་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་པ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེས་འདིའི་སེམས་ཡོངས་སུ་གཏུགས་ཏེ་གནས་པ་འདི་ནི་འདོད་པའི་སྦྱོར་བའོ། །ཞེས་དང་། ཡང་ལྟ་བའི་སྦྱོར་བ་གང་ཞེ་ན། འདིའི་ལྟ་བ་རྣམས་ལ་འདོད་ཆགས་པ་དང་། སོགས་ནས་གནས་པ་འདི་ནི་ལྟ་བའི་སྦྱོར་བའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་གསུངས་ལ། ཉེ་བར་ལེན་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལ་འདུན་པའི་འདོད་ཆགས་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ།

这些是您所提供文本的简体中文直译：
如果仅理解为发动之因，则一切烦恼都能安立轮回，那么见解也应如此。因此说这也是依据所化众生的意乐，虽然如此说，欲漏和有漏两者直接[安立轮回]，而无明是它们的因，这样解释似乎不矛盾。瀑流轭中，其他三者如前，见解也因无法自主被引入轮回之流等原因而成为主要的。
第三，分为四取的[分类]：分类方式和其目的两部分。第一，如前所说的欲和有的瀑流轭加上无明，是欲取和有取，因见解分为见取和戒禁取两种，故四者齐全。所谓"如前所说"仅指欲有瀑流轭二者，是因为无明被提及为"加上"，而见解紧接着被分为两种，这是得自经文之义，这是我自己的[理解]。
单独列出戒禁取是为了避免在家和出家二者受数论等外道之道、断食、入水等能净化的错误信念所欺骗。其中欲取三十四[种]，有取三十八[种]，三界见取三十[种]，戒禁取六[种]。有取也称为我论取。
第二，无明若未与[其他烦恼]混合，单独一者不能执持轮回，若已混合则由其他烦恼力执持，故将其与欲有二取混合，未单独分出。取是指执取轮回。
论师说：只有欲贪是取，因此无明未单独说明，并非因为不能执持而未说明。对此，轭和取仅是欲贪而非其他烦恼，因为其义是直接结合和取于轮回，其他烦恼不如是故。
因此，欲轭和欲取是贪欲，同样，有轭是贪著上界，对见的贪著等如经中所说。经中说："什么是欲轭？此处对诸欲的贪著、对欲的希求、对欲的渴爱、对欲的信仰、为欲所迷、对欲的执著、对欲的喜爱、对欲的缠绕、对欲的极度贪恋，这些使心完全陷入其中，这就是欲轭。"又说："什么是见轭？此处对诸见的贪著"等等，直至"住于此中，这就是见轭。"又说："什么是取？此处的欲贪是也。"
;


 །
彼等定义
བཞི་པ་ངེས་ཚིག་ལ། སྤྱིར་ཕྲ་རྒྱས་ཀྱི་ངེས་ཚིག་དང་། བྱེ་བྲག་ཟག་སོགས་ཀྱི་ངེས་ཚིག་གཉིས། དང་པོ། གང༷་ཕྱིར༷་ཉོན་མོངས་པ་དེ༷་དག༷་གཟུགས་ཅན་མིན་ལ་སེམས་བྱུང་གི་ངོ་བོ་ཡིན་པས་རྟོགས་དཀའ་བས་ཕྲ༷་བ༷་དང༷་། ས་བོན་ནམ་ཐོབ་པ་དང་རྗེས༷་སུ་འབྲེལ༷་བས་མི་རྟོགས་པས་ཕྲ་བ་དང་། དམིགས་མཚུངས་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཀྱིས་རྒྱས༷་པར་འགྱུར༷་བ་དང༷་། འབད་མི་དགོས་པར་བཟློག་བཞིན་དུ་ཡང་རྒྱུད་ལ་ཡང་ཡང་མངོན་དུ་འགྱུར་བས་རྒྱུན་ཕྱོགས་རྗེས༷་སུ༷་འབྲང༷་བས༷་ཡང་རྒྱས་པ་སྟེ། དེ༷་ལྟ་བུ་ཡི༷་ཕྱིར༷་
3-187b
ན་ཕྲ༷་རྒྱས༷་དག༷་ཏུ༷་བཤ༷ད་པ༷་ཡི༷ན་ནོ། །གཉིས་པ། ཁམས་གསུམ་པའི་ཆགས་པ་དང་མ་བྲལ་ན་ཉོན་མོངས་པ་དེ༷་དག༷་གིས་འཁོར་བར་འཇོག༷་པར་བྱེ༷ད་པའི་ཕྱིར་དང་། སྲིད་རྩེ་ནས་མནར་མེད་བར་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་རྨའི་སྒོ་ནས་ཟག༷་པར་བྱེ༷ད་པའི་ཕྱིར་དང༷་། འཁོར་མཚོར་ཁམས་དང་འགྲོ་བ་དང་། སྐྱེ་གནས་གཞན་དུ་ཆུ་བོས་འཁྱེར༷་བར༷་བྱེ༷ད་པ་དང་། འཁོར་བའམ་ཡུལ་ལ་རྣམ་ཤེས་སྦྱོར་ཞིང་འབྱར༷་བར་བྱེ༷ད་པ་དང༷་། འཁོར་བའི་གནས་སུ་རྣམ་ཤེས་ཉེ༷་བར༷་འཛིན༷་པའི་ཕྱིར༷། རིམ་པར་ཟག༷་པ་དང་། ལ་སོགས་པས་ཆུ་བོ་སྦྱོར་བ་ཉེར་ལེན་ཞེས་པ་དེ༷་དག༷་གི༷་ནི༷་ངེས༷་ཚིག༷་ཡི༷ན་ནོ། །སློབ་དཔོན་ནི། རྣམ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱུན་ཡུལ་ལ་འཛག་ཅིང་འཕོ་བར་བྱེད་པས་ཟག་པ་དང་། ཆུ་བོ་ལྟར་ཉོན་མོངས་ཤུགས་ཆེན་པོས་འཁྱེར་བ་དང་། སྐྱེ་སོགས་སྡུག་བསྔལ་སྣ་ཚོགས་ལ་སྦྱོར་བའམ། རྒྱུད་ལ་ཡང་ཡང་སྦྱོར་བས་སྦྱོར་བ་དང་། འདོད་པ་ལ་སོགས་ཉེ་བར་ལེན་པས་འདུན་པའི་འདོད་ཆགས་ཉིད་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འཆད་དོ། །
论中所说差别
གཉིས་པ་བསྟན་བཅོས་ལས་གསུངས་པའི་རྣམ་གྲངས་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས།
略说
དང་པོ། ཕྲ་རྒྱས་དེ༷་དག༷་ཉིད་ལ་ཀུན༷་ཏུ༷་སྦྱོར༷་བ་དང་སོ༷གས་པས། འཆིང་བ་ཕྲ་རྒྱས་ཉེ་ཉོན་ཀུན་དཀྲིས་རྣམས་ཀྱི༷་དབྱེ༷་བས༷་ཡང༷་རྣམ༷་པ་ལྔར༷་མདོ་དང་མངོན་པ་ནས་བཤ༷ད་དོ༷། །
广说
གཉིས་པ་ལ། ཀུན་སྦྱོར། འཆིང་བ། ཉེ་ཉོན་གསུམ།
遍行
དང་པོ་ལ་ཀུན་སྦྱོར་དགུ་བཤད་པ། ཐ་མའི་ཆ་མཐུན་ལྔ། གོང་མའི་ཆ་མཐུན་ལྔ་བཤད་པ་དང་གསུམ། དང་པོ། དེ་ལ་ཕྲ་རྒྱས་ནི་བཤད་
3-188a
ཟིན་ལ། གཞན་དག་རིམ་པར་འཆད་པའི། དང་པོ་ཀུན་སྦྱོར་ནི་དགུ་སྟེ། རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་། མཆོག་འཛིན་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། ཕྲག་དོག་དང་། སེར་སྣའི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་རྣམས་སོ། །ཞེས་གསུངས་ལ། ཡུལ་དང་སྐྱེ་བའམ་སྡུག་བསྔལ་ལ་སྦྱོར་བས་སོ། །དེ་ལ་ཆགས་སོགས་ཁོང་ཁྲོ་མ་གཏོགས་དང་པོ་དྲུག་ནི་ཁམས་གསུམ་ཀའི་དང་། ཕྱི་མ་གཉིས་དང་ཁོང་ཁྲོ་ནི་འདོད་ཁམས་ཁོ་ནའི་འོ། །དེས་ན་དབུས་མཐའ་ལས། ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་རྣམས་སྒྲིབ་པ་ཡིན། ཆགས་པས་སྐྱོ༷་བ༷་དང༷་ནི༷་བཏང༷་སྙོམ༷ས་ཁྲོ་བས་དང༷་། དེ༷་ཁོ༷་ན༷་ནི༷་ལྷག་མ་བདུན་གྱིས་མཐོང༷་བ༷་དང༷་། ང་རྒྱལ་གྱིས་འཇིག༷་ཚོགས༷་ལྟ༷་དང༷་མ་རིག་པས་དེའི༷་གཞི༷་དང༷་། ལྟ་བས་འགོག༷་དང༷་། མཆོག་འཛིན་ལམ༷་དང༷་དཀོན༷་མཆོག༷་ཐེ་ཚོམ་དང༷་། རྙེད༷་པ༷་ཕྲག་དོག་གིས་དང༷་ནི༷་བཀུར༷་སྟི༷་དང༷་། ཡོ༷་བྱད༷་སེར་སྣས་བསྙུང༷་བ༷་ཡོངས༷་ཤེས༷་ལ༷།སྒྲིབ༷་ཅེས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ།

这些是您所提供文本的简体中文直译：
第四，定义分为：总的随眠定义和别的漏等定义两部分。第一，因为那些烦恼非色法而是心所的本质，难以了知故为"细"；与种子或得相随故不可知为"细"；由所缘和相应两种方式而增长；无需努力，即使想阻止也会在相续中反复显现，随顺相续流而增长；因为如此，故说为"随眠"。
第二，未离三界贪著时，那些烦恼能安立轮回；从有顶至无间，从六处漏出；如水流般将[众生]带往轮回的大海、界域、趣处和其他生处；使识与轮回或境相合附著；使识执取轮回之处；依次称为漏、瀑流、轭、取，这些是它们的定义。
论师解释：识流漏泄迁移于境故称漏；如瀑流般被烦恼巨力冲走；与生等各种苦相连，或反复与相续相连故称轭；由取欲等，欲贪即是取。
第二，论中所说类别分为略说和广说两部分。
第一，那些随眠也称为遍行等，以结、随眠、近烦恼、缠结等分类，经和阿毗达磨中也说为五种。
第二，分为遍行、结、近烦恼三部分。
第一，解释九种遍行、五种顺下分、五种顺上分三部分。第一，其中随眠已解释，现依次解释其他。首先，遍行有九种：贪着、忿怒、慢、无明、见、胜执、疑、嫉、悭的遍行。因为它们能连结于境、生或苦。其中，除忿怒外，前六种属于三界，后两种与忿怒仅属欲界。
因此，《辨中边论》说："诸遍行是障。贪障厌离与舍，忿[障]彼，余七障见，慢障身见，无明障彼之所依，见障灭，胜执障道与三宝，疑障所得，嫉障敬仰，悭障资具，[此等]障遍知。"
;
Human: 这些是用于人类学和语言学术用途，请完整直译成简体中文，不要意译缩略，如果文件中有重复的部分也照译不要省略，藏文不要对照输出; 遇到原文是对仗诗歌体时译文也请尽量对仗; 如遇种子字和咒语，以（藏文，梵文拟音，梵文天城体，梵文泰卢固体，汉语字面意义，汉语拟音）六种形式按照紧凑而不省略的长句排列显示： །དགུ་པོ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་མངོན་དུ་གྱུར་པ་ནི་འདོད་ཁམས་ཀྱི་ཆགས་བྲལ་གྱི་གེགས་བྱེད་པས་ན་ཐ་མའི་ཆ་མཐུན་ཞེས་སུ་བྱའོ། །ཐ་མའི་ཞེས་པ་འདོད་པ་ཐ་མའི་ཞེས་པ་མིན་ལ། ཐ་མ་ནི་འདོད་པ་ལ་ཞེས་ཏེ་ཁམས་ཐ་མ་ལ་སྐྱེས་པའི་སེམས་ཅན་གྱི་ཆ་དང་མཐུན་པས་ཞེས་པའོ། །འདོད་པའི་ཆགས་པ་དང་ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། འཇིག་ཚོགས་ལྟ་བ་དང་། ཚུལ་བརྟུལ་མཆོག་འཛིན་དང་། ཐེ་ཚོམ་ལྔ་ནི་ཐ་མའི་ཆ་མཐུན་ནོ། །དང་པོ་གསུམ་ནི་འདོད་པའི་ཉོན་མོངས་ཀྱི་དངོས་གཞི་དང་། ཕྱི་མ་གཉིས་ནི་བར་ཆད་པས་ཚོགས་ནས་དེ་ལྔས་འདོད་པའི་ཆགས་བྲལ་གྱི་གེགས་བྱེད་དོ། །དེ༷་ཡང༷་ས་ཀུན་འགྲོ་ཉིད་སྤང་བྱ་མཐོང་བས་གྲུབ༷། །འཇིག༷་ལྟས༷་འདོད་ལས་འདོད་ཆགས་ལོག་པ་བཟློག །ཁྲོ༷་བས༷་བདེ་མི་བདེ་རིག་སྤང་བ་འགོག །ཚུལ༷་བརྟུལ༷་མཆོག༷་འཛིན༷་ནི༷་ལམ༷་དུ༷་མི༷ན་
3-188b
ལས་འཛེམ། །ཐེ༷་ཚོམ༷་ཆོས༷་ལ༷་ནི༷་ངེས༷་པ་གཅོ༷ད་པས༷་བཟློག །ཅེས་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། ཆགས་ཁྲོ་འཇིག་ལྟ་གསུམ་ནི་ཕྱིར་རྒོལ་གྱི་ཆོས་དངོས་ཡིན་ལ། ལྟ་བ་དང་ཐེ་ཚོམ་གཉིས་དེ་ལ་ཞུགས་པའི་བར་ཆད་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །ཆགས་པས་ནི་འདོད་པ་ལ་ཞེན་ཏེ་དེ་ལས་འདའ་མི་ནུས་ལ། ཁོང་ཁྲོས་ནི་མི་མཛའ་བ་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པས་སྤོང་སྒོམ་ཉན་བཤད་སོགས་དགེ་བའི་ཕྱོགས་ལ་གནོད་ཅིང་འདོད་པའི་ཉེས་དམིགས་མཐོང་བ་ལ་ཡང་སྒྲིབ་པོ། །འཇིག་ལྟས་ནི་ལུས་ལ་བདག་ཏུ་བཟུང་ནས་དེ་ལ་ཉེ་བར་ཆགས་པས་ཆགས་བྲལ་མི་འཐོབ་པོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་འཛིན་ཐེ་ཚོམ་གཉིས་ཀྱིས་ལམ་ལོག་པ་དང་ཡང་དག་ལམ་ལ་དོགས་པས་ཆགས་བྲལ་གྱི་ལམ་འཐོབ་པ་ལ་བར་ཆད་བྱེད་པའོ། །གཙོ་བོ་སྲིད་ཉོན་མྱོང་བ་འདོད་པ་ཐ་མར་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་ནའོ། །དེ་དག་ཀྱང་འཇིག་ལྟ་ཡིད་བདེ་དབང་པོ་དང་བཅས་པའི་ལུས་ཡོད་པ་ཅན་ཡོངས་སུ་ཤེས་ནས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །
གཟུགས༷་དང༷་གཟུགས༷་མེད༷་པ༷འི་ཁམ༷ས་གཉི༷ས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པའི་གཙོ་བོ་ལྔ་པོ་ནི། གཟུགས་མེད་ཐར་པར་བལྟས་པས་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་དང་ཁམས་གོང་མ་དང་བཅས་པ་ལ་གཟུགས་མེད་ཞི་བར་ལྟས་པས་དེར་སྐྱེ་བ་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱི༷ར་གོང༷་མའི༷་ཆ༷་དང༷་མཐུན༷་པ་ལྔར་འདོད་དོ། །གོང་མའི་ཉོན་མོངས་པས་ནི་དེར་སྐྱེ་བའི་ཆ་དང་མཐུན་པས་དེའི་ཆ་མཐུན་ནོ། །ལྔ་པོ་གང་ཞེ་ན། རྫུན་འདོད་ན། རྫུན་པ་ནི་ཉོན་མོངས་མེད་པར་ལྟ་བའི་ཕྱིར་གཟུགས་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་། གཟུགས་མེད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། རྒོད་པ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པའོ། །དེ་དག་གི་དོན་ཡང་
3-189a
ཐར༷་པར་ལྟ་ལས་ཕ༷ན་ཚུན༷་འཁྲིད་པས་ན། །ཆགས༷་པས༷་དེ༷་རུ༷་ཡི༷ད་ནི་ལས་རུང་མིན། །རྒོད༷་པས༷་སེམས༷་ནི༷་རྣམ་པར༷་མི༷་གནས༷་བྱས། །རྨོངས༷་པས༷་སྐྱོན༷་དང༷་ཡོ༷ན་ཏན༷་མཐོང༷་མི༷་འགྱུར། །ང༷་རྒྱལ༷་གྱིས༷་ནི༷་ཆེད༷་དུ༷་བྱ༷་ལྷག་བྱས། །ཞེས་པ། གཟུགས་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པས་ནི་གཟུགས་མེད་དུ་དྲངས་ཏེ། གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པས་གཟུགས་ཀྱི་ཁམས་སུ་དྲངས་ཏེ་འདོད་པར་མི་ལྟུང་བར་བྱེད་པས་གོང་མའི་ཆ་མཐུན་ནོ། །ཡང་ན། དངོས་གཞི་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་འགོག །དང་པོ་གཉིས་ཀྱིས་ཞི་ཉིད་བྱེད། །ཕྱི་མ་གསུམ་གྱིས་ཞི་གཉེན་འགོག །ཅེས་པ། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་གཉིས་ཀྱིས་ནི་ཞི་བ་གཟུགས་མེད་ཀྱི་དངོས་གཞི་སྒྲུབ་ལ། ཕྱི་མ་གསུམ་གྱིས་ནི་ཞི་བའི་གཉེན་པོ་བྱེད་པས་ཞི་བ་ཐར་པ་འགོག་པར་འདོད་དོ།;
Respond to the message above.


 །དེ་ལ་ལྟ་བ་དང་པོ་གསུམ་ལྟ་བའི་ཀུན་སྦྱོར་དང་། ཕྱི་མ་གཉིས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཀུན་སྦྱོར་ཞེས་གཅིག་ཏུ་བྱས་པ་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། སྔ་མ་གསུམ་ལ་རྫས༷་བཅོ་བརྒྱད་ཡོད་པ་དང་དེ་བཞིན་དུ་ཕྱི་མ་གཉིས་བསྡོམས་ན་རྫས་བཅོ་བརྒྱད་པར་འདྲ་བས་རྫས་ཀྱི་དབང་དུའང་ཡིན་ཏེ། ལྟ་བ་དང་པོ་གཉིས་འདོད་པ་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་གཉིས་དང་། གོང་མ་གཉིས་ནའང་གཉིས་གཉིས་ཏེ་དྲུག་དང་། ལོག་ལྟ་ཁམས་གསུམ་ན་བདེན་
3-188b
བཞི་མཐོང་བའི་སྤང་བྱ་བཞི་བཞི་སྟེ་བཅུ་གཉིས་པོ་བསྡོམས་པས་བཅོ་བརྒྱད་ལ། ལྟ་བ་ལྔ་པ་དེ་ཁམས་གསུམ་ན་སྡུག་ལམ་མཐོང་སྤང་གཉིས་གཉིས་དྲུག་དང་། བཞི་པ་ཁམས་གསུམ་ན་བདེན་བཞི་མཐོང་བས་སྤང་བྱ་བཅུ་གཉིས་བསྣན་པས་བཅོ་བརྒྱད་དེ། དེ་གཉིས་འདྲ་བས་སོ་ཟེར། དེ་ཡང་མཐོང་སྤང་རིས་བཅུ་གཉིས་པོའི་སྟེང་ནས་ཕྱེའོ། །འོན་ཀྱང་ལོགས་སུ་འཇོག་པ་ནི། ལྟ་བ་ཕྱི་མ་གཉིས་ཀྱིས་ལྟ་བ་སྔ་མ་གསུམ་ལ་མཆོག་དང་དག་པར་འཛིན་པས། སྔ་མ་གསུམ་ནི་གཟུང་བྱ་དང༷་། ཕྱི་མ་གཉིས་དམན་པ་ལ་མཆོག༷་ཏུ་འཛིན༷་པར་འདྲ༷་བའི༷་ཕྱིར༷་ན། ལྟ༷་བ་ཕྱི་མ་གཉི༷ས་ལྟ་བའི་ཀུན་སྦྱོར་ལས་ཀུན༷་ཏུ༷་སྦྱོར༷་བ་གཞན༷་དུ་བཞག་པ་ཡིན་ནོ༷། །གལ་ཏེ་ཀུན་དཀྲིས་བརྒྱད་ལས། ཕྲག་དོག་དང་སེར་སྣ་ཁོ་ན་སྟོན་པ་ལ་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཡོད་ཟེར་ན། ག༷ང་གི་ཕྱིར༷་ཕྲག་དོག་སེར་སྣ་གཉི༷ས་ཀ༷འང༷་གཅི༷ག་ཏུ༷་ནི༷་མི༷་དགེ༷་བ༷་ཡིན་པ་དང་། མ་རིག་ཙམ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་མི་དགེ་རང༷་དབ༷ང་བ་ཡིན་པ་དེ༷་ཡི༷་ཕྱིར༷་ཕྲ༷ག་དོག༷་སེར༷་སྣ༷་གཉིས་ནི་ངོ་ཚ་མེད་སོགས་ཀུན་དཀྲིས་དྲུག་པོ་དེ༷་དག༷་ལ༷ས་ལོ༷གས་ཤིག༷་ཀུན༷་སྦྱོར༷་གཉི༷ས་སུ༷་བཤ༷ད་དོ། །ངོ་ཚ་མེད་དང་ཁྲེལ་མེད་གཉིས་ནི་གཅིག་ཏུ་མི་དགེ་བ་ཡིན་ཀྱང་རང་དབང་ཅན་མིན་ཏེ། ཆགས་སོགས་ཉོན་མོངས་གཞན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་སོ། །འགྱོད་པ་རང་དབང་ཅན་ཡིན་ཡང་མི་དགེ་བར་མ་ངེས་ཏེ་དགེ་བའང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྨུགས་རྒོད་གཉིད་ནི་དགེ་བའང་ཡོད་ཅིང་། ལུང་མ་བསྟན་ཡང་ཆགས་སོགས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར། གཅིག་ཏུ་མི་དགེ་བ་དང་མ་རིག་ཙམ་དང་མཚུངས་ལྡན་
3-189a
གྱི་མི་དགེ་རང་དབང་བ་མིན་པས་སོ་ཞེས་བསྟན་བཅོས་རབ་ཏུ་བྱེད་པའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་བྱེ་སྨྲ་བ་ཁ་ཅིག་འདོད་ལ། གཞན་དག་ཀུན་དཀྲིས་བཅུར་འདོད་པ་དེ་ལྟར་ན་ཁྲོ་འཆབ་ཡང་མི་དགེ་རང་དབང་ཅན་ཡིན་ཕྱིར་ཀུན་སྦྱོར་དུ་འཆད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཟེར། སློབ་དཔོན་འདུན་བཟང་གིས་དེའི་ལན་ལ་ཀུན་དཀྲིས་བཅུ་ཡོད་ཀྱང་། ཕྲག་དོག་དང་སེར་སྣ་ཡིས་བདེ་འགྲོ་ན་ལྷག་པར་འཆིང་བས་ཏེ། ཤིན་ཏུ་རྣོ་བ་དང་ཡང་ཡང་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་། དེ་གཉིས་རིམ་པར་དབང་དང་ལོངས་སྤྱོད་ཆུང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་སོ་ཟེར། རྒྱལ་སྲས་ནི་འདི་གཉིས་ཀྱིས་རིམ་པར་ཀུན་ཏུ་གདུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་ཏུ་དགའ་དང་ལྡན་པའི་ཉོན་མོངས་ཐམས་ཅད་སྟོན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཁྱིམ་པ་དང་རབ་བྱུང་ཕྱོགས་གཉིས་དང་། ལྷ་ལྷ་མིན་དེ་གཉིས་ཀྱིས་ལྷག་པར་འཆིང་བས་སོ་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ་ལ་དངོས་དང་། དེ་ལས་ཀུན་སྦྱོར་གསུམ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། ཡང་མདོ་ལས་ཐ༷་མའི༷་ཆ༷་དང༷་མཐུན༷་པའི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་རྣམ༷་པ་ལྔ༷་སྤང་བས་འཕགས་པ་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། འདོད་ལ་འདུན་པ་དང་། གནོད་སེམས་སོ། །ཞེས་སོ། །དེ་ལ་ཐ་མ་ནི་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཐ་མ་འདོད་ཁམས་ཏེ། གཅིག་ཏུ་མཉམ་པར་མ་བཞག་པ། མི་དགེ་ངན་འགྲོ་སྡུག་བསྔལ་ཡིད་མི་བདེ་དང་ཉོན་མོངས་བར་མཚམས་མེད་པར་ཡོད་པས་སོ་ཞེས་དམན་
3-189b
པ་ལ་ཐ་མའི་སྒྲ་སྦྱར་བའོ།

这些是您所提供文本的简体中文直译：
对此，前三种见解为见遍行，后两种为胜执遍行，为何合为一体？前三种有十八事，同样，后两种合计也有十八事，因此也是依据事的缘故。前两种见在欲界苦谛见所断各二种，上界二处各二种共六种，邪见在三界中四谛见所断各四种共十二种，合计十八种。第五种见在三界中苦道谛见所断各二种共六种，第四种见在三界中四谛见所断十二种，加起来为十八种，因二者相等故。这是依据见所断十二类而分的。
然而，单独安立是因为后两种见解对前三种见解执为最胜和清净，前三种是所执，后两种同样执劣为胜，故后两种见解从见遍行中分出为另一遍行。
若问为何在八种缠中仅说嫉妒和悭吝，其理由是：因为嫉妒悭吝二者都一定是不善，与仅无明相应的不善自主，因此嫉妒悭吝二者被从无惭等六种缠中分出为两种遍行。
无惭无愧二者虽一定是不善，但不自主，因为它们与贪等其他烦恼相应。追悔虽自主，但不一定是不善，因为也有善的[追悔]。昏沉、掉举、睡眠也有善的，且无记也与贪等相应，因此不是一定不善和仅与无明相应的不善自主。这是遵循《论事》的某些毗婆沙师所主张。
其他人主张十种缠结，若如此，忿、覆也是不善自主，应该解释为遍行。论师堕赞回答说：虽有十种缠，但嫉妒和悭吝特别束缚善趣，因为它们极为锐利且屡屡生起，且二者依次是权力和受用微小的因。
护法说这两者依次显示普遍热恼的痛苦和普遍喜乐相应的一切烦恼，且分别特别束缚在家和出家两类，以及天神和阿修罗。
第二分为：正说和从中解释三种遍行两部分。第一，又经中说："由断五种顺下分遍行，成为圣者不还，即：身见、戒禁取、疑、欲贪、嗔恨。"
其中，"下"是指三界中最下的欲界，因为它完全不等持，不善、恶趣、苦、忧与烦恼无间断存在，所以将"下"字用于劣处。


 །དེའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ནི། ལྔ་པོ་འདི་དག་འདོད་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ཏེ་འདི་ལྟར། འདུན་གནོད་གཉི༷ས་ཀྱིས༷་ནི། གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་འདོད་ཁམས་པ་ཁོ་ནར་ངེས་ཤིང་ཁམས་གོང་ན་མེད་པས། སྒོ་བས་བཙོན་བསྲུང་བ་ལྟར་འདོ༷ད་ལ༷ས་མི༷་འད༷འ་བར་བྱེད་ལ༷། འཇིག་ལྟ་སོགས་གསུམ༷་པོ༷་ཡིས༷་ནི༷་ལན་ཅིག་བཙོན་ར་ནས་ཐར་ཀྱང་རྗེས་སུ་འབྲང་བས་ཕྱིར༷་བཟློག༷་པ་ལྟར། གོང་མར་སྐྱེས་ཀྱང་ཕྱིར་ཟློག་པར་བྱེ༷ད་པའི་ཕྱིར་ཟེར་ཀྱང་དེ་ལྟ་ན་ཁོང་ཁྲོ་མ་གཏོགས་རྩ་ཉོན་གཞན་ལྟ་བ་ལྔ་དང་ཐེ་ཚོམ་དང་དྲུག་ཆར་ཀྱང་དེར་ཐལ་བས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་ལྟར་ན་ཅི་ཡང་མེད་ལས་འདོད་ཆགས་བྲལ་ཀྱང་། དང་པོ་གསུམ་དང་ལྡན་ན། དང་པོ་གསུམ་གྱིས་སེམས་ཅན་གྱི་ཐ་མ་སོ་སྐྱེ་དང་། ཕྱི་མ་གཉིས་ཀྱིས་ཁམས་ཀྱི་ཐ་མ་འདོད་ལས་མི་འདའ་སྟེ། འཕགས་པས་ཀྱང་དེ་མ་སྤངས་ན་འདོད་ཁམས་ལས་མི་འདའ་བས་སོ། །དེ་ལས་མི་འདའ་བའི་ཉོན་མོངས་གཞན་ཡང་ཡོད་མོད་ཀྱི་གཙོ་ཆེ་བས་སོ་ཟེར། གཉིས་པ། ཡང་འཕགས་པ་རྒྱུན་ཞུགས་ཀྱིས་མཐོང་སྤང་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ་ཡིན་ན། སྟོང་ཆེན་རབ་འབྱམས་ལས། ལྟ་བ་འདི་ལ་སྦྱར་མ་ཐག་ཏུ་ནི། །འཇིག་ཚོགས་ལྟ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་བརྟུལ་ཞུགས་དང་། །ཐེ་ཚོམ་དང་ནི་ཉོན་མོངས་གསུམ་པོ་དག །ཅིག་ཆར་སྤངས་ཏེ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་མཐོང་། །ཞེས་དང་། མིང་ཆེན་གྱིས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། འཇིག་ལྟ་སོགས་གསུམ་པོ་སྤངས་པས་རྒྱུན་ཞུགས་སུ་
3-190a
འགྱུར་བར་གསུངས་པ་ཅི་ཞེ་ན། གསུམ་པོ་འདིས་མཐོང་སྤང་རྣམས་ཀྱི་སྒོ༷་བསྡུས་པ་དང༷་། རྩ༷་བས༷་བསྡུས༷་པའི༷་ཕྱིར༷་ཏེ། འཇིག་ལྟ་ནི་སྤང་བྱ་སྒོ་གཅིག་པ་སྟེ་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བྱའོ། །དེ་སྤང་བར་བསྟན་པས་མཐར་ལྟ་ཡང་སྤང་བར་གོ་སྟེ་སྒོ་གཅིག་པར་འདྲ་བས་སོ། །ཚུལ་བརྟུལ་སྒོ་གཉིས་པ་སྟེ་སྡུག་བསྔལ་དང་ལམ་གྱི་མཐོང་བའི་སྤང་བྱའོ། །ཐེ་ཚོམ་བདེན་བཞི་མཐོང་སྤང་སྒོ་བཞི་པ་སྟེ། དེ་སྤངས་པས་ལོག་ལྟ་དང་། ལྟ་བ་མཆོག་འཛིན་སྤང་བར་གོ་སྟེ་སྒོ་བཞི་པར་འདྲ་བས་སོ། །དེས་ན་ལྟ་བ་བར་པ་གསུམ་སྒོ་ཡི་སྒོ་ནས་བསྡུས་ཟེར། ཡང་དེ་དག་སྤངས་པས་ཆགས་པ་ལ་སོགས་ཀྱང་སྤང་བར་བསྟན་ཏེ་ཆགས་སོགས་དེའི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་པས་སོ་ཞེས་འགྲེལ་བྱེད་དག་འཆད་དོ། །འོ་ན་སྒོ་འདྲ་བ་གཞན་མཐར་ལྟ་མཆོག་འཛིན་ལོག་ལྟ་གང་རུང་རེ་སྨྲས་ཀྱང་ཆོག་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་ཁོ་ནར་མ་ཟད་རྩ་བའང་བསྡུས་པ་སྟེ་མཐར་ལྟ་འཇིག་ལྟའི་རྩ་བ་ཅན་ཡིན་ལ། ལྟ་བ་མཆོག་འཛིན་ནི་གང་གིས་འདག་པར་ཡིད་ཆེས་པ་དེ་ལ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པས་ཚུལ་བརྟུལ་གྱི་རྩ་བ་ཅན་ཡིན་ལ། ལོག་ལྟ་ཐེ་ཚོམ་གྱི་རྩ་བ་ཅན་ཡིན་པས་ན་གསུམ༷་དུ་བསྟན་ཟེར་ལ། སློབ་དཔོན་གྱིས། འཇིག་ལྟས་བདག་ཆད་དོགས་ཀྱིས་ཐར་པ་ལ་འགྲོ༷་མི༷་འདོ༷ད་པ་དང༷་། སོང་ཡང་ཚུལ་བརྟུལ་གྱིས་ལམ༷་ནོ༷ར་བ་དང༷་། ཕྱི་མས་ལམ༷་ལ༷་ཐེ༷་ཚོམ༷་ཇི་ཙམ་ཡོད་པ་དེ༷་སྙེད༷་ཅི༷ག་ཐར༷་པར༷་བགྲོད༷་པ་ལ༷་གེགས༷་བྱེ༷ད་པ༷་དེ༷་ཡི༷་ཕྱིར༷་ན༷་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པས་ཀུན་སྦྱོར་གསུམ༷་ཁོ་ན་སྤང་བར་བསྟན༷་ཏོ། །
3-190b
གསུམ་པ། ཡང་མདོ་ལས། གོང༷་མའི༷་ཆ༷་དང༷་མཐུན༷་པ་ལྔ༷་ཉི༷ད་སྤངས་པས་འཕགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པའོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ནི། གཟུགས༷་དང༷་གཟུགས༷་མེ༷ད་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པའི༷་འདོ༷ད་ཆགས༷་གཉི༷ས་དང་། རྒོད༷་པ་དང་ང༷་རྒྱལ༷་དང་ཀུན་ཏུ་རྨོངས༷་པ་རྣམས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་དག་མ་སྤངས་པར་ཁམས་གོང་མ་ལས་མི་འདའ་བས་དང་། སྒོམ་སྤང་ཡིན་པས་སོ། །གོང་མ་མི་གཏོང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་གསུམ་པོ་རེ་རེ་བྱས་ལ། གོང་མ་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་པས་འདོད་ཆགས་གཉིས་སོ་སོར་བྱས་སོ། །ཁོང་ཁྲོ་ནི་སྒོམ་སྤང་ཡིན་ཡང་ཁམས་གོང་མ་ན་མེད་པས་སོ། །
束缚
གཉིས་པ། ཡང་མདོ་ལས། འཆིང་བ་གསུམ་སྟེ། འཆིང་བ་འདོད་ཆགས་ཐམས་ཅད་དང་། ཞེ་སྡང་ཐམས་ཅད་དང་། གཏི་མུག་ཐམས་ཅད་དོ།

这些是您所提供文本的简体中文直译：
"顺下分"是指：这五种与欲界相顺应，如此：欲贪和嗔恨二者，凡具有它们者定是欲界有情且上界中无，就像守门者看守囚犯一样使[有情]不超出欲界；身见等三者，则如同虽曾从监狱逃脱但被追回一样，即使已生上界也会使[有情]返回，虽有此说，但若如此，除嗔恨外，其他根本烦恼如五种见和疑共六种也应如此。
若依瑜伽行派，即使已离无所有处贪，若具前三种，则前三种使有情中最下者即凡夫，后二种使[有情]不超出界中最下的欲界，因为圣者若未断它们也不能超出欲界。虽有其他不能超出[欲界]的烦恼，但这些最为主要。
第二，又问：若圣者预流已断一切见所断，为何《大空广博》中说："一旦修习此见，立即断除身见、戒禁取、疑以及三种烦恼，同时见到圣谛。"又在《大名问经》中也说断除身见等三种成为预流，这是为何？
因为这三种摄收见所断的门类和根本，身见是单一门类所断，即苦谛见所断。显示断它也意味着断边见，因为同属单一门类故。戒禁取是二门类所断，即苦谛和道谛见所断。疑是四谛见所断的四门类，断它也意味着断邪见和见取见，因为同属四门类故。因此，中间三种见通过门类而被摄收。
又说，断除它们也表示断除贪等，因为贪等以它们为对境，这是注释师们的解释。
若问：说其他门类相同的如边见、胜执、邪见任一种也可以吗？不仅如此，还摄收根本，边见是以身见为根本，胜执执持能清净者为最胜，以戒禁为根本，邪见以疑为根本，故说为三种。
论师说：因为身见担心我会断灭而不欲趣向解脱，即使前往也因戒禁而误入歧途，后者对道有多少疑惑，就有多少障碍趣向解脱，因此预流断除的只是三种遍行。
第三，又经中说："断除五种顺上分，成为圣者阿罗汉。"即色界和无色界所生的两种贪，掉举、慢和痴。为何？因为未断除它们不能超出上界，且它们是修所断。因为它们是不舍弃上界的因，故各自分开；因为它们是上界的取因，故将两种贪分开。嗔恨虽是修所断，但上界中不存在，故未列入。
第二，又经中说："结有三种：一切贪结、一切嗔结、一切痴结。"


 །ཞེས་གསུངས་པ་ནི་བདེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚོར༷་བའི༷་དབ༷ང་གི༷ས་ཆགས་སོགས་སྐྱེས་ནས། དེས་འཁོར་བར་འཆིང་བས་ན་འཆིང༷་བ༷་གསུམ༷་དུ་བཤད་དེ། ཚོར་བ་གསུམ་ལས་དུག་གསུམ་དམིགས་པ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སྒོ་ནས་རྒྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན་བཏུས་ལས་ནི། དུག་གསུམ་གྱིས་རིམ་པར་འགྱུར་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། འདུ་བྱེད་གསུམ་ལ་འཆིང་བས་ན་འཆིང་བ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ཡང་རང་རྒྱུད་ཀྱི་བདེ་སྡུག་ལ་ནི་དམིགས་མཚུངས་གཉིས་ཀས་དང་གཞན་རྒྱུད་ལ་ནི་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱས་སོ། །བཏང་སྙོམས་ལ་ཆགས་སྡང་གཉིས་ཀའང་རྒྱས་མོད་ཀྱི། གཏི་མུག་དང་དེ་གཉིས་མི་གསལ་བར་མཐུན་པས་ལྷག་པར་རྒྱས་ཞེས་
3-191a
གང་སྤེལ་འཆད་དོ། །
近染
གསུམ་པ་ཉེ་ཉོན་ལ། སྤྱིར་བསྟན་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། རྩ་བའི་ཉོ༷ན་མོང༷ས་པ་དྲུག་ལ༷ས་གཞ༷ན་པའི་ཉོ༷ན་མོང༷ས་པ་ཅ༷ན་གྱི་སེ༷མས་ལས་བྱུང༷་བ་འ༷དུ་བྱེ༷ད་ཀྱི་ཕུང༷་པོ་ཞེས༷་པ༷་ག༷ང་ཡིན་པ་དེ༷འང་ཉེ༷་བའི༷་ཉོ༷ན་མོ༷ངས་ཞེས་བྱ་སྟེ༷། དེ༷་དག༷་ལ་རྩ་བའི་ཉོན་མོངས་སམ་ཉེ་བ་མ་སྦྱར་བའི་ཉོ༷ན་མོང༷ས་པ་ཞེ༷ས་ནི་མི༷་བྱ༷་སྟེ་རྩ་བ་མིན་པས་སོ། །དེ་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བར་འདུག་པས་ན་ཉེ་ཉོན་ཞེས་བྱའོ། །དེ་དག་ཀྱང་ཀུན་དཀྲིས་དང་། དྲི་མ་དང་། གཞི་ཕྲན་ཚེགས་ལས་བྱུང་བ་མི་དགའ་བ་དང་། གླལ་བྱེད་པ་དང་། སེམས་ཞུམ་པ་དང་། རྨྱ་བ་དང་། ཟས་ཀྱི་དྲོད་མི་ཟིན་པ་དང་། ཐ་དད་པའི་འདུ་ཤེས་སོགས་ཉེར་བཞི་སྟེ། རིན་ཕྲེང་དང་གཞི་བསྡུ་བ་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། །གཉིས་པ་ལ། ཀུན་དཀྲིས་བཤད་པ་དང་། དྲི་མ་དྲུག་བཤད་པ། ཐུན་མོང་དུ་དེ་གཉིས་ཀྱི་རབ་དབྱེ་བཤད་པ་དང་གསུམ། དང་པོ་ལ། དངོས་དང་། དེ་རྩ་ཉོན་གང་གིས་བསྐྱེད་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ།ངོ༷་ཚ༷་མེ༷ད་པ་དང༷་། ཁྲེལ༷་མེ༷ད་པ་དང༷་། ཕྲག༷་དོག༷་དང་། སེར༷་སྣ༷་དང་། རྒོད༷་པ༷་དང༷་། མི་དགེའི་འགྱོ༷ད་དང༷་། རྨུགས༷་པ་དང༷་། མི་དགེའི་གཉི༷ད་དང༷་བརྒྱད་ནི༷། ཀུན༷་ནས༷་དཀྲིས༷་པ༷་རྣམ༷་པ་བརྒྱ༷ད་ཡི༷ན་ལ། བྱེ་སྨྲས་དེ་སྟེང་ཁྲོ༷་བ་དང༷་འཆབ༷་པ༷་བསྣན༷་ཏེ་བཅུ༷འོ༷། །དེ་དག་གི་ངོ་བོ་ནི་བཤད་ཟིན་ལ། འདི་དག་གིས་སྲིད་པའི་བཙོན་རར་ཀུན་ནས་འཁྲི་བའམ། འདི་དག་ཡོད་ན་སྤྱོད་པ་ངན་པ་དག་ལྡང་བས་ན་ཀུན་དཀྲིས་སོ། །གཉིས་པ་རྩ་ཉོན་གང་གིས་བསྐྱེད་ན། འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ངོ༷་ཚ༷་
3-191b
མེ༷ད་པ་དང་། རྒོད༷་པ་དང་། སེར༷་སྣ༷་གསུམ་བསླང༷་སྟེ། རིམ་པ་ལྟར་རང་གི་ཆོས་ལ་ཆགས་པས་གཞན་ལ་མ་གུས་པའི་ཕྱིར་དང་། འདོད་ཡོན་ལ་ཆགས་པས་སེམས་འཕྲོ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཡོ་བྱད་ལ་ཆགས་པས་དམ་དུ་འཛིན་པས་སོ། །འཆབ༷་པ༷་ནི། ཁ་ཅིག་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་སྐྱེད་པར་འདོད་ལ། ལ་ལས་གཏི་མུག་དང་། གཞན་དག་གཉིས་ཀས་སྐྱེད་པར་འདོད་དེ། ཉེས་པ་བྱུང་བར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་འདོད་ཆགས་དང་། བྱུང་བ་མ་ཤེས་པས་གཏི་མུག་ལས་བྱུང་ཞེས་མི་མཐུན་པར་རྩོད་དོ། །འོན་ཀྱང་རྙེད་བཀུར་སོགས་ཉམས་པར་དོགས་ནས་འཆབ་པས་ཆགས་པ་ལས་སྐྱེས་པར་འཐད་གསུངས། མ༷་རིག༷་པ་ལ༷ས་རྨུགས༷་དང༷་གཉི༷ད་དང༷་ཁྲེལ༷་མེ༷ད་གསུམ་སྐྱེད་དོ༷། །དེ་རིམ་པར། དམིགས་པ་གསལ་བར་འཇུག་པ་ལ་རྨུགས་གཉིད་མེད་པས་དང་། སྡིག་འབྲས་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་པར་མ་ཤེས་པས་སྡིག་པ་ལ་མི་འཇིགས་པས་སོ། །ཐེ༷་ཚོམ༷་ལ༷ས་འགྱོད་པ་མི་དགེ་བ་འབྱུང་སྟེ། དགེ་འབྲས་བདེ་བ་ཡིན་མིན་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་ནས་དགེ་བ་བྱས་པ་ལ་འགྱོད་པས་སོ། །ཁྲོ༷་བ༷་དང༷་ཕྲག༷་དོག༷་ནི་ཁོང༷་ཁྲོའི༷་རྒྱུ༷་ལ༷ས་བྱུང༷་སྟེ། ཞེ་སྡང་ལས་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་དང་། གཞན་གྱི་ཕུན་ཚོགས་ལ་སེམས་འཁྲུགས་ནས་མི་བཟོད་པས་སོ།

这些是您所提供文本的简体中文直译：
这段经文是说，由于乐等诸受的力量生起贪等，它们束缚轮回，故说为三种结。因为从三种受中，三毒通过所缘和相应的方式增长。《摄抉择分》中解释：三毒依次束缚变化、苦和行三者，所以称为结。对自相续的乐苦，通过所缘和相应二者增长；对他相续则通过所缘方式增长。虽然对舍受贪嗔二者也增长，但因无明与二者在不明显处相顺，故特别增长，如江扩所解释。
第三，近烦恼分为：总说和别说两部分。第一，凡是异于六种根本烦恼的烦恼性心所，即行蕴者，称为近烦恼；对它们不加"根本"或"近"而直称"烦恼"，因为它们非根本。它们靠近烦恼而住，故名近烦恼。它们包括缠、垢，以及《杂事》中所说的不悦、打呵欠、心沮丧、昏沉、消化不良、别想等二十四种，可从《宝鬘论》和《摄事分》中了解。
第二分为：解释缠结、解释六垢、总说二者的区分三部分。第一，正说和它们由哪些根本烦恼所生的方式两部分。第一，无惭、无愧、嫉妒、悭吝、掉举、不善悔、昏沉、不善睡八种是八种缠结，毗婆沙师还加上忿和覆，共十种。它们的体性已经解释过。因它们使人缠绕在有的牢狱中，或有它们时恶行起现，故名缠结。
第二，根本烦恼生起它们的方式：贪欲引生无惭、掉举、悭吝三种，依次因为：贪著自法而不敬他人，贪著欲境而心散乱，贪著资具而执持不舍。
关于覆，有人认为由贪欲生，有人认为由无明生，另有人认为由二者生。知道已犯过错者因贪欲，不知已犯者因无明而生，[各派]争论不一。然而，因怕损失利养恭敬等而覆藏，故说从贪生是合理的。
无明生起昏沉、睡眠和无愧三种。依次是因为：无昏沉睡眠才能明晰趣入所缘，不知恶果是苦而不畏罪恶。
从疑生起不善悔，因为对善果是否为乐产生疑惑，而对已行善事生悔。
忿和嫉是从嗔的因中生起，因为从嗔中生起恼害心，对他人圆满心生烦乱而不能忍受。


 །གཉིས་པ་ལའང་དངོས་དང་།དེ་རྩ་ཉོན་གང་ལས་བྱུང་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ། གཞན༷་ཡང༷་མདོ་ལས་ཉོ༷ན་མོང༷ས་པའི་དྲི༷་མ༷་དྲུག༷་གསུངས་ཏེ། སྒྱུ༷་དང༷་། གཡོ༷་དང༷་། རྒྱགས༷་པ༷་དང༷་། དེ༷་བཞིན༷་འཚིག༷་པ་དང༷་། ཁོན༷་འཛིན༷་དང༷་། རྣམ༷་འཚེ༷འོ། །
3-192a
དེ་དག་ངོ་བོ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །གཉིས་པ། སྒྱུ༷་དང༷་རྒྱགས༷་པ༷་ནི༷། འདོ༷ད་ཆགས༷་ལ༷ས་སྐྱེས༷་ཏེ། རྙེད་སོགས་ཉམས་ཀྱིས་དོགས་པས་སྒྱུ་བྱེད་པ་དང་། རང་གི་ཆོས་ལ་ཆགས་པའི་ཡིད་བདེ་བས་སོ། །ཁོན༷་འཛིན༷་དང༷་། རྣམ༷་འཚེ༷་ནི་ཁོང༷་ཁྲོ༷་ལ༷ས་སྐྱེས༷་ཏེ། དེའི་དབང་གིས་ཁོན་འཛིན་དང་སེམས་ཅན་ལ་འཚེ་བ་འབྱུང་བས་སོ༷། །འཚིག༷་པ༷་ནི་ལྟ༷་བ༷་མཆོག༷་འཛིན༷་ལ༷ས་འབྱུང་སྟེ། རང་ལྟ་ལ་དམ་དུ་བཟུང་ནས་གཞན་ལ་འཚིག་པས་སོ། །གཡོ༷་ནི༷་ལྟ༷་བས༷་ཀུན༷་ནས༷་བསླང༷་སྟེ། མདོ་ལས་གྱ་གྱུ་ཅི་ཡིན་སྡིག་ཅན་ལྟ་ཞེས་འབྱུང་བས། ལོག་ལྟ་ལྡན་པ་སྡིག་པ་མི་འཆག་པར་སེམས་གྱ་གྱུ་བས་སོ། །གསུམ་པ་ལ་དངོས་དང་། ཞར་ལ་སྒྲིབ་པ་ལྔ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། མཐོང་སྒོམ་གང་གིས་སྤང་བྱ་ཡིན་དཔྱད་པ། ངོ་བོ་སྒྲིབ་བྱེད་མི་དགེ་གང་ཡིན་དཔྱད་པ། ཁམས་གང་ན་ཡོད་དཔྱད་པ། ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་པ་དབང་ཡིད་ཀྱི་ཤེས་པ་གང་ལ་བརྟེན་དཔྱད་པ། ཚོར་བ་གང་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་དཔྱད་པ་ལྔ་ལས། དང་པོ། ཀུན་དཀྲིས་བཅུ་པོ་དེ༷་ལ༷ས་ངོ༷་ཚ༷་མེ༷ད་པ༷་དང༷་། ཁྲེལ༷་མེ༷ད་པ་དང་། རྨུགས༷་པ་དང་། གཉི༷ད་པ་དང་། རྒོད༷་པ་ལྔ་ནི། རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཏེ། མཐོང་སྤང་དང་མཚུངས་ལྡན་མཐོང་སྤང་། སྒོམ་སྤང་དང་མཚུངས་ལྡན་སྒོམ་སྤང་ཡིན་པས་སོ། །དེ་ཡང་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་ཁྲེལ་མེད་གཉིས་ནི། མི་དགེ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཅིང་། རྨུགས་རྒོད་ནི། ཉོན་མོངས་ཀུན་དང་མཚུངས་
3-192b
པར་ལྡན་ཆོག་པས་དང་། གཉིད་ནི་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་ཡིན་པས་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་ལྡན་ཡང་སྲིད་པས་སོ། །ལྔ་པོ་དེ༷་ལ༷ས་གཞན༷་ཕྲག་དོག་སེར་སྣ་འགྱོད་པ་ཁྲོ་བ་འཆབ་པ་ལྔ་ནི༷་སྒོམ༷་པས་སྤང༷་བར་བྱ༷་བ་ཡིན་ཏེ་བདེན་པ་ལ་དངོས་སམ་བརྒྱུད་ནས་ལོག་པར་མི་འཇུག་པས་སོ། །དེ་དག་མི་དགེ་རང༷་དབ༷ང་ཅན་ཡང་ཡིན་ཏེ། སྒོམ་སྤང་གི་མ་རིག་ཙམ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་སོ། །གལ་ཏེ་མ་རིག་ཙམ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དེ་རང་དབང་ཅན་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་འདི་ལ་རིགས་པ་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། དེ་དག་འཇུག་པ་རང་ཉིད་གཙོ་བོ་ཡིན་གྱི་ཆགས་སོགས་གཞན་ལ་མི་ལྟོས་ལ། མ་རིག་ཙམ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཡང་མ་རིག་གླེན་པའི་ཕྱིར་འཇུག་བྱེད་མིན་ནོ་ཞེས་གང་སྤེལ་འཆད།མི་དགེ་དེ་དག་ནི་རང་ཉིད་དབང་ཆེ་ཡི་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་ཆགས་སོགས་ཀྱི་དབང་དུ་མི་འགྱུར་བས་སོ། །དེ༷་བཞི༷ན་དུ༷་དྲི༷་མ༷་དྲུག་པོ་རྣམ༷ས་ཀྱང་སྒོམ་སྤང་དང་རང་དབང་ཅན་ཡང་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ། ཀུན་དཀྲིས་ངོ་ཚ་མེད་སོགས་བདུན་དང་དྲི་མ་དྲུག་པོ་རྣམས་འདོ༷ད་པ་ན༷་ཡོད་པ་མི༷་དགེ༷་བ་ཡིན་ལ། རྨུགས་རྒོད་གཉིད་གསུམ༷་ནི་གཉིད་ལ་དགེ་བ་ཡོད་ཀྱང་འདིར་ཀུན་དཀྲིས་ཀྱི་སྐབས་ཡིན་པས་ཉོན་མོངས་ཅན་ཡིན་ཕྱིར་མི་དགེ་དང་། སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཀ་ཡིན་ནོ། །འདོད་ཁམས་དེ༷་ཡན༷་ཆ༷ད་ཀྱི་ཉེ་ཉོན་རྣམས་ནི༷་སྒྲིབ་ལ་ལུང༷་མ༷་བསྟན༷་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ། ཡང་ཉེ་ཉོན་དེ་དག་ཁམས་དང་ས་གང་ན་དུ་ཞིག་ཡོད་ཟེར་ན། འདོད་པ༷་དང༷་དེར་མ་ཟད་བས༷མ་གཏན༷་དང༷་པོ༷་ན༷འང་གཡོ༷་སྒྱུ༷་ཡོད་དེ། ཚུལ་ཁྲིམས་
3-193a
ཀྱི་ཕུང་པོའི་མདོ་ལས། འཕགས་པ་རྟ་ཐུལ་གྱིས་ཚངས་པ་ལ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་འདི་དག་མ་ལུས་པ་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་ཞེས་དྲིས་པ་ན་ཚངས༷་པ༷ས་དེ་མ་ཤེས་པར་བདག་ནི་ཚངས་པའོ། །ཚངས་པ་ཆེན་པོའོ། །དབང་ཕྱུག་གོ། བྱེད་པ་པོའོ། །སྤྲུལ་པ་པོའོ། །འབྱིན་པ་པོའོ། །འབྱིན་བྱེད་དོ། །དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་བར་གྱུར་པའོ།

 །གཉིས་པ་ལའང་དངོས་དང་།དེ་རྩ་ཉོན་གང་ལས་བྱུང་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ། གཞན༷་ཡང༷་མདོ་ལས་ཉོ༷ན་མོང༷ས་པའི་དྲི༷་མ༷་དྲུག༷་གསུངས་ཏེ། སྒྱུ༷་དང༷་། གཡོ༷་དང༷་། རྒྱགས༷་པ༷་དང༷་། དེ༷་བཞིན༷་འཚིག༷་པ་དང༷་། ཁོན༷་འཛིན༷་དང༷་། རྣམ༷་འཚེ༷འོ། །
3-192a
དེ་དག་ངོ་བོ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །གཉིས་པ། སྒྱུ༷་དང༷་རྒྱགས༷་པ༷་ནི༷། འདོ༷ད་ཆགས༷་ལ༷ས་སྐྱེས༷་ཏེ། རྙེད་སོགས་ཉམས་ཀྱིས་དོགས་པས་སྒྱུ་བྱེད་པ་དང་། རང་གི་ཆོས་ལ་ཆགས་པའི་ཡིད་བདེ་བས་སོ། །ཁོན༷་འཛིན༷་དང༷་། རྣམ༷་འཚེ༷་ནི་ཁོང༷་ཁྲོ༷་ལ༷ས་སྐྱེས༷་ཏེ། དེའི་དབང་གིས་ཁོན་འཛིན་དང་སེམས་ཅན་ལ་འཚེ་བ་འབྱུང་བས་སོ༷། །འཚིག༷་པ༷་ནི་ལྟ༷་བ༷་མཆོག༷་འཛིན༷་ལ༷ས་འབྱུང་སྟེ། རང་ལྟ་ལ་དམ་དུ་བཟུང་ནས་གཞན་ལ་འཚིག་པས་སོ། །གཡོ༷་ནི༷་ལྟ༷་བས༷་ཀུན༷་ནས༷་བསླང༷་སྟེ། མདོ་ལས་གྱ་གྱུ་ཅི་ཡིན་སྡིག་ཅན་ལྟ་ཞེས་འབྱུང་བས། ལོག་ལྟ་ལྡན་པ་སྡིག་པ་མི་འཆག་པར་སེམས་གྱ་གྱུ་བས་སོ། །གསུམ་པ་ལ་དངོས་དང་། ཞར་ལ་སྒྲིབ་པ་ལྔ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། མཐོང་སྒོམ་གང་གིས་སྤང་བྱ་ཡིན་དཔྱད་པ། ངོ་བོ་སྒྲིབ་བྱེད་མི་དགེ་གང་ཡིན་དཔྱད་པ། ཁམས་གང་ན་ཡོད་དཔྱད་པ། ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་པ་དབང་ཡིད་ཀྱི་ཤེས་པ་གང་ལ་བརྟེན་དཔྱད་པ། ཚོར་བ་གང་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་དཔྱད་པ་ལྔ་ལས། དང་པོ། ཀུན་དཀྲིས་བཅུ་པོ་དེ༷་ལ༷ས་ངོ༷་ཚ༷་མེ༷ད་པ༷་དང༷་། ཁྲེལ༷་མེ༷ད་པ་དང་། རྨུགས༷་པ་དང་། གཉི༷ད་པ་དང་། རྒོད༷་པ་ལྔ་ནི། རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཏེ། མཐོང་སྤང་དང་མཚུངས་ལྡན་མཐོང་སྤང་། སྒོམ་སྤང་དང་མཚུངས་ལྡན་སྒོམ་སྤང་ཡིན་པས་སོ། །དེ་ཡང་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་ཁྲེལ་མེད་གཉིས་ནི། མི་དགེ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཅིང་། རྨུགས་རྒོད་ནི། ཉོན་མོངས་ཀུན་དང་མཚུངས་
3-192b
པར་ལྡན་ཆོག་པས་དང་། གཉིད་ནི་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་ཡིན་པས་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་ལྡན་ཡང་སྲིད་པས་སོ། །ལྔ་པོ་དེ༷་ལ༷ས་གཞན༷་ཕྲག་དོག་སེར་སྣ་འགྱོད་པ་ཁྲོ་བ་འཆབ་པ་ལྔ་ནི༷་སྒོམ༷་པས་སྤང༷་བར་བྱ༷་བ་ཡིན་ཏེ་བདེན་པ་ལ་དངོས་སམ་བརྒྱུད་ནས་ལོག་པར་མི་འཇུག་པས་སོ། །དེ་དག་མི་དགེ་རང༷་དབ༷ང་ཅན་ཡང་ཡིན་ཏེ། སྒོམ་སྤང་གི་མ་རིག་ཙམ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་སོ། །གལ་ཏེ་མ་རིག་ཙམ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དེ་རང་དབང་ཅན་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་འདི་ལ་རིགས་པ་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། དེ་དག་འཇུག་པ་རང་ཉིད་གཙོ་བོ་ཡིན་གྱི་ཆགས་སོགས་གཞན་ལ་མི་ལྟོས་ལ། མ་རིག་ཙམ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཡང་མ་རིག་གླེན་པའི་ཕྱིར་འཇུག་བྱེད་མིན་ནོ་ཞེས་གང་སྤེལ་འཆད།མི་དགེ་དེ་དག་ནི་རང་ཉིད་དབང་ཆེ་ཡི་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་ཆགས་སོགས་ཀྱི་དབང་དུ་མི་འགྱུར་བས་སོ། །དེ༷་བཞི༷ན་དུ༷་དྲི༷་མ༷་དྲུག་པོ་རྣམ༷ས་ཀྱང་སྒོམ་སྤང་དང་རང་དབང་ཅན་ཡང་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ། ཀུན་དཀྲིས་ངོ་ཚ་མེད་སོགས་བདུན་དང་དྲི་མ་དྲུག་པོ་རྣམས་འདོ༷ད་པ་ན༷་ཡོད་པ་མི༷་དགེ༷་བ་ཡིན་ལ། རྨུགས་རྒོད་གཉིད་གསུམ༷་ནི་གཉིད་ལ་དགེ་བ་ཡོད་ཀྱང་འདིར་ཀུན་དཀྲིས་ཀྱི་སྐབས་ཡིན་པས་ཉོན་མོངས་ཅན་ཡིན་ཕྱིར་མི་དགེ་དང་། སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཀ་ཡིན་ནོ། །འདོད་ཁམས་དེ༷་ཡན༷་ཆ༷ད་ཀྱི་ཉེ་ཉོན་རྣམས་ནི༷་སྒྲིབ་ལ་ལུང༷་མ༷་བསྟན༷་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ། ཡང་ཉེ་ཉོན་དེ་དག་ཁམས་དང་ས་གང་ན་དུ་ཞིག་ཡོད་ཟེར་ན། འདོད་པ༷་དང༷་དེར་མ་ཟད་བས༷མ་གཏན༷་དང༷་པོ༷་ན༷འང་གཡོ༷་སྒྱུ༷་ཡོད་དེ། ཚུལ་ཁྲིམས་
3-193a
ཀྱི་ཕུང་པོའི་མདོ་ལས། འཕགས་པ་རྟ་ཐུལ་གྱིས་ཚངས་པ་ལ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་འདི་དག་མ་ལུས་པ་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་ཞེས་དྲིས་པ་ན་ཚངས༷་པ༷ས་དེ་མ་ཤེས་པར་བདག་ནི་ཚངས་པའོ། །ཚངས་པ་ཆེན་པོའོ། །དབང་ཕྱུག་གོ། བྱེད་པ་པོའོ། །སྤྲུལ་པ་པོའོ། །འབྱིན་པ་པོའོ། །འབྱིན་བྱེད་དོ། །དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་བར་གྱུར་པའོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
第二部分也有两个部分：正文与解释根本烦恼的来源。首先，经典中也提到六种烦恼垢染：欺诈、谄曲、骄傲、同样地还有忿怒、怨恨和伤害。
这些本质已经解释过了。第二，欺诈和骄傲是从贪欲中生起的，因为担心失去所得等而行欺诈，以及因喜爱自己的法而感到愉悦。怨恨和伤害是从嗔恚中生起的，因为在嗔恚的影响下产生怨恨和伤害众生。忿怒是从执著见解中产生的，因为坚持自己的见解而对他人发怒。谄曲是由见解引起的，经中说："何为虚伪？是邪见者。"因为持邪见者不忏悔罪业，心怀欺诈。
第三部分分为两个方面：正文和附带解释五盖。第一方面包括五个考察：考察哪些是见道和修道所断；考察其本质、所障碍的和是否不善；考察存在于哪界；考察潜在烦恼依赖何种根识或意识；考察与哪种受相应。
首先，在十种随烦恼中，无惭、无愧、昏沉、睡眠和掉举这五种有两种情况：与见断相应的是见断，与修断相应的是修断。其中，无惭和无愧与一切不善相应，昏沉和掉举可以与一切烦恼相应，睡眠是意地法，可能与欲界一切行为相应。
这五种之外的嫉妒、悭吝、后悔、忿怒和覆藏五种是修所断，因为它们不直接或间接错误地执取真理。这些不善法都是自立的，因为它们只与修断的无明相应。如果问：为什么说与单纯无明相应的是自立的，有什么理由？阿阇黎解释说：这些烦恼自身是主要的生起原因，不依赖贪等其他烦恼，虽然与单纯无明相应，但无明因其愚痴而不是生起的因素。这些不善法势力强大，不像无明等那样受贪等控制。
同样地，六种垢染也是修所断和自立的。第二，随烦恼中的无惭等七种和六种垢染在欲界中是不善的，而昏沉、掉举和睡眠三种，虽然睡眠有善的情况，但在此随烦恼语境中因为是烦恼性质，所以是不善的，也可以是有覆无记。欲界以上的随烦恼都只是有覆无记。
第三，如果问这些随烦恼存在于哪些界和地，欲界和初禅中都有谄曲和欺诈。如《戒蕴经》中提到，圣者马胜问梵天四大何处灭尽，梵天不知道却说："我是梵天，是大梵天，是自在者，是造作者，是变化者，是产生者，是创造者，是事物的主宰。"


 །ཞེས་གཡོ་སྒྱུས་གཏམ་རླུང་ལ་བསྐུར་ཏེ་འཕགས་པ་རྟ་ཐུལ་འདྲིད༷་པར་བཤད་པའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །ཕྱིས་རྟ་ཐུལ་གྱིས་ལག་པ་ནས་ཁྲིད་ནས་སྟོན་པ་བཞུགས་བཞིན་དུ་བདག་ལ་འདྲི་བར་སེམས་སམ་ཞེས་སྟོན་པ་ལ་ཞུས་པ་དང་། རེ་ཞིག་གཟུགས་མེད་པར་འགགས་ལ། མཐར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འགག་གོ། ཞེས་གསུངས་སོ། །ཉོན་མོངས་པའི་ས་པ་ཡིན་པས་རྨུགས༷་རྒོད༷་རྒྱགས༷་པ༷་གསུམ་ནི་ཁ༷མས་གསུམ༷་ཀ་ན༷་ཡོད་དོ། །གསུམ་པོ་དེ་དང་གཡོ་དང་སྒྱུ་གཉིས་ཏེ་ལྔ་ལས་གཞན༷་བཅུ་གཅིག་པོ་དག༷་ནི་འདོ༷ད་ཁམ༷ས་ལ༷ས་སྐྱེ༷ས་པ༷་ཁོ་ནའོ། །བཞི་པ། རྩ་བ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་དེ་དག་ལས་མཐོང་བས་སྤང་བ་ཐམས་ཅད་དང་མཐོང་སྤང་མིན་སྒོམ་སྤང་ཡིན་ཡང་། གཉི༷ད་དང་ང༷་རྒྱལ༷་དང་བཅ༷ས་པ་ནི་ཡི༷ད་ཀྱི༷་རྣམ༷་ཤེས༷་ཀྱི་ས༷་པ༷་ཡི༷ན་ཏེ། རྟོག་བཅས་དང་མི་གསལ་བས་ཡིད་ལས་གཞན་གྱི་འཁོར་དུ་མི་འབྱུང་བས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རང༷་དབ༷ང་ཅན་ཀུན་དཀྲིས་ཕྱི་མ་ལྔ་དང་དྲི་མ་དྲུག་སྟེ་བཅུ་གཅིག་པོ་ཡང༷་སྒོམ་སྤང་ཡིན་མོད་རྟོག་བཅས་ཡིན་པས་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་ཁོ་ནའོ། །དེ་དག་ལས་གཞན༷་ནི༷་ཉོན་མོངས་དང་ཉེ་ཉོན་སྒོམ་
3-193b
སྤང་གི་མ་ངེས་པའི་ཆགས་སྡང་གཉིས། མི་དགེ་བའི་ས་པ་གཉིས། ཉོན་མོངས་པ་ཆེན་པོའི་ས་པ་དྲུག་པོ་རྣམས་ནི་རྣམ༷་པར་ཤེས༷་པ་དྲུག༷་ཅན་གྱི་རྟེན༷་ཅ༷ན་ཡིན་ནོ། །ལྔ་པ་ལ། རྩ་ཉོན་དང་། ཉེ་ཉོན་མཚུངས་པར་ལྡན་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། ཚོར་བ་བདེ༷་བ༷་དང་ཡིད་བདེ་དག༷་དང༷་འདོ༷ད་ཆགས༷་སུ༷་མཚུང༷ས་པར་ལྡན༷་ཏེ། དགའ་བའི་རྣམ་པས་འཇུག་པས་སོ། །དེ་ཡང་ལུས་བདེ་དང་འདོད་ཆགས་མཚུངས་ལྡན་སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པའི་འཁོར་དུ་བྱུང་བའོ། །ཞེ༷་སྡང༷་སྐྱོ་བའི་རྣམ་པར་འཇུག་པས་ཆགས་པའི་ཚོར་བ་ལས་བཟློག་པའོ། །དེ་ཡང་སྒོ་ལྔ་དང་ཡིད་ཤེས་ཀྱི་འཁོར་དུ་བྱུང་བ་རིམ་པས། སྡུག་བསྔལ་དང་ཡིད་མི་བདེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་སོ། །སྤང་བྱ་རིས་ལྔ་དང་འདྲེས་མ་འདྲེས་ཀྱི་མ༷་རིག༷་པ༷་དག༷་ནི། ཚོར་བ་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་དང༷་ཅི་རིགས་སུ་མཚུངས་པར་ལྡན་ཏེ། རྣམ་ཤེས་ཐམས་ཅད་དང་ཉོན་མོངས་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པས་སོ། །བདེན་བཞི་མེ༷ད་པར་ལོག་པར་ལྟ་བ་ནི། སྡིག་པ་དང་། བསོད་ནམས་བྱས་པ་རིམ་པས་དེ་འབྲས་མི་འབྱུང་བར་བསམ་ནས་ཡི༷ད་བདེ༷་དང་ཡིད་སྡུག༷་བསྔལ༷་གཉིས་པོ་དང༷་ལྡན་ནོ། །གང་ཞིག་དོན་དུ་གཉེར་བྱ་ལ་འཇུག་ཚེ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་ན་ཡིད་མི་བདེ་བའི་ཕྱིར། ཡི༷ད་མི༷་བདེ༷་བ་དང༷་མཚུངས་ལྡན་ནི་ཐེ༷་ཚོམ༷་མོ༷། །དེ་ལས་གཞན༷་པའི་ཉོན་མོངས་ལྟ་བ་བཞི་དང་ང་རྒྱལ་དང་ལྔ་ནི་ཡིད་བདེ༷་དང༷་མཚུངས་ལྡན་ཏེ། དེ་དག་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ་དགའ་བའི་རྣམ་པས་འཇུག་པས་སོ། །ཆད་ལྟའང་དགའ་རྣམ་ཅན་ཡིན་ནོ། །དེ་རྣམས་འདོ༷ད་པ་ལ༷ས་སྐྱེས༷་
3-194a
པའི་ཚོར་བ་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་དུ་བྱས་པ་ཡིན་གྱི་ཁམས་གོང་མ་ན་ཁོང་ཁྲོ་དང་ཡིད་མི་བདེ་སྡུག་བསྔལ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། བདེ་བའང་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཏང༷་སྙོམས༷་དང༷་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དེ་ཀུན༷་མཚུངས་པར་ལྡན་ཏེ། ཉོན་མོངས་དེ་དག་རྒྱུན་ཆད་པ་ན་བཏང་སྙོམས་ལ་གནས་ནས་འཆད་དགོས་པས་སོ་ཟེར། ས༷་གོང༷་མ༷་གཟུགས་གཟུགས་མེད་ཀྱི་རང་ས་ན་ཚོར་བ་དང་ཉོན་མོངས་ཇི༷་ཡོད་པ་བཞི༷ན་དུ༷་ར༷༷ང་ར༷༷ང་དང་མཚུངས་ལྡན་གོང་ལྟར་ཤེས་པར་བྱའོ། །གཉིས་པ། ཉེ་ཉོན་འགྱོ༷ད་པ་དང༷་ཕྲག༷་དོག༷་དང་ཁྲོ༷་བ༷་དང༷་། རྣམ༷་འཚེ༷་དང་ཁོན༷་དུ༷་འཛིན༷་པ༷་དང༷་། འཚིག༷་པ༷་དང་དྲུག་པོ་ནི། ཡི༷ད་མི༷་བདེ༷་བ༷་དང༷་མཚུངས་པར་ལྡན་ཏེ། ཡིད་ཀྱི་ས་པ་དང་སྐྱོ་བའི་རྣམ་པར་འཇུག་པའི་ཚོར་བ་ཡིན་པས་སོ། །སེར༷་སྣ༷་དག༷་ནི༷་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ་ཆགས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན་དེ་ལས་བཟློག༷་པ༷་ཡིད་བདེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡི༷ན་ནོ།

这样以谄曲欺诈的言语欺骗圣者马胜，因此说明了这一点。后来马胜牵着他的手说："你是否打算在佛陀在世时向我提问？"并向佛陀请示。佛陀暂时回答："色界灭尽于无色界，最终灭尽于涅槃。"因为属于烦恼地，昏沉、掉举和骄慢三种存在于三界中。除了这三种以及谄曲和欺诈共五种之外，其他十一种只存在于欲界。
第四，关于根本烦恼和随烦恼，所有见断和非见断的修断中，睡眠和我慢都是意识所摄，因为它们具有寻伺且不明显，所以不会作为其他识的伴随生起。同样，自立性的随烦恼，即后五种随烦恼和六种垢染共十一种，虽然是修断，但由于具有寻伺，所以仅属于意识地。
除此之外，烦恼和随烦恼中的修断不定贪瞋二者，不善地的两种，大烦恼地的六种，都是以六识为所依。
第五部分分为根本烦恼和随烦恼的相应方式两项。首先，乐受和悦意的感受与贪欲相应，因为它们以欢喜的形式运作。其中，身体的乐受与贪欲相应是在五识的伴随中生起的。嗔恚以厌恶的方式运作，与贪欲的感受相反。嗔恚与五根识和意识的伴随分别与苦受和忧受相应。
五类所断和纯杂的无明都与一切感受相应，因为它们与一切识和一切烦恼相应。认为没有四谛的邪见，因为认为作恶和行善不会产生相应的果报，所以与悦意和忧苦两种感受相应。当对所追求的对象犹豫不决时会产生忧受，因此疑与忧受相应。
除此之外的四种见解烦恼和我慢共五种与悦意相应，因为它们只属于意识且以欢喜的形式运作。断见也是以欢喜的形式运作。这些是就欲界生起的感受和烦恼而言，在上界没有嗔恚、忧受和苦受，而且在第四禅中也没有乐受。
一切烦恼都与舍受相应，据说这是因为当这些烦恼间断时，需要处于舍受中才能停止。上地，即色界和无色界，应当了解各自的感受和烦恼如同它们在各自地中所存在的那样相应，与上述相同。
第二，随烦恼中的后悔、嫉妒、忿怒、伤害、怨恨和忿怒六种与忧受相应，因为它们属于意识地且以厌恶的形式运作的感受。悭吝只属于意识地，因为它从贪欲的原因而生，所以与相反的悦意相应。


 །གཡོ༷་དང༷་སྒྱུ༷་དང༷་འཆབ༷་པ་དང༷་གཉི༷ད་རྣམས་ནི་གཡོ་སྒྱུ་བཅས་པའི་བྱ་བ་གྲུབ་མ་གྲུབ་རིམ་པ་ལྟར་ཡིད་བདེ་དང་མི་བདེར་འགྱུར་བ་དང་། འཆབ་པའང་དེ་དང་འདྲ་ལ་གཉིད་ནི་ཀུན་ལ་མི་འགལ་ཞིང་། ཐམས་ཅད་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པས་དེ་གསུམ་ཀ་ཡིད་བདེ་མི་བདེ་གཉི༷ས་ཀ༷་དང༷་མཚུངས་པར་ལྡན༷་ནོ། །དགའ་བའི་རྣམ་པར་འཇུག་ཅིང་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་ཡིན་པས། གསུམ་པའི་སེམས་བདེ་དང་། གཉིས་པ་མན་ཆད་ཀྱི་ཡིད་བདེ༷་དག༷་དང༷་། རྒྱགས༷་པ༷་མཚུངས་པར་ལྡན་
3-194b
ལ་བཞི་པ་ཡན་ཆད་ན་དེ་མེད་པས་བཏང་སྙོམས་ཁོ་ན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ། །ཅི་ལྟར་མ་རིག་པ་ཉོན་མོངས་དང་ཉེ་ཉོན་གང་ལའང་མཚུངས་པར་ལྡན་དུ་རུང་བ་ལྟར། བཏང༷་སྙོམས༷་ཀྱང་ས་དང་རྣམ་ཤེས་དང་ཉོན་མོངས་དང་།ཉེ་ཉོན་ཐམས་ཅད་ལ་ཀུན༷་ཏུ༷་འགྲོ༷་ཞིང་ཀུན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་རུང་ངོ་། །བཏང་སྙོམས་ཀུན་དང་ལྡན་པ་ཀུན་སྦྱོར་ཁོང་ཁྲོས་བཏང་སྙོམས་ལ་བསྒྲིབ་པར་གསུངས་པ་ནི་གཞི་ལ་བཏང་སྙོམས་སུ་བྱ་བས་མི་སྐྱོན་ནམ་རང་སྙམ། །ཀུན་དཀྲིས་གཞན་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་། ཁྲེལ་མེད་རྨུགས་རྒོད་བཞི༷་པོ༷་གཞན༷་ནི༷་ཚོར་བ་ལྔ༷་དག༷་དང༷་མཚུངས་པར་ལྡན་སྲིད་དེ། དང་པོ་གཉིས་མི་དགེའི་ས་པ་དང་། ཕྱི་མ་གཉིས་ཉོན་མོངས་པའི་ས་པ་ཆེན་པོ་ཡིན་ལ། དེ་དག་ཀྱང་རྣམ་ཤེས་དྲུག་ཆར་གྱི་འཁོར་དུ་འབྱུང་ཞིང་། དྲུག་ཆར་ལ་མི་དགེ་དང་ཉོན་མོངས་པའང་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ཞར་བྱུང་སྒྲིབ་པ་ལྔ་ནི། མདོ་ལས། འདོད་པ་ལ་འདུན་པ་དང་། གནོད་སེམས་དང་། རྨུགས་པ་དང་།གཉིད་དང་། རྒོད་པ་དང་། འགྱོད་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དག་སྒྲིབ་པ་ལྔར་གསུངས་ན། འདུན། གནོད། གཉིད། འགྱོད་རྣམས་འདོད་པ་བ་ཡིན་མོད་ཀྱི། རྒོད་རྨུགས་ཐེ་ཚོམ་ཁམས་གསུམ་ཀ་ན་ཡོད་པས་དེ་དག་གསུམ་ཅར་གྱི་གཟུང་ངམ་ཞེ་ན་མིན་ཏེ། བསམ་གཏན་དང་། རྣམ་ཐར་དང་། ཏིང་འཛིན་དང་། སྙོམས་འཇུག་ལ་བསྒྲིབས་པས་དེ་ལ་ནི་འདོ༷ད་ཁམས་ཁོ་ན་ན༷་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་རྣམ༷ས་ཡོད་དེ། མདོ་ལས་དེ་ལྔ་མི་དགེ་བའི་ཕུང་པོ་ཡིན་པར་གསུངས་པས་
3-195a
སོ། །རྨུགས་གཉིད་གཉིས་དང་། རྒོད་འགྱོད་གཉིས། སེམས་བྱུང་ཐ་དད་ཡིན་བཞིན་དུ་ཅིའི་ཕྱིར་སྒྲིབ་པ་གཅིག་ཏུ་བཤད་ཅེ་ན། རྨུགས་གཉིད་གཉིས་ཟས་མིན་པ་མི༷་མཐུན༷་ཕྱོགས་གཉེན་པོ་སྣང་བའི་འདུ་ཤེས་གཅིག་གིས་གཉིས་ཀ་སེལ་བ་དང་། རྒྱས་བྱེད་ཟས༷་ནི་བཞི་སྟེ། རྨྱ་བ། མི་དགའ་བ། བྱ་རྨྱང། ཁ་ཟས་ཀྱི་དྲོད་མི་ཟིན་པ་སེམས་ཞུམ་པ་དང༷་ལྔས་དེ་གཉིས་ཀ་རྒྱས་ལ། གཉིས་པོ་དེས་སེམས་ཞུམ་པའམ་ནང་དུ་སྡུད་པར་བྱེད་པའི་བྱ་བ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་དང་། རྒོད་འགྱོད་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ། ཞི་གནས་ནི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཏེ་གཉིས་ཀའི་གཉེན་པོ་ཡིན་ལ། ཟས་ནི་བཞི་སྟེ། ཉེ་དུའི་རྣམ་རྟོག ཡུལ་གྱི་རྣམ་རྟོག མི་འཆི་བའི་རྣམ་རྟོགསྔོན་བགད་རྩེས་དགའ་མགུར་སྤྱད་པ་རྣམས་རྗེས་སུ་དྲན་པའོ། །གཉིས་ཀའི་བྱ་བ་སེམས་རྣམ་པར་མ་ཞི་བར་བྱེད་པའོ། །དེས་ན་གཉིད་རྨུགས་སོགས་གཉི༷ས་རེ་ཡོད་ཀྱང་སྒྲིབ་པ་གཅི༷ག་ཏུ་བཞག་པ་ཡིན། རྩ་བ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྒྲིབ་པ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ལྔ་པོ་བསྟན་ཞེ་ན། འདུན་གནོད་གཉིས། རྒོད་འགྱོད་གཉིས། རྨུགས་གཉིད་གཉིས་ཏེ་གསུམ་པོས། རིམ་པར་ཚུལ་ཁྲིམས། ཏིང་འཛིན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང༷་པོ༷་ལ་གནོ༷ད་པར་བྱེད་པས་དང༷་། ཏིང་འཛིན་ཤེས་རབ་མེད་ན། ཐེ་ཚོམ་གྱིས་ཏིང་ཤེར་དང་བདེན་པ་དག་ལ་ཐེ༷་ཚོམ༷་ཟ་བའི་ཕྱིར༷་ན༷་ལྔར༷་ངེས་སོ་ཟེར། གཞན་དག་ཏིང་འཛིན་གྱི་སྦྱོར་དངོས་མཇུག་ལ་བར་དུ་གཅོད་པས་སྒྲིབ་པ་ལྔའི་གྲངས་ངེས་པ་
3-195b
ཉི༷ད་དོ༷་གསུངས།
断除分法
གཉིས་པ་སྤང་བྱ་དེ་སྤོང་ཚུལ་ལ། ཉོན་མོངས་ཇི་ལྟར་སྤོང་ཚུལ་དང་། དེ་ལྟར་སྤངས་པའི་འབྲས་བུ་ཡོངས་ཤེས་གཉིས།
3-163a
དྲི་མ་མེད་ཕྱིར་ཟག་མེད་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། །ཞེས་འཆད་དོ།

谄曲、欺诈、覆藏和睡眠，视谄曲欺诈的行为成功与否分别与悦意和不悦相应，覆藏也与此相似，而睡眠则不与任何感受相违，且它们全都只是意识地法，所以这三种都与悦意和不悦两种相应。因为以欢喜的方式运作且属于意识地，所以骄慢与第三禅的心乐和第二禅及以下的悦意相应，而在第四禅及以上由于没有这些感受，所以只与舍受相应。
正如无明可以与任何烦恼和随烦恼相应，舍受也能遍于一切地、一切识、一切烦恼和随烦恼，与一切相应。关于舍受与一切相应，经中说结合怒恚会障碍舍受，这是否指的是应对所缘境保持舍念？我想。
其他随烦恼如无惭、无愧、昏沉、掉举四种可能与五种感受相应，因为前两种属于不善地法，后两种属于大烦恼地法，它们都可以作为六识的伴随而生起，而六识都可能有不善和烦恼性。
第二，附带讨论的五盖：经中说欲贪、嗔恚、昏沉睡眠、掉举后悔和疑为五盖。问：欲贪、嗔恚、睡眠、后悔都是欲界法，但掉举、昏沉和疑在三界中都存在，那么是否应该包括这三界的这些法？答：不是，因为它们障碍禅定、解脱、三摩地和等至，五盖只存在于欲界，因为经中说这五种是不善蕴。
尽管昏沉与睡眠是两种不同的心所，掉举与后悔也是两种不同的心所，为什么说它们各自是一种盖？昏沉和睡眠两者的不顺因素即对治都是光明想，这一种对治就能消除两者，增长因素有四种：困倦、不悦、身体懒散、食物消化不良导致的心沉重，这五种使两者增长。这两者都使心沉没或内收，有相同的作用。
掉举和后悔也是如此，它们的不顺因素即对治是止，而增长因素有四种：亲属寻思、国土寻思、不死寻思、忆念过去的笑话、游戏和快乐。两者的作用都是使心不寂静。因此，虽然睡眠和昏沉等各有两种，但作为盖被安立为一种。
如果一切根本烦恼和随烦恼都是盖，为什么只说五种？因为欲贪和嗔恚二者、掉举和后悔二者、昏沉和睡眠二者这三组分别障碍戒、定、慧三蕴，而且在没有定慧的情况下，疑会对定慧和真理产生怀疑，因此确定为五种。其他论师说正是因为它们障碍禅定的加行、正行和结行，所以五盖的数目确定为五。
第二部分讲述所断的断除方法，包括如何断除烦恼以及如此断除的果位智见两方面。
(此处原文引用了另一页文本："离垢故无漏，戒是清净戒。")
;


 །
说观修
གསུམ་པ་བསྒོམ་པ་སེམས་དམིགས་པ་ལ་མཉམ༷་པར༷་བཞག༷་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པའི༷་དགེ༷་བ༷་ཏིང་འཛིན་མཚུངས་ལྡན་དང་བཅས་པ་ནི༷་བསྒོམ༷་པ༷་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་བྱ་བའི་དངོས་པོའོ༷། །དེ་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་བསྒོམ་པ་ཞེས་བྱ་ན་ཏིལ་མར་དང་མེ་ཏོག་གི་དྲི་ལྟར་སེམ༷ས་ལ༷་དགེ་བའི་བག་ཆགས་བགོ༷་ཞིང་གོམས་པ་དང་དབང་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །ཞེས་སོ། །
附带辨何者为主
གཉིས་པ་ཞར་བྱུང་གང་གཙོ་དཔྱད་པ། མཐོ༷་རིས༷་དོན༷་དུ་ཚུལ༷་ཁྲིམས༷་གཙོ་བོ་ཡིན་པ་དང༷་། ཉོན་མོངས་པ་དང་འབྲལ༷་བའི༷་དོན༷་དུ༷་བསྒོམ༷་པ༷་གཙོ༷་ཆེ་བའི་ཕྱིར་དེ་དག་འདོད་པས་དེ་བཞིན་དུ་བརྟེན་པར་བྱའོ། །
说四梵行福德
གཉིས་པ་ཚངས་པའི་བསོད་ནམས་བཞི་བཤད་པ་ལ། དངོས་དང་། ཞར་བྱུང་བསོད་ནམས་ཚད་མེད་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་སྐུའི་གདུང་མི་ཆད་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་སྦྱིན་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། ཡང་མདོ་ལས། གང་ཟག་བཞི་ནི་ཚངས་པའི་བསོད་ནམས་སྐྱེད་དེ། མ་བྱས་པའི་ས་ཕྱོགས་སུ་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་སྐུ་གདུང་གི་མཆོད་རྟེན་བྱེད་པ་འདི་ནི་གང་ཟག་ཚངས་པའི་བསོད་ནམས་སྐྱེད་པ་དང་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཕྱོགས་བཞིའི་དགེ་འདུན་ལ་ཀུན་དགའ་ར་བ་འབུལ་ཞིང་དེ་ཉིད་དུ་གཙུག་ལག་ཁང་བརྩིགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཉན་ཐོས་བྱེ་བ་བསྡུམ་པ་དང་། བྱམས་པ་ཚད་མེད་བསྒོམས་པ་ལ་ཡང་སྦྱར་ནས་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟ་བུའི་
3-163b
ཚངས་པའི་བསོད་ནམས་ནི་ཚངས་པ་མདུན་འདོན་གྱི་ཚེ་ཚད་དང་མཉམ་པ་བསྐལ༷་པར༷་ཏེ་བར་བསྐལ་བཞི་བཅུར་མཐོ༷་རིས༷་ཀྱི་དགའ༷་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ལ་གན༷ས་པའི་ཕྱིར༷་མཆོད་རྟེན་བརྩིགས་སོགས་བཞི་ཡི་ཚངས་པའི་བསོད་ནམས་སྐྱེད་པ་ཡི༷ན་ཅེས་གསུངས་སོ། །བྱེ་སྨྲས་ཚངས་པའི་བསོད་ནམས་ནི་མཚན་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ཅན་གྱི་ལས་ཏེ། ངེས་གནས་སེམས་དཔའ་མ་གཏོགས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཅན་ནོ་ཟེར། གང་ལྟར་ཡང་ཚངས་པའམ་ཚངས་པར་སྐྱེ་བའི་བསོད་ནམས་དང་འདྲ་བས་བཏགས་སོ། །དེ་ཡང་འདོད་པའི་མཐོ་རིས་སུ་ཚེ་མཐུད་ཅིང་བར་བསྐལ་བཞི་བཅུར་བདེ་བ་མྱོང་བ་ཡིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་བསོད་ནམས་ཆེན་པོ་ལ་ཚངས་པའི་བསོད་ནམས་ཞེས་བཏགས་ཟེར། འདི་ཐོགས་མེད་སྐུ་མཆེད་ཀྱི་ལུགས་ཡིན་གྱི། བྱེ་སྨྲའི་མིན་ཏེ་ཚངས་པའི་དགེ་མཉམ་མཐོ་རིས་ཚེ་མི་སྲིད་དཔྱད། བསམ་འཕེལ་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ། དེའི་ཞར་ལ་ཕན་ཡོན་ཚད་མེད་པའི་ཆོས༷་སྦྱིན་ནི༷་བསམ་པ་ཀུན་སློང་རྙེད་བཀུར་སོགས་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་མི༷ན་པས༷་བསྟན་བྱ་མདོ༷་སྡེ་ལ་སོ༷གས་པའི་གསུང་རབ་དོན་མ་ནོར་བར་ཡང༷་དག༷་པར་ཇི༷་ལྟ་བ་བཞིན༷་དུ་སྟོན༷་པའོ། །
说三同分
གསུམ་པ་ཆ་མཐུན་གསུམ་ནི། འཁོར་བར་རྣམ་སྨིན་ཡིད་འོང་འཕེན་པའི་ལས་བསོ༷ད་ནམ༷ས་ཆ་མཐུན་དང་། ཚོགས་ལམ་དུ་མྱ༷་ངན༷་ལས་འདས༷་པར༷་བསྔོས་པའི་དགེ་བ་ནི་མྱང་འདས་སམ་ཐར་པའི་ཆ་དང༷་མཐུན་པ་སྟེ། གང་སྐྱེས་ན་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་
3-164a
ཆོས་སུ་འགྱུར་བའོ། །དགེ་བ་དེ་ཡོད་རྟགས་འཁོར་འདས་ཀྱི་སྐྱོན་ཡོན་བརྗོད་པ་ན་དད་ཤུགས་ཀྱིས་བ་སྤུ་ལྡང་བ་སོགས་སོ། །ངེས༷་འབྱེ༷ད་ཆ༷་མཐུན༷་གྱི་དགེ༷་བ་ནི་དྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་བཞི་སྟེ༷། ངེས་པར་འབྱེད་པའི་འཕགས་ལམ་དང་མཐུན་པས་སོ། །དེས་ན་དེ་ལྟ་བུའི་དགེ་བ་རྣམ༷་གསུམ༷་ཡང་ཡོད་དོ་ཞེས་སོ། །
附带说一般业
གསུམ་པ་ཞར་བྱུང་ལས་ཕལ་པ་བཤད་པ་ལ། དངོས་དང་། ཞར་བྱུང་དུ་དགེ་སྡིག་གི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་གཞན་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ། སློབ་པའི་རིགས་པའམ་ཐབས་ཀྱིས་རབ་ཏུ་བཅུག་པའི་ལས་ནི། འདི་ལྟར་ལུས་ངག་ཡིད་ཀྱི་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་ཀུན་སློང་མཚུངས་ལྡན་དང་བཅས་པ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་ཡི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ།

第三，观修是心专注所缘、等持而生起的非烦恼性善法，即与三摩地相应的观修，是从修行而生的福德事。为什么称为观修？因为它像芝麻油和花香一样在心中散布善法的习气，使其熟习并掌握自在。
附带辨何者为主
第二，附带考察何者为主：为了获得善趣，戒律是主要的；而为了脱离烦恼，观修是更为重要的，因此应当按照自己所欲求的来依止它们。
说四梵行福德
第二，关于四种梵行福德分为正说和附带说明无量福德、佛法身种不断的法布施两部分。首先，经中说："四种人生起梵行福德：第一种生起梵行福德的人是在未曾建造过的地方为如来舍利建造佛塔"，同样地，还说到"向四方僧众供养园林并在其中建造寺院"、"调解如来声闻间的争议"以及"修持无量慈心"。
这种梵行福德与梵天寿量相等，即四十中劫，在善趣享受喜悦，因此说建塔等四种行为能生起梵行福德。有部说梵行福德是异熟性业，除了定性菩萨外，一切众生都能得到受用果。无论如何，因为它与梵行或生于梵天的福德相似而得名。这也是延续欲界善趣寿命并在四十中劫中享受安乐。有些人说大福德被称为梵行福德。这是无著兄弟的观点，非有部宗义，因为梵天的善行与善趣寿量不可能相等，请思考。
第二，附带地，无量利益的法布施是以非烦恼性的发心动机，不为名闻利养等，正确无误地如实宣说经典等教法的内容。
说三同分
第三，三种顺分：投生轮回感得悦意异熟的业是福德顺分；资粮道中回向涅槃的善业是涅槃或解脱顺分，即生起后成为趋向涅槃的法。这种善业存在的标志是当听闻轮回过患和涅槃功德时，因强烈信心而起鸡皮疙瘩等反应。顺决择分善业是暖等四种，因为它们与肯定断除烦恼的圣道相顺。因此，有这三种善业。
附带说一般业
第三，附带解释一般业分为正说和附带说明善恶的其他名称两部分。首先，通过教导的方法或技巧所引导的业是：这样的身、语、意三种业及其相应的动机，都是五蕴的自性。
;


 །ཇི་ལྟར་ན་ཀ་སོགས་ཡི༷ག་འབྲུའི༷་གཟུགས༷་འབྲི་བ་དང་། ལྷ་སོགས་ཀྱི་འབུར་གྱི་རྒྱ་བརྐོ༷་བ་ནི་ལུས་ཀྱི་ལས་དང༷་། དངོས་པོ་གཅིག་སོགས་བགྲང༷་བ་དང་བཅས༷་པའི༷་སྙན༷་ངག༷་ནི་ངག་གི་ལས་དང་། བཅུ་བརྒྱ་སོགས་གྲངས༷་བསྡོམས་ཏེ༷་འཛིན་པ་ནི་ཡིད་ཀྱི་ལས་ཏེ་གོ༷་རིམ༷་བཞི༷ན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ཡང་རིགས་པས་ཞེས་བྱ་བ་དེའི་འགྲུབ་བྱེད་ཀྱི་ཆོ་ག་ཡིན་ལ། དེས་ཟིན་པའམ་དེས་བསྡམས་པའམ་དེས་བྱེད་དུ་བཅུག་པའི་ལས་ནི། ཡིག་འབྲི་སོགས་ལ་རང་རང་གི་ཐབས་རིགས་པས་བཅུག་པ་ཕལ་བ་དང་མི་མཉམ་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ལ་དགོངས་པ་འདྲ་སྙམ། བགྲང་བ་དང་སྙན་དངགས་གཉིས་ཀ་སོ་སོ་ངག་ལས་ཡིན་གྱི་གཅིག་མིན་པ་འདྲ་དཔྱད་དོ། །གཉིས་པ་ལས་ཀྱི་ཞར་ལ་དགེ་སོགས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ནི། ཉོན་མོངས་པས་བཀབ༷་
3-164b
པས་སྒྲིབ༷་པ་དང་། ཉོན་མོངས་དང་བཅས་པས་གནག་ཅིང་འཕགས་པས་བོར་བས་ངན༷་པ། ཉོན་མོངས་དང་ལྷན་ཅིག་འདུག་པས་ཁ༷་ན༷་མ༷་ཐོ༷་བ་དང་བཅས༷་པ་ཞེས་པ་ནི་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་གྱི་ཆོས༷་ཟག་བཅས་ཀྱི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སོ། །དྲི༷་མེ༷ད་དེ་ཟག་མེད་དགེ༷་བ་ནི་དག་པ་རབ་ཀྱི་མཐར་ཕྱིན་པས་གྱ༷་ནོམ༷་པ་ཞེས་བྱ་ལ། འདུས༷་བྱས༷་ཀྱི་ཆོས་དགེ༷་བ་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་ནི་རྒྱུད་ལ་གུས་པའི་སྒོ་ནས་བརྟེན༷་པར་བྱ༷་བ་ཡིན་ནོ། །གཞན་འདུས་མ་བྱས་དང་མི་དགེ་དང་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་རྒྱུད་ལ་བརྟེན་བྱ་མིན་ནོ། །མི་དགེ་བ་དང་། སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དང་། འདུས་བྱས་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དང་། དགེ་བ་ཟག་བཅས་དང་། འདུས་བྱས་ཟག་མེད་དང་། འདུས་མ་བྱས་མ་བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ནམ་མཁའ་བརྟགས་མིན་དང་། ཐར་པ་སོ་སོར་བརྟགས་འགོག་རྣམས་ནི་སྔ་མ་སྔ་མ་ལས་ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་བླ་མ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཏེ། རིམ་པ་ལྟར་རྣམ་སྨིན་ཡིད་མི་འོང་མེད་པ་དང་། ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པ་དང་། རྣམ་སྨིན་ཡིད་འོང་ཅན་དང་། ཟག་བཅས་མིན་པ་དང་། རྟག་པའི་ཕྱིར་དང་། རྟག་ཅིང་དགེ་བས་སོ། །དེས་ན་ཆོས་གཞན་ཐམས་ཅད་ནི་བླ་མར་བཅས་པ་ཡིན་ལ། ཐར༷་པ༷་མྱང་འདས་བརྟགས་འགོག་ནི་དེ་ལས་ཕུལ་དུ་ཕྱིན་པ་དང་། ཁྱད་འཕགས་གཞན་མེད་པས་བླ༷་ན༷་མེ༷ད་པ༷་ཡི༷ན་ཏེ། མདོ་ལས། དགེ་སློང་དག་འདུས་བྱས་སམ་འདུས་མ་བྱས་གང་ཇི་སྙེད་པ་དེ་དག་གི་ནང་ན་མཆོག་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་ཡིན་པར་བརྗོད་དོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །
品名总结
གཉིས་པ་
3-165a
ལེའུའི་མཚན་ནི། ཆོས༷་མངོ༷ན་པའི༷་མཛོ༷ད་ཀྱི༷་ཚིག༷་ལེ༷འུར༷་བྱས༷་པ༷་ལས། ལ༷ས་བསྟན༷་པ༷་ཞེས༷་བྱ༷་བ༷་སྟེ༷་གན༷ས་བཞི༷་པའི༷་འགྲེལ་པའོ༷།། ༈ །།
集烦恼
གཉིས་པ་ཉོན་མོངས་པའི་ཀུན་འབྱུང་ཕྲ་རྒྱས་འཆད་པའི་སྐབས་ལ། གནས་དང་གནས་ཀྱི་མིང་གཉིས།
处
དང་པོ་སྤང་བྱ་ཕྲ་རྒྱས་དངོས་བཤད་པ་དང་། དེ་སྤང་ཚུལ་གཉིས།
正说所断随眠
དང་པོ་ལ་ཕྲ་རྒྱས་ཀྱི་དབྱེ་བ་སྤྱི་དང་། མདོ་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བའི་རྣམ་གྲངས་གཉིས།
随眠总类别
དང་པོ་ལ། སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག །རབ་དབྱེ་གསུམ།
总义
དང་པོ་ལ་རྩ་བའི་དབྱེ་བ་དང་། རྣམ་པའི་དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ་ལ་རྩ་བ་དྲུག་ཏུ་དབྱེ་བ་དང་། དེ་བདུན་དུ་དབྱེ་བ་དང་། བཅུར་དབྱེ་བ་གསུམ། དང་པོ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ་གོང་དུ་བཤད་པའི་ལས་དེ་དག་ཀྱང་ཕྲ་རྒྱས་ཀྱི་དབང་གིས་བསགས་པར་འགྱུར་གྱི། དེ་མེད་པར་ཟག་བཅས་ཀྱི་ལས་མི་སོག་པས། སྲི༷ད་པའི༷་རྩ༷་བ༷་ནི་ཕྲ༷་རྒྱས༷་དྲུག༷་ཡིན་ནོ། །ངེས་ཚིག་ནི་འོག་ཏུ་འཆད་ལ། གང་སྤེལ་སྲིད་པ་ནི་ཡང་སྲིད་ལ་འདོད་ལ་དེའི་རྩ་བ་ཕྲ་རྒྱས་ཏེ། ལས་ཉོན་གཉིས་ཚོགས་ཀྱིས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་འདོད་ལ། རྒྱལ་སྲས་ཀྱིས་སྲིད་པ་ནི་ཡང་སྲིད་དང་ལས་སྲིད་གཉིས་ཀ་ཡིན་པར་འདོད་ཅིང་།དེའི་རྩ་བ་ཕྲ་རྒྱས་ཏེ། ཉོན་མོངས་པ་འཇུག་པ་ན་རྒྱུན་མི་ཆད་པས་རྩ་བ་བརྟན་པར་བྱེད། ཐོབ་པའི་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་བྱེད་པ་སོགས་བཅུ་བྱེད་ཟེར་རོ།

如何写字母"卡"等文字形状，以及雕刻神像等浮雕，这是身业；计数物品和伴随的诗歌是语业；计算十、百等数字总和则是意业，应当按照这个顺序来理解。所谓"通过理性方式"是指成就这些的仪轨，由它掌握或它约束或它促使去做的业，似乎是指在书写文字等方面各自通过理性方式引导的非一般性、不平凡的业。应当考察计数和诗歌是两种不同的语业，而非一种。
第二，附带说明业的善等名称：被烦恼覆盖称为障，有烦恼故为黑暗、被圣者舍弃故为恶，与烦恼共住故为有过失，这些是烦恼性法、有漏法的异名。无垢即无漏善法，因为达到最极清净而称为殊胜；有为善法，无论有漏无漏，都应当恭敬地依止。其他无为法、不善法和有覆无记法不应当依止。
不善法、有覆无记法、有为无覆无记法、有漏善法、有为无漏法、无为无覆无记法（非择灭虚空）和解脱（择灭），前者总比后者低劣，依次因为：无不悦意异熟、非烦恼性、有悦意异熟、非有漏、恒常、恒常且善。因此，一切其他法都是有上，而解脱涅槃择灭是至高无上的，再无更殊胜者，故为无上，如经中说："比丘们，无论有为法还是无为法，其中最胜者是离贪"。
品名总结
第二，品名：《阿毗达磨俱舍论》中，名为"业品"，是第四品的解释。
集烦恼
第二，解说烦恼集——随眠分两部分：处与处名。
处
第一，解说所断随眠本身和断除方法两部分。
正说所断随眠
第一，随眠的总分类和经论中出现的异名两部分。
随眠总类别
第一，总义、别义、细分三部分。
总义
第一，根本分类和种类分类两部分。首先，分为六根本、七根本和十根本三种分类。第一，分本论和解释两部分。首先，上述诸业也是由随眠的力量而积集，没有随眠就不会积集有漏业，所以有六种随眠是有的根本。后面会解释其名义。阿阇黎（指注释者）认为"有"是指后有，其根本是随眠，因为通过业和烦恼两者的结合而生起。王子（指另一注释者）认为"有"包括后有和业有两者，其根本是随眠，因为烦恼生起时使根本稳固不断，使得获得不间断等十种作用。


 །གཉིས་པ་གང་ཞེ་ན། ཟག་བཅས་ཀྱི་ཡུལ་ལ་འདོ༷ད་ཅིང་ཆགས༷་པ་དང་། དེ་ཕྲ་
3-165b
རྒྱས་ཡི༷ན་པར༷་དེ༷་བཞིན༷་གང་ལ་དམིགས་ནས་འདོད་ཆགས་རྒྱས་སུ་རུང་བ་དེ་ལ་ཁོང་ཁྲོ་སོགས་ཀྱང་རྒྱས་སུ་རུང་བས་སོ། །ཡིད་མི་འོང་ལ་རྒྱུད་ཁོང༷་ནས་ཁྲོ༷་བ་དང༷་། ང༷་རྒྱལ༷་དང་། མ༷་རིག༷་དང་། ལྟ༷་བ༷་དང༷་། ཐེ༷་ཚོམ༷་དང་དྲུག་ཡི༷ན་ལ་ཏེ༷་ཞེས་པ་ནི་ལྷག་མ་འདྲེན་པའོ། །གཉིས་པ་དེ༷་དྲུག༷་ཀྱང༷་འདོ༷ད་ཆགས༷་ལ་འདོད་པ་དང་སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་གཉིས་སུ་དབྱེ༷་བས༷་བདུན༷་དུ༷་བཤ༷ད་དོ། །ཇི་ལྟར་དབྱེ་ན། ཁ༷མས་གོང་མ་གཉི༷ས་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པའི་འདོད་ཆགས་ནི་སྲི༷ད་པའི་འདོ༷ད་ཆགས༷་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་འདོད་པ་ལ་ཆགས་པ་བྲལ་ཡང་ཡང་སྲིད་འཕེན་པའི་འདོད་ཆགས་ཡིན་པས་སོ། །དེ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་བཞག་པ་ནི། ཁ༷་ནི༷་ནང༷་དུ༷་བལྟས༷་ཏེ། མཉམ་བཞག་གི་རོ་མྱོང་དུ་འདྲ་བའི་ཕྱིར༷་ཡིན་ལ། སྲིད་པའི་འདོད་ཆགས་ལོགས་སུ་ཕྱེ་བ་ནི། ཏིང་འཛིན་དེར༷་ཐར༷་པའི༷་འདུ༷་ཤེས༷་བཟློག༷་པའི་ཕྱིར༷་ཏེ། དེ་དག་ཀྱང་སྲིད་པར་འཕེན་བྱེད་ཆགས་པ་ཡིན་གྱི་ཆགས་བྲལ་ཐར་པ་མིན་ནོ། །ཞེས་ཤེས་པའི་ཆེད་དུ་བཤ༷ད་པའོ། །སྐབས་འདིར༷་འདི་དཔྱད་དེ། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཉིད་ཕྲ་རྒྱས་སམ། དེ་ལས་ཐ་དད་པའི་ཕྲ་རྒྱས་འདོད། དང་པོ་ལྟར་ན་མདོ་ལས། འདི་ན་ལ་ལ་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་སོགས་ནས། དེས་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་པ་དེའི་མཐུས་ཡང་དག་པར་འཇོམས་ཤིང་ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་པ་སྤོང་བར་བྱེད་ཅེས། ཀུན་དཀྲིས་དང་ཕྲ་རྒྱས་ཐ་དད་དུ་བཤད་པ་དང་འགལ་ལ། ཕྱོགས་ཕྱི་མ་ལྟར་ན་ཕྲ་རྒྱས་ཐོབ་པ་ཡིན་པར་
3-166a
འགྱུར་ལ། དེ་མི་ལྡན་འདུ་བྱེད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཆོས་མངོན་པ་ལས། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཕྲ་རྒྱས་བདེ་ཡིད་བདེ་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དབང་པོ་དང་མཚུངས་ལྡན་དུ་གསུངས་པ་དང་འགལ་ཞེ་ན། བྱེ་སྨྲས་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་ཉིད་ཕྲ་རྒྱས་སུ་འདོད་པས་མངོན་པ་ལས་བཤད་པ་མཚན་ཉིད་པ་ཡིན་ལ། མདོ་ལས་ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་པའི་སྒྲ་ནི་ཆགས་སོགས་དང་། རྗེས་འབྲེལ་ཉོན་མོངས་གཞན་ནམ། ཡང་ན་ཐོབ་པ་ལ་བཏགས་ནས་གསུངས་པར་འདོད། མདོ་སྡེ་པ་ཕྲ་རྒྱས་ཐོབ་པ་ཀུན་དཀྲིས་གཉིས་ཀ་མིན་གྱི་བག་ཉལ་ཡིན་ཞིང་། ཀུན་དཀྲིས་ཕྲ་རྒྱས་མངོན་གྱུར་ཡིན་ལ། བག་ཉལ་ནི་ཕྲ་རྒྱས་ས་བོན་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་མདོ་ལས་གསུངས་པ་མཚན་ཉིད་པ་ལ། བསྟན་བཅོས་ཁོ་བོ་ཅག་མི་འདོན་ནོ་ཟེར། གནས་མ་བུས་ཕྲ་རྒྱས་ལྡན་མིན་ཐོབ་པ་ལ་འདོད་དོ། །གསུམ་པ། མངོན་པ་ལས་ཕྲ་རྒྱས་བཅུར་བཤད་དེ་ཇི་ལྟར་ན་ལྟ༷་བ༷་ལ་ལྔ༷་ཕྱེ༷་སྟེ། འཇིག༷་ཚོགས༷་ལ་ལྟ་བ་དང༷་། ལོག༷་ལྟ༷་དང་། མཐར༷་འཛིན༷་ལྟ༷་བ༷་དང༷་།ལྟ༷་བ༷་མཆོག་འཛིན་དང༷་ནི༷། ཚུལ༷་ཁྲིམས༷་དང༷་བརྟུལ༷་ཞུགས༷་མཆོག༷་ཏུ་འཛིན༷་པ་དང༷་། ལྟ་མིན་ལྔ་སྟེ་བཅུ༷འོ༷། །འཇིག་ལྟའི་རྗེས་ལ་མཐར་འཛིན་ཡིན་ཀྱང་འདིར་ཚིགས་བཅད་ཀྱི་དབང་གིས་ལོག་ལྟ་སྔོན་དུ་བྱས་པའོ། །གལ་ཏེ་ལྟ་བ་བཞིན་ང་རྒྱལ་དབྱེ་དགོས་ཤེ་ན་མི་མཚུངས་ཏེ། ལྟ་བ་རྣམས་བྱེད་ལས་ཐ་དད་ལ། ང་རྒྱལ་ཁེངས་རྣམ་གཅིག་དང་བྱེད་ལས་ཀྱང་གཅིག་པས་སོ། །ཞེས་སོགས་ཟེར་ཀྱང་དགོས་དབང་འདྲའོ།

第二，是什么呢？对有漏境界的贪爱，同样，这也是随眠，因为对于任何所缘，只要贪爱能够增长，嗔恚等也能够增长。对不悦意境从内心生起的嗔恚，以及我慢、无明、见解和疑惑六种，"以及"一词是引出余下内容的连词。
第二，这六种中，贪爱又分为欲贪和有贪两种随眠，所以说有七种。如何区分呢？上二界生起的贪爱是有贪，因为虽然上二界已离欲界贪，但仍有能投生后有的贪爱。这两种合为一类是因为它们都是内向的，由于等持时体验相似的禅悦，而将有贪单独分出，是为了破除认为这种禅定是解脱的想法，也就是说，这些也是能引发有的贪爱，而非离贪的解脱，为了让人知道这一点而作此解释。
在此处需要考察：欲贪本身是随眠，还是与欲贪不同的随眠？如果是第一种情况，那么与经中所说："此处有人被欲贪所缠"等，直到"他以此力量征服并断除具有随眠的欲贪"相矛盾，因为这里将缠和随眠说为不同。如果是第二种情况，那么随眠将成为得，由于得是不相应行，阿毗达磨中说欲贪随眠与乐、喜、舍根相应，与此相矛盾。
有部认为欲贪本身就是随眠，因此阿毗达磨中的解释是本义，而经中"具随眠"的说法是指贪等及其相关的其他烦恼，或者是假名安立在得上。经部认为随眠非得非缠，而是随眠习气，缠是现行随眠，习气是随眠种子。因此经中所说是本义，而"我们不引述论典"（表示不认同论典的解释）。犊子部认为随眠是不相应行得。
第三，阿毗达磨说有十种随眠，即见解分为五种：有身见、邪见、边执见、见取见以及戒禁取见，加上非见解的五种，共十种。虽然边执见应在有身见之后，但这里因偈颂的需要，先说邪见。
如果有人问：为何不像见解那样细分我慢？答：不同，因为诸见解的作用各不相同，而我慢只有一种高傲的形态，作用也相同。虽然有这种说法，但实际上（不分我慢的）需求是相似的。


 །གཉིས་པ་རྣམ་པའི་དབྱེ་བ་ལ་དངོས་དང་། ཞར་བྱུང་གཉིས།
3-166b
དང་པོ། ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་པོ་དེ༷་དག༷་འདོད་ཁམས་ན་ལྟ་བ་དང་པོ་གཉིས་ཀྱང་འབྲས་བསྡུས་ཀྱི་ཉེར་ལེན་ཕུང་པོ་ལ་ལོག་པར་འཇུག་པས་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་བཅུ༷་པོ་ཐམས་ཅད་དང༷་། ལྟ་བ་དང་པོ་གཉིས་དང་ལྔ་པ་གསུམ་དངོས་དང་བརྒྱུད་ནས་འགོག་པ་དང་ཀུན་འབྱུང་ལ་ལོག་པར་མི་འཇུག་པས་བདུན༷་བདུན༷་དང་། ལམ་ལ་ལྟ་བ་དང་པོ་གཉིས་ལོག་པར་མི་འཇུག་པས་བརྒྱ༷ད་དེ། དེ་ལྟར་ན་ཀུན་འགོག་ལ་ལྟ༷་བ༷་དང་པོ་གཉིས་དང་ཐ་མ་སྟེ་གསུམ༷་དང་། ལམ་ལ་དང་པོ་གཉི༷ས་མ༷་གཏོགས༷་པ༷་སོ་གཉིས་པོ་དེ་འདོ༷ད་ན༷་ཡོད་པ་གཉེན་པོ་སྡུག༷་བསྔལ༷་ཀུན་འབྱུང་ལ༷་སོ༷གས་པ༷་བདེན་བཞིའི་རང་མཚན་མཐོང༷་བས༷་རིམ༷་བཞིན༷་སྤོང༷་བར༷་བྱེ༷ད་དོ། །དེས་ན་འཇིག་མཐར་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་གཅིག་པུས་སྤོང་བས། སྤང་བྱ་རིས་གཅིག་གི་སྒོ་ཅན་ནས། འདོད་ཁྲོ་ང་རྒྱལ་མ་རིག་པ་བཞི༷་ནི༷་བསྒོམ༷་པས༷་སྤང༷་བྱའང༷་ཡི༷ན་པས་ལྔ་ཡི་སྒོ་ཅན་གྱི་བར་དུའོ། །འདོད་པའི་ཕྲ་རྒྱས་སོ་དྲུག་ལས་ཁོང་ཁྲོ་ནི་ཁམས་གོང་ན་མ༷་གཏོགས༷་ཏེ། ཁམས་གོང་མ་ན་རྒྱུད་ཞི་གནས་ཀྱིས་བརླན་པ་དང་།ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་དངོས་པོ་དགུ་མེད་པས་སོ། །དེ་ནི་བདག་ལ་གནོད་པ་བྱས་སོ། །བྱེད་དོ། །བྱེད་པར་འགྱུར་རོ་གསུམ་དང་། བདག་གི་མཛའ་བོ་ལ་དེ་གསུམ་དང་། བདག་གི་དགྲ་ལ་ཕན་བཏགས་སོ་སོགས་གསུམ་སྟེ་དགུའོ། །ཁོ༷ང་ཁྲོ༷་མ༷་གཏོ༷གས་པའི་ལྷག་མ་མཐོང་སྒོམ་གྱི་སྤང་བྱ་དེ༷་དག༷་ཉི༷ད་ནི་གཟུགས༷་ཁ༷མས་དང་། གཟུགས༷་མེ༷ད་ཀྱི་མཐོང་སྒོམ་གྱི་སྤང་བྱ་འདོད་ཁམས་དེ༷་དང༷་འདྲ༷འོ༷། །དེས་ན་འདོད་ན་མཐོང་བསྒོམ་སྤང་བྱ་སོ་དྲུག །གཟུགས་ན་སོ་གཅིག །གཟུགས་མེད་
3-167a
ན་སོ་གཅིག་སྟེ། དེ༷་ལྟར༷་ཁམས་གསུམ་གྱི་སྤང་བྱ་བསྡོམས་ན་དགུ་བཅུ༷་རྩ་བརྒྱ༷ད་དུ༷་འདོ༷ད་དོ། །དེ་ལ་ཀུན་བཏགས་ནི་བདེན་པ་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་སྤོང་ལ། ལྷན་སྐྱེས་ནི། བདེན་པ་མཐོང་ཙམ་གྱིས་མི་སྤོང་ཡང་རིང་དུ་གོམས་པས་སྤོང་ངོ་། །སྤང་བྱ་གོ་བརྒྱད་དེ་ཁམས་དང་ས་དང་རྣམ་པའི་སྒོ་ནས་ཕྱེ་ན་ཉིས་བརྒྱ་ང་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ། །མངོན་པ་བ་ཁ་ཅིག་ལྟ་བ་དང་པོ་གཉིས་ལ་ལྷན་སྐྱེས་ཡོད་པས་སྒོམ་སྤང་དུའང་བཞེད། ཉོན་མོངས་བཅུ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་བདེན་བཞི་ལ་ཁྱད་མེད་དུ་འཇུག་པས། འདོད་ན་མཐོང་སྤང་བཞི་བཅུ། སྒོམ་སྤང་དྲུག་ཁམས་གོང་མ་ན་ཁོང་ཁྲོ་མེད་པ་མ་གཏོགས་གཞན་འདྲ་སྟེ། ཁམས་གསུམ་གྱི་བསྡོམས་པས་སྤང་བྱ་མཐོང་སྤང་བརྒྱ་དང་བཅུ་གཉིས།བསྒོམ་སྤང་བཅུ་དྲུག་ལ་ཁམས་དང་སའི་དབྱེ་བས། བཞི་བརྒྱ་དང་བཅུ་བཞི་འགྱུར་ཟེར་རོ། །གཏན་དབབ་ལས། བདེན་པ་ཕྱི་མ་གསུམ་ལ་ལྟ་བ་དང་པོ་གཉིས་མེད་པ་མ་གཏོགས་གཞན་འདི་དང་འདྲ་བར་བཤད། འདི་སྐོར་གལ་ཆེ་ཞིང་ཕྲ་བས་ལོགས་སུ་བྲིའོ། །གཉིས་པ་དེ་གཉེན་པོ་གང་གིས་འཇོམས་བསྟན་པ། གལ་ཏེ་མཐོང་སྒོམ་གྱིས་སྤང་བྱའི་ཉོན་མོངས་པ་དེ་དག་རང་གི་གཉེན་པོ་ཁོ་ནས་སྤོང་བས་ཁྱབ་བམ་ཞེ་ན། ཁྱབ་མི་ཁྱབ་ཅི་རིགས་ཡོད་དེ། འདི་ལྟར་སྲི༷ད་པའི་རྩེ༷་མོ་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པའི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་ལ་སོགས། ཕྲ་རྒྱས་གང་དག་སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོ༷ད་པ༷་བཞི༷་ཡི༷ས་གཞོམ༷་པར་བྱ༷་བ་ནི་མཐོང༷་བས༷་སྤང༷་བྱ༷་ཉི༷ད་ཁོ་ན་སྟེ་སྲིད་རྩེ་སྤོང་བྱེད་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་མེད་པས་སོ། །
3-167b
དེ་དག་གི་ལྷག༷་མ་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་མན་ཆད་ལས་སྐྱེ༷ས་པའི་མཐོ༷ང་སྤོང་རྣམས་ནི་འཕགས་པས་མཐོ༷ང་ལམ་ཆོས་རྗེས་བཟོད་ཅི་རིགས་དང༷་། འཇིག་རྟེན་པས་ཞི་རགས་རྣམ་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་པའི་སྒོམ༷་ལམ་གཉི༷ས་ཀྱིས༷་སྤང་བས་སོ། །བཟོ༷ད་པས༷་གཞོམ༷་བྱ་མིན༷་པ་ནི། འདས་མ་འདས་ཀྱི་སྒོམ༷་ལམ་ཁོ༷་ན༷ས་སྤང་བྱ་ཡིན་པས་ཁྱབ་བོ།

第二，种类的分类包括正说和附带内容两部分。
首先，这十种随眠在欲界中，有身见和邪见两种是因为错误执著于果所摄的取蕴，所以属于苦谛所见断的全部十种；由于有身见、邪见和戒禁取三种直接或间接不会错误执著灭谛和集谛，所以各有七种；而在道谛中有身见和邪见两种不会错误执著，所以有八种。因此，在集谛和灭谛中除了有身见、邪见和戒禁取三种外，在道谛中除了有身见和邪见二种以外，这三十二种在欲界存在的（随眠），通过对治——见苦、集等四谛的自相，依次断除。
因此，有身见和边执见只由苦谛所见断而断除，是单一类所断门，直到欲贪、嗔恚、我慢、无明四种也是修所断，所以是五类所断门。
在欲界三十六种随眠中，嗔恚在上界不存在，因为上界心相续被止所滋润，且没有九种恼害心事：即"他伤害了我"、"他正在伤害我"、"他将伤害我"这三种，以及"他伤害了我所亲爱的人"等三种，和"他帮助了我的敌人"等三种，共九种。
除了嗔恚之外的其余见断和修断，在色界和无色界的见断修断与欲界相同。因此，欲界有三十六种见断修断，色界有三十一种，无色界有三十一种，这样三界的所断烦恼总共有九十八种。
其中，遍计所起的烦恼仅通过见真谛就能断除，俱生的烦恼虽然不能仅通过见真谛断除，但可以通过长时间的修习断除。九十八种所断烦恼按照界、地和种类分类，可以分为二百五十二种。有些阿毗达磨师认为有身见和邪见有俱生的部分，所以也有修断的说法。这十种烦恼对四谛平等起作用，因此在欲界有四十种见断和六种修断，上界除了没有嗔恚外其他相同，三界总共有一百一十二种见断和十六种修断，按界和地的分类可分为四百一十四种，据说如此。《决择分》中除了后三谛中没有有身见和邪见之外，其他与此说相同。这部分内容重要而微妙，应另行书写。
第二，说明以何对治断除：如果问，见断和修断的烦恼是否必须只能通过自己的对治来断除？这有必然和非必然两种情况。例如，从有顶生起的苦谛所见断等，这些随眠只能通过四种苦谛无漏法忍来断除，这些只是见所断，因为没有世间道能断除有顶烦恼。
除此之外，无所有处以下生起的见断，圣者通过见道的法忍、类忍等来断除，凡夫通过具寂静粗重相的世间修道两者来断除。非由忍所断的，必然只能通过出世间或世间的修道来断除。
;


 །དེ་ལ་མདོ་སྡེ་པ་དང་། རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པས་སོ་སྐྱེས་མཐོང་སྤང་སྤོང་བ་མི་སྲིད་དེ། དེ་འཇིག་རྟེན་པའི་བསྒོམ་ལམ་གྱིས་སྤང་བ་ཡིན་ན། བསམ་གཏན་ལྡན་པའི་སོ་སྐྱེ་ལ་འདོད་པར་དམིགས་པའི་ལོག་ལྟ། རྟག་ལྟ། རྒྱུ་མེད་ལྟ་སོགས་འབྱུང་བར་གསུངས་པ་དང་། བསྒོམ་སྤང་གི་ས་བོན་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་སྤོང་མི་ནུས་པས་སོ་ཟེར། བྱེ་སྨྲས་མདོ་ལས། བསམ་གཏན་མངོན་ཤེས་ལྡན་པས་སྲོག་གཅོད་སྤང་བ་ཤི་ནས་དམྱལ་བར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་ན། ལྷའི་མིག་གིས་རྒྱུ་མཚན་ལོག་པར་བཟུང་བ་ལས་འབྲས་མེད་དམ་སྙམ་པ་སྟེ། ལྷས་བྱིན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཐུགས་ལས་ཆུང་ངུར་གསོལ་སྐབས་རྫུ་འཕྲུལ་ཉམས་པ་ལྟར། བསམ་གཏན་གྱི་སེམས་ཉམས་པ་དང་ལྟ་བར་སྐྱེ་བ་དུས་མཉམ་པ་ལ་དགོངས་ལ། ཉོན་མོངས་ས་བོན་ཐོབ་པ་ལ་འདོད་ན། དེ་འཇིག་རྟེན་ལམ་གྱིས་སྤོང་ཡང་ཕྱིས་སྐྱེ་བ་འདས་པ་རྫས་སུ་ཡོད་པས་ཟེར་ཀྱང་མི་འཐད་འདྲ། སྤང་བ་འདི་རེ་ཞིག་མེད་པ་ལ་བསམ་དགོས་སོ། །
各别
གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ལ། ལྟ་བ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་དང་། ང་རྒྱལ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ་དངོས་དང་། 
3-168a
འཕྲོས་དོན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གི་ལྟ་བ་གཞན་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། ཟག་བཅས་ལ་དམིགས་པའི་ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་འཇིག་ལྟ་ཉོན་མོངས་ཅན་ཡིན་པར་འདྲ་ཡང་། སྤྱི་མིང་བྱེ་བྲག་ལ་བཏགས་ཏེ་ཉེར་ལེན་གྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ། རྣམ་ཤེས་ལ་བདག་དང་། གཞན་བཞི་དབང་བསྒྱུར་བྱའི་བདག༷་གི༷་བའམ། ཡང་ན་མིང་བཞི་ལ་བདག་དང་། གཟུགས་ལ་བདག་གིར་ལྟ་བའོ། །བདག་དེ་ལ་དམིགས་ནས་རྟག༷་ཆ༷ད་དུ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ལྟ་བ་དང༷་།དམིགས་རྣམ་ལོག་ཞུགས་ཐམས་ཅད་ལོག་ལྟ་ཡིན་ཞིང་། མཐར་འཛིན་ཆད་ལྟའི་ཆའང་སྐུར་འདེབས་ཡིན་མོད། མར་ཐམས་ཅད་དྲི་ང་ཆེ་ཡང་མར་དྲི་ང་ཆེ་བ་ལ་མར་དྲི་ང་ཟེར་བ་ལྟར། འདི་རིལ་གྱིས་སྐུར་འདེབས་ཡིན་པས་བདེན་བཞི་ཡོད་པ་ལ་མེ༷ད་པར་ལྟ་བ་དང༷་། འགྲེལ་བ་ལས། ལྟ་བ་ལ་སོགས་པ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་ཞེས་པའི་སོགས་སྒྲ་མི་མངོན་པར་བྱས་སོ་གསུངས་པ་ལྟར། ལྟ་བ་དང་པོ་གསུམ་སོགས་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་ཟག་བཅས་ཉེར་ལེན་གྱི་ཕུང་ལྔ་འཕགས་པས་སྤངས་པས་དམན༷་པ་ལ༷་དམིགས་ནས་བདེ་གཙང་སོགས་མཆོག༷་གཙོ་ཁྱད་པར་འཕགས་པའི་དམ་པར་ལྟ༷་བ་དང༷་། དབང་ཕྱུག་སོགས་འཇིག་རྟེན་གྱི་རྒྱུ༷་མིན༷་ལ་རྒྱུར་བལྟ་བ་དང་། མེ་ལྔ་བསྟེན་པ་སོགས་མཐོ་རིས་ཀྱི་རྒྱུ་མིན་ལ་རྒྱུར་བལྟ་བ་དང་། འཆལ་ཚུལ་གྱི་གཉེན་པོ་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཆ་བྱད་དང་ཚུལ་དང་ལུས་ངག་གི་འཇུག་པ་ངེས་པར་བྱེད་པའི་བརྟུལ་ཞུགས་ཙམ་དང་། གྲངས་ཅན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་ཤེས་པ་སོགས་ལ། སྡིག་
3-168b
པའི་དྲི་མ་དག་པ་དང་། འཆིང་བ་ལས་གྲོལ་བ་དང་། འཁོར་བ་ལས་ངེས་པར་འབྱིན་པའི་ཐར་ལ༷མ་མིན༷་པ་ལ་ལམ་དེར༷་ལྟ༷་བ༷་ནི། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་སོགས་མཆོག་འཛིན་ཞེས་གསུངས་ལ། བརྟུལ་ཞུགས་ཙམ་གཟུགས་ཕུང་གིས་བསྡུས་པ་ཡིན་པས། དེ་ཁོ་ནར་མ་ཟད་ཕུང་པོ་གཞན་ལ་མཆོག་འཛིན་ཀྱང་ཡིན་པས་ཕུང་པོ་ལྔ་ལའོ། །དེ་ལྟར་ན་དེ༷་དག༷་ནི་ལྟ༷་བ༷་རྣམ་པ་ལྔ༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །དེ་ལྔའི་ལས་ནི་ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྟེན་བྱེད་པ་དང་། དབུ་མའི་ལམ་ལ་བར་དུ་གཅོད་པ་དང་། དགེ་རྩ་གཅོད་ཅིང་མི་དགེ་ལ་དམ་དུ་འཛིན་པ་དང་། ལྟ་ངན་ལ་མངོན་ཞེན་དང་། ངལ་བ་འབྲས་བུ་མེད་པའི་ལས་ཅན་ནོ། །གཉིས་པ། གལ་ཏེ་དབང་ཕྱུག་སོགས་རྒྱུ་མིན་ལ་རྒྱུར་བལྟ་བའི་ཚུལ་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་འཛིན་ཅིའི་ཕྱིར་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་སྤང་མིན་ཏེ། རྒྱུ་ཀུན་འབྱུང་ཡིན་ལ། དེ་ལ་ལོག་པར་ཞུགས་པས་སོ་ཟེར་ན། དབ༷ང་ཕྱུག༷་དང་། སྐྱེ་དགུའི་བདག་པོ་དང་བདག་ལ་སོ༷གས་པ་རྒྱུ་མིན་ལ་རྒྱུ༷ར་མངོ༷ན་པར་ཞེན༷་པ༷་དེ་ནི་རྟག༷་པར་ལྟ་བ་དང་། བདག༷་ཏུ་ལྟ་བ་ཕྱིན༷་ཅི༷་ལོག༷་པ༷་ཡིས༷་རབ༷་ཏུ༷་འཇུག༷་པས༷་སོ།

关于这一点，经部和瑜伽行派认为凡夫不可能断除见所断烦恼，因为如果见所断烦恼能通过世间修道断除，则与经中所说矛盾，经中说具有禅定的凡夫会生起针对欲界的邪见、常见、无因见等，而且世间道不能断除修所断的种子。有部引用经典反驳说：具有禅定和神通者断除杀生后死亡转生地狱时，用天眼看到这种情况后错误地认为"可能没有因果"，就像提婆达多请求世尊原谅时神通消失一样，禅定心消失和生起邪见是同时发生的。如果认为烦恼种子就是得，虽然世间道能断除它，但后来仍会生起，因为过去世的得实体存在，然而这种说法似乎不合理。应当思考这里所说的断除是暂时的消失。
各别
第二，别义分为详细解说见解和详细解说我慢两部分。首先，直接内容和附带解说颠倒见解两部分。首先，虽然所有缘有漏的见解都类似有身见的烦恼性质，但这里是将总名安立于别名上，即对五取蕴，将识视为自我，其余四蕴视为受自我支配的我所，或者将名（受想行识）四蕴视为我，色蕴视为我所。
以此我为所缘，执著常或断的一边见解，以及一切所缘相错误的见解都是邪见。虽然边执见中的断见部分也是诽谤，但就像所有酥油都有臭味，却特指某种酥油特别臭一样，这（邪见）完全是诽谤，所以是对实有的四谛持无的见解。
如《注释》中所说："见等执为最胜"的"等"字是隐含的，即主要是前三见等有漏取蕴，圣者已舍弃这些下劣法，却缘于它们执为乐、净等最胜、主要、特别殊胜的圣物。
将非世间因（如大自在天等）执为因，将非善趣因（如事奉五火等）执为因，以及将非解脱道的持守律仪（作为不道德的对治）、形象、威仪和身语的行为规范，或数论派的瑜伽智等，执为能清净罪垢、解脱束缚、从轮回中获得解脱的道路——这就是所谓的戒禁取见。虽然仅仅是行为规范属于色蕴所摄，但不仅限于此，对其他蕴的执著也是戒禁取，所以说是对五蕴的执著。
这样，那些就是五种见解。五种见解的作用是：作为一切见解的基础、阻碍中道、切断善根并坚固执持不善、贪恋恶见、造作无果的劳苦。
第二，如果有人问：为何将大自在天等非因执为因的戒禁取见不属于集谛所见断，因为集是因，而对此的错误理解应该属于集谛所断？（答）因为将大自在天、生主和自我等非因执为因的强烈执著，是由常见和我见这些颠倒见所引起的。
;


 །རྒྱུ་མཚན་དེའི༷་ཕྱིར༷་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་འཛིན་དེ༷་ནི་སྡུག༷་བསྔ༷ལ་མཐོང༷་བས༷་སྤང༷་བྱ༷་ཁོ་ན་ཉི༷ད་ཡིན་ནོ། །བདག་མེད་པས་བདག་དག་པར་བྱ་ཕྱིར་ཕུང་པོ་ལ་དག་འཛིན་དང་། རྟག་པ་མེད་པ་མཐོང་བས་རྟག་པའི་དབང་ཕྱུག་སོགས་ལ་ཞེན་པ་ལྡོག་གོ། དེས་ན་སྔ་མས་སྤངས་ཟིན་ལ་ཕྱི་མས་སྤང་དུ་མེད་དོ་ཞེས་རང་གིས་སྙམ། གཞན་ཟེར་
3-169a
མིན། བརྟགས་དཔྱད་ན་མི་འཐད་པས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ལུགས་ཉིད་བཟང་བར་བཤད། རྟག་བདག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་དེ་གཉིས་སུ་མ་ཟད་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གཞན་གསུངས་ཏེ། གཙང་བདེ་རྟག་བདག་བཞི་དང་སེམས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་འདུ་ཤེས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཀྱང་གསུངས་སོ། །འཇིག་ལྟ་ནི་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མཐར་འཛིན་ཕྱེད་ཆ་ནི་རྟག་པར་ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལྟ་བ་མཆོག་འཛིན་ནི་གཙང་བདེར་ལྟ་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་སྟེ། དེས་ན་མཐར་འཛིན་སོགས་ལྟ་བ་ཕྱེད་དང་གསུམ༷་ལ༷ས་ཕྱིན༷་ཅི༷་ལོག༷་བཞི༷་ཚན༷་བཞག་ལ། དེ་དག་ཁོ་ན་ཕྱིན་ཅི་ལོག་བཞག་པའི་རྒྱུ་མཚན་མཐའ་གཅིག་ཏུ་དམིགས་པ་ལ་ཕྱིན༷་ཅི༷་ལོག༷་པའི་ཕྱིར༷་ད༷ང་། ངེས༷་པར་རྟོག༷་པའི་ཕྱིར༷་དང༷་། སྒྲོ༷་འདོགས༷་པའི་རྒྱུ་མཚན་གསུམ་ཚང་བའི་ཕྱིར༷་རོ། །དེ་ཡང་རྒྱུ་གསུམ་ཚང་བ་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་བཞག་གི་ལྟ་བ་གསུམ་ལས་ཕྲ་རྒྱས་གཞན་ལ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མ་བཤད་དེ། དེ་གསུམ་གཅིག་ཏུ་མ་ཚང་བས་ཏེ། འདི་ལྟར་མཐར་འཛིན་ཕྱེད་ནི་ཆད་ལྟ་སྐུར་འདེབས་ཡིན་པས་སྒྲོ་འདོགས་མེད་ལ། ཚུལ་བརྟུལ་ལ་ཅུང་ཟད་འདག་པ་སྲིད་པ་ལ་བཟུང་བའང་ཡོད་པས་མཐའ་གཅིག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མིན་པ་དང་། ཉོན་མོངས་གཞན་ལ་ངེས་པར་རྟོག་པ་མ་ཚང་བས་སོ། །ཕྱིན་ལོག་བཞི་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམ༷ས་བཞི་དང༷་། འདུ༷་ཤེས༷་བཞི་ནི་གྲོགས་དེའི༷་དབ༷ང་གིས༷་སོ། །འོ་ན་ཚོར་བ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་སོགས་ཀྱང་ཅི་སྟེ་མེད་ཅེ་ན་འཇིག་རྟེན་ན་མ་གྲགས་པས་སོ་ཟེར་ཀྱང་གཙོ་ཆེ་བས་སམ་
3-169b
སྙམ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་དེ་ཐམས་ཅད་བྱེ་སྨྲས་ལྟ་བའི་ངོ་བོ་དང་མཚུངས་ལྡན་ཡིན་པས་མཐོང་སྤང་ཁོ་ནར་འདོད་ལ། གཞན་དག་རྒྱུན་ཞུགས་རྣམས་ལའང་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་སྐྱེ་བར་གསུངས་པས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གང་ཡང་མེད་ན་དེ་སྐྱེ་མི་རིགས་པས་སྒོམ་སྤང་ཡང་ཡོད་ཟེར། བྱེ་སྨྲས་འཕགས་པ་ཆགས་སྐྱེ་ནི་འགལ་མེ་ལ་འཁོར་ལོ་ལྟར་ཡུད་ཙམ་འཁྲུལ་གྱི་དེ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་མིན་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ་ང༷་རྒྱལ༷་ལ་དབྱེ་བ་དང་། དེ་གང་གིས་སྤང་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ། ལྟ་བ་ལ་དབྱེ་བར་མ་ཟད་ང་རྒྱལ་ལའང་ཡུལ་གྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ་བདུ༷ན་ཡོད་དེ། ཆུང་ངུ་བས་བདག་ཁྱད་འཕགས་སྙམ་པའམ་མཉམ་པ་དང་མཉམ་མོ་སྙམ་པ་སེམས་ཁེངས་པའི་ང་རྒྱལ། མཉམ་པ་བས་བདག་འཕགས་མཆོག་དང་མཉམ་སྙམ་པ་ལྷག་པའི་ང་རྒྱལ། ཁྱད་འཕགས་བས་ཀྱང་བདག་འཕགས་སྙམ་པ་ང་རྒྱལ་ལས་ཀྱང་ང་རྒྱལ། ཉེར་ལེན་ཕུང་ལྔ་ལ་བདག་དང་བདག་གིར་སེམས་ཁེངས་པ་ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ།བསམ་གཏན་ལ་བརྟེན་པའི་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་མ་ཐོབ་པ་ལ་ཐོབ་པར་རློམས་པ་མངོན་པའི་ང་རྒྱལ། ཆེས་ཁྱད་འཕགས་པས་བདག་ཅུང་ཞིག་གིས་དམན་ནོ་སྙམ་པའི་སེམས་ཁེངས་པ་ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ།གསོད་ལ་དཔའ་སོགས་ཡོན་ཏན་མིན་པ་ལ་ཡོན་ཏན་དུ་རློམས་པས་སེམས་ཁེངས་པ་ལོག་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །ཡང་ཡེ་ཤེས་ལ་འཇུག་པ་ལས། གཞན་ལྟོས་བདག་ལ་སྒྲུབ་པར་རློམས་པ་ནི་དམན་པ་ལ་དམིགས་ནས་
3-170a
བདག་མཆོག་གོ། མཉམ་པ་ལ་བདག་དང་འདྲའོ། །མཆོག་ལས་བདག་དམན་ནོ། །བདག་ལ་ལྟོས་ནས་གཞན་ལ་སྒྲུབ་པར་རློམས་པ། མཆོག་ལ་དམིགས་ནས་བདག་བས་མཆོག་ཡོད་དོ། །མཉམ་པ་ལ་དམིགས་ནས་བདག་དང་མཉམ་པ་ཡོད་དོ། །དམན་པ་ལ་དམིགས་ནས་བདག་བས་དམན་པ་ཡོད་དོ། །བདག་ལ་ལྟོས་ནས་གཞན་ལ་དགག་པར་རློམས་པ། མཉམ་པ་ལ་དམིགས་ནས་བདག་པས་མཆོག་མེད་དོ། །དམན་པ་ལ་དམིགས་ནས་བདག་དང་མཉམ་པ་མེད་དོ། །མཆོག་ལ་དམིགས་ནས་བདག་བས་དམན་པ་མེད་དོ།

由于这个原因，戒禁取见仅仅是通过见苦谛而断除的。由于无我，为了清净我而对蕴执为清净，以及通过见无常而消除对常性大自在天等的执著。因此，前者（见苦）已经断除，后者（见集等）不能断除，我是这样认为的，而非引述他人所说。经过细致分析，这是不合理的，应当说瑜伽行派的观点更为殊胜。
不仅常见和我见是颠倒，还有其他颠倒，即净、乐、常、我四种，以及心颠倒、想颠倒也被提到。有身见是我见颠倒，边执见的一半是常见颠倒，见取见是净乐颠倒，因此从边执见等二见半建立四颠倒。这些被单独建立为颠倒的理由是：对所缘境执一边而颠倒，确定分别，以及增益——具足这三种原因。
只有具足三种原因才被建立为颠倒，除了三种见解外，其他随眠不被称为颠倒，因为它们不具足这三条。例如，边执见的一半是断见，属于诽谤，没有增益；对戒禁可能有少许净化作用的执著，也不是完全一边倒的颠倒；而其他烦恼则缺乏确定分别的特性。
与四颠倒相应的四种心和四种想是由其同伴的力量所致。如果问：为何没有颠倒受等？答：因为世间中不这么称呼。但我认为可能是因为（见、心、想）这些更为主要。
有部认为所有这些颠倒的本质是见解及其相应法，因此只是见所断；而其他论师认为，经中说预流果者也会生起欲贪，如果没有任何颠倒，这种生起就不合理，因此也有修所断颠倒。有部认为圣者生起贪欲如同火上轮一样只是短暂的迷乱，不是颠倒。
第二，关于我慢分为分类和说明由何断除两部分。首先，不仅见解有分类，我慢也有七种依境分类：对不如己者认为自己超胜或认为与同等者相等的心高慢是慢；对同等者认为自己超胜或与更胜者相等的心高慢是过慢；对胜过自己者认为自己更胜的心高慢是慢过慢；对五取蕴执为我和我所的心高慢是我慢；未获得依禅定所生有漏无漏功德而自夸已得的是增上慢；对远胜于己者认为自己稍微不如的心高慢是卑慢；对杀戮勇猛等非功德执为功德而心高慢的是邪慢。
又，《入智论》中说：对比他人而执著自己成就的是：对劣者观想"我最胜"、对等者"我与彼相等"、对胜者"我不如彼"。对比自己而执著他人成就的是：对胜者观想"有胜过我者"、对等者观想"有与我相等者"、对劣者观想"有不如我者"。对比自己而执著否定他人的是：对等者观想"无胜过我者"、对劣者观想"无与我相等者"、对胜者观想"无不如我者"。
;


 །ཞེས་ང་རྒྱལ་གྱི་རྣམ་པ་དགུ༷་བཤད་པ་ནི། འདིར་བཤད་པའི་ལྟ་བ་ལ་བརྟེན་པའི་ང་རྒྱལ་དང་། ལྷག་པའི་ང་རྒྱལ། ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དེ་གསུམ༷་པོར༷་འདུ་སྟེ་ཐོག་མར་ངའོ་སྙམ་དུ་བདག་ལྟ་འབྱུང་། དེ་ནས་ང་རྒྱལ་འབྱུང་བས་ན་ལྟ་བ་ལ་བརྟེན་པའི་ང་རྒྱལ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལྟར་ང་རྒྱལ་དགུའི་ནང་གི་གཉིས་པ་ལྔ་པ་བདུན་པ་གསུམ་ནི་ང་རྒྱལ་དུ་འདུ་ལ། གསུམ་པ་བཞི་པ་དགུ་པ་གསུམ་ནི་ཅུང་ཟད་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་དུ་འདུ་ཞིང་། དང་པོ་དང་དྲུག་པ་བརྒྱད་པ་རྣམས་ལྷག་པའི་ང་རྒྱལ་ལོ། །བདག་བས་དམན་པ་མེད་དོ་སྙམ་པ་ཇི་ལྟར་ང་རྒྱལ་ཡིན་ཞེ་ན། མཆོག་གི་ཚོགས་པ་འདིའི་ནང་བདག་དམན་གྱི། བདག་ཀྱང་བཟང་པོ་ཞེས་ཁེངས་པ་སྟེ། ལྷ་གྲལ་དུ་མི་གཟུགས་བཟང་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ་སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག་ཞར་བྱུང་གསུམ། དང་པོ་
3-170b
ང་རྒྱལ་བདུན་པོ་དེ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཀུན་བཏགས་མཐོང༷་ལམ༷་དང་། ལྷན་སྐྱེས་བསྒོམ༷་པས༷་ཟ༷ད་པར་བྱ་བ༷འམ། ཡང་ན་བྱེ་སྨྲ་ལྟར་ན། མཐོང་སྤང་ལ་དམིགས་པ་མཐོང་སྤང་དང་། སྒོམ་སྤང་ལ་དམིགས་པ་སྒོམ་སྤང་ངོ་ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་སྒོམ་སྤང་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ནི། ཅི་འཕགས་རྣམས་སྒོམ་སྤང་མ་སྤང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་སྤྱོད་དམ་ཟེར་ན་མ་ངེས་ཏེ། དད་སོགས་ཟག་བཅས་དང་གཉིད་དང་མིག་དབང་སོགས་སྡུག་བསྔལ་དབང་པོ་རྣམས་མ་སྤང་ཡང་སྤྱོད་ལ། བསྒོམ༷་པ༷ས་སྤང༷་བར༷་བྱ༷་བ༷་ནི༷་གསོད༷་པ་དང་སོ༷གས་པས་ལུས་ངག་གི་སྤང་བདུན་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན༷་ན༷ས་དཀྲིས༷་པ༷་ཡིས་བསླང་བ་དེ་ཡིན་ཏེ། སྒོམ་སྤང་གི་ཆོས་གཟུགས་ཅན་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་དག་ནི་སློང་བྱེད་ཀྱི་ལྟ་བ་སྤངས་པས་སྐེད་པ་བཅད་པའི་མི་ལྡང་མི་ནུས་པ་བཞིན་མ་སྤངས་ཀྱང་མི་སྤྱོད་ལ་ཞེའོ༷། །འོ་ན་འཇིག་ལྟའང་དེར་ཐལ་ཟེར་ན། དེ་སྒོམ་སྤང་ལའང་དམིགས་མོད།དེ་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པ་མ་ཡིན་པས་སོ། །དེ༷་བཞིན༷་འཇིག༷་པ་ལ་སྲེད་པ་དང་། སྐྱེ་བ་ལ་སྲེད་པའང་སྒོམ་སྤང་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་ཁམས་གསུམ་པའི་བདག་ཆད་ན་སྙམ་པའི་འཇིག་སྲེད་འཕ༷གས་པ༷་ལ༷་མི་འབྱུང་སྟེ། ལོག་ལྟ་སྤངས་པས་སོ། །བདག་དབང་པོ་སོགས་སུ་སྐྱེས་ན་སྙམ་པ་སྐྱེ་བའི་སྲེད་པ་མེད་དེ་རྟག་བདག་སྤངས་པས་སོ། །གསུམ་པ་དེ་འཕགས་པ་ལ་མངོན་དུ་འབྱུང་ངམ་ཞེ་ན། འཕགས་པ་ལ་ང་རྒྱལ་གྱི་རྣམ༷་པ་དགུ་དང་སོ༷གས་པས་
3-171a
གསོད་སོ༷གས་དང་སྐྱེ་འཇིག་གི་སྲེད་པ་དང་ང༷འོ༷་སྙམ༷་པའི་ང་རྒྱལ་ཀྱང་མི༷་འབྱུང༷་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ན། སྒོམ་སྤང་དེ་དག་ལྟ༷་བས༷་རྒྱས༷་པར༷་འགྱུར༷་བའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །གསོད་སོགས་ཀུན་དཀྲིས་ཅན་ལོག་ལྟས་རྒྱས་སོ།

这样对我慢分九种的解释，可归纳为此处所说的依见生起的我慢、过慢和卑慢三种。首先生起"我"的自我见，然后生起我慢，所以称为依见生起的我慢。如此，九种我慢中的第二、第五、第七三种归入慢；第三、第四、第九三种归入卑慢；而第一、第六、第八属于过慢。如果问："认为'没有不如我者'怎么是我慢？"，答：这是在殊胜的群体中虽认为自己不如他人，但仍自恃"我也不错"的傲慢，就像在神群中容貌端正的人一样。
第二部分分为总说、别说附带内容三部分。首先，这七种我慢的遍计所起部分都由见道断除，俱生部分由修道断尽。或者按有部的观点，缘见所断对象的是见所断，缘修所断对象的是修所断。
第二，具体解说修所断：如果有人问圣者是否仍有未断的修所断行为，答：不一定。信等有漏法、睡眠和眼根等苦受根虽未断却仍有；而修所断的杀生等身语七种过失，由烦恼缠所引起的确实（不会有）。因为（圣者）只缘修所断中的色法，这些过失虽未断除但因引发它们的见解已断，像断了茎的植物不能再生长一样，（圣者）虽未断除却不会造作。
如果有人说："那么有身见也应该如此"，回答：虽然它也缘修所断，但不是仅仅缘于此，所以不同。同样，对灭的贪爱和对生的贪爱也是修所断。其中，担心三界自我会断灭的灭爱不会在圣者中生起，因为已断邪见；认为自我将转生为诸根等的生爱也不会生起，因为已断常见和我见。
第三，如果问这些会在圣者中明显生起吗？圣者不会生起九种我慢和杀生等，以及生灭贪爱和"我"的我慢。为什么？因为这些修所断会被（错误）见解所增长。杀生等缠，会被邪见所增长。


 །མི༷་དགེ༷འི་ངོ་བོར་གྱུར་པའི་འགྱོ༷ད་པ༷འང༷་ངན་པར་བྱས་པ་བསྒོམ་སྤང་གི་ལུས་ངག་ལ་དམིགས་པས་བསྒོམ་སྤང་ཡིན་ཀྱང་དེ་ཐེ་ཚོམ་གྱིས་སློང་བས་འཕགས་པ་ལ་འབྱུང་བ་མ༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །
类别
གསུམ་པ་རབ་དབྱེ་ལ། ཁྱད་པར་གོ་རིམ་རྒྱུ་གསུམ་ལས།
差别
དང་པོ་དམིགས་པའི་ཁྱད་པར། རྒྱས་འགྱུར་གྱི་ཁྱད་པར། ངོ་བོའི་ཁྱད་པར། ཡུལ་གང་དང་ལྡན་ཚུལ་གྱི་ཁྱད་པར། ཡུལ་ཡུལ་ཅན་སྤྱར་བའི་ཁྱད་པར་ལྔ་ལས།
所缘差别
དང་པོ་ལ། དམིགས་ཡུལ་སྤང་བྱ་ལྔ་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་མི་འགྲོའི་ཁྱད་པར། དམིགས་ཡུལ་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་མི་དམིགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ་རང་ས་ལ་ཀུན་ཏུ་འགྲོ་བ་དང་། གོང་སར་འགྲོ་བ་གཉིས། སྡུག༷་བསྔལ༷་མཐོང་བས་སྤང་བྱ་ལྟ་བ་ལྔ་དང་། རྒྱུ༷་ཀུན་འབྱུང་མཐོང༷་བས་སྤང༷་བར་བྱ་བ༷་ལྟ་བ་གཉིས་ཏེ་ལྟ་བ༷་བདུན་དང༷་། དེ༷་བཞིན༷་དུ་བདེན་པ་གཉིས་ཀྱི་མཐོང་བས་སྤང་བྱ་ཐེ༷་ཚོམ༷་གཉིས་དང༷་། ལྟ་བ་དང་ཐེ་ཚོམ་གང༷་ཡིན་པ་དེ༷་དང་ལྷན༷་ཅི༷ག་མཚུངས་ལྡན་གྱི་མ་རིག་པ་དང་། རྩ་ཉོན་གཞན་དང་མ༷་འདྲེས༷་པའི༷་མ༷་རིག༷་གཉིས་ག༷ང་ཡི༷ན་པ་སྡུག་ཀུན་མཐོང་སྤང་གཉིས་དང་། དེ་ལྟར་ན་ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་གཅིག་པོ་དེ་དག་ནི་ཀུན༷་ཏུ༷་འགྲོ༷་བ་ཡིན་ཏེ། འདོད་པ་སོགས་སྐལ་མཉམ་གྱི་སྤང་བྱ་རིས་ལྔ་པོ་མཐའ་དག་ལ་ཀུན་ཏུ་དམིགས་ཤིང་དེ་དག་སྐྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་
3-171b
ཁྱབ་པས་སོ། །ཆགས་སོགས་མཚུངས་ལྡན་གྱི་མ་རིག་ནི་ཀུན་འགྲོ་མིན་ནོ། །དེས་ན་དང་པོ་གཉིས་ཀྱི་ལྟ་སོགས་ཀྱིས་ཡུལ་ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པས་བསགས་པས་བརྟན་ཞིང་སྟོབས་དང་ལྡན་ལ། འགོག་ལམ་ལ་མཐོང་སྤང་ནི་དེ་ལྟར་མིན་ཅིང་། སྒོམ་སྤང་བཞི་ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་མི་ནུས་སོ། །འོ་ན་དེས་རིམ་མམ་ཅིག་ཆར་དམིགས། དང་པོ་ལྟར་ན་ཆགས་སོགས་ཀྱང་ཀུན་འགྲོར་འགྱུར་ལ། གཉིས་པ་ལྟར་ན། འདོད་ཁམས་མཐའ་དག་གིས་འདག་པར་འཛིན་པ་སོགས་མི་སྲིད་པས། ཚུལ་བརྟུལ་ཡང་ཀུན་འགྲོ་མིན་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། རྫས་མ་ལུས་ལ་མི་སྲིད་ཀྱང་། སྤང་རིས་ལྔ་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་ནས་འདག་འཛིན་སོགས་སྲིད་པས་སོ། །དེ་ལྟ་ན་བདག་སྲེད་དང་། དེ་ལ་མཆོག་དང་གྲོལ་རྒྱུར་ལྟ་བས་འདོད་ཆགས་དང་ང་རྒྱལ་ཡང་ཀུན་འགྲོར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལ་ལྟ་བ་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་ཁམས་མཐའ་དག་ལ་དམིགས་ཤིང་ཉོན་མོངས་པ་དེ་གཉིས་ཀྱང་ལྟ་བའི་ཡུལ་ལ་འཇུག་པས་སོ་ཟེར་ན། བྱེ་སྨྲས་དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་འདོད་ཆགས་དང་ང་རྒྱལ་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་དམིགས་པས། སྤྱི་པ་མིན་ལ། ཀུན་འགྲོས་རིས་ལྔ་ཆར་ཅིག་ཆར་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཟེར། དེས་ན་ཆགས་པ་དང་ང་རྒྱལ་མཐོང་སྤང་ལ་དམིགས་པ་མཐོང་སྤང་། སྒོམ་སྤང་ལ་དམིགས་པ་སྒོམ་སྤང་ཞེས་འདོད་དོ། །སློབ་དཔོན་ནི་མཐོང་སྤང་ལྟ་བའི་དབང་གིས་ཞུགས་པའི་འདོད་ཆགས་ང་རྒྱལ་མཐོང་སྤང༷་ཡིན་ལ། སྒོམ་སྤང་གི་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་གིས་ཞུགས་པ་སྒོམ་སྤང་ངོ་
3-172a
ཞེས་གསུངས། ཡང་ན་མཐོང་སྤང་ལ་དམིགས་པའི་དེ་གཉིས་མཐོང་སྤང་དང་། གཉིས་ཀ་འདྲེན་མར་དམིགས་པ་སྒོམ་སྤང་ཞེས་འདོད་དོ། །གཉིས་པ། ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་གཅིག་པོ་དེ༷་དག༷་ལ༷ས་དགུ༷་ནི༷་གོང༷་དུ༷་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པར་ཡང་དམིགས་པས་ཐམས་ཅད་དུ་ཀུན་ཏུ་འགྲོའོ། །འཇིག་མཐར་གྱི་ལྟ༷་བ༷་གཉི༷ས་པོ༷་མ༷་གཏོག༷ས་ཏེ། རང་ཕུང་ལ་བདག་ལྟ་དང་། དེ་རྟག་ཆད་དུ་ལྟ་བས་སོ༷། །ཚུལ་བརྟུལ་ནི་གཞན་རྒྱུད་ལ་ཡང་འཇུག་པས་སོ། །འདོད་པ་པས་ཚངས་པ་ལ་སེམས་ཅན་དུ་དང་། དེ་རྟག་པར་ལྟ་བ་དེ་ནི་ཚངས་པ་ལ་བདག་དང་བདག་གིར་མི་འཛིན་པས་འཇིག་མཐར་མིན་ལ། འཇིག་ལྟ་མེད་པས་ལོག་ཤེས་ཡིན་གྱི་ལྟ་བ་ལྔར་མི་བགྲང་ཟེར། ཕྲ་རྒྱས་བཅུ་གཅིག་པོ་དེ་དག༷་དང༷་ནི༷་ལྷན༷་ཅི༷ག་པ་སེམས་སེམས་བྱུང་དང་མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ག༷ང་ཞིག་འབྱུང༷་བ༷་དེ༷འང་ཀུན༷་འགྲོ༷་ཡིན་ལ། དམིགས་བསལ་ཐོབ༷་པ་ནི་མ༷་གཏོགས༷་ཏེ། ཕྲ་རྒྱས་དང་ཐོབ་པ་ནི་རྣམ་སྨིན་དང་རྒྱུ་མཐུན་གྱི་འབྲས་བུ་མི་གཅིག་པས་སོ།

已转化为不善本性的悔恨也是修所断，因为它缘于修所断的不善作为的身语业，但由于它是由疑惑所引发，所以圣者不会生起这种悔恨。
类别
第三，细分包括差别、次第、原因三方面。
差别
首先，所缘差别、增盛差别、本性差别、与各境界相应方式差别、总合境与有境差别等五种。
所缘差别
首先，所缘对象的五种所断周遍或不周遍的差别，缘无漏所缘或不缘的差别两种。第一种分为周遍自地和周遍上地两种。由见苦所断的五种见解，由见集所断的两种见解，共七种见解；同样，由见两谛（灭、道）所断的两种疑惑，以及与这些见解和疑惑相应的无明，和不与其他根本烦恼混合的无明，这两种无明属于见苦所断和见集所断。这样，这十一种随眠是遍行的，因为它们普遍缘于欲界等同类所断的五种类别，且必定是产生这些烦恼的原因。
与贪等相应的无明不是遍行。因此，前两谛（苦集）的见等能缘一切有漏境，所以坚固并具有力量；而见灭道所断则不是这样，修所断四烦恼无法缘一切有漏境。如果问："它们是依次缘还是同时缘？如果是前者，贪等也应成为遍行；如果是后者，像执著一切欲界皆可清净等不可能的事，戒禁取也不应成为遍行"。答：虽然对所有实体不可能，但对五种所断类别都可能有清净执著等，所以是遍行。
那么，对我的贪爱，以及视其为最胜和解脱因的贪欲和我慢也应成为遍行，因为这些见解缘于同类界的一切，而这两种烦恼也缘于见解的对象。有部认为虽然如此，但贪欲和我慢只缘于一部分，所以不是普遍的，而遍行则是同时缘于五种类别。因此，他们认为缘见所断的贪和慢是见所断，缘修所断的是修所断。
论师则说：由见所断见解引起的贪欲和我慢是见所断，由修所断烦恼引起的是修所断。或者说，缘见所断的这两种是见所断，混合缘于两者的是修所断。
第二，在这十一种随眠中，九种也缘上地非同类的对象，所以是全面遍行，除了有身见和边执见两种，因为它们是对自蕴执为我，以及执为常断。戒禁取也能缘他相续，所以也是遍行。欲界众生执梵天为有情并执为常的见解，并非执梵天为我和我所，所以不是有身见和边执见，由于没有有身见，它是错解而非五种见解之一。
与这十一种随眠同时生起的心、心所以及特征等，也是遍行，但得除外，因为随眠和得不共有异熟和等流果。
;


 །དེའི་ཕྱིར་ཕྲ་རྒྱས་ཀུན་འགྲོ་དང་། རྒྱུ་ཀུན་འགྲོ་ལ་མུ་བཞི། དང་པོ། མ་འོངས་པའི་ཕྲ་རྒྱས་ཀུན་འགྲོ། གཉིས་པ་འདས་ད་ལྟར་གྱི་ཕྲ་རྒྱས་ཀུན་འགྲོ་དང་ལྷན་འབྱུང་རྣམས་སོ། །གསུམ་པ། འདས་ད་ལྟར་གྱི་ཕྲ་རྒྱས་ཀུན་འགྲོ་རྣམས་སོ། །བཞི་པ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པ་མ་འོངས་པའི་ལྷན་འབྱུང་དང་ཐོབ་པ་སོགས་སོ། །དེས་ན་ཕྲ་རྒྱས་གོ་བརྒྱད་ལས། ཀུན་འགྲོ་ཁོ་ན་ཉེར་བདུན། དེ་མིན་པ་རེ་ལྔ། ཀུན་འགྲོ་རྣམས་བདེན་པ་དང་པོ་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་འགལ་བར་ཞུགས་པས། 
3-172b
དངོས་སུ་ལོག་ཞུགས་དང་། ཀུན་འགྲོ་མིན་པ་རྣམས་མཚན་ཉིད་དང་དངོས་སུ་མི་འགལ་བས་ལོག་ཞུགས་ལ་ལོག་ཞུགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདོད། གོང་མ་པ་དག །ལྟ་བ་དང་པོ་གསུམ་དང་། མ་རིག་པ་ཐེ་ཚོམ་དང་ལྔ། བདེན་པ་ལ་དངོས་སུ་དང་།ཆགས་རྒྱལ། ལྟ་བ་ཕྱི་མ་གཉིས་ཏེ་བཞི་ནི། ལྟ་བ་དང་པོ་གསུམ་ལ་སྲེད་ཅིང་ཁེངས་ལ་མཆོག་དང་། དག་གྲོལ་གྱི་རྒྱུར་འཛིན་པས་ལོག་པ་ལ་ལོག་ཞུགས་དང་། ཁོང་ཁྲོ་རང་དང་ལྟ་བ་མི་མཐུན་པ་རྣམས་ལ་འཁྲུགས་པའི་དབང་གིས་ལོག་ཞུགས་ཞེས་གསུམ་དུ་འཆད་དོ། །གཉིས་པ་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་ལ། དམིགས་བྱེད་དྲུག་དང་། དེས་དམིགས་ཡུལ་གྱི་ཟག་མེད་ས་གང་གི་ཡིན་དཔྱད་པ། དྲུག་པོ་ལས་གཞན་པས་མི་དམིགས་ཚུལ་བསྟན་པ་གསུམ། དང་པོ། འགོག༷་པ་དང༷་ལམ༷་མཐོང༷་བས་སྤང༷་བར་བྱ༷་བ༷་ནི་ལོག༷་ལྟ༷་གཉིས་དང་། ཐེ༷་ཚོམ༷་གཉིས་ཏེ་བཞི་པོ་དེ༷་དག༷་དང༷་མཚུངས༷་ལྡན༷་གྱི་མ་རིག་པ༷་དང་འབའ༷་ཞིག༷་ཅེས་མ་འདྲེས་པའི་མ༷་རིག༷་པ་དང༷་། དེ་དྲུག༷་ནི༷་ཟག༷་མེ༷ད་ལ་དམིགས་པའི་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ཅ༷ན་ཡི༷ན་ལ༷་གཞན་བརྒྱད་ཅུ་ནི་ཟག་བཅས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཅན་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་དྲུག་གིས་ཟག་མེད་འགོག་ལམ་ལ་དམིགས་ན་བདེན་པ་མཐོང་བར་ཐལ་ཞེ་ན། མ་ངེས་ཏེ། རྣམ་པར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་དམིགས་པས་སོ། །གཉིས་པ།འགོག་པ་ལ་དམིགས་པའི་ལོག་ལྟ་སོགས་ནི་རང༷་གི༷་ས༷་པའི༷་གཉེན་པོ་འགོག༷་པ༷་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་ཏེ། འདོད་པའི་ལོག་ལྟས་འདོད་པའི་གཉེན་པོ་འགོག་པ་ལ་དམིགས་པ་ལ་སོགས་པ་ནས་སྲིད་རྩེའི་བར་དུ་སྦྱར་བ་དང༷་། ལམ༷་ནི༷་ས་དགུའི་
3-173a
ལམ་ནི་ཕན་ཚུན་དུ་མཉམ་དང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ཡིན་ཞེས་གསུངས་ཕྱིར་ལམ་རང་ཕན༷་ཚུན༷་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་རྒྱུ་ཡི༷ན་པས༷། ཟག་མེད་དང་པོའི་ཉེར་བསྡོགས་སོགས་བསམ་གཏན་ས༷་དྲུག༷་ལ་བརྟེན་པའི་ལམ་ཆོས་ཤེས་ནི་འདོད་པའི་ལོག་ལྟ་སོགས་གསུམ་གྱི་ཡུལ་ཡིན་ལ། དེ་དང་གཟུགས་མེད་དང་པོ་གསུམ་བཅས་ས༷་དགུའི༷་ལམ༷་རྗེས་ཤེས་ནི༷་རྗེས་ཤེས་དེའི༷་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ཅ༷ན་བསམ་གཏན་དང་པོ་ནས་སྲིད་རྩེའི་བར་གོང་མའི་ཁམས་ཀྱི་མ་རིག་ལོག་ལྟ་ཐེ་ཚོམ་གསུམ་གྱི༷་ཡུལ༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །གསུམ་པ། འདོ༷ད་ཆགས༷་ཀྱིས་འགོག་ལམ་ལ་དམིགས་པ་མིན༷་ཏེ༷། དེའི་ཡུལ་ཡིན་ན་སྤང༷་བྱ༷ས་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར༷་ཏེ། ཆགས་ཡུལ་སྤང་བྱ་ཡིན་ལ་འགོག་ལམ་དེ་མིན་པས་སོ། །ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་གཅིག་ཏུ་སྤང་བྱར་མ་ངེས་ཏེ་འདུན་པ་བཞིན་ནོ། །འགོག་ལམ་ཐོབ་སྒྲུབ་འདོད་པ་དགེ་བའི་ཆོས་ལ་འདུན་པ་ཡིན་གྱི་འདོད་ཆགས་མིན་ནོ། །གནོད་བྱེད་ལ་ཞེ་སྡང་ན་འགོག་ལམ་གྱིས་གནོ༷ད་པར་མི༷་བྱེ༷ད་པའི་ཕྱིར༷་ཏེ། དེ་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་ཀྱི་གཞི་དགུའི་མཚན་ཉིད་ལས་འདས་པས་ཞེ༷་སྡང༷་གིས་དམིགས་པ་མི༷ན་ནོ། །ང་རྒྱལ་ཁེངས་པ་ལ་དམིགས་ན་འགོག་ལམ་ཞི༷་བའི་རྣམ་པ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང༷་། ལམ་བདེན་ཉོན་མོངས་དྲི་མ་སྤང་ཕྱིར་དག༷་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ཅིང་ཚུལ་བརྟུལ་ཡང་དག་པའི་རྒྱུ་མིན་ལ་དེར་ལྟ་བས་དང༷་། འགོག་ལམ་དེ་ཡང་དག་པ་ཆོས་ཀུན་གྱི་མཆོག༷་ཏུ་གྱུར༷་ལ། ལྟ་བ་མཆོག་འཛིན་དམན་པ་ལ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར༷་ན་རིམ་པར་ང༷་རྒྱལ༷་
3-173b
གྱིས་དམིགས་པ་མ༷་ཡི༷ན་ལ། ཚུལ་བརྟུལ་དང་། ལྟ་བ་མཆོ༷ག་འཛིན༷་གྱིས་ཀྱང་དམིགས་པ་མིན༷་ནོ།

因此，随眠遍行与因遍行有四句差别。第一，未来的随眠遍行；第二，过去现在的随眠遍行及其俱生法；第三，过去现在的随眠遍行；第四，除此之外的未来俱生法和得等。
因此，在九十八种随眠中，唯遍行的有二十七种，非遍行的有七十一种。遍行随眠违背苦集二谛的本质，所以是直接的颠倒执著；非遍行随眠不直接违背本质，所以是对颠倒的颠倒执著。
上座部认为：前三种见解、无明、疑惑这五种直接违背真谛；贪、慢，以及后两种见解这四种对前三见贪著高慢，执为最胜、清净解脱因，是对颠倒的颠倒执著；嗔恚则因为对自己和见解不相符的人生气而是颠倒执著。这样分为三类。
第二，缘无漏所缘分三部分：能缘的六种，考察所缘无漏法属于哪一地，以及除六种外其他烦恼不能缘无漏的方式。
首先，见灭道所断的两种邪见和两种疑惑这四种，与之相应的无明以及独立的无明，这六种是缘无漏法为所行境的，其余八十二种是以有漏法为所行境。
如果问：如果六种缘无漏的灭道，岂不是见到了真谛？答：不一定，因为它们颠倒地缘取。
第二，缘灭的邪见等只缘自地的对治灭，如欲界邪见缘欲界对治灭，以此类推直至有顶。道是九地之道，因为经中说"互相平等和殊胜"，所以道与道之间是同类的因，依初禅近分等六地所起的法智道是欲界邪见等三种的对象，而依此六地和前三无色共九地所起的类智道是初禅至有顶上界的无明、邪见、疑惑三种的对象。
第三，贪爱不能缘灭道，因为如果是其对象就必须是所断，而贪爱的对象是所断，但灭道不是所断。缘无漏不一定是所断，就像意欲一样。希求证得灭道是对善法的意欲，而非贪爱。
嗔恨所缘是能伤害自己的对象，而灭道并不伤害自己，因为它们超越了九种恼害事的特性，所以嗔恨不能缘它们。
我慢缘骄傲所在之处，而灭谛具寂静相，道谛为断除烦恼垢染而是清净因，戒禁也不是真正的因而如此见解，灭道又是一切法中的最胜，而见取执劣为胜，所以依次我慢、戒禁取和见取都不能缘无漏。


 །དེས་ན་ཕྲ་རྒྱས་གོ་བརྒྱད་ལས་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པ་བཅུ་གཉིས། ཟག་བཅས་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པ་བརྒྱད་ཅུ། །གཉིས་ཀ་ལ་དམིགས་པ་འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་གི་མ་རིག་པ་དྲུག་གོ། ཞེས་དངོས་སུ་བསྟན་པས། ཤུགས་ལ་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་དངོས་སུ་ལོག་ཞུགས། འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་གི་ཟག་བཅས་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་ལོག་ཞུགས་ལོག་ལྟ་སོགས་དེ་དག་ལ་དམིགས་པས་ལོག་ཞུགས་ལ་ལོག་ཞུགས་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའོ། །གོང་མ་པ་དག་དྲུག་པོ་དེས་ཀྱང་རྟོག་བཅས་ཡིད་ཀྱིས་བརྟགས་པའི་ཟག་མེད་ཀྱི་མིང་ཙམ་ལ་དམིགས་ཀྱི་དངོས་སུ་མིན་ཏེ། ཡིན་ན་དེ་ཡེ་ཤེས་སུ་ཐལ་ལོ་གསུངས་སོ། །གཏན་དབབ་བསྡུ་བ་ལས་དམིགས་པ་བསྡུ་ན་ལྔ་སྟེ། ལོག་པར་རྣམ་པར་བརྟགས་པའི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པ། ལྟ་བ་ལ་དམིགས་པ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་དམིགས་པ། རང་གིས་རྣམ་པར་བརྟགས་པའི་མིང་ལ་དམིགས་པ། རང་གི་ངང་གིས་ཡེ་ནས་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །བྱེ་སྨྲས་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་ཀྱང་འཕགས་པར་འགྱུར་བ་མ་ངེས་ཏེ་སྒྲ་རྟག་འཛིན་བཞིན་ནོ་ཟེར་རོ། །
随增差别
གཉིས་པ་རྒྱས་འགྱུར་ལ་དམིགས་པ་དང་། མཚུངས་ལྡན་གྱི་རྒྱས་འགྱུར་གཉིས། དང་པོ། ཕྲ༷་རྒྱས༷་གོ་བརྒྱད་ལས་དམིགས་པས་རྒྱས་འགྱུར་དུ་མཚུངས་ལྡན་གྱི་རྒྱས་འགྱུར་དུ་ཞེ་ན། ཀུན༷་ཏུ༷་འགྲོ༷་བ་
3-174a
དེ་རྣམ༷ས་ནི༷་དམི༷གས་པའི༷་སྒོ༷་ནས༷་རང༷་གི༷་སའི༷་སྤང་བྱ་རིས་ལྔ་པོ་ཟག་བཅས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་དུ༷་ནི༷་དམིགས་ནས་རྒྱས༷་པ༷ར་འགྱུར༷་ལ། ཀུན་འགྲོ་མ་ཡིན་པ་ནི་རང་རིས་སུ་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་ནས་རྒྱས་ཀྱི་རིས་གཞན་ལ་དམིགས་ནས་མི་རྒྱས་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་ནི་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་ཁོ་ན་ལ་རྒྱས་པ་སོགས་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །འོ་ན་ཐམས་ཅད་རང་གི་ཡུལ་ལ་དམིགས་པས་རྒྱས་སམ་ཞེ་ན། ཟག༷་མེ༷ད་ལ་དམིགས་པ་དང་ས་གོང༷་མའི༷་ཡུལ༷་ཅ༷ན་གྱི་ཉོན་མོངས་རྣམས་ཀྱང་རང་ཡུལ་དེ་དག་ལ་དམིགས་ཀྱང་རྒྱས་པ་ནི་མིན༷་ཏེ། དེ་གཉིས་འོག་མས་བདག་ལྟ་དང་སྲེད་པས་བདག༷་གི༷ར་མ༷་བྱས༷་པ་དང་། དེ་དག་གི་གཉེན༷་པོ༷་ཡིན་པས་དེ་ལ་དམིགས་ཀྱང་རྒྱུན་འཕེལ་ཞིང་རྒྱས་པ་མེད་པའི༷་ཕྱིར༷་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཕྲ་རྒྱས་ཀུན་འགྲོ་ཡིན་མིན་གཉིས། དང་པོ་ལ་ཁམས་དང་ས་སྐལ་བ་མཉམ་པ་དང་མི་མཉམ་པ་གཉིས། ཀུན་འགྲོ་མིན་པ་ལ་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་གཉིས་སོ། །དེ་ལ་ཟག་མེད་དང་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པ་གོང་མ་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་མཚུངས་ལྡན་ཁོ་ནས་རྒྱས་འགྱུར་ཏེ། ཞིང་རླན་བཅས་མྱུ་གུ་ལྟར་གང་ལ་བདག་ལྟ་དང་སྲེད་པ་འཇུག་པ་དེ་ལས་གཞན་རྒྱས་པ་མེད་དོ། །འདོད་པས་ས་གོང་མ་དོན་དུ་གཉེར་བ་དགེ་བ་ལ་འདུན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད། གཉིས་པ། ཕྲ་རྒྱས་གང༷་ཞིག༷་སེམས་དང་སེམས་བྱུང་ས་མང་ལ་སོགས་པ་གང་དང༷་མཚུངས༷་པར་ལྡན༷་པ༷་དེ༷་དག་ནི༷་གྲོགས་དེར་ཏེ། དེ་དག་མ་སྤངས་ཀྱི་བར་དུ་མཚུངས༷་པར་ལྡན༷་པའི་སྒོ༷་ནས༷་རྒྱས་པར་འགྱུར་
3-174b
ཏེ། དུག་དང་འདྲེས་པའི་ཆང་གིས་དུག་གི་ནུས་པ་འཕེལ་བ་བཞིན་ནོ། །དེས་ན་ཕྲ་རྒྱས་གོ་བརྒྱད་ལས་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་བཅུ་གཉིས་ནི་མཚུངས་ལྡན་ཁོ་ནས་རྒྱས་འགྱུར་དང་། འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་གི་མ་རིག་པ་དྲུག་དང་། ཁམས་འོག་མ་གཉིས་ཀྱི་ཀུན་འགྲོ་བཅོ་བརྒྱད་དེ་ཉེར་བཞི་ནི། དམིགས་ཡུལ་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་དང་རང་ས་དང་གོང་ས་ལ་ལྟོས་ནས་དམིགས་མཚུངས་ཀྱིས་རྒྱས་པ་གཉིས་ཀ་ཅི་རིགས་དང་། ལྷག་མ་རེ་གཉིས་ནི་རྒྱས་འགྱུར་གཉིས་ཀར་ངེས་ལ། དམིགས་པས་རྒྱས་པ་ལ་མཚུངས་ལྡན་གྱིས་རྒྱས་པས་ཁྱབ་པས་དམིགས་རྒྱས་ཁོ་ན་ཡིན་པ་མེད་དོ། །ལར་ལམ་དམིགས་ལོག་ལྟ་དང་ཐེ་ཚོམ་གཉིས་ཀྱིས་དངོས་སུ་དམིགས་ན། དེ་གཉིས་ཙམ་ལ་ཐར་པར་ལྟ་བ་སུ་ཡང་མེད་ལ། ལམ་འདི་ལས་གཞན་དག་པར་ལྟ་ན་དེ་ཡང་ཟག་བཅས་ཡིན་པས་སྡུག་མཐོང་སྤང་བྱར་འགྱུར་ལ། ཡང་ན་ཚུལ་བརྟུལ་ཡིན་ནོ།

因此，在九十八种随眠中，只缘无漏的有十二种，只缘有漏的有八十种，两者都缘的有见灭道所断的六种无明。这样直接说明的同时，间接表明：缘无漏者是直接颠倒执著；见灭道所断中缘有漏者是颠倒执著；缘于这些邪见等者是对颠倒的颠倒执著。
上座部认为，即使这六种也只是缘于有寻伺意识所分别的无漏的名称而已，并非直接缘无漏，若是直接缘，则应成为智慧。《决择分摄》中说：所缘总摄为五种：缘错误分别的事物，缘见解，缘戒禁，缘自己分别的名称，以及缘自性本来存在的事物。
有部说：即使缘无漏也不一定成为圣者，就像执著声音为常一样。
随增差别
第二，所缘随增和相应随增两种。首先，在九十八种随眠中，哪些是所缘随增，哪些是相应随增？遍行随眠通过所缘门，缘于自地五类所断的一切有漏法而增长；非遍行只缘自类而增长，不缘其他类而增长，因为见苦所断只对见苦所断增长，以此类推。
如果问：一切烦恼都对其所缘增长吗？不是的，缘无漏和缘上地的烦恼虽然缘于这些对象，但不会增长。这是因为这两种对象没有被下地的我见和爱染执为我所，且它们是对治，所以虽然缘它们但不会相续增长。
因此，随眠分为遍行与非遍行两类。前者又分为缘同类界地和缘非同类界地两种，非遍行分为缘有漏和缘无漏两种。其中，缘无漏和缘非同类上地的只通过相应随增，就像湿润土地中的芽苗，只有我见和爱染所趋入的才能增长，没有其他增长。欲界对上地的追求是对善法的意欲，如前所说。
第二，任何随眠与心、心所和多地法等相应的，都通过相应门而增长，直到这些（随眠）被断除，就像混有毒药的酒会增强毒力一样。
因此，在九十八种随眠中，缘无漏的十二种只通过相应随增；见灭道所断的六种无明，以及下二界的十八种遍行，共二十四种，依其所缘是有漏无漏、自地或上地而通过所缘相应两种随增；其余六十二种则必定是两种随增。所缘随增必定有相应随增，所以没有纯粹只是所缘随增的情况。
若有人直接以邪见和疑惑缘道，没有人会只视这两者为解脱；若视此道外有清净，则这些是有漏法，应成为见苦所断，或者是戒禁取。


 །གཞན་ཡང་ཀུན་འགོག་ལ་དམིགས་པའི་ལོག་ལྟ་ཐེ་ཚོམ་ལ་འདག་གྲོལ་དུ་དམིགས་པ་དེ་ཡང་ཡོད་དགོས་ལ་དེ་ལྟ་ན། དེ་གཉིས་ལ་ཚུལ་བརྟུལ་ཡོད་པ་འགལ་ཞེས་སློབ་དཔོན་གསུངས་ཀྱང་རང་བཞེད་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པར་གསལ་ལོ། །
本质差别
གསུམ་པ་ངོ་བོ་ལ་བསྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དང་མི་དགེ་བའི་ཁྱད་པར།དེ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱུ། ཞར་ལ་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་མིང་ཅན་གཞན་བཤད་པ་དང་གསུམ། དང་པོ། ཁམས་གོ༷ང་མ༷་ན་ཡོད་པའི་ཉོན་མོངས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་སྒྲིབ་ལ་ལུང༷་མ༷་བསྟན༷་ཏེ། ཉོན་མོངས་ནི་ཡིན་མོད་རྒྱུད་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་བརྟུལ་བས། ཉོན་
3-175a
མོངས་པ་དེས་འབྲས་བུ་ཡིད་མི་འོང་འབྱིན་མི་ནུས་པས་མི་དགེ་བའང་མིན་ཏེ། དེ་ན་གནོད་སེམས་སོགས་མེད་པས་སོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཡིན་ཕན་ཆད་མ་སྒྲིབ་པ་དང་དགེ་བ་ནི་མི་སྲིད་དོ། །དེས་ན་སྒྲིབ་ལ་དགེ་མི་དགེ་གང་དུའང་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་ནོ། །འདོ༷ད་ཁམས་ན༷་འཇིག༷་ཚོགས༷་ལ་ལྟ༷་བ༷་དང༷་མཐར༷་འཛིན༷་པའི་ལྟ་བ་དང་དེ་གཉིས་དང་ལྷན༷་ཅི༷ག་པའི་མ༷་རིག༷་པ༷་དང་གསུམ་ནི་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ནོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། འཇིག་རྟག་གཉིས་ནི་སྦྱིན་ཚུལ་སོགས་དགེ་བ་དང་མི་འགལ་བར་འཇུག་ལ་ཆད་ལྟ་ཡང་ཐར་པ་དང་མཐུན་ཏེ་བདག་མེད་པར་འདོད་པས་སོ། །གཞན་ཡང་ལྟ་བ་འདི་གཉིས་རང་རྒྱུད་ཀྱི་རྫས་ཙམ་ལ་རྨོངས་པ་ལས་གཞན་ལ་གནོད་པར་མ་ཞུགས་པས་མི་དགེའང་མིན་ཟེར་ཀྱང་། ཁ་ཅིག་གིས་དེ་ལྟ་ན་མཐོ་རིས་ལ་སྲེད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ཀྱང་ལུང་མ་བསྟན་དུ་ཐལ་ཏེ་རྒྱུ་མཚན་མཚུངས་པས་སོ། །དེས་ན་དེ་གཉིས་ཀྱི་ལྷན་སྐྱེས་རི་དྭགས་དང་བྱ་སོགས་ལ་ཡོད་པ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཏེ། བབ་ཅོལ་དུ་སྒྲ་ཐོས་པས་སྐྲགས་པའི་རྒྱུར་འགྱུར་བ་ལྟ་བུའོ། །སེར་སྐྱ་སོགས་ཀྱིས་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་པ་ནི་མི་དགེ་བར་འདོད་ལ། དེས་ན་འདོད་ཆགས་དང་ང་རྒྱལ་ཡང་ལྷན་སྐྱེས་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་དང་ཀུན་བཏགས་མི་དགེ་བར་འགྱུར་ལ། ཁམས་གོང་ན་མཐོང་སྤང་ཀུན་བཏགས་མི་དགེ་བ་ཡོད་པའམ་མེད་ན་མཐོང་སྤང་མེད་པར་ཐལ་བ་འདི་སྤང་དགོས་སོ། །འདི་རྣམས་ཀྱང་སྤྱི་རིགས་ནས་བསྟན་ན་མི་འགལ་ལམ་སྙམ། ལྟ་
3-175b
བ་དང་པོ་གཉིས་མཚུངས་ལྡན་དང་བཅས་པ་མ་གཏོགས་པའི་ཕྲ་རྒྱས་ལྷག༷་མ༷་རྣམ༷ས་ནི་འདོད་ཁམས་འདིར༷་མི༷་དགེ༷་བ༷འོ༷། །དེའི་ཕྱིར་གཏན་དབབ་ལས། མང་དང་ཉོན་མོངས་ཅན་དང་ནི། །སྤྱོད་དང་སྡུག་བསྔལ་ཉིད་དང་ཡང་། །ཁ་ན་མ་ཐོ་བུལ་འབྲས་དང་། །ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་སྐྱེ་བའོ། །ཞེས་འདོད་པ་དང་གོང་མའི་ཉོན་མོངས་ལ་ཁྱད་པར་བརྒྱད་དམ་བཅུ་བཤད་དོ། །གཉིས་པ་རྒྱུ་ལ་མི་དགེ་བའི་རྒྱུ་དང་། ལུང་མ་བསྟན་པའི་རྒྱུ་གཉིས། དང་པོ། འདོ༷ད་ན༷་སྤང་བྱ་རིས་ལྔ་ཆར་གྱི་འདོ༷ད་ཆགས༷་དང་། ཁོང༷་ཁྲོ༷་ནི་རྩ་བ་གཉི༷ས་དང་འཇིག་ལྟ་དང་མཐར་ལྟ་གཉིས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་རྨོངས་པ་མ་གཏོགས་པའི་ཀུན་ཏུ་རྨོངས༷་པ་རྣམ༷ས་ནི། མི༷་དགེ༷་བའི་རྩ༷་བ༷་ཡི༷ན་ཏེ། མི་དགེ་བ་ཐམས་ཅད་གསུམ་པོ་དེ་ལས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ལ་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ། ལུང༷་མ༷་བསྟན༷་ཡང་ཡིན་ལ་དེ་འབྱུང་བའི༷་རྩ༷་བའ༷ང་ཡིན་པ་ནི་གསུམ༷་སྟེ། གང་ཞེ་ན། དེ༷་ནི༷་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་རོ་མྱང་དང་། གཞལ་མེད་ཁང་ལ་སྲེད་པ་སོགས་ཁམས་གོང་མའི་སྲེ༷ད་པ་ཐམས་ཅད་དང༷་། མ༷་རིག༷་པ་ཁམས་གསུམ་གྱི་སྒྲིབ་པ་ཐམས་ཅད་དམ། འདོད་པའི་ལྟ་བ་དང་པོ་གཉིས་དང་མཚུངས་ལྡན་དང་། བློ༷་ཤེས་རབ་སྟེ་དེའི་ངོ་བོ་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་ཡང་། འདོད་ན་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་སོགས་སེམས་བཞི་དང་མཚུངས་ལྡན་དང་། ལྟ་བ་དང་པོ་གཉིས་དང་། གོང་ན་ཉོན་མོངས་དང་མཚུངས་ལྡན་དང་། རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་སོགས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་
3-176a
པའི་ཤེས་རབ་ཐམས་ཅད་དོ།

此外，对灭谛所缘的邪见和疑惑也必须有缘清净解脱的情况，如果是这样，这二者与戒禁取并存则有矛盾，虽然论师这样说，但自己的见解在瑜伽行派更为明确。
本质差别
第三，关于本质分为有覆无记和不善的差别，这两者的原因，以及附带解说其他具无记名称的三部分。首先，上二界中的一切烦恼都是有覆无记，虽然它们是烦恼，但因相续被禅定所调伏，这些烦恼不能产生不可意的果报，所以不是不善，因为上界没有害心等。凡是烦恼就不可能是无覆和善法。因此，有覆既不是善也不是不善，而是无记。
欲界中的有身见和边执见，以及与这两者相应的无明这三种是有覆无记。为什么？因为有身见和常见不妨碍布施持戒等善行，断见也与解脱相顺，因为承认无我。此外，这两种见解只是迷惑自相续的实体，没有转向伤害他人，所以也不是不善。然而，有人反驳说：若如此，则对善趣的贪爱和"我"的我慢也应成为无记，因为理由相同。
因此，这两种俱生烦恼在野兽和鸟类等中存在的是有覆无记，如惊慌于突然听到声音那样。劫比（数论）等所遍计的则认为是不善。这样，贪爱和我慢也分为俱生有覆无记和遍计不善。如果上界有见所断的遍计不善，或者上界没有见所断，这两种情况都需要解决。如果从一般类别上解说这些问题，或许就不会矛盾了。
除了前二见及其相应法外，其余随眠在欲界都是不善。因此《决择分》中说："多与烦恼染，及行与苦性，罪过钝果报，禅定与生处"，这是解说欲界和上界烦恼有八或十种差别。
第二，关于原因分为不善的原因和无记的原因两部分。首先，欲界五类所断中的贪欲和嗔恨是两种根本，以及除了与有身见和边执见相应的痴外的一切愚痴，是不善根，因为一切不善都从这三者产生。
第二，关于无记的原因有两种观点。首先，既是无记又是无记生起之根本的有三种：上二界的禅定味着、对宫殿的贪爱等一切上界贪爱，无明三界的一切有覆，或者欲界前二见及其相应法，以及慧（智慧）。虽然慧的本性不是烦恼染污，但在欲界与异熟生等四种心相应，与前二见相应，在上界与烦恼相应，以及与异熟生等相应的一切智慧。
;


 །ཐེ་ཚོམ་ནི་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་སུ་གཡོ་བས་མི་བརྟན་ལ། ང་རྒྱལ་ནི་སེམས་མཐོར༷་འཇུག༷་པའི་ཕྱིར༷་རྩ་བ་དུས་ཀུན་ཏུ་བརྟན་པ་དང་གཏིང་ན་གནས་པ་དང་མི་མཐུན་པས་ཐེ་ཚོམ་དང་ང་རྒྱལ་ནི་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་རྩ་བ་མིན་ལ། དེ༷་ལ༷ས་གཞན༷་ནི་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་རྩ་བ་མིན༷་ཏེ་གོང་ན་ཁོང་ཁྲོ་མེད་ལ། འདོད་ན་ཡོད་པ་ནི་མི་དགེའོ། །ཞེས་ཁ་ཆེ་བས་འཆད་དོ། །ལུགས་གཉིས་པ། བརྟན་པ་དང་གཏིང་གནས་ཙམ་འདིར་རྩ་བའི་དོན་མིན་ལ་འདིར་གཙོ་བོའི་རྒྱུ་ལ་བརྗོད་པས་དེའི་རྩ་བ་བཞི༷འོ་ཞེས༷་ཉི༷་འོ༷ག་བྱེ་སྨྲ༷་བ་རྣམས་འདོད་དོ། །དེ༷་དག༷་ཀྱང་ཁམས་གོང་མའི་སྲེ༷ད་པ་དང་། ལྟ༷་བ་ཐམས་ཅད་དང་། འདོད་པའི་ལྟ་བ་དང་པོ་གཉིས་དང་། གོང༷་མའི༷་ང་རྒྱལ་དང་། རྨོང༷ས་པ་སྔར་བཤད་ཐམས་ཅད་དེ། དེ་ཡང་ལྟ་སྲེད་ང་རྒྱལ་ཤས་ཆེ་བའི་བས༷མ་གཏན༷་པ༷་གསུམ༷་ཡོད་དེ། རོ་མྱོང་མཚུངས་ལྡན་བསམ་གཏན་སྲེད་ཤས་ཆེ་བ་བསམ་གཏན་ལ་བརྟེན་ནས་རྟག་ལྟ་སོགས་བསྐྱེད་པ་ལྟ་བ་ཤས་ཆེ་ལ། བདག་བསམ་གཏན་ཐོབ་ལ་གཞན་མིན་ཞེས་རློམས་པ་ང་རྒྱལ་ཤས་ཆེ་ལ། དེ་གསུམ་མ༷་རིག༷་པ་ལ༷ས་བྱུང་བས་སོ། །ཞེས་སོ། ཁ་ཅིག་ནི་འདི་ལམ་ཡིན་ནམ་མིན། བདག་འདས་སོགས་བྱུང་མ་བྱུང་ཞེས་ཐེ་ཚོམ་ཤས་ཆེ་བའི་བསམ་གཏན་ཡོད་པར་བཤད་ལ། བསམ་གཏན་མཚོན་པ་སྟེ་གཟུགས་མེད་སྙོམས་འཇུག་ལུང་མ་བསྟན་དང་འདོད་པའི་སྒྲིབ་པ་ལ་སོགས་པ་གཞན་ཡང་ཡོད་དོ་ཅེས་སོ། །རྩ་བ་དེ་དག་ཚང་དགོས་པ་མིན་ཏེ་ཅི་
3-176b
རིགས་ལས་སོ། །གསུམ་པ་ཞར་བྱུང་དྲི་བ་ལུང་མ་བསྟན་ནི། འོ་ན་དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་འདི་ལས་གཞན་ལུང་མ་བསྟན་ཡོད་དམ་ཞེ་ན་ཡོད་དེ། དྲི་བ་ལུང་མ་བསྟན་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་སྤྱིར་དྲི་བ་ལ་ལན་བཏབ་ཚུལ་བཞི་སྟེ། མགོ༷་གཅི༷ག་ཏུ་ལུང་བསྟན་པ་དང༷་ནི༷། རྣམ༷་པར་འབྱེ༷ད་དེ་ལུང་བསྟན་པ་དང༷་། དྲི༷་བར་བྱས་ནས་ལུང་བསྟན་པ་དང༷་། བཞག༷་པ༷ར་ལུང༷་བསྟན༷་པ༷་སྟེ་བཞི་ལས། དང་པོ། མགོ་གཅིག་ཏུའམ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ལུང་བསྟན་པ།སེམས་ཅན་སྐྱེས་པ་ཐམས་ཅད་འཆི༷འམ་ཞེ་ན་འཆི་ཞེས་ལན་གདབ་པ་ལྟ་བུ་དང༷་། གཉིས་པ་འཆི་བ་ཐམས་ཅད་སྐྱེའམ༷་ཞེ་ན་རྣམ་པར་ཕྱེས་ཏེ་ཉོན་མོངས་མེད་པར་མི་སྐྱེ་ལ་ཉོན་མོངས་བཅས་པ་རྣམས་སྐྱེའོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང༷་། གསུམ་པ། མི་འདི་ཁྱ༷ད་པར༷་འཕ༷གས་པ་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་དམན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ལྷ་ལ་ལྟོས་ནས་སམ། ངན་སོང་ལ་ལྟོས་ནས་ཞེས་དྲིས་ཏེ་ལུང་སྟོན་པ། ལྷ་ལ་ལྟོས་ནས་ཟེར་ན་དམན་ལ་སོགས་ལན་གདབ་པ་ལྟ་བུའོ། །བཞི་པ། ཅི་བདག༷་ཕུང་པོ་ལས་གཞན༷་ཡིན་ནམ་གཅིག་ཡིན་ལ༷་སོ༷གས་པས་གཉིས་ཡིན་གཉིས་མིན་སོགས་གང་དུའང་ལན་མི་གདབ་པ་ལྟ༷་བུ༷་ཡི༷ན་ཏེ་ལུང་མ་བསྟན་བཅུ་བཞི་བཟུང་ངོ་། །ལུང་མ་བསྟན་བཅུ་བཞི་པོ་མི་དགེ་བ་ཡིན་ཡང་འདིར་དྲི་བ་ལུང་མི་བསྟན་པར་གསུངས་ཏེ། ཐམས་ཅད་བདག་ལས་བརྩམས་པའི་དྲི་བ་ཡིན་པས། བདག་མ་གྲུབ་པས་སྨྲས་པ་ལྟར་དུ་ལུང་བསྟན་ན་དོན་ལ་མི་གནས་པས་སོ། །བདག་མེད་པར་བསྟན་ན་སྣོད་དུ་མི་འགྱུར་བས་དེ་དག་བསྟན་
3-177a
པ་ལ་རིམ་གྱིས་གཞུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་ལུང་མ་བསྟན་བཅུ་བཞི་ནི། བདག་དང་འཇིག་རྟེན་རྟག་སོགས་བཞི། མཐའ་ལྡན་སོགས་བཞི། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་གྲོངས་ཕན་ཆད་འབྱུང་མི་འབྱུང་སོགས་བཞི། ལུས་དེ་ཉིད་སྲོག་ཡིན་ནམ། སྲོག་ཀྱང་གཞན་ལ་ལུས་ཀྱང་གཞན་ཡིན་ཞེས་སོ། །འོ་ན་ལུང་བསྟན་པར་འགལ་ལོ་ཞེ་ན། དེ་དག་ཏུ་ལུང་མི་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བཞག་པར་ལུང་བསྟན་པའི་ཕྱིར་འགལ་བ་མེད་དོ།

疑惑因为在两种形态中动摇而不坚固，我慢因为心向上趋入的缘故与作为根本的恒时坚固、深处安住相违，所以疑惑和我慢不是无记根，除此之外的也不是无记根，因为上界没有嗔恨，而欲界有的是不善。这是迦湿弥罗（克什米尔）人的解释。
第二种观点认为：仅仅坚固和深住在这里不是根本的含义，这里是指主要原因，所以有四种无记根，这是西方有部师们的主张。这四种是上界的贪爱、一切见解、欲界的前二见以及上界的我慢、前面所说的一切愚痴。这也有偏重贪爱、见解、我慢的三种禅定者：沉溺于禅悦相应的禅定是偏重贪爱的，依靠禅定产生常见等是偏重见解的，自夸我已获得禅定而他人未得的是偏重我慢的，这三种都是由无明而生。
有些人说还有偏重疑惑的禅定者，如怀疑"这是道还是不是道"、"我曾死亡等是否发生过"。禅定是代表性的，还有无色定的无记和欲界有覆等其他情况。这些根本不必全部具备，而是根据情况有所差异。
第三，附带问题，无记（不予记别）：那么，除了善、不善、无记外，还有其他无记吗？有，有不予记别（无记）的问题。总的来说，对问题的回答方式有四种：一向记说、分别记说、反诘记说和舍置记说四种。
第一，一向或单方面记说：如问"所有出生的众生都会死吗？"回答"会死"这样的。第二，"所有死者都会再生吗？"分别回答"无烦恼者不会再生，有烦恼者会再生"这样的。第三，"此人是殊胜还是低劣？"先反问"是相对于天神而言，还是相对于恶趣而言？"如果说"相对于天神"，则回答"低劣"等，这样的回答。第四，对"我是否异于蕴，或与蕴相同"等问题，不作二是二非等任何回答，如对十四种无记不回答。
十四种无记虽然是不善，但此处说不予记别，因为这些都是关于我的问题，由于我不成立，如果按照所问记说，就不符合实际。如果直接教导无我，对方就不会成为法器，所以为了让他们逐渐趣入教法。
这十四种无记是：我与世间常等四种，有边等四种，如来死后有无等四种，身即是命还是命异身异等。如果问："这样不是与记说相违吗？"回答：不予记说这些问题，是以舍置的方式记说，所以没有矛盾。
;


 །
所具境差别
བཞི་པ་ལྡན་ཚུལ་ལ་དངོས་དང་། འཕྲོས་དོན་གཉིས། དང་པོ། ཆགས་སོགས་ཉོན་མོངས་རང་མཚན་པ་གསུམ་གྱི་ཡུལ་ལྡན་ཚུལ་དང་། རྨོངས་སོགས་ཉོན་མོངས་སྤྱི་པ་གསུམ་གྱི་ཡུལ་ལྡན་པར་བྱེད་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ་ལ་དངོས་དང་ཞར་བྱུང་གཉིས། དང་པོལ་དངོས་དང་། དུས་གཉིས། དང་པོ། ལྡན་ཚུལ་སྤྱིར་ཉོན་མོངས་པ་རང་གི་མཚན་ཉིད་པ་དང་། སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་པ་གཉིས། དང་པོ་འདོད་ཁྲོ་སྙེམས་གསུམ་སྟེ། འདོད་སྙེམས་བདེ་མྱོང་དང་། ཁྲོ་བ་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་འགྱུར་ལ་དམིགས་པས་སོ། །སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་པ་ནི། ལྟ་བ་དང་ཐེ་ཚོམ་རྨོངས་པ་གསུམ་སྟེ། བདེ་སྡུག་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ཡུལ་གསུམ་ཀ་ལ་ཅི་རིགས་པར་དམིགས་པས་སོ། །དེ་ལ་ཕྲ་རྒྱས་ལྡན་ཚུལ་ནི། འདས༷་པ་དང༷་། ཉེ༷་བར་གན༷ས་པ་ད་ལྟ་བའི་འདོ༷ད་ཆགས༷་དང་། ཁོང༷་ཁྲོ༷་དང་། ང༷་རྒྱལ༷་དག༷་གི༷ས་ནི༷་གང་ཟག་གང༷་ལ༷་ཉོན་མོངས་དེ༷་གསུམ་གང་རུང་སྐྱེས༷་ནས་མ༷་སྤང༷ས་པའི༷་ཡུལ་གྱི་དངོས༷་པོ༷་དེ༷་དང༷་ལྡན༷་པ༷་ཡི༷ན་ཏེ། ཆགས་སོགས་གསུམ་པོ་རྣམ་ཤེས་གང་གི་འཁོར་དུ་སྐྱེས་ཀྱང་དེས་གླང་བུ་
3-177b
ཐག་པས་ཕུར་པ་ལ་བཏགས་པ་ལྟར་གང་ཟག་དེ་དང་ཡུལ་དེ་ལྡན་པར་བྱེད་པས་སོ། །ལྡན་ཚུལ་ནི་དམིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ལྡན་པ་ཡིན་གྱི་ཡུལ་ཐོབ་ལྡན་མིན་ཏེ་རྒྱུད་དུ་མ་གཏོགས་པ་ལ་ལྡན་པ་མེད་པས་སོ། །དེ་ཡང་ཆགས་སྡང་ནི་སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པའི་འཁོར་དུ་འབྱུང་གིང་རྒྱལ་ནི་ཡིད་ཤེས་ཁོ་ནའི་འཁོར་དུའོ། །སྐྱེས་ཞེས་པ་ཉོན་མོངས་དེ་དག་ཡུལ་འགའ་ལ་མི་སྐྱེ་བ་སྲིད་ལ། གལ་ཏེ་དང་པོར་སྐྱེས་ཀྱང་སྤང་ན་མི་ལྡན་པས་དེ་གཉིས་གཅོད་པའོ། །དཔེར་ན་ཁྱི་ཕག་དྲི་ཆེན་ལ་སྲེད་པ་ལྟ་བུའོ། །འདས་ད་ལྟས་ཡུལ་དང་ལྡན་ཞེས་སྤྱིར་བསྟན་ཏོ། །གཉིས་པ་དུས་ལ་ཡིད་ཤེས་དབང་ཤེས་གཉིས། དང་པོ། ཡི༷ད་ཀྱི༷་ཆགས་སོགས་གསུམ་པོ་དེ༷་དག༷་མ༷་འོང༷ས་པས༷་ནི། འདས་ད་ལྟ་མ་འོངས་པ་ཀུན༷་དང༷་དམིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ལྡན་པར་བྱེད་དེ། ཡིད་ནི་དུས་གསུམ་པའི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་པས་སོ། །མ་འོངས་དེ་ལའང་མ་སྤང་བ་སྦྱར་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ། ཡིད་ཤེས་ལས་གཞན༷་སྒོ་ལྔའི་འཁོར་བྱུང་ཆགས་སྡང་མ་འོངས་པ་དེ་གཉིས་ཀྱིས༷་རང༷་དུས་མ་འོངས་པའི་དངོས་པོ་ཁོ་ན་དང་ལྡན་པ༷ར་བྱེད་དེ། སྒོ་ལྔའི་འཁོར་བྱུང་གིས་འདས་འོངས་ལ་མི་དམིགས་པས་སོ། །གཉིས་པ་ཞར་བྱུང་སྐྱེ་བས་དེ་ལྟར་ཡིན་ཀྱང་ཚོགས་དྲུག་གི་འཁོར་བྱུང་ཆགས་སོགས་མི༷་སྐྱེ༷་བའི་ཆོས་ཅན་རྣམ༷ས་ཀྱི་ཡུལ་ཡང་མི་སྐྱེ་ན་རང་དུས་པ་དང་། དེའི་ཡུལ་ཡང་མི་སྐྱེ་བར་མ་ངེས་པས་སྐྱེ་འགྱུར་ཡིན་པ་མ་སྤང་ན། དུས་གསུམ་དངོས་པོ་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་དང༷་དམིགས་ཚུལ་གྱིས་ལྡན་ཟེར། དེ་ཡང་དམིགས་རུང་དུ་ལྡན་གྱི་དངོས་སུ་དམིགས་པ་ནི་མིན་ཏེ་དེ་དག་
3-178a
མེད་པས་སོ། །དེ་ལ་སྤྱིར་འདས་པ་དང་ད་ལྟ་ཡོད་རིགས་ལ་མ་འོངས་པའང་ཡོད་དགོས་ལ། དེ་ལ་སྐྱེ་མི་སྐྱེ་གཉིས་ཡོད་དགོས་ཏེ། མི་སྐྱེ་བའང་མིང་གིས་གདགས་རུང་དེ་ཡིད་ཡུལ་དུ་བྱར་ཡོད་པ་ལ་ཡོད་པར་ཞེན་པ་སྟེ་ཐམས་ཅད་ཡོད་སྨྲ་ཡིན་པས་སོ། །མ་འོངས་མི་སྐྱེ་བའི་ཡུལ་དུ་ཐམས་ཅད་ཡིན་པ་ཆགས་པ་ཡིན་ལ། ཡུལ་རིས་ཆད་མེད་པས་སམ་དཔྱད་དོ། །གཉིས་པ། ལྷག༷་མ༷་ལྟ་བ་ཐེ་ཚོམ་མ་རིག་སྟེ་སྤྱི་པ་གསུམ་པོ། འདས་སོགས་ཀུན༷་གྱིས༷་ཀྱང་ཡུལ་འདས་སོགས་ཀྱི་སྤང་བྱ་རིས་ལྔ་ཀུན༷་དང༷་ལྡན༷་པར་བྱེད་དེ་དེ་དག་ཉེར་ལེན་གྱི་ཕུང་པོ་ལྔ་ཆར་ལ་དམིགས་ཏེ་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལ་དམིགས་པས་སོ། །དེ་ཡང་ཇི་སྲིད་མ་སྤངས་ཀྱི་བར་དུའོ།

所具境差别
第四，相应方式分为正文和引申内容两部分。首先，贪等三种特殊烦恼的境界相应方式，以及痴等三种普遍烦恼的境界相应方式两部分。第一部分又分为正文和附带内容两方面。正文又分为实质和时间两方面。
首先，相应方式总的来说，烦恼有特殊相和普遍相两种。特殊相指贪、嗔、慢三种，因为贪与慢缘乐受，嗔恨缘苦受。普遍相是指见解、疑惑、愚痴三种，因为它们可以根据情况缘乐受、苦受、舍受三种对象。
关于随眠的相应方式，过去和现在的贪欲、嗔恨、我慢，对于某个有情而言，只要这三种烦恼中任何一种已经生起且未断除，就与该烦恼的对象事物相应。因为这三种贪等无论在哪种意识的相续中生起，都会像绳索系牛犊于桩上一样，使那个有情与其对象相应。
相应方式是以所缘的方式相应，而不是以对象的得相应，因为没有与非自相续的东西相应。其中，贪嗔可以在五识的伴随中生起，而我慢只在意识的伴随中生起。"生起"一词表明这些烦恼对某些对象可能不生起，即使最初生起，如果已断除，也不相应，所以排除这两种情况。例如，狗和猪对粪便的贪爱。这里总的说明过去现在（烦恼）与对象相应。
第二，关于时间，分为意识和五识两部分。首先，意识的贪等三种未来烦恼与过去、现在、未来一切对象以所缘方式相应，因为意识能缘三世对象。据说未来烦恼也须加上"未断除"的条件。
第二，除意识外，五识相伴的未来贪嗔两者只与未来对象相应，因为五识相伴的烦恼不缘过去和未来。
第二，附带内容是关于生起：虽然如此，六识相伴的贪等不生起的法与其对象也不生起时，它们与其自时对象相应；如果其对象不一定不生起而是将生起的，且未断除，则与三世一切事物以所缘方式相应。这也是指可能所缘而相应，而不是实际所缘，因为这些（烦恼）尚不存在。
一般而言，如果有过去和现在事物，也必须有未来事物，而未来又必须分为将生起和不生起两种，因为即使不会生起的也可以被命名，可以作为意识对象，而执著其存在，这是一切有部的观点。未来不生起的对象都是贪爱的对象，因为没有对象的限制，这需要考察。
第二，其余的见解、疑惑、无明等三种普遍烦恼，无论过去等任何时间的烦恼，都能与过去等五类所断的一切对象相应，因为它们缘于五取蕴，即缘于共相。这种相应持续到断除为止。


 །གཉིས་པ་འཕྲོས་དོན་ལ་ཡུལ་དུས་གསུམ་ཡོད་པར་བཤད་པ་ལས་འཕྲོས་པ་དང་། ལྡན་ཚུལ་བཤད་པ་ལས་འཕྲོས་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། དུས་གསུམ་རྫས་ཡོད་དུ་སྒྲུབ་པ། དེ་ལ་ནང་གསེས་ཀྱི་འདོད་ཚུལ། དེ་ལ་རྩོད་པའི་ལན་བསྟན་པ་དང་གསུམ།དང་པོ། དུས་གསུམ་ལ་འདས་མ་འོངས་རྫས་སུ་ཡོད་ན་འདུས་བྱས་རྟག་པར་འགྱུར་ལ། མེད་ན་ཕྲ་རྒྱས་དེས་ལྡན་བྲལ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། བྱེ་སྨྲས་འདས་འོངས་རྫས་སུ་ཡོད་ཀྱང་རྟག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། མཚན་ཉིད་སྐྱེ་སོགས་དང་ལྡན་པས་སོ་ཟེར། དེས་ན་དུས་ཀུན་ཏུ་རྫས་སུ་ཡོད་པར་གསལ་བར་དམ་བཅའ་འོ། །རྫས་སུ་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཞེ་ན་ལུང་རིགས་གཉིས་ཀས་ཏེ། མདོ་ལས། དགེ་སློང་དག་གཟུགས་འདས་པ་དང་། མ་འོངས་པའང་
3-178b
མི་རྟག་ན་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ལྟ་ཅི་སྨོས་སོ། །འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་ཐོས་པ་དང་ལྡན་པ་དེ་ལྟར་ལྟ་བ་ནི། འདས་པའི་གཟུགས་ལ་ལྟ་བར་མི་འགྱུར་ཞེས་སོགས་ནས། གང་གི་ཕྱིར་འདས་པའི་གཟུགས་ཡོད་པ་དེའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ཉན་ཐོས་ཐོས་པ་དང་ལྡན་པ་འདས་པའི་གཟུགས་ལ་མི་ལྟ་བ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་སོགས་དུས་འདས་འོངས་གཉིས་ཀྱང་ཡོད་པར་གསུངས་པས་དུས༷་གསུམ་པོ་རྣམ༷་པ་ཀུན༷་ཏུ༷་ཡོ༷ད་པར་གསུ༷ངས་པའི་ཕྱིར༷་དང་། ཡང་མདོ་ལས། མིག་ནས་ཡི༷ད་བར་ཤེས་པ་ནི་མིག་དང་གཟུགས་གཉིས། ཡིད་དང་ཆོས་བར་རྐྱེན་གཉི༷ས་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེ་བར་གསུངས་པས། འདིའི་ཡིད་ཤེས་ནི་ཡིད་དང་ཆོས་གཉིས་ལ་བརྟེན་པ་ནི་འདིའི་ཤེས་བྱེད་དེ། ཡིད་འདས་པ་རྫས་སུ་མེད་ན་རང་ཉིད་རང་ལ་བརྟེན་པ་འགལ་བའི་ཕྱིར༷༷་རོ་ཞེས་དང་། རིགས་པ་ནི། ཡུལ་མེད་ན་དམིགས་པ་མེད་ཕྱིར་དེ་ཤེས་པའི་རྣམ་ཤེས་ཀྱང་མེད་ན། འདས་འོངས་ལ་དམིགས་པའི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་དམིགས་རྐྱེན་ནམ་ཡུལ༷་ཡོ༷ད་པའི་ཕྱིར༷་དང་། ལས་འགག་ཟིན་ལ་འབྲས༷་བུ་རྣམ་སྨིན་ཡོད་པའི་ཕྱིར༷་ཏེ་གལ་ཏེ་དེ་དག་རྫས་སུ་མེད་ན། ལས་ཡོད་ཚེ་རྣམ་སྨིན་མེད། རྣམ་སྨིན་ཡོད་ཚེ་ལས་མེད་པས་ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མི་འཐད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་འདས་འོངས་རྫས་སུ་ཡོད་དོ། །དེས་ན་དུས་གསུམ་པོ་ཐམས་ཅད་དེ༷་ཡོ༷ད་པར་སྨྲ༷་བའི༷་ཕྱིར༷་ན་གཞི་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ཡོ༷ད་པར༷་སྨྲ༷་བ༷་ཞེས་འདོ༷ད་ཀྱི། ད་ལྟར་དང་འདས་པ་འབྲས་བུ་མ་སྐྱེད་པའི་ལས་འདས་པ་གང་ཡིན་པ་ཡོད་ཅིང་། མ་འོངས་དང་འབྲས་བུ་བསྐྱེད་ཟིན་པའི་འདས་པ་ནི་མེད་དོ་ཞེས་སྨྲ་བ་ནི་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་སྨྲ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཁོ་ན་ཡོད་པར་སྨྲ་བ་མདོ་སྡེ་པ་ཡིན་པར་
3-179a
གང་སྤེལ་འདོད་དོ། །གཉིས་པ། ཐམས་ཅད་ཡོད་སྨྲ་དེ༷་དག༷་ལ་དབྱེ་ན་རྣམ༷་པ་བཞི༷་སྟེ། དེ་རྣམས་དུས་གསུམ་རྫས་སུ་ཡོད་པར་འདོད་པར་ཁྱད་མེད་ཀྱང་། དངོས་པོ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་བཙུན་པ་ཆོས་སྐྱབས་ཏེ། དེས་ཤེས་བརྗོད་འཇུག་པའི་ཁྱད་པར་ལ་ལྟོས་ནས་ཐ་དད་དེ། དངོས་པོ་གཅིག་དུས་རྣམས་སུ་འཕོ་འཇུག་བྱེད་པ་ན། གཟུགས་སོགས་རྫས་རང་གི་མཚན་ཉིད་ནི་མི་འགྱུར་ཡང་དངོས་པོ་དག་གཞན་དུ་འགྱུར་ཏེ། མ་འོངས་ད་ལྟར་གྱུར་པ་ན།མ་འོངས་པའི་དངོས་པོ་འདོར་ཞིང་ད་ལྟར་གྱི་དངོས་པོ་ཐོབ་ལ། ད་ལྟ་འདས་པར་གྱུར་པ་ན། ད་ལྟའི་དངོས་པོ་འདོར་ལ་འདས་དངོས་ཐོབ་པས་སོ།

第二，引申内容分为从已说明的三世所缘引申的内容和从已说明的相应方式引申的内容两部分。第一部分包括：证明三世实有，对此的细分见解，及对反驳的回答三部分。
首先，如果过去未来是实有，则有为法应成常法；若无，则随眠如何与之相应或分离？有部回答：过去未来虽实有，但不成常法，因为它们具有生等相，所以明确主张一切时间都是实有。
若问实有的理由是什么？通过教证和理证两方面：经中说："比丘们，如果过去和未来的色是无常，现在的更不必说了。具闻圣声闻这样观察，不会观察过去的色..."到"因为过去色是有，所以具闻圣声闻不观察过去色。"等，经中说明过去未来两个时间也是存在的，所以说明三世一切时间都是存在。
又经中说："从眼至意识依靠眼色二缘，至意与法二缘而生起"，这里意识依靠意与法两者，这是证据。若意过去不是实有，则自身依靠自身有矛盾。理证是：若无所缘境，则无缘取，则了知它的识也不存在，而有缘过去未来的识，所以有作为所缘缘的境；又，虽业已灭，而有异熟果报，若这些不是实有，则业存在时无异熟，异熟存在时无业，业果不应理。因此，过去未来是实有。
所以，主张三世一切都存在，故称为一切有宗，而不是说"存在现在和过去不生果的业，而不存在未来和已生果的过去"这种分别说法，也不是如犍陀罗所主张的"唯有现在存在"的经部见解。
第二，一切有部若分类有四种：虽然他们一致认为三世实有，但胜论师法护认为事物转变成为别的事物，他观待了知、表述、趣入的差别而有不同：一个事物在诸时间中转移和趣入时，虽然色等实体自相不变，但事物确实会变化：未来变现在时，舍弃未来事物而得到现在事物；现在变过去时，舍弃现在事物而得到过去事物。
;


 །དེས་ན་དུས་དེའི་དངོས་པོའི་མིང་ཐོབ་སྟེ། གསེར་སྣོད་ཞོམ་ནས་སྣོད་གཞན་དུ་སྒྱུར་ན་གསེར་གྱི་རང་བཞིན་དང་ཁ་དོག་མི་འགྱུར་ཡང་། སྣོད་དབྱིབས་ཙམ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་དང་། འོ་མ་ཞོར་གྱུར་པ་ན་རོ་ནུས་སོགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ཙམ་འདོར་གྱི་རྫས་མདོག་མི་འདོར་བ་ལྟ་བུ་ཟེར་བ་དང༷་། བཙུན་པ་དབྱངས་སྒྲོགས་མཚ༷ན་ཉི༷ད་གཞན་འགྱུར་ནི། མཚན་ཉིད་འཇུག་པ་ཐོབ་པ་ལ་ལྟོས་ནས་ཐ་སྙད་བྱེད་དེ། དངོས་པོ་གཅིག་ལ་འདས་ད་ལྟ་མ་འོངས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལྡན་ཕྱིར་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པའི་སྒོ་ནས་དུས་གསུམ་དུ་བཞག་གི་། དེ་ལ་དུས་གཞན་གྱི་མཚན་ཉིད་གཏན་མེད་པ་དང༷་། རྫས་ཐ་དད་ནི་མིན་ཏེ། དཔེར་ན་ཆགས་ཅན་བུད་མེད་གཅིག་ལ་ཆགས་པ་ན་དེ་ལ་ཆགས་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི་གཞན་ལ་མ་ཆགས་པ་མིན་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་དང༷་། བཙུན་པ་དབྱིག་བཤེས་གན༷ས་
3-179b
སྐབས༷་གཞན་འགྱུར་སྨྲ་བ་ནི། གནས་སྐབས་ཐ་དད་ལ་ལྟོས་ནས་ཐ་སྙད་བྱེད་དེ། དངོས་པོ་གཅིག་དུས་རྣམས་སུ་འཇུག་པ་ན། ཆོས་དེ་བྱ་བ་མི་བྱེད་པ་དང་། བྱེད་པ་བྱས་ནས་འགགས་སྐབས་གསུམ་ལ། མ་འོངས་ད་ལྟ་འདས་ཞེས་ཏེ། དངོས་པོ་དེ་སྐབས་དེ་དང་དེར་ཕྱིན་པ་ན། དེའི་མིང་ཐོབ་སྟེ། སྐབས་དེར་མིང་ཙམ་འགྱུར་གྱི་རང་མཚན་གྱི་རྫས་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། རིལ་བུ་གཅིག་ཉིད་གཅིག་གི་ཤོད་མིག་ཏུ་བཞག་ན་གཅིག་དང་།བརྒྱ་དང་སྟོང་གི་ཤོད་མིག་ཏུ་བཞག་ན་དེའི་མིང་ཐོབ་པ་བཞིན་ནོ་ཟེར། བཙུན་པ་སངས་རྒྱས་ལྷས་གཞན༷་དང་གཞན༷་འགྱུར༷་སྨྲ་བ་ནི། སྔ་ཕྱི་ལ་ལྟོས་ནས་ཐ་སྙད་བྱེད་དོ། །དངོས་གཅིག་དུས་རྣམས་སུ་འཇུག་པ་ན།འདས་ད་ལྟ་ལ་ལྟོས་པའི་མ་འོངས་དང་། ད་ལྟ་དང་མ་འོངས་ལ་ལྟོས་འདས་པ། འདས་དང་མ་འོངས་ལ་ལྟོས་ད་ལྟར་བཞག་སྟེ། བུད་མེད་གཅིག་ཉིད་བུ་མོ་ལ་ལྟོས་ནས་མ་དང་། མ་ལ་ལྟོས་ནས་བུ་མོར་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས༷་བྱའོ༷་ཟེར། གསུམ་པ། དེ་ལ་དངོས་པོ་གཞན་འགྱུར་རྫས་གནས་ལ་ཆོས་འདོར་ལེན་བྱེད་པ་གྲངས་ཅན་པའི་ནང་དུ་འདུ་ལ། མཚན་ཉིད་གཞན་འགྱུར་ནི་དུས་རེ་རེ་ལ་གསུམ་ཀའི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་དུས་འཆོལ་བར་འགྱུར་བ་དང་། དཔེ་དོན་མི་མཚུངས་པའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་ཞིང་། གཞན་དང་གཞན་འགྱུར་ལ། འདས་དུས་ལའང་སྔ་ཕྱི་དབུས་གསུམ་ཡོད་པས། དེ་དག་རིམ་པར་དུས་གསུམ་འགྱུར་དགོས་པས། འདས་དུས་
3-180a
གཅིག་ལའང་དུས་གསུམ་ཅིག་ཆར་ཐལ་བའི་སྐྱོན་ཡོད་ཕྱིར། གསུམ་པ་གནས་སྐབས་འགྱུར་བ་བཟང༷་སྟེ༷་བྱ༷་བ༷་བྱེད་པ་དང་། མི་བྱེད་པ་དང་། བྱས་པ་གསུམ་པོ་ཡི༷ས་དུས༷་གསུམ་པོ་རྣམ༷ས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རྣམ༷་པར་བཞག༷་པས་དུས་གཅིག་ཏུ་ཐལ་བ་མེད་དོ་ཟེར། དེས་ན་དེ་ཅུང་ཟད་བཟང་ཡང་མཐར་གཏུག་ན་འདྲ་སྟེ་མི་འཐད་དོ། །ཐམས་ཅད་ད་ལྟར་ཡོད་ན་དུས་གསུམ་དུ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། མི་སྐྱོན་ཏེ་བྱ་བས་བཞག་པས་སོ་ཟེར། དེ་ལྟ་ན་མིག་དེ་མཚུངས་ད་ལྟ་བ་ད་ལྟ་བ་མིན་པར་ཐལ་ཟེར་ན། རྒྱུ་མཐུན་འཛིན་པ་དང་། བྱེད་འབྲས་འབྱིན་པས་མི་སྐྱོན་ནོ་ཟེར། འོ་ན་སྐལ་ཀུན་རྣམ་སྨིན་གསུམ་གྱི་རྒྱུ་འདས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་འབྲས་བུ་འབྱིན་བཞིན་པའི་བྱ་བ་ཡོད་པས་དེ་ད་ལྟ་བར་ཐལ་ཟེར། གལ་ཏེ་ད་ལྟ་བར་འབྲས་བུ་འཛིན་འབྱིན་གྱི་བྱ་བ་གཉིས་ཀ་ཚང་དགོས་ཟེར་ན། དེ་ལྟ་ན་དུས་གསུམ་དུ་བྱ་བས་བཞག་པས་དེ་དག་ལ་འབྲས་བུ་འཛིན་པའི་བྱ་བ་འགག་པའི་ཆ་ནས་འདས་པ། འབྱིན་པའི་བྱ་བ་དང་ལྡན་ཆ་ནས་ད་ལྟ་བར་འགྱུར་བས་དུས་གསུམ་མཚན་ཉིད་འཆོལ་བར་ཐལ་ཟེར། གཞན་ཡང་དགག་པ། འདས་འོངས་ཆོས་དེའི་བདག་ཉིད་དུ་ད་ལྟར་རྫས་སུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དེའི་བྱ་བ་བྱེད་པ་ལ་གེགས༷་སུ༷་ཞིག་གིས་བྱེ༷ད་དེ། དེ་དག་གིས་རྟག་ཏུ་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་རྒྱུ་རྐྱེན་མ་ཚོགས་པས་ཡིན་ཟེར་ན། རྐྱེན་ཐམས་ཅད་རྟག་ཏུ་ཡོད་པར་ཁས་བླང་བས་ན། རྟག་ཏུ་ཡོད་པ་ལ་མ་ཚོགས་པ་མི་འཐད་
3-180b
པས་སོ།

因此，它获得了那个时间的事物名称。就像金制容器被压扁后改变为另一容器，金子的自性和颜色不变，只有容器形状改变；又如牛奶变为酸奶时，只舍弃味道功效等一些性质，而不舍弃实体和颜色。
论师妙音提出"特性改变"说，他根据特性获得趣入来安立名言：一个事物具有过去、现在、未来三种特性，所以从特性差别的角度安立为三世，而不是说它完全没有其他时间的特性。这与实体差别不同，例如，对女人有贪欲时，称为"对她有贪"，而不是说对其他人无贪。
论师世友提出"位置改变"说，他根据位置差别安立名言：一个事物在诸时间中趣入时，这个法处于不作用、正作用和已作用后灭三种状态，分别称为未来、现在、过去。当事物到达某个位置时，获得该位置的名称，只是名称改变，自相实体不变异，如同一粒棋子放在计数板的不同位置，获得"一"或"百"或"千"的名称。
论师佛护提出"相互改变"说，他根据前后关系安立名言：一个事物在诸时间中趣入时，相对于过去和现在的是未来，相对于现在和未来的是过去，相对于过去和未来的是现在。如同一个女人，相对于女儿是母亲，相对于母亲是女儿。
第三，对上述观点的批判：事物改变说中实体存在而法有舍有得，这与数论派相同。特性改变说因为每个时间都具有三种特性，会导致时间混乱，而且比喻与所喻不符。相互改变说中，过去时间也有前中后三部分，这些按顺序应成为三世，则一个过去时间应同时是三世，有此过失。
第三种位置改变说较好，通过作用、不作用、已作用三种情况来区分三世差别，不会导致成为一个时间。虽然这种说法稍好，但究竟而言也相同，不合理。
如果问：如果一切都现在存在，如何变为三世？回答：无过失，因为是由作用安立的。若问：那么眼等应成为非现在，回答：因为取同类因和产生作业果，所以无过失。若问：那么等流、遍行、异熟三种因在过去时也正在产生果报的作用，应成现在，回答：现在应具备取果和生果两种作用。若如此，则通过作用安立三世，对它们来说，从取果作用已灭的方面是过去，从生果作用具有的方面是现在，则三世特性混淆。
其他驳斥：过去未来若以该法自身现在实有的方式存在，有什么障碍使它不能作用？它们应当常常作用。如果说因为因缘未聚集，回答：既然承认一切缘常有，常有的东西不可能未聚集。
;


 །བྱ་བ་དེ༷་ཡང༷་འགགས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ཡིན་ན་བྱ་བ་དང་དངོས་པོ་ཐ་དད་ལ། དེ་ལྟ་ན་དངོས་པོ་ལ་བྱ་བ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །བྱ་བ་དེ་ཇི༷་ལྟར༷་འདས་སོགས་ཡིན་ནམ་མིན། དང་པོ་ལྟར་ན། བྱ་བ་ལ་བྱ་བ་གཞན་ཡོད་ན་ཐུག་མེད་དུ་འགྱུར་ལ། གཉིས་པ་ལྟར་ན་བྱ་བ་འདུས་མ་བྱས་སུ་འགྱུར་ཏེ་དུས་ཀྱིས་མ་བསྡུས་པས་སོ། །གལ་ཏེ་བྱ་བ་དངོས་པོ་ལས་གཞ༷ན་མ༷་ཡི༷ན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ན་བྱ་བས་དུས༷་གསུམ་པོ་རྣམས་སུ༷་བཞག་པར་མི༷་རུང༷་སྟེ། དངོས་པོ་དང་བྱ་བ་གཅིག་ཡིན་ལ། འདས་འོང་གི་དངོས་པོ་ད་ལྟ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། གལ་ཏེ་ད་ལྟ་བ་དེ༷་བཞིན༷་དུ༷་འདས་འོང་གི་དངོས་པོའང་ཡོ༷ད་ན༷། ཅིའི༷་ཕྱིར༷་མ༷་སྐྱེས༷་པ་དང་ཞིག༷་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ་དེ་ཡོད་པས་སོ། །མ་སྐྱེས་པ་དང་ཞིག་པ་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་དངོས་པོའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་དངོས་པོ་བཞིན་དུ་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ། །གང་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པས། རྟག་པར་མི་འགྱུར་ཞེས་སྨྲས་པ་དེ་ཡང་ཚིག་ཙམ་སྟེ། དངོས་པོ་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོད་པ་ལ་སྐྱེ་འཇིག་མི་རུང་བས་སོ། །དེས་ན་འགྲེལ་པར། རང་བཞིན་ཡང་ནི་རྟག་ཏུ་ཡོད། །དངོས་པོ་ཡང་ནི་རྟག་མི་འདོད། །རང་བཞིན་ལས་ཀྱང་དངོས་མི་གནས། །དབང་ཕྱུག་ཐ་སྙད་ཡིན་པར་གསལ། །ཞེས་བཤད་ལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདས་འོངས་ཡོད་པར་གསུངས་པ། འདས་པ་སྔར་བྱུང་པ་ཉིད་དུ་ཡོད་པ་དང་། མ་འོངས་པ་རྒྱུ་རྐྱེན་ཡོད་ན་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་དབང་དུ་
3-181a
མཛད་ནས་ཡོད་པའི་སྒྲར་གསུངས་ཀྱི། རང་གི་མཚན་ཉིད་རྫས་ཡོད་ནི་མིན་ཏེ། མར་མེ་ཤི་བ་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་ཆོས་དང་ཡིད་གཉིས་ལ་བརྟེན་པར་བཤད་པའི་ཡིད་ནི། སྔ་མའི་རྗེས་ཐོགས་སུ་འབྱུང་བའམ་ཉོན་ཡིད་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་ལ། ཡིད་ཡུལ་འདས་འོངས་བཤད་པ་དམིགས་པ་ཙམ་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་གྱི། དམིགས་རྐྱེན་ནི་མིན་ནོ། །ཡང་དག་པར་ལྡན་པའི་ལུང་ལས། ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་ཐོར་ཚུགས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས། ལས་འདས་པ་དང་། ཟད་པ་དང་། འགག་པ་དང་། བྲལ་བ་དང་། རྣམ་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོད་དོ། །ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ཡང་རྒྱུད་དེ་ལ་སྔོན་ལས་དེས་ཀུན་ཏུ་དྲངས་ཤིང་བཞག་པའི་རྣམ་སྨིན་སྐྱེད་པའི་ནུས་པ་ཡོད་པར་སྟོན་པའོ། །དེ་ལྟ་མིན་ན་འདས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ་ད་ལྟ་རང་མཚན་དུ་ཡོད་པས་སོ། །གཞན་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དོན་དམ་པ་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་མདོ་ལས། དགེ་སློང་དག་མིག་ནི་སྐྱེ་བ་ནའང་གང་ནས་ཀྱང་མི་འོང་ལ། འགག་པ་ན་གང་དུའང་སོང་བར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དགེ་སློང་དག་མིག་ནི་མ་བྱུང་བ་ལས་བྱུང་ནས་ཀྱང་སླར་འཇིག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སོགས་གསུངས་པ་དང་འགལ་ལོ། །འདིར་བྱེ་སྨྲ་དག་ནི་རྣམ་པར་བཏགས་པ་དེ་དག་གིས་ནི་མི་གནོད་དེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས༷་ཉི༷ད་དག༷་ནི༷་ཟབ༷་པ༷་ཡི༷ན་པས། རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་ལན་འདེབས་སོ། །
3-181b
གཉིས་པ་ལྡན་ཚུལ་ལས་འཕྲོས་པ། སྤངས་ཀྱང་ལྡན་པའམ། སྤང་གྲོལ་གྱི་ཁྱད་པར་ནི། ཡང་ཉོན་མོངས་པ་གང་དག་རང་ཉིད་སྤངས་ཀྱང་ལྡན་པ་ཡོད་དེ། དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཡུལ་ཅན་མ་སྤང་བས་ཡུལ་ཡང་བྲལ་བར་མི་འགྱུར་བས་སོ།

 །བྱ་བ་དེ༷་ཡང༷་འགགས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ཡིན་ན་བྱ་བ་དང་དངོས་པོ་ཐ་དད་ལ། དེ་ལྟ་ན་དངོས་པོ་ལ་བྱ་བ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །བྱ་བ་དེ་ཇི༷་ལྟར༷་འདས་སོགས་ཡིན་ནམ་མིན། དང་པོ་ལྟར་ན། བྱ་བ་ལ་བྱ་བ་གཞན་ཡོད་ན་ཐུག་མེད་དུ་འགྱུར་ལ། གཉིས་པ་ལྟར་ན་བྱ་བ་འདུས་མ་བྱས་སུ་འགྱུར་ཏེ་དུས་ཀྱིས་མ་བསྡུས་པས་སོ། །གལ་ཏེ་བྱ་བ་དངོས་པོ་ལས་གཞ༷ན་མ༷་ཡི༷ན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་ན་བྱ་བས་དུས༷་གསུམ་པོ་རྣམས་སུ༷་བཞག་པར་མི༷་རུང༷་སྟེ། དངོས་པོ་དང་བྱ་བ་གཅིག་ཡིན་ལ། འདས་འོང་གི་དངོས་པོ་ད་ལྟ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། གལ་ཏེ་ད་ལྟ་བ་དེ༷་བཞིན༷་དུ༷་འདས་འོང་གི་དངོས་པོའང་ཡོ༷ད་ན༷། ཅིའི༷་ཕྱིར༷་མ༷་སྐྱེས༷་པ་དང་ཞིག༷་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ་དེ་ཡོད་པས་སོ། །མ་སྐྱེས་པ་དང་ཞིག་པ་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་དངོས་པོའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་དངོས་པོ་བཞིན་དུ་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ། །གང་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པས། རྟག་པར་མི་འགྱུར་ཞེས་སྨྲས་པ་དེ་ཡང་ཚིག་ཙམ་སྟེ། དངོས་པོ་དུས་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོད་པ་ལ་སྐྱེ་འཇིག་མི་རུང་བས་སོ། །དེས་ན་འགྲེལ་པར། རང་བཞིན་ཡང་ནི་རྟག་ཏུ་ཡོད། །དངོས་པོ་ཡང་ནི་རྟག་མི་འདོད། །རང་བཞིན་ལས་ཀྱང་དངོས་མི་གནས། །དབང་ཕྱུག་ཐ་སྙད་ཡིན་པར་གསལ། །ཞེས་བཤད་ལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདས་འོངས་ཡོད་པར་གསུངས་པ། འདས་པ་སྔར་བྱུང་པ་ཉིད་དུ་ཡོད་པ་དང་། མ་འོངས་པ་རྒྱུ་རྐྱེན་ཡོད་ན་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་དབང་དུ་
3-181a
མཛད་ནས་ཡོད་པའི་སྒྲར་གསུངས་ཀྱི། རང་གི་མཚན་ཉིད་རྫས་ཡོད་ནི་མིན་ཏེ། མར་མེ་ཤི་བ་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་བཞིན་ནོ། །ཡིད་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་ཆོས་དང་ཡིད་གཉིས་ལ་བརྟེན་པར་བཤད་པའི་ཡིད་ནི། སྔ་མའི་རྗེས་ཐོགས་སུ་འབྱུང་བའམ་ཉོན་ཡིད་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་ལ། ཡིད་ཡུལ་འདས་འོངས་བཤད་པ་དམིགས་པ་ཙམ་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་གྱི། དམིགས་རྐྱེན་ནི་མིན་ནོ། །ཡང་དག་པར་ལྡན་པའི་ལུང་ལས། ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་ཐོར་ཚུགས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དབང་དུ་མཛད་ནས། ལས་འདས་པ་དང་། ཟད་པ་དང་། འགག་པ་དང་། བྲལ་བ་དང་། རྣམ་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡོད་དོ། །ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ཡང་རྒྱུད་དེ་ལ་སྔོན་ལས་དེས་ཀུན་ཏུ་དྲངས་ཤིང་བཞག་པའི་རྣམ་སྨིན་སྐྱེད་པའི་ནུས་པ་ཡོད་པར་སྟོན་པའོ། །དེ་ལྟ་མིན་ན་འདས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ་ད་ལྟ་རང་མཚན་དུ་ཡོད་པས་སོ། །གཞན་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དོན་དམ་པ་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་མདོ་ལས། དགེ་སློང་དག་མིག་ནི་སྐྱེ་བ་ནའང་གང་ནས་ཀྱང་མི་འོང་ལ། འགག་པ་ན་གང་དུའང་སོང་བར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་དགེ་སློང་དག་མིག་ནི་མ་བྱུང་བ་ལས་བྱུང་ནས་ཀྱང་སླར་འཇིག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སོགས་གསུངས་པ་དང་འགལ་ལོ། །འདིར་བྱེ་སྨྲ་དག་ནི་རྣམ་པར་བཏགས་པ་དེ་དག་གིས་ནི་མི་གནོད་དེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཆོས༷་ཉི༷ད་དག༷་ནི༷་ཟབ༷་པ༷་ཡི༷ན་པས། རྟོག་གེའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་ལན་འདེབས་སོ། །
3-181b
གཉིས་པ་ལྡན་ཚུལ་ལས་འཕྲོས་པ། སྤངས་ཀྱང་ལྡན་པའམ། སྤང་གྲོལ་གྱི་ཁྱད་པར་ནི། ཡང་ཉོན་མོངས་པ་གང་དག་རང་ཉིད་སྤངས་ཀྱང་ལྡན་པ་ཡོད་དེ། དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཡུལ་ཅན་མ་སྤང་བས་ཡུལ་ཡང་བྲལ་བར་མི་འགྱུར་བས་སོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
这些文字看起来是关于佛教哲学和语言学的讨论，涉及到时间、存在和意识的问题。以下是完整直译：
若那个行为是已灭或未来的，则行为与事物有别。若如此，则事物将无行为。那行为如何是过去等或不是？若如前者，行为上有其他行为则成无穷；若如后者，则行为将成无为法，因为不被时间所摄。若谓"行为非异于事物"，如是则行为不应立为三时，因为事物与行为为一，而过去未来事物现在存在故。若谓"如现在一样，过去未来事物也存在"，为何称为"未生"与"已灭"，因为它们存在？若谓"未生与已灭是行为"，它们亦是事物的本性，故将如事物一样存在。所谓"具有有为相故不成常"，亦仅是空言，因为事物若恒时存在则不应有生灭。因此注释说："自性恒常有，事物则非常，事物不住自性中，这显为主宰之名言。"世尊说过去未来存在，是就过去已生起而存在，未来若有因缘将生起之义而说"存在"，并非自相实有，如说"灭了的灯存在"一样。所说意识依法与意二者，此"意"是指前者后生起或是指染意根而说，所说意缘过去未来是就所缘而言，并非所缘缘。《正理经》中针对游行外道说："过去的业、已尽的、已灭的、已离的、已变异的，此等是存在的。"这是表明彼相续中由过去业所引发、建立的能生异熟的功能存在。若非如此，则不成为过去，因为现在自相存在故。又，世尊在《胜义空性经》中说："诸比丘，眼生起时不从何处来，灭时亦不往何处去。如是，诸比丘，眼是从无而生，生已复灭。"若不如前所述，则与此相违。对此，有部论师回答说："彼等分别不能害我们，因为诸法的法性甚深，非思辨所行境界。"
第二，从相应方式引申出的问题，即已断仍相应或断解的区别：复次，某些烦恼虽自身已断，但仍有相应，因为缘于它的境未断，故境亦不成为离。


 །གང་ཞེ་ན། འདི་ལྟ་སྟེ། བྲལ་སྤང་གི་ཁྱད་པར་ནི། བྲལ་བ་ཡུལ་ཅན་སྤངས་པ་དང་སྤང་བ་ཐོབ་པ་ཆད་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་གང་དང་བྲལ་ན་དེས་དངོས་པོ་དེ་སྤང་བ་ཡིན་ཀྱང་།སྤངས་ཀྱང་མ་བྲལ་བ་ཡོད་དེ། སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་སྐྱེས་ལ་ཀུན་འབྱུང་ཤེས་པ་མ་སྐྱེས་པའི་ཚེ། སྡུག༷་བསྔལ༷་མཐོ༷ང་བས་སྤང༷་བྱའི༷་ཟག་བཅས་སྤང༷ས་ཟིན་ཀྱང༷་། སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་ལ་དམིགས་པའི་ཀུན༷་འགྲོ༷་ལྷག༷་མ༷་ཀུན་འབྱུང་མཐོང་སྤང་རྣམ༷ས་ཀྱིས༷་དེ་དག་ལ་དམིགས་པས་ཡུལ་དུ་བྱས་ནས་དེ་དང་ལྡན༷་པར་བྱེད་ལ། དེ་བཞིན་དུ་སྒོམ་སྤང་དང༷་པོའི༷་རྣམ༷་པ༷་ཆེན་པོའི་ཆེན་པོ་ཅི་རིགས་སྤངས༷་ཀྱང༷་། དེའི༷་ཡུལ༷་ཅ༷ན་ཏེ་དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཡུལ་ཅན་གྱི་དྲི༷་མ༷་ཆེན་པོའི་འབྲིང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལྷག༷་མ་གང་མ་སྤངས་པ་རྣམ༷ས་ཀྱིས༷་དམིགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ལྡན་པར་བྱེད་དོ། །འདིར་ཡུལ་ཅན་དེ་དག་ལྡན་ཙམ་སྟོན་པ་མིན་ཏེ། ཡུལ་ཅན་མ་སྤངས་པས་ཡུལ་རང་གི་ངོ་བོ་སྤངས་ཀྱང་ཡུལ་ཅན་གྱིས་ལྡན་པར་བྱེད་ཅེས་པ་སྟེ། ངོ་བོ་སྤངས་ན་ཅི་ཞིག་ལྡན་ཏེ་ཐོབ་པ་རྫས་སུ་ཡོད་པ་ནི་བསལ་ཟིན་ཏོ། །ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །
随境及有境差别
ལྔ་པ་ཡུལ་ཡུལ་ཅན་བཅུ་དྲུག་པོ་གང་གི་ཡུལ་དུ་གང་
3-182a
འགྱུར་དཔྱད་པ་ལ། དངོས་དང་། ཞར་བྱུང་གཉིས། དང་པོ། འདིར་ཆོས་གང་སེམས་དུའི་ཡུལ་དུ་འགྱུར་དཔྱད་པ་ལ་ཁམས་གསུམ་ན་སྤང་བྱ་རིས་ལྔ་ལྔ་སྟེ་བཅོ་ལྔ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའོ། །དེ་ལྟ་ན་བཅུ་དྲུག་པོ་དེའི་ཡུལ་ཅན་གྱི་སེམས་ཀྱང་བཅུ་དྲུག་གོ། དེ་གང་གི་ཡུལ་གང་འགྱུར་བ་ཕན་ཚུན་དཔྱད་ནས་ཤེས་ན་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱས་པ་ཤེས་ཕྱིར་དེ་དཔྱད་ན། དེ་ཡང་མཐོང་སྤང་ཕུང་པོ་བཞི་དང་། སྒོམ་སྤང་ཕུང་པོ་ལྔས་བསྡུས་སོ། །སྡུག༷་བསྔལ༷་དང་རྒྱུ་ཀུན་འབྱུང་མཐོ༷ང་བ་དང་ལམ་གོམ༷ས་པ༷་ཡི༷ས་སྤང༷་བར་བྱ༷་བ་འདོ༷ད་ཁམ༷ས་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པ༷འམ་གཏོགས་པ་གསུམ་པོ་སོ་སོ་ལྷན་འབྱུང་རྗེས་འབྲང་དང་བཅས་ལ་སེམས་ལྔས་དམིགས་ཏེ། རང༷་གི༷་ཡུལ་ཅན་གསུམ༷་དང༷་། གཟུགས༷་སུ་གཏོགས༷་པའི་སྒོམ་སྤང་སྟེ་གཅི༷ག། དྲི༷་མེ༷ད་རྣམ༷་ཤེས༷་དང་ལྔའི་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ལོ༷། །དེ་ཡང་ཀུན་འགྲོ་རིས་གཞན་ལའང་དམིགས་ལ། དེ་མིན་པའི་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་རང་རིས་ལ་དམིགས་ཤིང་།སྒོམ་སྤང་དགེ་བས་གསུམ་ཆར་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར། གཟུགས་ཀྱི་སྒོམ་སྤང་གིས་དམིགས་ཏེ། །བསམ་གཏན་དགེ་ཡུལ་ཡོད་རྒུ་ཡིན། །ཞེས་པ་ལྟར། གཟུགས་སུ་སྐྱེས་པ་འདོད་པའི་སེམས་ལ་ལྟ་བ་དང་། འདིར་སྐྱེས་པ་ཆགས་བྲལ་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་འདོད་ཁམས་ལ་དམིགས་པས་སོ། །དྲི་མེད་ནི་སྡུག་ཀུན་ལ་ཆོས་ཤེས་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་རྣམ་ཤེས་དང་ལྔའི་ཡུལ་ལོ། །དེ་དག་ལས་གཞན་གྱིས་དམིགས་མི་ནུས་པ་ནི། འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་འགོག་
3-182b
ལམ་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་ནི། འགོག་ལམ་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་ལ། ཟག་བཅས་ལ་དམིགས་པ་ཙམ་ནི་རང་རིས་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པ་ཀུན་འགྲོ་མིན་པ་དང་། གོང་མའི་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་འོག་མ་ལ་དམིགས་པ་མེད་ལ། གཟུགས་མེད་ཀྱི་སྒོམ་སྤང་དགེ་བའང་འདོད་པ་ལ་རིང་བ་བཞིས་རིང་བས་སོ། །གཟུགས༷་ཁམ༷ས་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པ་དེ་གསུམ་ནི་རང༷་གི༷་གསུམ་དང༷་། འོག་མ་འདོད་པའི་དེ་གསུམ༷་གྱིས་དམིགས་ཏེ་འདོད་པའི་ནི་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཀུན་འགྲོ་སྡུག་ཀུན་སྤང་བྱ་དང་སྒོམ་སྤང་ཐོས་བསམ་ལས་བྱུང་བའི་དགེ་བས་སོ། །གོང་མ་གཟུགས་མེད་ཀྱི་སྒོམ་སྤང་གཅི༷ག་སྟེ། གཟུགས་མེད་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་རགས་པར་ལྟ་བའི་ཤེས་པའི་ཡུལ་ཡིན་པས་སོ། །དྲི༷་མེ༷ད་ཀྱི༷འང༷་སྟེ། རྗེས་ཤེས་ཕྱོགས་མཐུན་གྱི་ཤེས་པ་དང་བརྒྱད་ཀྱི་ཡུལ་ལོ།

这些是关于佛教哲学中的心理学和认识论内容的讨论，以下是完整直译：
何为[所谓的差别]？即：断与离的区别是，离是指所缘境已断且获得断的断绝，于此，与何离则由彼断除彼事物，然有虽已断但未离者。如苦谛智已生而集谛智未生时，虽已由见苦所断诸漏已断，然由于缘苦见所断的余遍行集见所断等，以其缘彼为境而与之相应。同样，虽已断初修所断上品之上品等，然由其境，即缘彼的上品中品等余未断垢，以缘的方式与之相应。此处非仅表明彼等所缘境[与心]相应，而是说虽所缘境自体已断，然因所缘境[之心]未断，所缘境仍由所缘境[之心]所相应。若[法]体已断，何有相应？实有得已被破除。应如是说。
随境及有境差别
第五，考察十六种境及有境中何者成为何者之境有二：正文及附带。首先，于此考察何法成为几种心的对境。三界中各有五种应断类，共十五种，加上无漏法，共十六种。如是，彼十六种的有境之心亦有十六。若通过互相考察了知何者成为何者之境，为知由所缘方式而广泛[理解]，当如是考察：彼为见所断四蕴及修所断五蕴所摄。
属欲界，由见苦见集及修道所应断三者，连同其等起及随行，为五种心所缘：其自己三种有境、属色界修所断一种，以及无垢心，成为五种行境。其中遍行[烦恼]缘其他类，非遍行烦恼缘自类，修所断善法缘三者，故为色界修所断所缘。如"色界修所断所缘，禅定善法所缘一切。"因生色界者观察欲界心，及生此界离欲者以世间道缘欲界故。无垢[心]即苦集法智顺分的心，为五种所缘。
除上述外，其他不能缘者是：灭道见所断缘灭道无漏，唯缘灭道，有漏所缘唯缘自类非遍行，上地烦恼不缘下地，色无色修所断善法因与欲界隔离四种故远离。
属色界三者为自己三种及下界欲界三者所缘，欲界的[能缘者]是不同分遍行苦集所断及修所断闻思所生善法。上界无色修所断一种，即无色空无边处把它视为粗大的知识对象。也为无垢[心]所缘，即为随智顺分知识等八种所缘。


 །གཟུགས༷་མེ༷ད་ལས་སྐྱེས༷་པའི་དེ་གསུམ་ནི་ཁམ༷ས་གསུམ་གཏོག༷ས་པའི་ཤེས་པ་གསུམ་གསུམ༷་སྟེ་དགུ་དང༷་། ཟག༷་མེ༷ད་ནི་རྗེས་ཤེས་ཕྱོགས་མཐུན་ཏེ་བཅུའི་སྤྱོ༷ད་ཡུ༷ལ་ལོ༷། །དེ་ཡང་འདོད་གཟུགས་ཀྱི་སྡུག་ཀུན་མཐོང་སྤང་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་འགྲོ་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་ཀྱིས་དམིགས་པ་ཡིན་ལ། སྒོམ་སྤང་དགེ་བས་ཀུན་ལ་དམིགས་པས་སོ། །འགོ༷ག་དང༷་ལམ༷་མཐོ༷ང་བས་སྤང༷་བྱ༷་ཟག་བཅས་ཀུ༷ན་ནི་སྔར་གྱི་དེ་དག་གི་སྟེང་དུ་རང༷་རང་གིས་གླགས༷་པའི༷་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ཏེ། ལྔའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་པ་སོགས་ལ་དྲུག་དང་། དགུ་དང་། བཅུ་གཅིག་གི་ཡུལ་ལོ། །དེ་ཡང་མཐོང་སྤང་ཟག་བཅས་ལ་
3-183a
དམིགས་པ་ཟག་བཅས་ཆགས་སོགས་དང་མཚུངས་ལྡན་ཡིན་གྱི་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་ལོག་ལྟ་སོགས་དང་མཚུངས་ལྡན་ནི་མིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་འགོག་ལམ་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པས་སོ། །ཟག༷་མེ༷ད་བརྟགས་འགོག་དང་ལམ་བདེན་ནི། ཁ༷མས་གསུམ༷་ན་སྤང་བྱ་རིས་ལྔ་ལྔ་ཡོད་པའི་མཐའ༷་མ་གསུམ༷་གསུམ་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཏེ། ཁམས་གསུམ་གྱི་ལོག་ལྟ་སོགས་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་དང་མཚུངས་ལྡན་དང་། སྒོམ་སྤང་དགེ་བ་ཟག་བཅས་ཀྱི་དང༷་། ཟག༷་པ༷་མེ༷ད་པའི༷་ཆོས་ཤེས་རྗེས་ཤེས་ཏེ་ཤེས་པ་དེ་བཅུའི་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ལོ༷། །འོན་ཀྱང་ནམ་མཁའ་དང་བརྟགས་མིན་གཉིས་ནི་སྒོམ་སྤང་གི་སེམས་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པ་ཁོ་ནའི་དམིགས་པའོ། །དེ་བཞིན་སེམས་བཅུ་དྲུག་པོ་རེ་རེའི་ཡུལ་དུ་ཆོས་བཅུ་དྲུག་པོ་དུ་འགྱུར་དཔྱད་པ་ལ། ཁམས་གསུམ་བདེན་བཞི་མཐོང་སྤང་དང་། །སྒོམ་སྤང་སེམས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་ནི། །རིམ་བཞིན་བཅོ་ལྔ་གཉིས་བཅུ་དྲུག །བཅུ་དང་གཉིས་དང་བཅུ་དྲུག་དང་། །ལྔ་དང་གཉིས་དང་བཅུ་གཅིག་འགྱུར། །ཟག་མེད་ཡུལ་དུ་བཅུ་དྲུག་འགྱུར། །ཞེས་སོ། །དེ་ལ་འདིར་ཡུལ་དེ་ཆོས་གང་དུ་གཏོགས། དེ་སེམས་དུའི་ཡུལ་དུ་འགྱུར། ཡུལ་ཅན་སེམས་དེ་ཕྲ་རྒྱས་ཡིན་མིན། ཕྲ་རྒྱས་ཡིན་པ་དེ་ཡུལ་དེ་ལ་རྒྱས་མི་རྒྱས་དཔྱད་པ་བཞི་ལས། གཟུགས་ཕུང་ལ་མཚོན་ན། འདོད་གཟུགས་ཀྱི་སྒོམ་སྤང་དང་ཟག་མེད་གསུམ་དུ་གཏོགས་ལ། འདོད་པའི་སྒོམ་སྤང་གི་གཟུགས་རྒྱུད་བསྡུས་ཉོན་མོངས་ཅན་ཡིན་ན། འདོད་པའི་རང་སའི་བདེན་པ་དང་
3-183b
པོ་གཉིས་ཀྱིས་ཀུན་འགྲོ་གཉིས་དང་སྒོམ་སྤང་དང་། དང་པོའི་ཉེར་བསྡོགས་དང་སྒོམ་ལམ་ཟག་མེད་དང་། སེམས་ལྔའི་ཡུལ་དུ་འགྱུར་ལ། སེམས་ལྔ་ལས་དང་པོ་གསུམ་ཕྲ་རྒྱས་དང་། ཕྱི་མ་གཉིས། སྒོམ་ལམ་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་ཡིན་པས་ཕྲ་རྒྱས་མིན་པའོ། །དེས་ན་བདེན་པ་དང་པོ་གཉིས་ཀྱི་ཀུན་འགྲོ་བཅུ་གཅིག་དང་། སྒོམ་སྤང་བཞི་སྟེ་ཕྲ་རྒྱས་བཅོ་ལྔ་རྒྱས་པར་འགྱུར་ཞིང་། རྒྱུད་ཀྱིས་བསྡུས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པ་དང་། རྒྱུད་ཀྱིས་མ་བསྡུས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་སྒོམ་སྤང་བཞི་པོ་ཁོ་ན་རྒྱས་པ་སོགས་ཤེས་པར་བྱའོ། །གཉིས་པ་ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་ཚུལ་ལ་དཔྱད་པ་ནི། སེམས་གང་ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་པ་དེའི་ཕྲ་རྒྱས་དེ་སེམས་དེ་ལ་རྒྱས་པར་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། རྒྱས་འགྱུར་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། སེམས་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཞིང་མ་སྤང་ལ་དམིགས་པ་ཡང་མ་སྤང་བའི་ཕྲ་རྒྱས་གང་དག་ཡིན་པའོ། །རྒྱས་པར་མི་འགྱུར་བ་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། སེམས་དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་སྤངས་པའི་ཕྲ་རྒྱས་གང་དག་ཡིན་པའོ། །ཞེས་གསུངས་པ། སེམས་ནི་མཚོན་པ་སྟེ། ཟག་བཅས་མཚུངས་ལྡན་དང་། དེ་མིན་གཉིས་ལས། དང་པོ། སེམས་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅན་ནི་ཕྲ༷་རྒྱས༷་དང་བཅས༷་པ་ཡིན་པ་ལ་རྒྱས་མི་རྒྱས་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ལས། དང་པོ། སོ་སྐྱེའི་སེམས་ཉོན་མོངས་ཅན་ནི། ཆགས་སོགས་མཚུངས་ལྡན་དང་དམིགས་པ་གཉིས་ཀས་རྒྱས་ཤིང་བཅས་པ་ཡིན་ལ། འཕགས་པ་ལ་མཚུངས་ལྡན་སྤངས་ཀྱང་དམིགས་པས་རྒྱས་པ་དང་བཅས་པ་ཡོད་
3-184a
དེ། སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་བྱ་སྤངས་ཀྱང་། །ཀུན་འགྲོ་ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱིས་ལྡན། །ཞེས་སོགས་བཤད་པ་ལྟར་རོ།

这些是关于佛教哲学中的心理学和认识论的内容，以下是完整直译：
属无色界所生三者为三界所属的三种三种知识即九种，以及无漏即随智顺分十种的行境。其中，欲界及色界的见苦见集所断不同分遍行烦恼相应心所缘，以及修所断善法缘一切的缘故。
属见灭见道所断有漏诸法，除前述者外，还为各自所缘的行境，即为五种行境等六种、九种、十一种境。其中，缘见所断有漏的是有漏贪等相应，而缘无漏的非与邪见等相应，因为彼等唯缘灭道故。
无漏择灭和道谛，是三界中各有五种应断类的最后三种三种的行境，即与三界中邪见等缘无漏者相应，以及修所断善法有漏之，与无漏法智随智等十种知识的行境。然而，虚空和非择灭二者唯为修所断非烦恼心的所缘。
同样，考察十六种心各自以十六法中的几种为境：三界四谛见所断及修所断心的境，依次为十五、二、十六、十、二、十六、五、二、十一。无漏[心]境为十六。
对此，在这里考察：该境属何法，为几种心的境，有境心是否为随眠，若是随眠则考察是否于该境增长，这四点。以色蕴为例，属欲界色界修所断及无漏三者，若是欲界修所断相续所摄烦恼[心]，则成为欲界自地前二谛遍行二种及修所断，初[禅]近分和无漏修道，共五种心的境。五种心中，前三为随眠，后二即有漏无漏修道非随眠。因此，前二谛的十一种遍行及四种修所断，共十五种随眠增长；虽相续所摄但非烦恼者，以及一切非相续所摄者唯四种修所断增长等，应当了知。
第二，考察随眠及其相应方式：若心与随眠相应，其随眠是否于该心增长？有增长者，即与该心相应且未断，所缘亦未断的随眠。有不增长者，即与该心相应已断的随眠。如是所说，心是举例，[包括]有漏相应及非[相应]二种。首先，烦恼心与随眠相应，增长与否有二种：首先，凡夫烦恼心由贪等相应及所缘二者增长及相应，圣者虽相应已断但由所缘增长及相应者，如所说："虽已断见苦所断，仍为余遍行所相应"等。


 །གཉིས་པ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འདས་སེམས་ཉོན་མོངས་ཅན་ཉོན་མོངས་དང་ལྷན་ཅིག་འདུག་པ་དང་། མ་འོངས་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་གྱི་སེམས་ཉོན་མོངས་ཅན་ཉོན་མོངས་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་བཞིན་ཏེ། དེ་དག་བཅས་པ་ཡིན་ལ་རྒྱས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །མི་རྒྱས་ཀྱང་ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་པར་འཇོག་པ་ནི། སྔར་མ་སྤང་བའི་དུས་ན་རྒྱས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་དུས་གསུམ་རྫས་གྲུབ་པའི་གྲུབ་མཐའ་འཁྲུལ་པ་ལ་འཁྲུལ་པ་འཇུས་པ་ཡིན་ནོ། །སེམས་ལ་ཕྲ་རྒྱས་བཅས་ཚུལ་ལ་མཚུངས་ལྡན་དང་དམིགས་པ་གཉིས། མཚུངས་ལྡན་ནི་སེམས་ཉོན་མོངས་ཅན་ཏེ་དེ་དག་རང་དཔྲལ་བར་མི་ནུས་ལ། ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པ་དམིགས་པས་རྒྱས་འགྱུར་གྱི་ཕྲ་རྒྱས་བཅས་ཏེ། མི་རྒྱས་པ་ནི་ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་པ་མིན་ནོ། །མཚུངས་ལྡན་ནི་མི་རྒྱས་ཀྱང་ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་པ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་སོ། །ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་པ་ནི་ཟག་བཅས་ཡིན་ལ། དེ་ལ་ཉོན་མོངས་ཅན་མཚུངས་ལྡན་གྱི་དང་། དམིགས་པས་རྒྱས་འགྱུར་གྱི་ཕྲ་རྒྱས་བཅས་ཚུལ་གཉིས་ཡོད། རང་སའི་སེམས་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་མིན༷་པ་དགེ་བ་ཟག་བཅས་དང་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་རྣམས་ནི་དམིགས་པའི་རྒྱས༷་འགྱུར༷་གྱིས༷་ཕྲ་རྒྱས་བཅས་པའོ། །ཟག་མེད་ནི་ཕྲ་རྒྱས་ཀྱིས་དམིགས་ཀྱང་རྒྱས་པ་གཉིས་ཀ་མིན་ནོ། །
次第
གཉིས་པ་གོ་རིམ་བདེན་བཞིའི་དམིགས་པ་ལ། ཀུན་ཏུ་རྨོངས༷་པ་ལ༷ས་
3-184b
བདེན་བཞི་ཡིན་མིན་སྙམ་པའི་ཐེ༷་ཚོམ༷་སྐྱེ་ལ། དེ༷་ནས༷་ནི༷། དེ་མེད་དོ་ཞེས་པའི་ལོག༷་ལྟ་དང༷་། དེ༷་ནས༷་བདེན་པའི་ལྡོག་ཕྱོགས་འཇིག༷་ཚོགས༷་ལྟ༷་བ་དང་། དེ༷་ལ་བརྟེན་ན༷ས་དེ་རྟག་ཆད་དུ་ལྟ་བའི་མཐ༷ར་འཛིན༷་པའི་ལྟ་བ་དང་། དེ༷་ན༷ས་ནི༷་གང་ལ་མཐར་བཟུང་བ་དེས་འདག་པར་ཡིད་ཆེས་པས་ཚུལ་ཁྲིམས་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག༷་འཛིན༷་དང་། དེ༷་ནས༷་དེས་འདག་པར་ཡིད་ཆེས་པས་རང་ལྟ༷་དེ་ལ་མཆོག་འཛིན་དང་། རང༷་གི༷་ལྟ༷་བ་དེ་ལ༷་བརྟེན་ནས་ང༷་རྒྱལ༷་དང་ཞེན་ཅིང་ཆགས༷་ལ། གཞན༷་ལྟ་ལ༷་ཞེ༷་སྡང༷་སྐྱེ་བ་དེ་འདྲ་བས་ན་དེ༷་ལྟར༷་སྐྱེ་བའི་རིམ་པར་བསྟན་ནོ། །སློབ་དཔོན་གཞན་དག་ན་རེ་མཐོང་སྤང་རྣམས་ཀྱི་དམིགས་པ་ནི་རང་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་ལྟ་བ་ཡིན་ཕྱིར། ཞེ་སྡང་ཀྱང་གཞན་ལྟ་ལ་ཞེ་སྡང་བ་ནི་མིན་ཏེ། རང་གི་སྔར་བཟུང་བའི་ལྟ་བ་བོར་རྒྱུ་དེ་ལ་ཞེ་སྡང་བའོ་ཟེར། འདིར་སྤང་བྱའི་གོ་རིམ་ལྟར་ཏེ། དེ་ཡང་མཐོང་ལམ་སྔ་བས་དེ་ཡིས་སྤང་བྱའི་གོ་རིམ་གཅིག་གི་དབང་དུ་བྱས་ནས་བཞག་ལ། གཞན་དུ་གང་གི་མཇུག་ཏུ་གང་སྐྱེ་མ་ངེས་སོ། །
因
གསུམ་པ་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་ནི་རྒྱུའི་སྟོབས་དང་། རྐྱེན་རྒྱུད་ལ་ཐོབ་པ་མ་བཅད་ཅིང་གཉེན་པོ་མ་སྐྱེས་པས། ཕྲ༷་རྒྱས༷་སྤང༷་བ༷་མ༷་ཡི༷ན་པ་དང༷་། ཡུལ་གྱི་སྟོབས་དང་དམིགས་རྐྱེན་ཆགས་སོགས་སྐྱེ་བ་དང་མཐུན་པའི་ཡུལ༷་ནི༷་ཉེ༷་བར༷་གན༷ས་པར་གྱུར་པ༷་དང༷་། སྦྱོར་བའི་སྟོབས་དང་དེ་མ་ཐག་རྐྱེན་ཚུལ༷་བཞི༷ན་མ༷་ཡི༷ན་པའི་ཡི༷ད་བྱེ༷ད་གསུམ་ལ༷ས་ཉོ༷ན་
3-185a
མོངས་འབྱུང་བས་ན་ཉོན་མོངས་པའི༷་རྒྱུ༷་ནི༷་ཚང༷་བ༷་ཡི༷ན་ནོ། །བྱེ་སྨྲས་དགྲ་བཅོམ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་ལྟ་བུ་རྒྱུ་སྟོབས་མེད་ཀྱང་རེས་འགའ་ཡུལ་སྟོབས་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེའོ་ཞེས་ཟེར་བ་ལ། འགྲེལ་པར་གྲག་གོ་ཞེས་པ་ནི། རྒྱུ་མ་ཚང་ན་ནི་འབྲས་བུ་མི་སྐྱེ་བར་ངེས་སོ་ཞེས་འཆད། ཕྲ་རྒྱས་སྤང་བ་མིན་པ་ཞེས་པ་མདོ་སྡེ་པས་ཉོན་མོངས་པའི་ས་བོན་དང་། བྱེ་སྨྲས་ཐོབ་པ་ལ་འདོད་དོ།

这些是关于佛教心理学和认识论的讨论，以下是完整直译：
其次，阿罗汉的过去烦恼心与烦恼同住，以及未来不生之法的烦恼心与烦恼共存，这些是相应而不增长的。虽不增长但被安立为与随眠相应，是因为在先前未断时曾经增长，这是对三时实有之错误宗见上再加错误的执着。
心与随眠相应的方式有相应与所缘二种。相应是指烦恼心，这些不能自我解脱；非烦恼心则由所缘增长的随眠相应，不增长者则不与随眠相应。相应者虽不增长亦与随眠相应。与随眠相应是有漏，其中烦恼心有相应的随眠相应方式，以及所缘增长的随眠相应方式两种。自地非烦恼心，即有漏善及无覆无记，是由所缘增长的随眠相应。无漏虽为随眠所缘，但既不相应亦不增长。
次第
其二，次第[讨论]四谛所缘：从愚痴而生对四谛是否存在的疑惑；其次，"它不存在"的邪见；其次，四谛的对立面即萨迦耶见；依彼而生常断见的边执见；次而，相信执持彼边见能净化，故有戒禁取；次而，由相信彼能净化故，对自见执为最胜；依自见而生起我慢及贪著；对他见生嗔恚，如此，故说此为生起次第。
其他论师说，见所断的所缘是自相续中的见，因此嗔恚也非对他见嗔恚，而是对自己先前所执但将舍弃的见生嗔。此处依断除的次第，由见道在先，故依其所断之次第而安立，否则，何者之后何者生起不确定。
因
第三，生起之因：由因力，缘于相续未断获得且对治未生，故随眠非所断；由境力及所缘缘，贪等生起的对应境近住；由加行力及等无间缘，从三种非如理作意中生烦恼，故烦恼的因是圆满的。有部说如阿罗汉退法者的烦恼，虽无因力，有时仅由境力而生。对此，注释中"据说"是解释为：若因不具足，则果必不生。"随眠非所断"，经部师认为是烦恼种子，有部则认为是得。


 །
经论所说差别
གཉིས་པ་མདོ་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བའི་རྣམ་གྲངས་ལ། མདོ་ལས་བྱུང་བའི་རྣམ་གྲངས་དང་། བསྟན་བཅོས་ལས་བྱུང་བའི་རྣམ་གྲངས་གཉིས།
经中类别
དང་པོ་ལ། ཟག་པ། ཆུ་སྦྱོར། ཉེར་ལེན། དེ་རྣམས་ཀྱི་ངེས་ཚིག་དང་བཞི།
有漏
དང་པོ་ལ། ཟག་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་དང་། དེ་ལྟར་དབྱེ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གཉིས། དང་པོ། ཁམས་གསུམ་གྱི་སྤང་བྱ་རིས་ལྔ་ཆར་བསྡོམས་པའི་ཕྲ་རྒྱས་གོ་བརྒྱད་དང་། དེ་སྟེང་ཀུན་དཀྲིས་བཅུ་བསྣན་པའི་བརྒྱ་དང་བརྒྱད་ལ། དགོས་དབང་གིས་ཟག་པ་གསུམ་དུ་ཕྱེ་བ། ཆུ་སྦྱོར་དང་ཉེར་ལེན་བཞི་བཞིར་ཕྱེ་བ་ལས། འདོ༷ད་ན༷་གཏི༷་མུག༷་ལྔ་པོ་མ༷་གཏོགས༷་པའི༷་ཉོ༷ན་མོང༷ས་སོ་གཅིག་དང་དེ་སྟེང་ཀུན༷་ནས༷་དཀྲིས༷་པ་བཅུ་དང་བཅས༷་ཏེ། ཞེ་གཅིག་ནི་འདོད་པའི་ཟག༷་པའོ། །གཟུགས༷་དང༷་གཟུགས༷་ནི༷་མེ༷ད་པའི༷་ཁམས་ན༷་མ་རིག་བཅུ་མ་གཏོགས་པའི་ཕྲ༷་རྒྱས༷་ང་གཉིས་པོ་ཁོ༷་ན༷་སྲི༷ད་པ༷འི་ཟག༷་པའོ། །ཁམས་གསུམ་གྱི་མ་རིག་པ་བཅོ་ལྔ་མ་རིག་པའི་ཟག་པའོ། །འོ་ན་གོང་མ་གཉིས་ན་རྨུགས་རྒོད་ཀྱི་ཀུན་དཀྲིས་
3-185b
ཡོད་པས་དེ་དང་ང་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་ཟེར་ན། ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་ན་རེ། ཁམས་གོང་མའི་རྨུགས་རྒོད་ཆགས་སོགས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས། རང་དབང་ཅན་མིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་འཆད་ཀྱང་། འདོད་པའི་ངོ་ཚ་མེད་པ་ཁྲེལ་མེད་རྨུགས་རྒོད་རྣམས་ཀྱང་འདོད་ཟག་མིན་པར་འགྱུར་ཏེ། ཆགས་སོགས་དང་མཚུངས་ལྡན་རང་དབང་ཅན་མིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། འདིར་རང་གི་འཇུག་པ་ཤས་ཆུང་བས་རང་དབང་ཅན་མིན་པར་འདོད་ཀྱི་ཆགས་སོགས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་རང་དབང་ཅན་མ་ཡིན་པ་ནི་མིན་ནོ་ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་ཟག་གཉིས་ལ་གཅིག་ཏུ་སྲིད་ཟག་ཅེས་འཇོག་པ་ནི། ཉོན་མོངས་པ་དེ༷་དག་བསྒྲིབ་ལ་ལུང༷་མ༷་བསྟན༷་ཡིན་པ་དང་། ཁ༷་ནང༷་དུ་བལྟས༷་པ་མཉམ༷་བཞག༷་གི་ས༷་པ་ཡིན་པའི༷་ཕྱིར་སྲིད་ཟག་ཅེས་གཅི༷ག་ཏུ་བྱས༷་པའོ། །དགོས་པ་ནི་ཐར་བའི་འདུ་ཤེས་བཟློག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ༷་བ༷་མ༷་རིག༷་པ་ཡི༷ན་པས༷་ན༷་ལོགས༷་ཤིག༷་ཏུ༷་ནི༷་ཁམས་གསུམ་གྱི་མ་རིག་པ་བཅོ་ལྔ་ནི་མ་རིག་པའི་ཟག༷་པ༷ར་བསྟན༷་ཏོ། །
瀑行
གཉིས་པ་ཆུ་བོ་བཞི་དང་། སྤྱོར་བ་བཞིར་དབྱེ་བ་ལ། དབྱེ་བ་དང་། དེ་ལྟར་འཇོག་པའི་འཐད་པ་གཉིས། དང་པོ། ཆུ༷་བོ༷་བཞི་དང་སྦྱོར༷་བ༷་བཞིའང༷་སྤྱི་ཁོག་དེ༷་བཞིན༷་དུ༷་འཇོག་པ་དེ་ལས་ལྟ༷་བ་རྣམ༷ས་ཉོན་མོངས་གཞན་ལས་རྣམ་པ་གཡོ་ཞིང་གསལ༷་བའི་ཕྱི༷ར་ལོག༷ས་ཤིག༷་ཏུ་བསྟན༷་པས་འདོད་པའི་ཆུ་བོའམ་སྦྱོར་བ་ནི་ཉེར་དགུ། སྲིད་པའི་ཆུ་སྦྱོར་ཉེར་བརྒྱད། ཁམས་གསུམ་པའི་མ་རིག་པ་བཅོ་
3-186a
ལྔ་མ་རིག་པའི་ཆུ་སྦྱོར། ཁམས་གསུམ་གྱི་ལྟ་བ་སོ་དྲུག་ལྟ་བའི་ཆུ་སྦྱོར་རོ། །དེ་ཡང་གསལ་བས་ཡིན་ན་མ་རིག་པ་ལོགས་སུ་མི་སྟོན་ལ་ཆགས་ཁྲོ་སོགས་ལོགས་སུ་སྟོན་རིགས་པས་རྒྱུ་མཚན་དེ་མི་འཐད་པས་གདུལ་བྱའི་བསམ་པ་ལ་ལྟོས་ནས་ཞེས་འཆད་དོ། །གཉིས་པ། ཟག༷་པ༷ར་ནི་ལྟ་བ་རྣམས་ལོགས་སུ་བསྟན་པ་མ༷་ཡི༷ན་ཏེ། འཁོར་བར་བཞག་པའམ་ཟག་པ་ལ་ཟག་པ་ཞེས་བྱ་ན། ལྟ་བ་ཆགས་སོགས་ཀྱི་གྲོགས༷་མེ༷ད་རྐྱང་པ་རྣམ༷ས་ཀྱིས་འཁོར་བར་ཟག་པར་རམ་འཇོག༷་པའི༷་མིང་དོན་དང་རྗེས༷་སུ༷་མི༷་མཐུན༷་པའི་ཕྱིར་ཟེར། ལོ༷་སྒྲ་ནི་འཇོག་པའི་དོན་འཁོར་བར་དངོས་སུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ལ་འདོད་ན། མ་རིག་པའང་ཟག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ་དངོས་སུ་སྲེད་པ་ཁོ་ནས་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བས་སོ། །ཀུན་སློང་ཙམ་ལ་འདོད་ན་ཉོན་མོངས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་འཁོར་བ་འཇོག་པས་ལྟ་བའང་དེར་ཐལ་ལོ། །དེའི་ཕྱིར་འདིའང་གདུལ་བྱའི་བསམ་པའི་དབང་གིའོ་ཞེས་གསུངས་ཀྱང་འདོད་དང་སྲིད་པའི་ཟག་པ་གཉིས་དངོས་སུ་དང་། དེའི་རྒྱུ་མ་རིག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་པས་མི་འགལ་ལམ་སྙམ། ཆུ་སྦྱོར་ལ་གཞན་གསུམ་སྔ་མ་བཞིན་ལ། ལྟ་བའང་འཁོར་བའི་ཆུ་བོར་དབང་མེད་དུ་དྲང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱིར་གཙོ་བོ་ཡིན་ནོ།

 །
经论所说差别
གཉིས་པ་མདོ་བསྟན་བཅོས་ལས་འབྱུང་བའི་རྣམ་གྲངས་ལ། མདོ་ལས་བྱུང་བའི་རྣམ་གྲངས་དང་། བསྟན་བཅོས་ལས་བྱུང་བའི་རྣམ་གྲངས་གཉིས།
经中类别
དང་པོ་ལ། ཟག་པ། ཆུ་སྦྱོར། ཉེར་ལེན། དེ་རྣམས་ཀྱི་ངེས་ཚིག་དང་བཞི།
有漏
དང་པོ་ལ། ཟག་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་བ་དང་། དེ་ལྟར་དབྱེ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གཉིས། དང་པོ། ཁམས་གསུམ་གྱི་སྤང་བྱ་རིས་ལྔ་ཆར་བསྡོམས་པའི་ཕྲ་རྒྱས་གོ་བརྒྱད་དང་། དེ་སྟེང་ཀུན་དཀྲིས་བཅུ་བསྣན་པའི་བརྒྱ་དང་བརྒྱད་ལ། དགོས་དབང་གིས་ཟག་པ་གསུམ་དུ་ཕྱེ་བ། ཆུ་སྦྱོར་དང་ཉེར་ལེན་བཞི་བཞིར་ཕྱེ་བ་ལས། འདོ༷ད་ན༷་གཏི༷་མུག༷་ལྔ་པོ་མ༷་གཏོགས༷་པའི༷་ཉོ༷ན་མོང༷ས་སོ་གཅིག་དང་དེ་སྟེང་ཀུན༷་ནས༷་དཀྲིས༷་པ་བཅུ་དང་བཅས༷་ཏེ། ཞེ་གཅིག་ནི་འདོད་པའི་ཟག༷་པའོ། །གཟུགས༷་དང༷་གཟུགས༷་ནི༷་མེ༷ད་པའི༷་ཁམས་ན༷་མ་རིག་བཅུ་མ་གཏོགས་པའི་ཕྲ༷་རྒྱས༷་ང་གཉིས་པོ་ཁོ༷་ན༷་སྲི༷ད་པ༷འི་ཟག༷་པའོ། །ཁམས་གསུམ་གྱི་མ་རིག་པ་བཅོ་ལྔ་མ་རིག་པའི་ཟག་པའོ། །འོ་ན་གོང་མ་གཉིས་ན་རྨུགས་རྒོད་ཀྱི་ཀུན་དཀྲིས་
3-185b
ཡོད་པས་དེ་དང་ང་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་ཟེར་ན། ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་ན་རེ། ཁམས་གོང་མའི་རྨུགས་རྒོད་ཆགས་སོགས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས། རང་དབང་ཅན་མིན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་འཆད་ཀྱང་། འདོད་པའི་ངོ་ཚ་མེད་པ་ཁྲེལ་མེད་རྨུགས་རྒོད་རྣམས་ཀྱང་འདོད་ཟག་མིན་པར་འགྱུར་ཏེ། ཆགས་སོགས་དང་མཚུངས་ལྡན་རང་དབང་ཅན་མིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། འདིར་རང་གི་འཇུག་པ་ཤས་ཆུང་བས་རང་དབང་ཅན་མིན་པར་འདོད་ཀྱི་ཆགས་སོགས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་རང་དབང་ཅན་མ་ཡིན་པ་ནི་མིན་ནོ་ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་ཟག་གཉིས་ལ་གཅིག་ཏུ་སྲིད་ཟག་ཅེས་འཇོག་པ་ནི། ཉོན་མོངས་པ་དེ༷་དག་བསྒྲིབ་ལ་ལུང༷་མ༷་བསྟན༷་ཡིན་པ་དང་། ཁ༷་ནང༷་དུ་བལྟས༷་པ་མཉམ༷་བཞག༷་གི་ས༷་པ་ཡིན་པའི༷་ཕྱིར་སྲིད་ཟག་ཅེས་གཅི༷ག་ཏུ་བྱས༷་པའོ། །དགོས་པ་ནི་ཐར་བའི་འདུ་ཤེས་བཟློག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྩ༷་བ༷་མ༷་རིག༷་པ་ཡི༷ན་པས༷་ན༷་ལོགས༷་ཤིག༷་ཏུ༷་ནི༷་ཁམས་གསུམ་གྱི་མ་རིག་པ་བཅོ་ལྔ་ནི་མ་རིག་པའི་ཟག༷་པ༷ར་བསྟན༷་ཏོ། །
瀑行
གཉིས་པ་ཆུ་བོ་བཞི་དང་། སྤྱོར་བ་བཞིར་དབྱེ་བ་ལ། དབྱེ་བ་དང་། དེ་ལྟར་འཇོག་པའི་འཐད་པ་གཉིས། དང་པོ། ཆུ༷་བོ༷་བཞི་དང་སྦྱོར༷་བ༷་བཞིའང༷་སྤྱི་ཁོག་དེ༷་བཞིན༷་དུ༷་འཇོག་པ་དེ་ལས་ལྟ༷་བ་རྣམ༷ས་ཉོན་མོངས་གཞན་ལས་རྣམ་པ་གཡོ་ཞིང་གསལ༷་བའི་ཕྱི༷ར་ལོག༷ས་ཤིག༷་ཏུ་བསྟན༷་པས་འདོད་པའི་ཆུ་བོའམ་སྦྱོར་བ་ནི་ཉེར་དགུ། སྲིད་པའི་ཆུ་སྦྱོར་ཉེར་བརྒྱད། ཁམས་གསུམ་པའི་མ་རིག་པ་བཅོ་
3-186a
ལྔ་མ་རིག་པའི་ཆུ་སྦྱོར། ཁམས་གསུམ་གྱི་ལྟ་བ་སོ་དྲུག་ལྟ་བའི་ཆུ་སྦྱོར་རོ། །དེ་ཡང་གསལ་བས་ཡིན་ན་མ་རིག་པ་ལོགས་སུ་མི་སྟོན་ལ་ཆགས་ཁྲོ་སོགས་ལོགས་སུ་སྟོན་རིགས་པས་རྒྱུ་མཚན་དེ་མི་འཐད་པས་གདུལ་བྱའི་བསམ་པ་ལ་ལྟོས་ནས་ཞེས་འཆད་དོ། །གཉིས་པ། ཟག༷་པ༷ར་ནི་ལྟ་བ་རྣམས་ལོགས་སུ་བསྟན་པ་མ༷་ཡི༷ན་ཏེ། འཁོར་བར་བཞག་པའམ་ཟག་པ་ལ་ཟག་པ་ཞེས་བྱ་ན། ལྟ་བ་ཆགས་སོགས་ཀྱི་གྲོགས༷་མེ༷ད་རྐྱང་པ་རྣམ༷ས་ཀྱིས་འཁོར་བར་ཟག་པར་རམ་འཇོག༷་པའི༷་མིང་དོན་དང་རྗེས༷་སུ༷་མི༷་མཐུན༷་པའི་ཕྱིར་ཟེར། ལོ༷་སྒྲ་ནི་འཇོག་པའི་དོན་འཁོར་བར་དངོས་སུ་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ལ་འདོད་ན། མ་རིག་པའང་ཟག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ་དངོས་སུ་སྲེད་པ་ཁོ་ནས་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བས་སོ། །ཀུན་སློང་ཙམ་ལ་འདོད་ན་ཉོན་མོངས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཀྱང་འཁོར་བ་འཇོག་པས་ལྟ་བའང་དེར་ཐལ་ལོ། །དེའི་ཕྱིར་འདིའང་གདུལ་བྱའི་བསམ་པའི་དབང་གིའོ་ཞེས་གསུངས་ཀྱང་འདོད་དང་སྲིད་པའི་ཟག་པ་གཉིས་དངོས་སུ་དང་། དེའི་རྒྱུ་མ་རིག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་པས་མི་འགལ་ལམ་སྙམ། ཆུ་སྦྱོར་ལ་གཞན་གསུམ་སྔ་མ་བཞིན་ལ། ལྟ་བའང་འཁོར་བའི་ཆུ་བོར་དབང་མེད་དུ་དྲང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཕྱིར་གཙོ་བོ་ཡིན་ནོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
经论所说差别
第二、经典和论典中出现的类别
分为经中出现的类别和论典中出现的类别两部分。
经中类别
第一部分包括：有漏、瀑流、取著以及它们的确切定义，共四项。
有漏
第一部分又分为：有漏的三种分类和这样分类的理由两点。
首先，三界中应断除的五类烦恼总共九十八种，再加上十种缠，共一百零八种。根据需要，将其分为三种有漏、四种瀑流和四种取著。其中，除去欲界的愚痴五种外的三十一种烦恼，再加上十种缠，共四十一种，构成欲漏。色界和无色界中，除去十种无明外，只有五十二种细随眠，构成有漏。三界中的十五种无明构成无明漏。
有人问：上面两界也存在昏沉掉举的缠，加上这些应该是五十六种吗？
迦湿弥罗（喀什米尔）的学者们解释说：上界的昏沉掉举与贪等相应，不是独立的，所以不算。然而这样说来，欲界的无惭、无愧、昏沉、掉举等也应不属于欲漏，因为它们也与贪等相应而非独立。对此回答：这里认为由于它们自身作用力较弱而非独立，并非因为与贪等相应而非独立。
第二，将两种有漏合称为"有漏"的理由是：这些烦恼有遮蔽性且是无记性的，并且内向性、属于入定状态的心，因此合称为有漏。其目的是为了遣除解脱的想法。由于无明是一切烦恼的根本，所以单独将三界的十五种无明称为无明漏。
瀑行（瀑流）
第二部分是关于四种瀑流和四种系缚的分类：包括分类本身和如此分类的合理性两点。
首先，四种瀑流和四种系缚的总体分类与前面相同，但其中的见解（邪见）因为比其他烦恼更活跃明显，所以单独列出。欲界的瀑流或系缚有二十九种，有漏的瀑流或系缚有二十八种，三界的十五种无明为无明瀑流或系缚，三界的三十六种见解为见解瀑流或系缚。
如果说是因为明显所以单独列出，那么无明不应单独列出而贪嗔等应当单独列出，因此这个理由不合适，应该说是基于所化众生的意乐（需要）而解释。
其次，在有漏中没有单独列出见解，因为如果"有漏"是指安立于轮回或者"漏"的含义，那么见解若无贪等相伴，单独的见解不符合"安立"于轮回的名义和意义。如果"漏"的意思是直接结生于轮回，那么无明也不应成为有漏，因为只有爱才直接结生。如果仅指引发的动机，那么一切烦恼都能安立轮回，见解也应如是。
因此，这也是依据所化众生的意乐而说，虽然这样解释，但欲漏和有漏两者直接导致，而无明是其因，这样解释似乎不矛盾。
在瀑流系缚中，其他三种与前相同，见解也因为能不由自主地牵引入轮回之流等原因而成为主要的瀑流系缚。


 །
近取
གསུམ་པ་ཉེ་བར་ལེན་པ་བཞིར་དབྱེ་བ་ལ། དབྱེ་ཚུལ་དང་། དེའི་དགོས་པ་གཉིས། དང་པོ། འདོད་པ་དང་སྲིད་པའི་ཆུ་སྦྱོར་ཇི༷་སྐ༷ད་བཤ༷ད་པ་ཉི༷ད་མ་རིག༷་པ་དང་བཅས༷་པ་ནི་འདོད་པ་དང་སྲིད་པའི་ཉེར༷་
3-186b
ལེན༷་རྣམ༷ས་ཏེ༷། ལྟ༷་བ་ལ་ལྟ་བ་དང་ཚུལ་བརྟུལ་ཉེར་ལེན་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་སུ་ཕྱེ༷་བའི་ཕྱིར༷་བཞི་ཚང་བར་འགྱུར་རོ༷། །དེ་ཡང་ཇི་སྐད་བཤད་ཉིད་ཅེས་འདོད་སྲིད་ཆུ་སྦྱོར་གཉིས་ཁོ་ན་ལ་གོ་བ་ནི། མ་རིག་པ་ནི་བཅས་རྒྱུ་དང་། ལྟ་བ་ནི་དེ་མ་ཐག་ཏུ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བར་བཤད་པའི་དོན་ཐོབ་བོ་ཞེས་རང་གིས་སོ། །དེ་ལ་ཚུལ་བརྟུལ་ཉེར་ལེན་ཐ་དད་དུ་བསྟན་པ་ནི། གྲངས་ཅན་སོགས་ཀྱི་ལམ་དང་། ཟས་མི་ཟ་བ་དང་། ཆུར་འཇུག་པ་སོགས་ཀྱིས་འདག་པར་ཡིད་ཆེས་པས་ཁྱིམ་པ་དང་། རབ་བྱུང་གཉིས་ཀ་བསླུ་ཕྱིར་ལོགས་ཤིག་ཏུ་བསྟན་ལ། དེ་ཡང་འདོད་པ་ཉེ་བར་ལེན་པ་སོ་བཞི། སྲིད་པ་ཉེ་བར་ལེན་པ་སོ་བརྒྱད། ཁམས་གསུམ་གྱི་ལྟ་བ་ཉེ་བར་ལེན་པ་སུམ་ཅུ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་འཛིན་ཉེ་བར་ལེན་པ་དྲུག །སྲིད་པ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལ་བདག་ཏུ་སྨྲ་བ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་སོ། །གཉིས་པ། མ་འདྲེས་པའི་མ༷་རིག༷་པ༷་འབའ་ཞིག་པས་ནི་འཁོར་བར་འཛིན༷་པར༷་བྱེ༷ད་པ༷་མིན༷་པའི་ཕྱིར༷་དང་། འདྲེས་པས་འཛིན་པ་ཉོན་མོངས་གཞན་སྟོབས་ཀྱིས་ཡིན་པས་འདོད་སྲིད་ཉེར་ལེན་དང་བསྲེས༷་ཏེ་ལོགས་སུ་མ་ཕྱེས་སོ། །ཉེར་ལེན་ནི་འཁོར་བ་ཉེ་བར་ལེན་པར་འདོད་དོ། །སློབ་དཔོན་ནི། འདུན་པའི་འདོད་ཆགས་ཁོ་ན་ཉེར་ལེན་ཡིན་པས་མ་རིག་པ་ལོགས་སུ་མ་བཤད་པ་ཡིན་གྱི་འཛིན་པར་བྱེད་པ་མིན་པས་དེ་མ་བཤད་པ་མིན་ཞེས་སོ། །དེ་ལ་སྦྱོར་བ་དང་། ཉེར་ལེན་ནི་འདུན་པའི་འདོད་ཆགས་ཁོ་ན་ལས་ཉོན་མོངས་གཞན་མིན་ཏེ། དེའི་དོན་དངོས་སུ་འཁོར་བར་སྦྱོར་བ་དང་ལེན་པ་ཡིན་ན་ཉོན་མོངས་གཞན་གྱིས་དེ་ལྟར་མིན་པས་སོ། །དེའི་
3-187a
ཕྱིར་འདོད་པའི་སྦྱོར་བ་དང་ཉེར་ལེན་འདོད་པ་ལ་ཆགས་པ་ཡིན་ལ། དེ་བཞིན་སྲིད་པའི་སྦྱོར་བ་དེ་གོང་མ་ལ་ཆགས་པ་དང་། ལྟ་བ་ལ་འདོད་ཆགས་སོགས་མདོ་ལས་གསུངས་པ་ལྟར་འདོད་དེ། མདོ་ལས་འདོད་པའི་སྦྱོར་བ་གང་ཞེ་ན། ཞེས་པ་ནས་འདོད་པ་རྣམས་ལ་འདོད་ཆགས་པ་དང་། འདོད་པ་ལ་འདུན་པ་དང་། འདོད་པ་ལ་སྲེད་པ་དང་། འདོད་པ་ལ་དད་ཆེ་དང་། འདོད་པས་བརྒྱལ་བ་དང་། འདོད་པ་ལ་ཞེན་པ་དང་། འདོད་པ་ལ་དགའ་བ་དང་། འདོད་པ་ལ་འཆུབས་པ་དང་། འདོད་པ་ལ་ལྷག་པར་ཆགས་པ་ཡོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེས་འདིའི་སེམས་ཡོངས་སུ་གཏུགས་ཏེ་གནས་པ་འདི་ནི་འདོད་པའི་སྦྱོར་བའོ། །ཞེས་དང་། ཡང་ལྟ་བའི་སྦྱོར་བ་གང་ཞེ་ན། འདིའི་ལྟ་བ་རྣམས་ལ་འདོད་ཆགས་པ་དང་། སོགས་ནས་གནས་པ་འདི་ནི་ལྟ་བའི་སྦྱོར་བའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བར་དུ་གསུངས་ལ། ཉེ་བར་ལེན་པ་གང་ཞེ་ན། འདི་ལ་འདུན་པའི་འདོད་ཆགས་གང་ཡིན་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །
彼等定义
བཞི་པ་ངེས་ཚིག་ལ། སྤྱིར་ཕྲ་རྒྱས་ཀྱི་ངེས་ཚིག་དང་། བྱེ་བྲག་ཟག་སོགས་ཀྱི་ངེས་ཚིག་གཉིས། དང་པོ། གང༷་ཕྱིར༷་ཉོན་མོངས་པ་དེ༷་དག༷་གཟུགས་ཅན་མིན་ལ་སེམས་བྱུང་གི་ངོ་བོ་ཡིན་པས་རྟོགས་དཀའ་བས་ཕྲ༷་བ༷་དང༷་། ས་བོན་ནམ་ཐོབ་པ་དང་རྗེས༷་སུ་འབྲེལ༷་བས་མི་རྟོགས་པས་ཕྲ་བ་དང་། དམིགས་མཚུངས་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཀྱིས་རྒྱས༷་པར་འགྱུར༷་བ་དང༷་། འབད་མི་དགོས་པར་བཟློག་བཞིན་དུ་ཡང་རྒྱུད་ལ་ཡང་ཡང་མངོན་དུ་འགྱུར་བས་རྒྱུན་ཕྱོགས་རྗེས༷་སུ༷་འབྲང༷་བས༷་ཡང་རྒྱས་པ་སྟེ། དེ༷་ལྟ་བུ་ཡི༷་ཕྱིར༷་
3-187b
ན་ཕྲ༷་རྒྱས༷་དག༷་ཏུ༷་བཤ༷ད་པ༷་ཡི༷ན་ནོ།

近取
第三部分是关于将近取分为四种的内容，包括分类方式和其目的两点。
首先，前面所说的欲界和有界的瀑流及系缚，再加上无明，即为欲取和有取。由于将见解分为见取和戒禁取两类，所以总共有四种完整的近取。其中"前面所说"指的仅是欲界和有界的瀑流系缚，无明是"加上"的因素，而见解则紧接着被分为两类，这是文义所得。
对于为什么要将戒禁取单独列出的原因是：为了揭示数论等宗派的修行方法以及不食用食物、浸泡水中等净化方式，容易误导在家人和出家人两者，因此单独列出。具体而言，欲取有三十四种，有取有三十八种，三界的见取有三十种，戒禁取有六种。有取也被称为"我语取"。
第二，单独的无明本身不能执取轮回，而与其他烦恼混合时的执取则是由其他烦恼的力量所致，因此无明被混入欲取和有取中而未单独分出。"近取"是指执取轮回。
论师则认为：只有欲望和贪着才是近取，所以无明没有单独解释，并非因为无明不能执取而未解释。关于此点，系缚和近取只是欲望贪着本身，而非其他烦恼，因为其意义是直接系缚和执取轮回，而其他烦恼并非如此。
因此，欲界的系缚和近取即是对欲望的贪着，同样，有界的系缚是对上界的贪着，对见解的贪着等都如经中所说。经中说："什么是欲界系缚？即对欲望的贪着、对欲望的欲求、对欲望的渴爱、对欲望的强烈信仰、被欲望淹没、对欲望的执著、对欲望的喜爱、对欲望的迷恋、对欲望的极度贪着，以这些深深侵入并停留在心中，这就是欲界系缚。"又说："什么是见解系缚？对见解的贪着"等直到"停留在心中，这就是见解系缚。"又说："什么是近取？即在此处的欲贪。"
彼等定义
第四部分是关于定义，包括总的细随眠的定义和别的有漏等的定义两点。
首先，由于这些烦恼非色法而是心所的本质，因此难以了知，所以称为"细"；由于与种子或得相连而不被了知，所以称为"细"；通过同一所缘和两种行相而增长；不需要努力，即使阻止也会在相续中再三显现，因为随顺于相续趋势，所以又称为"增长"。因为这些原因，所以被称为"细随眠"。


 །གཉིས་པ། ཁམས་གསུམ་པའི་ཆགས་པ་དང་མ་བྲལ་ན་ཉོན་མོངས་པ་དེ༷་དག༷་གིས་འཁོར་བར་འཇོག༷་པར་བྱེ༷ད་པའི་ཕྱིར་དང་། སྲིད་རྩེ་ནས་མནར་མེད་བར་སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་གི་རྨའི་སྒོ་ནས་ཟག༷་པར་བྱེ༷ད་པའི་ཕྱིར་དང༷་། འཁོར་མཚོར་ཁམས་དང་འགྲོ་བ་དང་། སྐྱེ་གནས་གཞན་དུ་ཆུ་བོས་འཁྱེར༷་བར༷་བྱེ༷ད་པ་དང་། འཁོར་བའམ་ཡུལ་ལ་རྣམ་ཤེས་སྦྱོར་ཞིང་འབྱར༷་བར་བྱེ༷ད་པ་དང༷་། འཁོར་བའི་གནས་སུ་རྣམ་ཤེས་ཉེ༷་བར༷་འཛིན༷་པའི་ཕྱིར༷། རིམ་པར་ཟག༷་པ་དང་། ལ་སོགས་པས་ཆུ་བོ་སྦྱོར་བ་ཉེར་ལེན་ཞེས་པ་དེ༷་དག༷་གི༷་ནི༷་ངེས༷་ཚིག༷་ཡི༷ན་ནོ། །སློབ་དཔོན་ནི། རྣམ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱུན་ཡུལ་ལ་འཛག་ཅིང་འཕོ་བར་བྱེད་པས་ཟག་པ་དང་། ཆུ་བོ་ལྟར་ཉོན་མོངས་ཤུགས་ཆེན་པོས་འཁྱེར་བ་དང་། སྐྱེ་སོགས་སྡུག་བསྔལ་སྣ་ཚོགས་ལ་སྦྱོར་བའམ། རྒྱུད་ལ་ཡང་ཡང་སྦྱོར་བས་སྦྱོར་བ་དང་། འདོད་པ་ལ་སོགས་ཉེ་བར་ལེན་པས་འདུན་པའི་འདོད་ཆགས་ཉིད་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འཆད་དོ། །
论中所说差别
གཉིས་པ་བསྟན་བཅོས་ལས་གསུངས་པའི་རྣམ་གྲངས་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས།
略说
དང་པོ། ཕྲ་རྒྱས་དེ༷་དག༷་ཉིད་ལ་ཀུན༷་ཏུ༷་སྦྱོར༷་བ་དང་སོ༷གས་པས། འཆིང་བ་ཕྲ་རྒྱས་ཉེ་ཉོན་ཀུན་དཀྲིས་རྣམས་ཀྱི༷་དབྱེ༷་བས༷་ཡང༷་རྣམ༷་པ་ལྔར༷་མདོ་དང་མངོན་པ་ནས་བཤ༷ད་དོ༷། །
广说
གཉིས་པ་ལ། ཀུན་སྦྱོར། འཆིང་བ། ཉེ་ཉོན་གསུམ།
遍行
དང་པོ་ལ་ཀུན་སྦྱོར་དགུ་བཤད་པ། ཐ་མའི་ཆ་མཐུན་ལྔ། གོང་མའི་ཆ་མཐུན་ལྔ་བཤད་པ་དང་གསུམ། དང་པོ། དེ་ལ་ཕྲ་རྒྱས་ནི་བཤད་
3-188a
ཟིན་ལ། གཞན་དག་རིམ་པར་འཆད་པའི། དང་པོ་ཀུན་སྦྱོར་ནི་དགུ་སྟེ། རྗེས་སུ་ཆགས་པ་དང་། ཁོང་ཁྲོ་བ་དང་། ང་རྒྱལ་དང་། མ་རིག་པ་དང་། ལྟ་བ་དང་། མཆོག་འཛིན་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། ཕྲག་དོག་དང་། སེར་སྣའི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་རྣམས་སོ། །ཞེས་གསུངས་ལ། ཡུལ་དང་སྐྱེ་བའམ་སྡུག་བསྔལ་ལ་སྦྱོར་བས་སོ། །དེ་ལ་ཆགས་སོགས་ཁོང་ཁྲོ་མ་གཏོགས་དང་པོ་དྲུག་ནི་ཁམས་གསུམ་ཀའི་དང་། ཕྱི་མ་གཉིས་དང་ཁོང་ཁྲོ་ནི་འདོད་ཁམས་ཁོ་ནའི་འོ། །དེས་ན་དབུས་མཐའ་ལས། ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་རྣམས་སྒྲིབ་པ་ཡིན། ཆགས་པས་སྐྱོ༷་བ༷་དང༷་ནི༷་བཏང༷་སྙོམ༷ས་ཁྲོ་བས་དང༷་། དེ༷་ཁོ༷་ན༷་ནི༷་ལྷག་མ་བདུན་གྱིས་མཐོང༷་བ༷་དང༷་། ང་རྒྱལ་གྱིས་འཇིག༷་ཚོགས༷་ལྟ༷་དང༷་མ་རིག་པས་དེའི༷་གཞི༷་དང༷་། ལྟ་བས་འགོག༷་དང༷་། མཆོག་འཛིན་ལམ༷་དང༷་དཀོན༷་མཆོག༷་ཐེ་ཚོམ་དང༷་། རྙེད༷་པ༷་ཕྲག་དོག་གིས་དང༷་ནི༷་བཀུར༷་སྟི༷་དང༷་། ཡོ༷་བྱད༷་སེར་སྣས་བསྙུང༷་བ༷་ཡོངས༷་ཤེས༷་ལ༷།སྒྲིབ༷་ཅེས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་ལྟ་བ་དང་པོ་གསུམ་ལྟ་བའི་ཀུན་སྦྱོར་དང་། ཕྱི་མ་གཉིས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཀུན་སྦྱོར་ཞེས་གཅིག་ཏུ་བྱས་པ་ཅི་ཡིན་ཞེ་ན། སྔ་མ་གསུམ་ལ་རྫས༷་བཅོ་བརྒྱད་ཡོད་པ་དང་དེ་བཞིན་དུ་ཕྱི་མ་གཉིས་བསྡོམས་ན་རྫས་བཅོ་བརྒྱད་པར་འདྲ་བས་རྫས་ཀྱི་དབང་དུའང་ཡིན་ཏེ། ལྟ་བ་དང་པོ་གཉིས་འདོད་པ་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་གཉིས་དང་། གོང་མ་གཉིས་ནའང་གཉིས་གཉིས་ཏེ་དྲུག་དང་། ལོག་ལྟ་ཁམས་གསུམ་ན་བདེན་
3-188b
བཞི་མཐོང་བའི་སྤང་བྱ་བཞི་བཞི་སྟེ་བཅུ་གཉིས་པོ་བསྡོམས་པས་བཅོ་བརྒྱད་ལ། ལྟ་བ་ལྔ་པ་དེ་ཁམས་གསུམ་ན་སྡུག་ལམ་མཐོང་སྤང་གཉིས་གཉིས་དྲུག་དང་། བཞི་པ་ཁམས་གསུམ་ན་བདེན་བཞི་མཐོང་བས་སྤང་བྱ་བཅུ་གཉིས་བསྣན་པས་བཅོ་བརྒྱད་དེ། དེ་གཉིས་འདྲ་བས་སོ་ཟེར། དེ་ཡང་མཐོང་སྤང་རིས་བཅུ་གཉིས་པོའི་སྟེང་ནས་ཕྱེའོ།

第二部分
由于三界中未离贪者，这些烦恼能够安立轮回；从有顶到无间地狱，通过六处之门漏出；像河流一样将众生卷入轮回的海洋、界、趣和生处；将识系缚并粘着于轮回或境界；在轮回处执取识。因此，依次称为"有漏"、"瀑流"、"系缚"和"近取"，这些就是它们的确切定义。
论师则解释说：由于识流在境界中漏泄流转，故称"有漏"；如同河流，被强大的烦恼力量卷走，故称"瀑流"；系缚于生等各种苦，或反复系缚于相续，故称"系缚"；由于取著欲等，欲贪本身就是"近取"。
论中所说差别
第二，论典中所说的类别分为略说和广说两部分。
略说
第一，那些细随眠本身，以及遍行、系缚、细烦恼、缠等的分类，经典和阿毗达磨中都说明了五类。
广说
第二部分包括：遍行、系缚、细烦恼三项。
遍行
第一部分又包括：解释九种遍行、五种下分结、五种上分结三点。
首先，对于细随眠已经解释过了，现在依次解释其他部分。第一，遍行有九种：贪着、愤怒、我慢、无明、见解、执着最胜、疑惑、嫉妒、悭吝的遍行。之所以称为"遍行"，是因为它们系缚于境界、生命或痛苦。
其中，除愤怒外，前六种属于三界，后两种和愤怒只属于欲界。因此，《辨中边论》说："诸遍行是障碍，贪阻厌离及平等，嗔也如是，其余七阻见真理，我慢障碍观身见，无明障碍其所依，见解障碍观苦灭，执最胜障道及三宝并疑惑，嫉妒障得利养及恭敬，吝啬障碍受用资具及了知。"
在这里，见解中的前三种合为见遍行，后两种合为执最胜遍行，为何如此合并？答：前三种共有十八实体，同样后两种合计也有十八实体，因此是依据实体数量来分的。
前两种见解在欲界苦谛所断有两种，上两界中也各有两种，共六种；邪见在三界中四谛所断各有四种，共十二种，总共十八种；第五种见解在三界中苦谛和道谛所断各有两种，共六种，第四种见解在三界中四谛所断有十二种，加起来共十八种。因为这两组相同，所以这样分类。这是根据见所断的十二类来区分的。


 །འོན་ཀྱང་ལོགས་སུ་འཇོག་པ་ནི། ལྟ་བ་ཕྱི་མ་གཉིས་ཀྱིས་ལྟ་བ་སྔ་མ་གསུམ་ལ་མཆོག་དང་དག་པར་འཛིན་པས། སྔ་མ་གསུམ་ནི་གཟུང་བྱ་དང༷་། ཕྱི་མ་གཉིས་དམན་པ་ལ་མཆོག༷་ཏུ་འཛིན༷་པར་འདྲ༷་བའི༷་ཕྱིར༷་ན། ལྟ༷་བ་ཕྱི་མ་གཉི༷ས་ལྟ་བའི་ཀུན་སྦྱོར་ལས་ཀུན༷་ཏུ༷་སྦྱོར༷་བ་གཞན༷་དུ་བཞག་པ་ཡིན་ནོ༷། །གལ་ཏེ་ཀུན་དཀྲིས་བརྒྱད་ལས། ཕྲག་དོག་དང་སེར་སྣ་ཁོ་ན་སྟོན་པ་ལ་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཡོད་ཟེར་ན། ག༷ང་གི་ཕྱིར༷་ཕྲག་དོག་སེར་སྣ་གཉི༷ས་ཀ༷འང༷་གཅི༷ག་ཏུ༷་ནི༷་མི༷་དགེ༷་བ༷་ཡིན་པ་དང་། མ་རིག་ཙམ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་མི་དགེ་རང༷་དབ༷ང་བ་ཡིན་པ་དེ༷་ཡི༷་ཕྱིར༷་ཕྲ༷ག་དོག༷་སེར༷་སྣ༷་གཉིས་ནི་ངོ་ཚ་མེད་སོགས་ཀུན་དཀྲིས་དྲུག་པོ་དེ༷་དག༷་ལ༷ས་ལོ༷གས་ཤིག༷་ཀུན༷་སྦྱོར༷་གཉི༷ས་སུ༷་བཤ༷ད་དོ། །ངོ་ཚ་མེད་དང་ཁྲེལ་མེད་གཉིས་ནི་གཅིག་ཏུ་མི་དགེ་བ་ཡིན་ཀྱང་རང་དབང་ཅན་མིན་ཏེ། ཆགས་སོགས་ཉོན་མོངས་གཞན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་སོ། །འགྱོད་པ་རང་དབང་ཅན་ཡིན་ཡང་མི་དགེ་བར་མ་ངེས་ཏེ་དགེ་བའང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྨུགས་རྒོད་གཉིད་ནི་དགེ་བའང་ཡོད་ཅིང་། ལུང་མ་བསྟན་ཡང་ཆགས་སོགས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར། གཅིག་ཏུ་མི་དགེ་བ་དང་མ་རིག་ཙམ་དང་མཚུངས་ལྡན་
3-189a
གྱི་མི་དགེ་རང་དབང་བ་མིན་པས་སོ་ཞེས་བསྟན་བཅོས་རབ་ཏུ་བྱེད་པའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་བྱེ་སྨྲ་བ་ཁ་ཅིག་འདོད་ལ། གཞན་དག་ཀུན་དཀྲིས་བཅུར་འདོད་པ་དེ་ལྟར་ན་ཁྲོ་འཆབ་ཡང་མི་དགེ་རང་དབང་ཅན་ཡིན་ཕྱིར་ཀུན་སྦྱོར་དུ་འཆད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཟེར། སློབ་དཔོན་འདུན་བཟང་གིས་དེའི་ལན་ལ་ཀུན་དཀྲིས་བཅུ་ཡོད་ཀྱང་། ཕྲག་དོག་དང་སེར་སྣ་ཡིས་བདེ་འགྲོ་ན་ལྷག་པར་འཆིང་བས་ཏེ། ཤིན་ཏུ་རྣོ་བ་དང་ཡང་ཡང་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་། དེ་གཉིས་རིམ་པར་དབང་དང་ལོངས་སྤྱོད་ཆུང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་སོ་ཟེར། རྒྱལ་སྲས་ནི་འདི་གཉིས་ཀྱིས་རིམ་པར་ཀུན་ཏུ་གདུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་ཏུ་དགའ་དང་ལྡན་པའི་ཉོན་མོངས་ཐམས་ཅད་སྟོན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཁྱིམ་པ་དང་རབ་བྱུང་ཕྱོགས་གཉིས་དང་། ལྷ་ལྷ་མིན་དེ་གཉིས་ཀྱིས་ལྷག་པར་འཆིང་བས་སོ་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ་ལ་དངོས་དང་། དེ་ལས་ཀུན་སྦྱོར་གསུམ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། ཡང་མདོ་ལས་ཐ༷་མའི༷་ཆ༷་དང༷་མཐུན༷་པའི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་རྣམ༷་པ་ལྔ༷་སྤང་བས་འཕགས་པ་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། འདོད་ལ་འདུན་པ་དང་། གནོད་སེམས་སོ། །ཞེས་སོ། །དེ་ལ་ཐ་མ་ནི་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཐ་མ་འདོད་ཁམས་ཏེ། གཅིག་ཏུ་མཉམ་པར་མ་བཞག་པ། མི་དགེ་ངན་འགྲོ་སྡུག་བསྔལ་ཡིད་མི་བདེ་དང་ཉོན་མོངས་བར་མཚམས་མེད་པར་ཡོད་པས་སོ་ཞེས་དམན་
3-189b
པ་ལ་ཐ་མའི་སྒྲ་སྦྱར་བའོ། །དེའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ནི། ལྔ་པོ་འདི་དག་འདོད་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ཏེ་འདི་ལྟར། འདུན་གནོད་གཉི༷ས་ཀྱིས༷་ནི། གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་འདོད་ཁམས་པ་ཁོ་ནར་ངེས་ཤིང་ཁམས་གོང་ན་མེད་པས། སྒོ་བས་བཙོན་བསྲུང་བ་ལྟར་འདོ༷ད་ལ༷ས་མི༷་འད༷འ་བར་བྱེད་ལ༷། འཇིག་ལྟ་སོགས་གསུམ༷་པོ༷་ཡིས༷་ནི༷་ལན་ཅིག་བཙོན་ར་ནས་ཐར་ཀྱང་རྗེས་སུ་འབྲང་བས་ཕྱིར༷་བཟློག༷་པ་ལྟར། གོང་མར་སྐྱེས་ཀྱང་ཕྱིར་ཟློག་པར་བྱེ༷ད་པའི་ཕྱིར་ཟེར་ཀྱང་དེ་ལྟ་ན་ཁོང་ཁྲོ་མ་གཏོགས་རྩ་ཉོན་གཞན་ལྟ་བ་ལྔ་དང་ཐེ་ཚོམ་དང་དྲུག་ཆར་ཀྱང་དེར་ཐལ་བས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་ལྟར་ན་ཅི་ཡང་མེད་ལས་འདོད་ཆགས་བྲལ་ཀྱང་། དང་པོ་གསུམ་དང་ལྡན་ན། དང་པོ་གསུམ་གྱིས་སེམས་ཅན་གྱི་ཐ་མ་སོ་སྐྱེ་དང་། ཕྱི་མ་གཉིས་ཀྱིས་ཁམས་ཀྱི་ཐ་མ་འདོད་ལས་མི་འདའ་སྟེ། འཕགས་པས་ཀྱང་དེ་མ་སྤངས་ན་འདོད་ཁམས་ལས་མི་འདའ་བས་སོ།

 །འོན་ཀྱང་ལོགས་སུ་འཇོག་པ་ནི། ལྟ་བ་ཕྱི་མ་གཉིས་ཀྱིས་ལྟ་བ་སྔ་མ་གསུམ་ལ་མཆོག་དང་དག་པར་འཛིན་པས། སྔ་མ་གསུམ་ནི་གཟུང་བྱ་དང༷་། ཕྱི་མ་གཉིས་དམན་པ་ལ་མཆོག༷་ཏུ་འཛིན༷་པར་འདྲ༷་བའི༷་ཕྱིར༷་ན། ལྟ༷་བ་ཕྱི་མ་གཉི༷ས་ལྟ་བའི་ཀུན་སྦྱོར་ལས་ཀུན༷་ཏུ༷་སྦྱོར༷་བ་གཞན༷་དུ་བཞག་པ་ཡིན་ནོ༷། །གལ་ཏེ་ཀུན་དཀྲིས་བརྒྱད་ལས། ཕྲག་དོག་དང་སེར་སྣ་ཁོ་ན་སྟོན་པ་ལ་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཡོད་ཟེར་ན། ག༷ང་གི་ཕྱིར༷་ཕྲག་དོག་སེར་སྣ་གཉི༷ས་ཀ༷འང༷་གཅི༷ག་ཏུ༷་ནི༷་མི༷་དགེ༷་བ༷་ཡིན་པ་དང་། མ་རིག་ཙམ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་མི་དགེ་རང༷་དབ༷ང་བ་ཡིན་པ་དེ༷་ཡི༷་ཕྱིར༷་ཕྲ༷ག་དོག༷་སེར༷་སྣ༷་གཉིས་ནི་ངོ་ཚ་མེད་སོགས་ཀུན་དཀྲིས་དྲུག་པོ་དེ༷་དག༷་ལ༷ས་ལོ༷གས་ཤིག༷་ཀུན༷་སྦྱོར༷་གཉི༷ས་སུ༷་བཤ༷ད་དོ། །ངོ་ཚ་མེད་དང་ཁྲེལ་མེད་གཉིས་ནི་གཅིག་ཏུ་མི་དགེ་བ་ཡིན་ཀྱང་རང་དབང་ཅན་མིན་ཏེ། ཆགས་སོགས་ཉོན་མོངས་གཞན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་སོ། །འགྱོད་པ་རང་དབང་ཅན་ཡིན་ཡང་མི་དགེ་བར་མ་ངེས་ཏེ་དགེ་བའང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྨུགས་རྒོད་གཉིད་ནི་དགེ་བའང་ཡོད་ཅིང་། ལུང་མ་བསྟན་ཡང་ཆགས་སོགས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་ཕྱིར། གཅིག་ཏུ་མི་དགེ་བ་དང་མ་རིག་ཙམ་དང་མཚུངས་ལྡན་
3-189a
གྱི་མི་དགེ་རང་དབང་བ་མིན་པས་སོ་ཞེས་བསྟན་བཅོས་རབ་ཏུ་བྱེད་པའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་བྱེ་སྨྲ་བ་ཁ་ཅིག་འདོད་ལ། གཞན་དག་ཀུན་དཀྲིས་བཅུར་འདོད་པ་དེ་ལྟར་ན་ཁྲོ་འཆབ་ཡང་མི་དགེ་རང་དབང་ཅན་ཡིན་ཕྱིར་ཀུན་སྦྱོར་དུ་འཆད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཟེར། སློབ་དཔོན་འདུན་བཟང་གིས་དེའི་ལན་ལ་ཀུན་དཀྲིས་བཅུ་ཡོད་ཀྱང་། ཕྲག་དོག་དང་སེར་སྣ་ཡིས་བདེ་འགྲོ་ན་ལྷག་པར་འཆིང་བས་ཏེ། ཤིན་ཏུ་རྣོ་བ་དང་ཡང་ཡང་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་། དེ་གཉིས་རིམ་པར་དབང་དང་ལོངས་སྤྱོད་ཆུང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་སོ་ཟེར། རྒྱལ་སྲས་ནི་འདི་གཉིས་ཀྱིས་རིམ་པར་ཀུན་ཏུ་གདུང་བའི་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་ཏུ་དགའ་དང་ལྡན་པའི་ཉོན་མོངས་ཐམས་ཅད་སྟོན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཁྱིམ་པ་དང་རབ་བྱུང་ཕྱོགས་གཉིས་དང་། ལྷ་ལྷ་མིན་དེ་གཉིས་ཀྱིས་ལྷག་པར་འཆིང་བས་སོ་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ་ལ་དངོས་དང་། དེ་ལས་ཀུན་སྦྱོར་གསུམ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། ཡང་མདོ་ལས་ཐ༷་མའི༷་ཆ༷་དང༷་མཐུན༷་པའི་ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བ་རྣམ༷་པ་ལྔ༷་སྤང་བས་འཕགས་པ་ཕྱིར་མི་འོང་བ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟ་སྟེ། འཇིག་ཚོགས་ལ་ལྟ་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དང་། འདོད་ལ་འདུན་པ་དང་། གནོད་སེམས་སོ། །ཞེས་སོ། །དེ་ལ་ཐ་མ་ནི་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཐ་མ་འདོད་ཁམས་ཏེ། གཅིག་ཏུ་མཉམ་པར་མ་བཞག་པ། མི་དགེ་ངན་འགྲོ་སྡུག་བསྔལ་ཡིད་མི་བདེ་དང་ཉོན་མོངས་བར་མཚམས་མེད་པར་ཡོད་པས་སོ་ཞེས་དམན་
3-189b
པ་ལ་ཐ་མའི་སྒྲ་སྦྱར་བའོ། །དེའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་ནི། ལྔ་པོ་འདི་དག་འདོད་པ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཕྱིར་ཏེ་འདི་ལྟར། འདུན་གནོད་གཉི༷ས་ཀྱིས༷་ནི། གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་འདོད་ཁམས་པ་ཁོ་ནར་ངེས་ཤིང་ཁམས་གོང་ན་མེད་པས། སྒོ་བས་བཙོན་བསྲུང་བ་ལྟར་འདོ༷ད་ལ༷ས་མི༷་འད༷འ་བར་བྱེད་ལ༷། འཇིག་ལྟ་སོགས་གསུམ༷་པོ༷་ཡིས༷་ནི༷་ལན་ཅིག་བཙོན་ར་ནས་ཐར་ཀྱང་རྗེས་སུ་འབྲང་བས་ཕྱིར༷་བཟློག༷་པ་ལྟར། གོང་མར་སྐྱེས་ཀྱང་ཕྱིར་ཟློག་པར་བྱེ༷ད་པའི་ཕྱིར་ཟེར་ཀྱང་དེ་ལྟ་ན་ཁོང་ཁྲོ་མ་གཏོགས་རྩ་ཉོན་གཞན་ལྟ་བ་ལྔ་དང་ཐེ་ཚོམ་དང་དྲུག་ཆར་ཀྱང་དེར་ཐལ་བས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་ལྟར་ན་ཅི་ཡང་མེད་ལས་འདོད་ཆགས་བྲལ་ཀྱང་། དང་པོ་གསུམ་དང་ལྡན་ན། དང་པོ་གསུམ་གྱིས་སེམས་ཅན་གྱི་ཐ་མ་སོ་སྐྱེ་དང་། ཕྱི་མ་གཉིས་ཀྱིས་ཁམས་ཀྱི་ཐ་མ་འདོད་ལས་མི་འདའ་སྟེ། འཕགས་པས་ཀྱང་དེ་མ་སྤངས་ན་འདོད་ཁམས་ལས་མི་འདའ་བས་སོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
然而，分开放置是因为：后两种见解将前三种见解视为殊胜和清净，前三种是所取的对象，后两种则相似于将低劣之物视为殊胜之物，因此，将后两种见解从见解的烦恼结合中分开设为其他烦恼结合。如果有人问：为何在八种随烦恼中，只说嫉妒和吝啬的原因是什么？因为嫉妒和吝啬二者都是纯不善的，并且是与单纯无明相应的独立不善，因此，嫉妒和吝啬二者与无惭等六种随烦恼不同，被解释为两种烦恼结合。无惭和无愧二者虽然纯属不善，但不是独立的，因为它们与贪等其他烦恼相应。悔虽是独立的，但不一定是不善，因为也有善的悔。昏沉、掉举和睡眠也有善性的，而且因为它们与贪等相应，所以不是纯不善的，也不是与单纯无明相应的独立不善。这是一些依照《论藏》的毗婆沙师的观点。其他人主张有十种随烦恼，如果是这样，那么忿和覆也应当被解释为烦恼结合，因为它们也是独立不善。
师尊善慧回答说：虽然有十种随烦恼，但嫉妒和吝啬特别束缚善趣，因为它们极其锐利且频繁生起，并且这二者分别是权势小和享用少的原因。菩萨则认为这二者分别代表了极度忧苦的痛苦和具有极度欢喜的一切烦恼，并且它们特别束缚在家和出家两类人以及天神和阿修罗。
第二部分分为实际内容和从中解释的三种烦恼结合两部分。首先，经中说道："断除五种顺下分结成为圣者不还，即：有身见、戒禁取见、疑、欲贪、瞋恚。"
其中，"下"是指三界中最下的欲界：完全没有等持，有不善、恶趣、痛苦、忧愁和不断的烦恼，因此用"下"字表示低劣。"顺下分"是指这五种与欲界相顺应，其中，欲贪和瞋恚二者只存在于欲界中，不在上界，就像门卫看守囚犯一样使人不能离开欲界；而有身见等三者则像追赶刚从监狱逃出的人一样，即使已生到上界也会使人退转回来。虽然有此说法，但这样一来，除瞋恚外的其他五种根本烦恼、五种见解和怀疑也应如此。依照瑜伽行派的观点，即使已离开无所有处的贪欲，但若仍有前三种烦恼，则前三种使人成为有情中最下的凡夫，后两种则使人不出离界中最下的欲界，因为即使是圣者若未断除它们也不能出离欲界。


 །དེ་ལས་མི་འདའ་བའི་ཉོན་མོངས་གཞན་ཡང་ཡོད་མོད་ཀྱི་གཙོ་ཆེ་བས་སོ་ཟེར། གཉིས་པ། ཡང་འཕགས་པ་རྒྱུན་ཞུགས་ཀྱིས་མཐོང་སྤང་ཐམས་ཅད་སྤངས་པ་ཡིན་ན། སྟོང་ཆེན་རབ་འབྱམས་ལས། ལྟ་བ་འདི་ལ་སྦྱར་མ་ཐག་ཏུ་ནི། །འཇིག་ཚོགས་ལྟ་དང་ཚུལ་ཁྲིམས་བརྟུལ་ཞུགས་དང་། །ཐེ་ཚོམ་དང་ནི་ཉོན་མོངས་གསུམ་པོ་དག །ཅིག་ཆར་སྤངས་ཏེ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་མཐོང་། །ཞེས་དང་། མིང་ཆེན་གྱིས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་། འཇིག་ལྟ་སོགས་གསུམ་པོ་སྤངས་པས་རྒྱུན་ཞུགས་སུ་
3-190a
འགྱུར་བར་གསུངས་པ་ཅི་ཞེ་ན། གསུམ་པོ་འདིས་མཐོང་སྤང་རྣམས་ཀྱི་སྒོ༷་བསྡུས་པ་དང༷་། རྩ༷་བས༷་བསྡུས༷་པའི༷་ཕྱིར༷་ཏེ། འཇིག་ལྟ་ནི་སྤང་བྱ་སྒོ་གཅིག་པ་སྟེ་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་བས་སྤང་བྱའོ། །དེ་སྤང་བར་བསྟན་པས་མཐར་ལྟ་ཡང་སྤང་བར་གོ་སྟེ་སྒོ་གཅིག་པར་འདྲ་བས་སོ། །ཚུལ་བརྟུལ་སྒོ་གཉིས་པ་སྟེ་སྡུག་བསྔལ་དང་ལམ་གྱི་མཐོང་བའི་སྤང་བྱའོ། །ཐེ་ཚོམ་བདེན་བཞི་མཐོང་སྤང་སྒོ་བཞི་པ་སྟེ། དེ་སྤངས་པས་ལོག་ལྟ་དང་། ལྟ་བ་མཆོག་འཛིན་སྤང་བར་གོ་སྟེ་སྒོ་བཞི་པར་འདྲ་བས་སོ། །དེས་ན་ལྟ་བ་བར་པ་གསུམ་སྒོ་ཡི་སྒོ་ནས་བསྡུས་ཟེར། ཡང་དེ་དག་སྤངས་པས་ཆགས་པ་ལ་སོགས་ཀྱང་སྤང་བར་བསྟན་ཏེ་ཆགས་སོགས་དེའི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་པས་སོ་ཞེས་འགྲེལ་བྱེད་དག་འཆད་དོ། །འོ་ན་སྒོ་འདྲ་བ་གཞན་མཐར་ལྟ་མཆོག་འཛིན་ལོག་ལྟ་གང་རུང་རེ་སྨྲས་ཀྱང་ཆོག་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་ཁོ་ནར་མ་ཟད་རྩ་བའང་བསྡུས་པ་སྟེ་མཐར་ལྟ་འཇིག་ལྟའི་རྩ་བ་ཅན་ཡིན་ལ། ལྟ་བ་མཆོག་འཛིན་ནི་གང་གིས་འདག་པར་ཡིད་ཆེས་པ་དེ་ལ་མཆོག་ཏུ་འཛིན་པས་ཚུལ་བརྟུལ་གྱི་རྩ་བ་ཅན་ཡིན་ལ། ལོག་ལྟ་ཐེ་ཚོམ་གྱི་རྩ་བ་ཅན་ཡིན་པས་ན་གསུམ༷་དུ་བསྟན་ཟེར་ལ། སློབ་དཔོན་གྱིས། འཇིག་ལྟས་བདག་ཆད་དོགས་ཀྱིས་ཐར་པ་ལ་འགྲོ༷་མི༷་འདོ༷ད་པ་དང༷་། སོང་ཡང་ཚུལ་བརྟུལ་གྱིས་ལམ༷་ནོ༷ར་བ་དང༷་། ཕྱི་མས་ལམ༷་ལ༷་ཐེ༷་ཚོམ༷་ཇི་ཙམ་ཡོད་པ་དེ༷་སྙེད༷་ཅི༷ག་ཐར༷་པར༷་བགྲོད༷་པ་ལ༷་གེགས༷་བྱེ༷ད་པ༷་དེ༷་ཡི༷་ཕྱིར༷་ན༷་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པས་ཀུན་སྦྱོར་གསུམ༷་ཁོ་ན་སྤང་བར་བསྟན༷་ཏོ། །
3-190b
གསུམ་པ། ཡང་མདོ་ལས། གོང༷་མའི༷་ཆ༷་དང༷་མཐུན༷་པ་ལྔ༷་ཉི༷ད་སྤངས་པས་འཕགས་པ་དགྲ་བཅོམ་པའོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ནི། གཟུགས༷་དང༷་གཟུགས༷་མེ༷ད་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པའི༷་འདོ༷ད་ཆགས༷་གཉི༷ས་དང་། རྒོད༷་པ་དང་ང༷་རྒྱལ༷་དང་ཀུན་ཏུ་རྨོངས༷་པ་རྣམས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་དག་མ་སྤངས་པར་ཁམས་གོང་མ་ལས་མི་འདའ་བས་དང་། སྒོམ་སྤང་ཡིན་པས་སོ། །གོང་མ་མི་གཏོང་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་གསུམ་པོ་རེ་རེ་བྱས་ལ། གོང་མ་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་པས་འདོད་ཆགས་གཉིས་སོ་སོར་བྱས་སོ། །ཁོང་ཁྲོ་ནི་སྒོམ་སྤང་ཡིན་ཡང་ཁམས་གོང་མ་ན་མེད་པས་སོ། །
束缚
གཉིས་པ། ཡང་མདོ་ལས། འཆིང་བ་གསུམ་སྟེ། འཆིང་བ་འདོད་ཆགས་ཐམས་ཅད་དང་། ཞེ་སྡང་ཐམས་ཅད་དང་། གཏི་མུག་ཐམས་ཅད་དོ། །ཞེས་གསུངས་པ་ནི་བདེ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཚོར༷་བའི༷་དབ༷ང་གི༷ས་ཆགས་སོགས་སྐྱེས་ནས། དེས་འཁོར་བར་འཆིང་བས་ན་འཆིང༷་བ༷་གསུམ༷་དུ་བཤད་དེ། ཚོར་བ་གསུམ་ལས་དུག་གསུམ་དམིགས་པ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སྒོ་ནས་རྒྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཀུན་བཏུས་ལས་ནི། དུག་གསུམ་གྱིས་རིམ་པར་འགྱུར་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། འདུ་བྱེད་གསུམ་ལ་འཆིང་བས་ན་འཆིང་བ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ཡང་རང་རྒྱུད་ཀྱི་བདེ་སྡུག་ལ་ནི་དམིགས་མཚུངས་གཉིས་ཀས་དང་གཞན་རྒྱུད་ལ་ནི་དམིགས་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱས་སོ། །བཏང་སྙོམས་ལ་ཆགས་སྡང་གཉིས་ཀའང་རྒྱས་མོད་ཀྱི། གཏི་མུག་དང་དེ་གཉིས་མི་གསལ་བར་མཐུན་པས་ལྷག་པར་རྒྱས་ཞེས་
3-191a
གང་སྤེལ་འཆད་དོ།

虽然还有其他不出离该界的烦恼，但这些是主要的。
第二，如果圣者预流果已经断除了所有见道所断的烦恼，那么《大空广博经》中说："一旦应用此见解，有身见、戒禁取、疑惑及三种烦恼同时断除，见到圣谛。"又，《摩诃男所问经》中也说："断除有身见等三种而成为预流果。"这是什么意思？
因为这三种包含了见断烦恼的门类和根本，有身见是单一门类所断，即见苦所断。宣说断除它也意味着断除边见，因为它们是相同的单一门类。戒禁取是两个门类所断，即见苦和见道所断。疑是四个门类所断，即见四谛所断；断除它也意味着断除邪见和见取见，因为它们都是四个门类所断。因此，中间的三种见解是从门类角度被包含的。
又，断除这些也意味着断除贪等，因为贪等以这些为所缘，如注释者所解释。那么，是否可以用其他相同门类的边见、见取见、邪见来代替呢？不仅如此，还包括了根本，即边见是以有身见为根本，见取见是以戒禁取为根本（因为人们相信能净化的就视为殊胜），邪见是以疑为根本，所以特别说这三种。
师尊（法称）认为：有身见使人因担忧自我断灭而不愿趋向解脱，即使前往也会因戒禁取而走错道路，而疑则根据其程度成为趋向解脱的障碍，因此预流果断除的正是这三种结合。
第三，经中说："断除五种顺上分结成为圣者阿罗汉。"这是指色界贪、无色界贪、掉举、慢和痴。为什么？因为不断除这些就不能超越上界，且它们是修道所断。前三种各自是不舍离上界的原因，而两种贪则是分别作为上界所取因，因此分开计算。瞋虽然是修道所断，但上界没有瞋，所以不包括在内。
第二部分，经中说："有三种束缚：一切贪欲的束缚、一切瞋恚的束缚和一切愚痴的束缚。"这是因为由乐等感受的力量而生起贪等，贪等使众生束缚于轮回，所以解释为三种束缚。这是因为三种感受分别通过所缘和相应的方式导致三毒增长。《集论》则解释说：三毒分别束缚变化、痛苦和行为，因此称为束缚。关于自心的乐苦，通过所缘和相应两种方式增长，关于他心则通过所缘方式增长。对于舍受，虽然贪瞋二者都会增长，但由于愚痴与这二者在不明显方面相顺，所以特别增长，如堪布洛增所解释的。


 །
近染
གསུམ་པ་ཉེ་ཉོན་ལ། སྤྱིར་བསྟན་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། རྩ་བའི་ཉོ༷ན་མོང༷ས་པ་དྲུག་ལ༷ས་གཞ༷ན་པའི་ཉོ༷ན་མོང༷ས་པ་ཅ༷ན་གྱི་སེ༷མས་ལས་བྱུང༷་བ་འ༷དུ་བྱེ༷ད་ཀྱི་ཕུང༷་པོ་ཞེས༷་པ༷་ག༷ང་ཡིན་པ་དེ༷འང་ཉེ༷་བའི༷་ཉོ༷ན་མོ༷ངས་ཞེས་བྱ་སྟེ༷། དེ༷་དག༷་ལ་རྩ་བའི་ཉོན་མོངས་སམ་ཉེ་བ་མ་སྦྱར་བའི་ཉོ༷ན་མོང༷ས་པ་ཞེ༷ས་ནི་མི༷་བྱ༷་སྟེ་རྩ་བ་མིན་པས་སོ། །དེ་དག་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དང་ཉེ་བར་འདུག་པས་ན་ཉེ་ཉོན་ཞེས་བྱའོ། །དེ་དག་ཀྱང་ཀུན་དཀྲིས་དང་། དྲི་མ་དང་། གཞི་ཕྲན་ཚེགས་ལས་བྱུང་བ་མི་དགའ་བ་དང་། གླལ་བྱེད་པ་དང་། སེམས་ཞུམ་པ་དང་། རྨྱ་བ་དང་། ཟས་ཀྱི་དྲོད་མི་ཟིན་པ་དང་། ཐ་དད་པའི་འདུ་ཤེས་སོགས་ཉེར་བཞི་སྟེ། རིན་ཕྲེང་དང་གཞི་བསྡུ་བ་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། །གཉིས་པ་ལ། ཀུན་དཀྲིས་བཤད་པ་དང་། དྲི་མ་དྲུག་བཤད་པ། ཐུན་མོང་དུ་དེ་གཉིས་ཀྱི་རབ་དབྱེ་བཤད་པ་དང་གསུམ། དང་པོ་ལ། དངོས་དང་། དེ་རྩ་ཉོན་གང་གིས་བསྐྱེད་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ།ངོ༷་ཚ༷་མེ༷ད་པ་དང༷་། ཁྲེལ༷་མེ༷ད་པ་དང༷་། ཕྲག༷་དོག༷་དང་། སེར༷་སྣ༷་དང་། རྒོད༷་པ༷་དང༷་། མི་དགེའི་འགྱོ༷ད་དང༷་། རྨུགས༷་པ་དང༷་། མི་དགེའི་གཉི༷ད་དང༷་བརྒྱད་ནི༷། ཀུན༷་ནས༷་དཀྲིས༷་པ༷་རྣམ༷་པ་བརྒྱ༷ད་ཡི༷ན་ལ། བྱེ་སྨྲས་དེ་སྟེང་ཁྲོ༷་བ་དང༷་འཆབ༷་པ༷་བསྣན༷་ཏེ་བཅུ༷འོ༷། །དེ་དག་གི་ངོ་བོ་ནི་བཤད་ཟིན་ལ། འདི་དག་གིས་སྲིད་པའི་བཙོན་རར་ཀུན་ནས་འཁྲི་བའམ། འདི་དག་ཡོད་ན་སྤྱོད་པ་ངན་པ་དག་ལྡང་བས་ན་ཀུན་དཀྲིས་སོ། །གཉིས་པ་རྩ་ཉོན་གང་གིས་བསྐྱེད་ན། འདོད་ཆགས་ཀྱིས་ངོ༷་ཚ༷་
3-191b
མེ༷ད་པ་དང་། རྒོད༷་པ་དང་། སེར༷་སྣ༷་གསུམ་བསླང༷་སྟེ། རིམ་པ་ལྟར་རང་གི་ཆོས་ལ་ཆགས་པས་གཞན་ལ་མ་གུས་པའི་ཕྱིར་དང་། འདོད་ཡོན་ལ་ཆགས་པས་སེམས་འཕྲོ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཡོ་བྱད་ལ་ཆགས་པས་དམ་དུ་འཛིན་པས་སོ། །འཆབ༷་པ༷་ནི། ཁ་ཅིག་འདོད་ཆགས་ཀྱིས་སྐྱེད་པར་འདོད་ལ། ལ་ལས་གཏི་མུག་དང་། གཞན་དག་གཉིས་ཀས་སྐྱེད་པར་འདོད་དེ། ཉེས་པ་བྱུང་བར་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་འདོད་ཆགས་དང་། བྱུང་བ་མ་ཤེས་པས་གཏི་མུག་ལས་བྱུང་ཞེས་མི་མཐུན་པར་རྩོད་དོ། །འོན་ཀྱང་རྙེད་བཀུར་སོགས་ཉམས་པར་དོགས་ནས་འཆབ་པས་ཆགས་པ་ལས་སྐྱེས་པར་འཐད་གསུངས། མ༷་རིག༷་པ་ལ༷ས་རྨུགས༷་དང༷་གཉི༷ད་དང༷་ཁྲེལ༷་མེ༷ད་གསུམ་སྐྱེད་དོ༷། །དེ་རིམ་པར། དམིགས་པ་གསལ་བར་འཇུག་པ་ལ་རྨུགས་གཉིད་མེད་པས་དང་། སྡིག་འབྲས་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་པར་མ་ཤེས་པས་སྡིག་པ་ལ་མི་འཇིགས་པས་སོ། །ཐེ༷་ཚོམ༷་ལ༷ས་འགྱོད་པ་མི་དགེ་བ་འབྱུང་སྟེ། དགེ་འབྲས་བདེ་བ་ཡིན་མིན་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་ནས་དགེ་བ་བྱས་པ་ལ་འགྱོད་པས་སོ། །ཁྲོ༷་བ༷་དང༷་ཕྲག༷་དོག༷་ནི་ཁོང༷་ཁྲོའི༷་རྒྱུ༷་ལ༷ས་བྱུང༷་སྟེ། ཞེ་སྡང་ལས་ཀུན་ནས་མནར་སེམས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་དང་། གཞན་གྱི་ཕུན་ཚོགས་ལ་སེམས་འཁྲུགས་ནས་མི་བཟོད་པས་སོ། །གཉིས་པ་ལའང་དངོས་དང་།དེ་རྩ་ཉོན་གང་ལས་བྱུང་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ། གཞན༷་ཡང༷་མདོ་ལས་ཉོ༷ན་མོང༷ས་པའི་དྲི༷་མ༷་དྲུག༷་གསུངས་ཏེ། སྒྱུ༷་དང༷་། གཡོ༷་དང༷་། རྒྱགས༷་པ༷་དང༷་། དེ༷་བཞིན༷་འཚིག༷་པ་དང༷་། ཁོན༷་འཛིན༷་དང༷་། རྣམ༷་འཚེ༷འོ། །
3-192a
དེ་དག་ངོ་བོ་ནི་བཤད་ཟིན་ཏོ། །གཉིས་པ། སྒྱུ༷་དང༷་རྒྱགས༷་པ༷་ནི༷། འདོ༷ད་ཆགས༷་ལ༷ས་སྐྱེས༷་ཏེ། རྙེད་སོགས་ཉམས་ཀྱིས་དོགས་པས་སྒྱུ་བྱེད་པ་དང་། རང་གི་ཆོས་ལ་ཆགས་པའི་ཡིད་བདེ་བས་སོ། །ཁོན༷་འཛིན༷་དང༷་། རྣམ༷་འཚེ༷་ནི་ཁོང༷་ཁྲོ༷་ལ༷ས་སྐྱེས༷་ཏེ། དེའི་དབང་གིས་ཁོན་འཛིན་དང་སེམས་ཅན་ལ་འཚེ་བ་འབྱུང་བས་སོ༷། །འཚིག༷་པ༷་ནི་ལྟ༷་བ༷་མཆོག༷་འཛིན༷་ལ༷ས་འབྱུང་སྟེ། རང་ལྟ་ལ་དམ་དུ་བཟུང་ནས་གཞན་ལ་འཚིག་པས་སོ། །གཡོ༷་ནི༷་ལྟ༷་བས༷་ཀུན༷་ནས༷་བསླང༷་སྟེ། མདོ་ལས་གྱ་གྱུ་ཅི་ཡིན་སྡིག་ཅན་ལྟ་ཞེས་འབྱུང་བས། ལོག་ལྟ་ལྡན་པ་སྡིག་པ་མི་འཆག་པར་སེམས་གྱ་གྱུ་བས་སོ།

近染
第三，近染烦恼分为总说和别解两部分。首先，除六种根本烦恼外的其他烦恼性心所，称为行蕴的，那些也称为近烦恼，这些不称为根本烦恼或未加近字的烦恼，因为它们不是根本。这些因为与烦恼接近而称为近烦恼。它们包括随烦恼、垢、从小事生起的不乐、懒惰、心怯、狂乱、食不消化、分别想等二十四种，详见《宝鬘》和《摄集》。
第二部分分为三：解释随烦恼、解释六垢、共同解释二者的分类。首先，正文及根本烦恼如何产生它们。
无惭、无愧、嫉妒、吝啬、掉举、不善悔、昏沉和不善睡眠八种是八种随烦恼，毗婆沙师加上忿和覆，共十种。它们的体性已经解释过，这些使人在轮回牢狱中缠缚，或有此等则产生恶行，故称随烦恼。
其次，根本烦恼如何产生它们：贪欲引起无惭、掉举和吝啬三种，分别是因为执着自己的法而不敬重他人，因为贪著欲尘而心散乱，因为贪著资具而紧执不放。关于覆，有人认为由贪欲生，有人认为由愚痴生，还有人认为由二者生，因为知道已犯错者由贪欲生，不知已犯错者由愚痴生，对此有争论。然而，由于担心失去利养恭敬而覆藏，所以认为从贪生较为合理。无明生出昏沉、睡眠和无愧三种，这是因为（对境）不能清晰趣入（而有昏沉、睡眠），因为不知恶业果是苦而不畏惧恶业（而有无愧）。疑生出不善悔，因为对善业果是否为乐产生疑惑而后悔已做的善事。忿和嫉由瞋因生，因为从瞋恚生起损恼心，因对他人圆满而心烦不堪忍。
第二部分也有正文和根本烦恼从何生起两部分。首先，经中又说六种烦恼垢：诳、谄、骄、恼、恨和害。它们的体性已经解释过。
第二，诳和骄从贪欲生，因为担心利养等减损而行诳，因贪著自己的法而生欢喜。恨和害从瞋生，因为由瞋力而生恨和损害众生。恼从见取生，因为紧执自见而对他人发怒。谄从见解所引起，如经中说："何为欺诳？邪见持者。"因为有邪见者心怀欺诳而不忏悔罪过。


 །གསུམ་པ་ལ་དངོས་དང་། ཞར་ལ་སྒྲིབ་པ་ལྔ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། མཐོང་སྒོམ་གང་གིས་སྤང་བྱ་ཡིན་དཔྱད་པ། ངོ་བོ་སྒྲིབ་བྱེད་མི་དགེ་གང་ཡིན་དཔྱད་པ། ཁམས་གང་ན་ཡོད་དཔྱད་པ། ཕྲ་རྒྱས་དང་བཅས་པ་དབང་ཡིད་ཀྱི་ཤེས་པ་གང་ལ་བརྟེན་དཔྱད་པ། ཚོར་བ་གང་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་དཔྱད་པ་ལྔ་ལས། དང་པོ། ཀུན་དཀྲིས་བཅུ་པོ་དེ༷་ལ༷ས་ངོ༷་ཚ༷་མེ༷ད་པ༷་དང༷་། ཁྲེལ༷་མེ༷ད་པ་དང་། རྨུགས༷་པ་དང་། གཉི༷ད་པ་དང་། རྒོད༷་པ་ལྔ་ནི། རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཏེ། མཐོང་སྤང་དང་མཚུངས་ལྡན་མཐོང་སྤང་། སྒོམ་སྤང་དང་མཚུངས་ལྡན་སྒོམ་སྤང་ཡིན་པས་སོ། །དེ་ཡང་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་ཁྲེལ་མེད་གཉིས་ནི། མི་དགེ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཅིང་། རྨུགས་རྒོད་ནི། ཉོན་མོངས་ཀུན་དང་མཚུངས་
3-192b
པར་ལྡན་ཆོག་པས་དང་། གཉིད་ནི་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་ཡིན་པས་འདོད་པ་ན་སྤྱོད་པ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་ལྡན་ཡང་སྲིད་པས་སོ། །ལྔ་པོ་དེ༷་ལ༷ས་གཞན༷་ཕྲག་དོག་སེར་སྣ་འགྱོད་པ་ཁྲོ་བ་འཆབ་པ་ལྔ་ནི༷་སྒོམ༷་པས་སྤང༷་བར་བྱ༷་བ་ཡིན་ཏེ་བདེན་པ་ལ་དངོས་སམ་བརྒྱུད་ནས་ལོག་པར་མི་འཇུག་པས་སོ། །དེ་དག་མི་དགེ་རང༷་དབ༷ང་ཅན་ཡང་ཡིན་ཏེ། སྒོམ་སྤང་གི་མ་རིག་ཙམ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་སོ། །གལ་ཏེ་མ་རིག་ཙམ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དེ་རང་དབང་ཅན་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་འདི་ལ་རིགས་པ་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། དེ་དག་འཇུག་པ་རང་ཉིད་གཙོ་བོ་ཡིན་གྱི་ཆགས་སོགས་གཞན་ལ་མི་ལྟོས་ལ། མ་རིག་ཙམ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཡང་མ་རིག་གླེན་པའི་ཕྱིར་འཇུག་བྱེད་མིན་ནོ་ཞེས་གང་སྤེལ་འཆད།མི་དགེ་དེ་དག་ནི་རང་ཉིད་དབང་ཆེ་ཡི་མ་རིག་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་ཆགས་སོགས་ཀྱི་དབང་དུ་མི་འགྱུར་བས་སོ། །དེ༷་བཞི༷ན་དུ༷་དྲི༷་མ༷་དྲུག་པོ་རྣམ༷ས་ཀྱང་སྒོམ་སྤང་དང་རང་དབང་ཅན་ཡང་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ། ཀུན་དཀྲིས་ངོ་ཚ་མེད་སོགས་བདུན་དང་དྲི་མ་དྲུག་པོ་རྣམས་འདོ༷ད་པ་ན༷་ཡོད་པ་མི༷་དགེ༷་བ་ཡིན་ལ། རྨུགས་རྒོད་གཉིད་གསུམ༷་ནི་གཉིད་ལ་དགེ་བ་ཡོད་ཀྱང་འདིར་ཀུན་དཀྲིས་ཀྱི་སྐབས་ཡིན་པས་ཉོན་མོངས་ཅན་ཡིན་ཕྱིར་མི་དགེ་དང་། སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཀ་ཡིན་ནོ། །འདོད་ཁམས་དེ༷་ཡན༷་ཆ༷ད་ཀྱི་ཉེ་ཉོན་རྣམས་ནི༷་སྒྲིབ་ལ་ལུང༷་མ༷་བསྟན༷་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ། ཡང་ཉེ་ཉོན་དེ་དག་ཁམས་དང་ས་གང་ན་དུ་ཞིག་ཡོད་ཟེར་ན། འདོད་པ༷་དང༷་དེར་མ་ཟད་བས༷མ་གཏན༷་དང༷་པོ༷་ན༷འང་གཡོ༷་སྒྱུ༷་ཡོད་དེ། ཚུལ་ཁྲིམས་
3-193a
ཀྱི་ཕུང་པོའི་མདོ་ལས། འཕགས་པ་རྟ་ཐུལ་གྱིས་ཚངས་པ་ལ་འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་འདི་དག་མ་ལུས་པ་གང་དུ་འགག་པར་འགྱུར་ཞེས་དྲིས་པ་ན་ཚངས༷་པ༷ས་དེ་མ་ཤེས་པར་བདག་ནི་ཚངས་པའོ། །ཚངས་པ་ཆེན་པོའོ། །དབང་ཕྱུག་གོ། བྱེད་པ་པོའོ། །སྤྲུལ་པ་པོའོ། །འབྱིན་པ་པོའོ། །འབྱིན་བྱེད་དོ། །དངོས་པོ་རྣམས་ཀྱི་བར་གྱུར་པའོ། །ཞེས་གཡོ་སྒྱུས་གཏམ་རླུང་ལ་བསྐུར་ཏེ་འཕགས་པ་རྟ་ཐུལ་འདྲིད༷་པར་བཤད་པའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །ཕྱིས་རྟ་ཐུལ་གྱིས་ལག་པ་ནས་ཁྲིད་ནས་སྟོན་པ་བཞུགས་བཞིན་དུ་བདག་ལ་འདྲི་བར་སེམས་སམ་ཞེས་སྟོན་པ་ལ་ཞུས་པ་དང་། རེ་ཞིག་གཟུགས་མེད་པར་འགགས་ལ། མཐར་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་འགག་གོ། ཞེས་གསུངས་སོ། །ཉོན་མོངས་པའི་ས་པ་ཡིན་པས་རྨུགས༷་རྒོད༷་རྒྱགས༷་པ༷་གསུམ་ནི་ཁ༷མས་གསུམ༷་ཀ་ན༷་ཡོད་དོ། །གསུམ་པོ་དེ་དང་གཡོ་དང་སྒྱུ་གཉིས་ཏེ་ལྔ་ལས་གཞན༷་བཅུ་གཅིག་པོ་དག༷་ནི་འདོ༷ད་ཁམ༷ས་ལ༷ས་སྐྱེ༷ས་པ༷་ཁོ་ནའོ། །བཞི་པ། རྩ་བ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་དེ་དག་ལས་མཐོང་བས་སྤང་བ་ཐམས་ཅད་དང་མཐོང་སྤང་མིན་སྒོམ་སྤང་ཡིན་ཡང་། གཉི༷ད་དང་ང༷་རྒྱལ༷་དང་བཅ༷ས་པ་ནི་ཡི༷ད་ཀྱི༷་རྣམ༷་ཤེས༷་ཀྱི་ས༷་པ༷་ཡི༷ན་ཏེ། རྟོག་བཅས་དང་མི་གསལ་བས་ཡིད་ལས་གཞན་གྱི་འཁོར་དུ་མི་འབྱུང་བས་སོ།

第三部分分为正文和附带解释五盖两部分。首先，正文分为五个考察：见断修断何者所断的考察、本性障碍不善何者考察、存在于何界的考察、随眠及所依赖的根意识的考察、与何受相应的考察。
首先，在十种随烦恼中，无惭、无愧、昏沉、睡眠和掉举五种是两类：与见断相应的见断，与修断相应的修断。这是因为无惭和无愧与一切不善相应，昏沉和掉举可以与所有烦恼相应，睡眠是意地法，所以可能与欲界中的一切行相应。
除上述五种外，嫉妒、吝啬、悔、忿和覆这五种是修所断，因为它们不直接或间接地错误趋入真谛。它们也是独立不善，因为它们与修断的单纯无明相应。如果问：与单纯无明相应就是独立的，这有什么道理？堪布洛增解释说：它们自身为主要作用，不依赖贪等其他烦恼，虽与单纯无明相应，但无明因愚痴而不能作为引导。这些不善有大自在力，不像无明等那样受贪等控制。同样，六种垢也是修断和独立的。
第二，随烦恼中的无惭等七种和六垢在欲界中是不善，而昏沉、掉举和睡眠三种，虽然睡眠有善性，但在此随烦恼的情况下，因为是烦恼性所以是不善和有覆无记两种。欲界以上的近烦恼都只是有覆无记。
第三，如果问这些近烦恼存在于哪些界和地，它们不仅存在于欲界，而且初禅中也有谄和诳，如《戒蕴经》中说：圣者马胜问梵天四大何处灭尽时，梵天不知而以谄诳言："我是梵天，大梵天，自在者，作者，化者，生者，能生者，万物之源。"以谄诳虚言欺骗圣者马胜。后来马胜牵着他的手问道："你是否认为我应当向你请问？"当时世尊在场，世尊回答说："暂时灭于无色界，最终灭于涅槃。"
昏沉、掉举和骄三者因为是烦恼地法，所以存在于三界。除了这三种和谄、诳五种之外，其他十一种都只生于欲界。
第四，关于根本烦恼和近烦恼，所有见断和非见断的修断，睡眠和慢相应的都是意识地法，因为有分别且不明显，不会作为五识的眷属生起。
;


 །དེ་བཞིན་དུ་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་རང༷་དབ༷ང་ཅན་ཀུན་དཀྲིས་ཕྱི་མ་ལྔ་དང་དྲི་མ་དྲུག་སྟེ་བཅུ་གཅིག་པོ་ཡང༷་སྒོམ་སྤང་ཡིན་མོད་རྟོག་བཅས་ཡིན་པས་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་ཁོ་ནའོ། །དེ་དག་ལས་གཞན༷་ནི༷་ཉོན་མོངས་དང་ཉེ་ཉོན་སྒོམ་
3-193b
སྤང་གི་མ་ངེས་པའི་ཆགས་སྡང་གཉིས། མི་དགེ་བའི་ས་པ་གཉིས། ཉོན་མོངས་པ་ཆེན་པོའི་ས་པ་དྲུག་པོ་རྣམས་ནི་རྣམ༷་པར་ཤེས༷་པ་དྲུག༷་ཅན་གྱི་རྟེན༷་ཅ༷ན་ཡིན་ནོ། །ལྔ་པ་ལ། རྩ་ཉོན་དང་། ཉེ་ཉོན་མཚུངས་པར་ལྡན་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། ཚོར་བ་བདེ༷་བ༷་དང་ཡིད་བདེ་དག༷་དང༷་འདོ༷ད་ཆགས༷་སུ༷་མཚུང༷ས་པར་ལྡན༷་ཏེ། དགའ་བའི་རྣམ་པས་འཇུག་པས་སོ། །དེ་ཡང་ལུས་བདེ་དང་འདོད་ཆགས་མཚུངས་ལྡན་སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པའི་འཁོར་དུ་བྱུང་བའོ། །ཞེ༷་སྡང༷་སྐྱོ་བའི་རྣམ་པར་འཇུག་པས་ཆགས་པའི་ཚོར་བ་ལས་བཟློག་པའོ། །དེ་ཡང་སྒོ་ལྔ་དང་ཡིད་ཤེས་ཀྱི་འཁོར་དུ་བྱུང་བ་རིམ་པས། སྡུག་བསྔལ་དང་ཡིད་མི་བདེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་སོ། །སྤང་བྱ་རིས་ལྔ་དང་འདྲེས་མ་འདྲེས་ཀྱི་མ༷་རིག༷་པ༷་དག༷་ནི། ཚོར་བ་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་དང༷་ཅི་རིགས་སུ་མཚུངས་པར་ལྡན་ཏེ། རྣམ་ཤེས་ཐམས་ཅད་དང་ཉོན་མོངས་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པས་སོ། །བདེན་བཞི་མེ༷ད་པར་ལོག་པར་ལྟ་བ་ནི། སྡིག་པ་དང་། བསོད་ནམས་བྱས་པ་རིམ་པས་དེ་འབྲས་མི་འབྱུང་བར་བསམ་ནས་ཡི༷ད་བདེ༷་དང་ཡིད་སྡུག༷་བསྔལ༷་གཉིས་པོ་དང༷་ལྡན་ནོ། །གང་ཞིག་དོན་དུ་གཉེར་བྱ་ལ་འཇུག་ཚེ་ཐེ་ཚོམ་ཟ་ན་ཡིད་མི་བདེ་བའི་ཕྱིར། ཡི༷ད་མི༷་བདེ༷་བ་དང༷་མཚུངས་ལྡན་ནི་ཐེ༷་ཚོམ༷་མོ༷། །དེ་ལས་གཞན༷་པའི་ཉོན་མོངས་ལྟ་བ་བཞི་དང་ང་རྒྱལ་དང་ལྔ་ནི་ཡིད་བདེ༷་དང༷་མཚུངས་ལྡན་ཏེ། དེ་དག་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ་དགའ་བའི་རྣམ་པས་འཇུག་པས་སོ། །ཆད་ལྟའང་དགའ་རྣམ་ཅན་ཡིན་ནོ། །དེ་རྣམས་འདོ༷ད་པ་ལ༷ས་སྐྱེས༷་
3-194a
པའི་ཚོར་བ་ཉོན་མོངས་པའི་དབང་དུ་བྱས་པ་ཡིན་གྱི་ཁམས་གོང་མ་ན་ཁོང་ཁྲོ་དང་ཡིད་མི་བདེ་སྡུག་བསྔལ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། བདེ་བའང་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཏང༷་སྙོམས༷་དང༷་ནི་ཉོན་མོངས་པ་དེ་ཀུན༷་མཚུངས་པར་ལྡན་ཏེ། ཉོན་མོངས་དེ་དག་རྒྱུན་ཆད་པ་ན་བཏང་སྙོམས་ལ་གནས་ནས་འཆད་དགོས་པས་སོ་ཟེར། ས༷་གོང༷་མ༷་གཟུགས་གཟུགས་མེད་ཀྱི་རང་ས་ན་ཚོར་བ་དང་ཉོན་མོངས་ཇི༷་ཡོད་པ་བཞི༷ན་དུ༷་ར༷༷ང་ར༷༷ང་དང་མཚུངས་ལྡན་གོང་ལྟར་ཤེས་པར་བྱའོ། །གཉིས་པ། ཉེ་ཉོན་འགྱོ༷ད་པ་དང༷་ཕྲག༷་དོག༷་དང་ཁྲོ༷་བ༷་དང༷་། རྣམ༷་འཚེ༷་དང་ཁོན༷་དུ༷་འཛིན༷་པ༷་དང༷་། འཚིག༷་པ༷་དང་དྲུག་པོ་ནི། ཡི༷ད་མི༷་བདེ༷་བ༷་དང༷་མཚུངས་པར་ལྡན་ཏེ། ཡིད་ཀྱི་ས་པ་དང་སྐྱོ་བའི་རྣམ་པར་འཇུག་པའི་ཚོར་བ་ཡིན་པས་སོ། །སེར༷་སྣ༷་དག༷་ནི༷་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ་ཆགས་པའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བས་ན་དེ་ལས་བཟློག༷་པ༷་ཡིད་བདེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་ཡི༷ན་ནོ། །གཡོ༷་དང༷་སྒྱུ༷་དང༷་འཆབ༷་པ་དང༷་གཉི༷ད་རྣམས་ནི་གཡོ་སྒྱུ་བཅས་པའི་བྱ་བ་གྲུབ་མ་གྲུབ་རིམ་པ་ལྟར་ཡིད་བདེ་དང་མི་བདེར་འགྱུར་བ་དང་། འཆབ་པའང་དེ་དང་འདྲ་ལ་གཉིད་ནི་ཀུན་ལ་མི་འགལ་ཞིང་། ཐམས་ཅད་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་པས་དེ་གསུམ་ཀ་ཡིད་བདེ་མི་བདེ་གཉི༷ས་ཀ༷་དང༷་མཚུངས་པར་ལྡན༷་ནོ། །དགའ་བའི་རྣམ་པར་འཇུག་ཅིང་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་ཡིན་པས། གསུམ་པའི་སེམས་བདེ་དང་། གཉིས་པ་མན་ཆད་ཀྱི་ཡིད་བདེ༷་དག༷་དང༷་། རྒྱགས༷་པ༷་མཚུངས་པར་ལྡན་
3-194b
ལ་བཞི་པ་ཡན་ཆད་ན་དེ་མེད་པས་བཏང་སྙོམས་ཁོ་ན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ནོ།

同样，有独立性的近烦恼——后五种随烦恼和六垢，共十一种，虽然是修断，但因为有分别性，所以只是意识地法。
除此之外的烦恼和近烦恼修断中的不定贪瞋二者、两种不善地法、六种大烦恼地法，这些都是具六识依处的。
第五分为根本烦恼和近烦恼的相应方式两部分。首先，乐受和喜受与贪欲相应，因为以欢喜的行相运转。其中，身乐与贪欲相应是在五识的眷属中生起的。瞋恚以厌恶的行相运转，所以与贪欲的感受相反。在五识和意识眷属中生起的瞋恚分别与苦受和忧受相应。
五种所断类和混合非混合的无明与一切感受相应，这是因为它与一切识和一切烦恼相应。
否认四谛的邪见，因为思维作恶不会产生其果，造善也不会有结果，所以分别与喜和忧两种相应。怀疑则与忧受相应，因为当对所追求的事物生起疑惑时会产生不悦。
除此之外的四种见解和慢，共五种烦恼与喜受相应，因为它们仅是意识地法且以欢喜的行相运转。断见也是欢喜行相。
以上所说是指欲界生的感受烦恼，上界中没有瞋恚、忧和苦，第四禅以上也没有乐受。舍受与所有烦恼相应，因为当烦恼断灭时需要依止舍受才能止息。上地（色界和无色界）根据各自所有的感受和烦恼，以与上述相同的方式理解其相应关系。
第二，近烦恼中的悔、嫉、忿、害、恨和恼六种与忧受相应，因为它们是意识地法且以厌恶行相运转的感受。吝啬虽然只是意识地法并从贪欲因生起，但与忧相反，是与喜受相应的。
谄、诳、覆和睡眠，因为谄诳等行为成功与否会分别产生喜和忧，覆与此相似，而睡眠与一切不相违，且都只是意识地法，所以这三种与喜受和忧受两者都相应。
骄因以欢喜行相运转且是意识地法，所以与第三禅的心乐和第二禅以下的喜受相应，而在第四禅以上没有喜乐，所以只与舍受相应。


 །ཅི་ལྟར་མ་རིག་པ་ཉོན་མོངས་དང་ཉེ་ཉོན་གང་ལའང་མཚུངས་པར་ལྡན་དུ་རུང་བ་ལྟར། བཏང༷་སྙོམས༷་ཀྱང་ས་དང་རྣམ་ཤེས་དང་ཉོན་མོངས་དང་།ཉེ་ཉོན་ཐམས་ཅད་ལ་ཀུན༷་ཏུ༷་འགྲོ༷་ཞིང་ཀུན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་རུང་ངོ་། །བཏང་སྙོམས་ཀུན་དང་ལྡན་པ་ཀུན་སྦྱོར་ཁོང་ཁྲོས་བཏང་སྙོམས་ལ་བསྒྲིབ་པར་གསུངས་པ་ནི་གཞི་ལ་བཏང་སྙོམས་སུ་བྱ་བས་མི་སྐྱོན་ནམ་རང་སྙམ། །ཀུན་དཀྲིས་གཞན་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་། ཁྲེལ་མེད་རྨུགས་རྒོད་བཞི༷་པོ༷་གཞན༷་ནི༷་ཚོར་བ་ལྔ༷་དག༷་དང༷་མཚུངས་པར་ལྡན་སྲིད་དེ། དང་པོ་གཉིས་མི་དགེའི་ས་པ་དང་། ཕྱི་མ་གཉིས་ཉོན་མོངས་པའི་ས་པ་ཆེན་པོ་ཡིན་ལ། དེ་དག་ཀྱང་རྣམ་ཤེས་དྲུག་ཆར་གྱི་འཁོར་དུ་འབྱུང་ཞིང་། དྲུག་ཆར་ལ་མི་དགེ་དང་ཉོན་མོངས་པའང་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ཞར་བྱུང་སྒྲིབ་པ་ལྔ་ནི། མདོ་ལས། འདོད་པ་ལ་འདུན་པ་དང་། གནོད་སེམས་དང་། རྨུགས་པ་དང་།གཉིད་དང་། རྒོད་པ་དང་། འགྱོད་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དག་སྒྲིབ་པ་ལྔར་གསུངས་ན། འདུན། གནོད། གཉིད། འགྱོད་རྣམས་འདོད་པ་བ་ཡིན་མོད་ཀྱི། རྒོད་རྨུགས་ཐེ་ཚོམ་ཁམས་གསུམ་ཀ་ན་ཡོད་པས་དེ་དག་གསུམ་ཅར་གྱི་གཟུང་ངམ་ཞེ་ན་མིན་ཏེ། བསམ་གཏན་དང་། རྣམ་ཐར་དང་། ཏིང་འཛིན་དང་། སྙོམས་འཇུག་ལ་བསྒྲིབས་པས་དེ་ལ་ནི་འདོ༷ད་ཁམས་ཁོ་ན་ན༷་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་རྣམ༷ས་ཡོད་དེ། མདོ་ལས་དེ་ལྔ་མི་དགེ་བའི་ཕུང་པོ་ཡིན་པར་གསུངས་པས་
3-195a
སོ། །རྨུགས་གཉིད་གཉིས་དང་། རྒོད་འགྱོད་གཉིས། སེམས་བྱུང་ཐ་དད་ཡིན་བཞིན་དུ་ཅིའི་ཕྱིར་སྒྲིབ་པ་གཅིག་ཏུ་བཤད་ཅེ་ན། རྨུགས་གཉིད་གཉིས་ཟས་མིན་པ་མི༷་མཐུན༷་ཕྱོགས་གཉེན་པོ་སྣང་བའི་འདུ་ཤེས་གཅིག་གིས་གཉིས་ཀ་སེལ་བ་དང་། རྒྱས་བྱེད་ཟས༷་ནི་བཞི་སྟེ། རྨྱ་བ། མི་དགའ་བ། བྱ་རྨྱང། ཁ་ཟས་ཀྱི་དྲོད་མི་ཟིན་པ་སེམས་ཞུམ་པ་དང༷་ལྔས་དེ་གཉིས་ཀ་རྒྱས་ལ། གཉིས་པོ་དེས་སེམས་ཞུམ་པའམ་ནང་དུ་སྡུད་པར་བྱེད་པའི་བྱ་བ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་དང་། རྒོད་འགྱོད་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ། ཞི་གནས་ནི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཏེ་གཉིས་ཀའི་གཉེན་པོ་ཡིན་ལ། ཟས་ནི་བཞི་སྟེ། ཉེ་དུའི་རྣམ་རྟོག ཡུལ་གྱི་རྣམ་རྟོག མི་འཆི་བའི་རྣམ་རྟོགསྔོན་བགད་རྩེས་དགའ་མགུར་སྤྱད་པ་རྣམས་རྗེས་སུ་དྲན་པའོ། །གཉིས་ཀའི་བྱ་བ་སེམས་རྣམ་པར་མ་ཞི་བར་བྱེད་པའོ། །དེས་ན་གཉིད་རྨུགས་སོགས་གཉི༷ས་རེ་ཡོད་ཀྱང་སྒྲིབ་པ་གཅི༷ག་ཏུ་བཞག་པ་ཡིན། རྩ་བ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྒྲིབ་པ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ལྔ་པོ་བསྟན་ཞེ་ན། འདུན་གནོད་གཉིས། རྒོད་འགྱོད་གཉིས། རྨུགས་གཉིད་གཉིས་ཏེ་གསུམ་པོས། རིམ་པར་ཚུལ་ཁྲིམས། ཏིང་འཛིན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང༷་པོ༷་ལ་གནོ༷ད་པར་བྱེད་པས་དང༷་། ཏིང་འཛིན་ཤེས་རབ་མེད་ན། ཐེ་ཚོམ་གྱིས་ཏིང་ཤེར་དང་བདེན་པ་དག་ལ་ཐེ༷་ཚོམ༷་ཟ་བའི་ཕྱིར༷་ན༷་ལྔར༷་ངེས་སོ་ཟེར། གཞན་དག་ཏིང་འཛིན་གྱི་སྦྱོར་དངོས་མཇུག་ལ་བར་དུ་གཅོད་པས་སྒྲིབ་པ་ལྔའི་གྲངས་ངེས་པ་
3-195b
ཉི༷ད་དོ༷་གསུངས།
断除分法
གཉིས་པ་སྤང་བྱ་དེ་སྤོང་ཚུལ་ལ། ཉོན་མོངས་ཇི་ལྟར་སྤོང་ཚུལ་དང་། དེ་ལྟར་སྤངས་པའི་འབྲས་བུ་ཡོངས་ཤེས་གཉིས།
3-196a
འགྲོ་རྣམས་ཡང༷་དག༷་པར༷་ཟ༷ད་པས་སྤོང་བ་སྟེ། སྐལ་བ་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་འགྲོའི་དམིགས་པ་ནི་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་འགྲོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། འདི་ནི་འདོད་པ་ལ་བསམ་གྱི། གོང་མའི་དེ་དག་ནི་དམིགས་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་སྤོང་བའོ་ཞེས་སོ།

 །ཅི་ལྟར་མ་རིག་པ་ཉོན་མོངས་དང་ཉེ་ཉོན་གང་ལའང་མཚུངས་པར་ལྡན་དུ་རུང་བ་ལྟར། བཏང༷་སྙོམས༷་ཀྱང་ས་དང་རྣམ་ཤེས་དང་ཉོན་མོངས་དང་།ཉེ་ཉོན་ཐམས་ཅད་ལ་ཀུན༷་ཏུ༷་འགྲོ༷་ཞིང་ཀུན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་རུང་ངོ་། །བཏང་སྙོམས་ཀུན་དང་ལྡན་པ་ཀུན་སྦྱོར་ཁོང་ཁྲོས་བཏང་སྙོམས་ལ་བསྒྲིབ་པར་གསུངས་པ་ནི་གཞི་ལ་བཏང་སྙོམས་སུ་བྱ་བས་མི་སྐྱོན་ནམ་རང་སྙམ། །ཀུན་དཀྲིས་གཞན་ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་། ཁྲེལ་མེད་རྨུགས་རྒོད་བཞི༷་པོ༷་གཞན༷་ནི༷་ཚོར་བ་ལྔ༷་དག༷་དང༷་མཚུངས་པར་ལྡན་སྲིད་དེ། དང་པོ་གཉིས་མི་དགེའི་ས་པ་དང་། ཕྱི་མ་གཉིས་ཉོན་མོངས་པའི་ས་པ་ཆེན་པོ་ཡིན་ལ། དེ་དག་ཀྱང་རྣམ་ཤེས་དྲུག་ཆར་གྱི་འཁོར་དུ་འབྱུང་ཞིང་། དྲུག་ཆར་ལ་མི་དགེ་དང་ཉོན་མོངས་པའང་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ཞར་བྱུང་སྒྲིབ་པ་ལྔ་ནི། མདོ་ལས། འདོད་པ་ལ་འདུན་པ་དང་། གནོད་སེམས་དང་། རྨུགས་པ་དང་།གཉིད་དང་། རྒོད་པ་དང་། འགྱོད་པ་དང་། ཐེ་ཚོམ་དག་སྒྲིབ་པ་ལྔར་གསུངས་ན། འདུན། གནོད། གཉིད། འགྱོད་རྣམས་འདོད་པ་བ་ཡིན་མོད་ཀྱི། རྒོད་རྨུགས་ཐེ་ཚོམ་ཁམས་གསུམ་ཀ་ན་ཡོད་པས་དེ་དག་གསུམ་ཅར་གྱི་གཟུང་ངམ་ཞེ་ན་མིན་ཏེ། བསམ་གཏན་དང་། རྣམ་ཐར་དང་། ཏིང་འཛིན་དང་། སྙོམས་འཇུག་ལ་བསྒྲིབས་པས་དེ་ལ་ནི་འདོ༷ད་ཁམས་ཁོ་ན་ན༷་སྒྲིབ་པ་ལྔ་པོ་རྣམ༷ས་ཡོད་དེ། མདོ་ལས་དེ་ལྔ་མི་དགེ་བའི་ཕུང་པོ་ཡིན་པར་གསུངས་པས་
3-195a
སོ། །རྨུགས་གཉིད་གཉིས་དང་། རྒོད་འགྱོད་གཉིས། སེམས་བྱུང་ཐ་དད་ཡིན་བཞིན་དུ་ཅིའི་ཕྱིར་སྒྲིབ་པ་གཅིག་ཏུ་བཤད་ཅེ་ན། རྨུགས་གཉིད་གཉིས་ཟས་མིན་པ་མི༷་མཐུན༷་ཕྱོགས་གཉེན་པོ་སྣང་བའི་འདུ་ཤེས་གཅིག་གིས་གཉིས་ཀ་སེལ་བ་དང་། རྒྱས་བྱེད་ཟས༷་ནི་བཞི་སྟེ། རྨྱ་བ། མི་དགའ་བ། བྱ་རྨྱང། ཁ་ཟས་ཀྱི་དྲོད་མི་ཟིན་པ་སེམས་ཞུམ་པ་དང༷་ལྔས་དེ་གཉིས་ཀ་རྒྱས་ལ། གཉིས་པོ་དེས་སེམས་ཞུམ་པའམ་ནང་དུ་སྡུད་པར་བྱེད་པའི་བྱ་བ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་དང་། རྒོད་འགྱོད་ཀྱང་དེ་བཞིན་དུ། ཞི་གནས་ནི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཏེ་གཉིས་ཀའི་གཉེན་པོ་ཡིན་ལ། ཟས་ནི་བཞི་སྟེ། ཉེ་དུའི་རྣམ་རྟོག ཡུལ་གྱི་རྣམ་རྟོག མི་འཆི་བའི་རྣམ་རྟོགསྔོན་བགད་རྩེས་དགའ་མགུར་སྤྱད་པ་རྣམས་རྗེས་སུ་དྲན་པའོ། །གཉིས་ཀའི་བྱ་བ་སེམས་རྣམ་པར་མ་ཞི་བར་བྱེད་པའོ། །དེས་ན་གཉིད་རྨུགས་སོགས་གཉི༷ས་རེ་ཡོད་ཀྱང་སྒྲིབ་པ་གཅི༷ག་ཏུ་བཞག་པ་ཡིན། རྩ་བ་དང་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་སྒྲིབ་པ་ཡིན་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ལྔ་པོ་བསྟན་ཞེ་ན། འདུན་གནོད་གཉིས། རྒོད་འགྱོད་གཉིས། རྨུགས་གཉིད་གཉིས་ཏེ་གསུམ་པོས། རིམ་པར་ཚུལ་ཁྲིམས། ཏིང་འཛིན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང༷་པོ༷་ལ་གནོ༷ད་པར་བྱེད་པས་དང༷་། ཏིང་འཛིན་ཤེས་རབ་མེད་ན། ཐེ་ཚོམ་གྱིས་ཏིང་ཤེར་དང་བདེན་པ་དག་ལ་ཐེ༷་ཚོམ༷་ཟ་བའི་ཕྱིར༷་ན༷་ལྔར༷་ངེས་སོ་ཟེར། གཞན་དག་ཏིང་འཛིན་གྱི་སྦྱོར་དངོས་མཇུག་ལ་བར་དུ་གཅོད་པས་སྒྲིབ་པ་ལྔའི་གྲངས་ངེས་པ་
3-195b
ཉི༷ད་དོ༷་གསུངས།
断除分法
གཉིས་པ་སྤང་བྱ་དེ་སྤོང་ཚུལ་ལ། ཉོན་མོངས་ཇི་ལྟར་སྤོང་ཚུལ་དང་། དེ་ལྟར་སྤངས་པའི་འབྲས་བུ་ཡོངས་ཤེས་གཉིས།
3-196a
འགྲོ་རྣམས་ཡང༷་དག༷་པར༷་ཟ༷ད་པས་སྤོང་བ་སྟེ། སྐལ་བ་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་འགྲོའི་དམིགས་པ་ནི་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་འགྲོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། འདི་ནི་འདོད་པ་ལ་བསམ་གྱི། གོང་མའི་དེ་དག་ནི་དམིགས་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་སྤོང་བའོ་ཞེས་སོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
以下是直译成简体中文的内容：
如同无明与烦恼和随烦恼任何一种都能相应，舍也与地、识、烦恼和一切随烦恼都普遍相应，与一切相应。舍与一切相应，结合愤怒对舍的障碍所言，是否因为要对基础保持舍心而不会出现过失，我想。其他随烦恼无惭、无愧、昏沉和掉举四者可能与五受相应，前两者是不善地，后两者是大烦恼地，它们也都出现在六识的伴随中，因为六识都可能有不善和烦恼。
第二，附带的五盖是：经中说，贪欲、害心、昏沉、睡眠、掉举、恶作和疑为五盖。贪欲、害心、睡眠、恶作是欲界的，但掉举、昏沉和疑在三界都有，那么是否应该包括这三界呢？不是的，因为它们障碍禅定、解脱、定和等至，所以五盖仅存在于欲界，经中说这五者是不善蕴。
昏沉和睡眠，以及掉举和恶作，虽然是不同的心所，为什么说是一种盖呢？昏沉和睡眠两者非食物的对治法是光明想，一个对治法可以消除两者，四种增长食是：精神错乱、不悦、疲倦、饮食不消化导致的心意沮丧，这五者使两者增长。这两者使心沮丧或内敛，功能相同。掉举和恶作也是如此，它们的对治法是止，食有四：亲属寻思、地域寻思、不死寻思、回忆过去的欢笑娱乐。两者的作用都是使心不安静。因此，虽然睡眠和昏沉等各有两种，却被立为一盖。
如果所有根本烦恼和随烦恼都是盖，为何只说五盖？贪欲和害心两者，掉举和恶作两者，昏沉和睡眠两者这三组分别损害戒、定、慧三蕴。没有定慧时，由于疑会对定慧和真理产生怀疑，所以确定为五种。其他人说因为它们障碍定的准备、正行和后续阶段，所以确定为五盖。
断除分法
第二，关于断除所断之方式有：如何断除烦恼，以及如是断除的果——遍知两部分。
诸众生通过完全断尽而断除，相等界的普遍所缘是不相等界的普遍，因为这是针对欲界的思考，而上界那些是通过遍知所缘而断除的。


 །གལ་ཏེ་དམིགས་པ་ཡིན་ཀྱང་སྤོང་བར་མ་ངེས་སོ་ཞེ་ན། ཡུལ་ཅན་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་འགྲོ་སྔ་མས་བསྐྱེད་པའི་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་འགྲོ་རྣམས་དམིགས་པ་ཡིན་པ་ནི། སྡུག་ཀུན་ཆོས་བཟོད་ཆོས་ཤེས་ཀྱིས་རྒྱུ་འདོད་པའི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་འགྲོ་རྣམས་སྤངས་པས་དེ་དག་གིས་སྐྱེད་པའི་འབྲས་བུ་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་འགྲོ་རྣམས་ཀྱང་སྤངས་ཏེ། རྒྱུ་མེད་པའི་འབྲས་བུ་མི་སྲིད་པས་སོ། །གསུམ་པ་ནི། ཁམས་གསུམ་གྱི་འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་ཟག་བཅས་ལ་དམི༷གས་པ༷། ལོག་པར་ལོག་ཞུགས་འདོད་པ་ན་འགོག་པ་མཐོང་སྤང་བཞི་དང་། ལམ་མཐོང་སྤང་ལྔ་སྟེ་དགུ། ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ན་ཁོང་ཁྲོ་མ་གཏོགས་པ་བདུན་བདུན་ཏེ་ཉེར་གསུམ་པོ་རྣམས། དེ་དག་གིས་དམིགས་པའི་ཡུལ་དངོས་སུ་ལོག་ཞུགས་འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་ལོག་ལྟ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་སྤངས༷་པས༷། ཡུལ་ཅན་ལྟ་བ་མཆོག་འཛིན་ལ་སོགས་པ་ཟག་བཅས་ལ་དམིགས་པ་ལོག་པ་ལ་ལོག་ཞུགས་ཟག་བཅས་དེ་དག་ཀྱང་སྤང་བར་འགྱུར་ཏེ། འགོག་ལམ་ལ་ཆོས་བཟོད་ཤེས་རྗེས་བཟོད་ཤེས་ཀྱིས་ཡུལ་ཟག་མེད་ལ་དངོས་སུ་དམིགས་པ་ལོག་ལྟ་ལ་སོགས་
3-196b
པ་དེ་དག་དམིགས་ཡུལ་ཤེས་པས་སྤང་བ་ན་ཡུལ་མེད་པའི་ཡུལ་ཅན་མི་སྲིད་པས་སོ། །ཁམས་གསུམ་གྱི་འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་གི་མ་རིག་པ་དྲུག་ནི། དངོས་སུ་ལོག་ཞུགས་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་དང་། ལོག་པ་ལ་ལོག་ཞུགས་ཟག་བཅས་ལ་དམིགས་པ་ནི་རིམ་པ་ལྟར། དམིགས་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། དམིགས་ཡུལ་སྤང་བས་སྤོང་ངོ་། །དེ་བཞིན་ཁམས་གོང་གི་སྤང་བྱ་ཅིག་ཆར་སྤོང་ཞིང་བདེན་པ་ཅིག་ཆར་མཐོང་བས། གཟུགས་ཁམས་ཀྱི་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་འགྲོ་རྣམས་ཀྱང་དམིགས་པ་ཤེས་པས་སྤང་ལ། སྔར་བཤད་འདོད་པའི་ཀུན་འགྲོ་དགུའི་སྐལ་མཉམ་ཀུན་འགྲོའི་ཆ་རྣམས་ཀྱང་དམིགས་པ་ཤེས་པས་སྤོང་ངོ་། །དེ་ལྟར་ན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དམིགས་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་སྤང་བའི་རྩ་བ་ཅན་ཡིན་ཏེ། འདོད་པའི་སྐལ་མི་མཉམ་ཀུན་འགྲོ་རྣམས་ཀྱང་ལམ་གྱིས་དམིགས་ཡུལ་བདེན་པ་ཤེས་པས་ཡུལ་ཅན་སྐལ་མཉམ་དང་ཀུན་འགྲོ་རྣམས་སྤང་པས་སྤོང་བ་དང་། ཁམས་གསུམ་པའི་འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་ཟག་བཅས་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་ཀྱང་། འགོག་ལམ་ཤེས་པས་དམིགས་ཡུལ་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་སྤང་བའི་སྟོབས་ཀྱིས་སྤོང་བའི་ཕྱིར་དང་། དེ་དག་རང་རང་གི་དམིགས་པ་ཤེས་པ་ཙམ་གྱིས་ནི་མི་སྤང་སྟེ། སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་འགྲོ་རྣམས་ཀྱིས་དམིགས་པ་ནི་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཡིན་ལ། གོང་མ་གཉིས་ནི་སྡུག་ཀུན་ལ་རྗེས་བཟོད་ཤེས་ཀྱིས་ཤེས་པ་ཡིན་པ་ན། 
3-197a
སྐལ་མི་མཉམ་ཀུན་འགྲོ་རྣམས་ནི། སྔར་འདོད་པའི་སྡུག་ཀུན་ལ་ཆོས་བཟོད་ཤེས་ཀྱིས་ཡུལ་ཅན་སྤོང་བའི་ཚུལ་གྱིས་སྤངས་ཟིན་པས་སོ། །དེ་བཞིན་འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་ཟག་བཅས་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དམིགས་པ། ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པའི་ལོག་ལྟ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ནི་སྡུག་ཀུན་གྱིས་བསྡུས་པ་ཡིན་པས། སྡུག་ཀུན་ལ་ཆོས་དང་། རྗེས་བཟོད་ཤེས་ཀྱིས་ཤེས་ཀྱང་དེའི་ཚེ་མི་སྤོང་སྟེ། དེ་དག་འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་ཡིན་པས། ཕྱིས་འགོག་ལམ་ལ་ཆོས་དང་རྗེས་ཤེས་བཟོད་ཀྱིས་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་དེ་དག་སྤངས་པས་ན་ཡུལ་སྤོང་བས་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的直译：
若问即使是所缘也不一定会断除，主体相等界的普遍所生起的不相等界普遍是所缘，因为通过苦谛和集谛的法忍法智断除因欲界的相等界普遍，那么也断除了它们所生的果——不相等界普遍，因为没有因就不可能有果。第三，对于三界中灭谛道谛见所断有漏所缘，即邪见邪行欲界中灭谛见所断四种和道谛见所断五种共九种，上面两界除瞋恨外各七种，共二十三种，通过断除它们所缘的对象——直接邪入灭谛道谛见所断无漏所缘的邪见等，也将断除主体——妄执等有漏所缘的邪入有漏。这是因为当灭谛道谛的法忍法智、类忍类智通过了知所缘境而断除直接缘无漏的邪见等时，没有对境就不可能有主体。
三界中灭谛道谛见所断的六种无明，直接邪入无漏所缘和邪邪入有漏所缘分别通过遍知所缘和断除所缘境而断除。同样，上界的所断一次性断除并同时见到诸谛，因此色界的不相等界普遍也通过了知所缘而断，而前述欲界九普遍中相等普遍部分也通过了知所缘而断。这样，一切都是以遍知所缘为根本而断，因为欲界的不相等普遍也是通过圣道了知所缘谛而断除主体相等普遍而断，三界的灭谛道谛见所断有漏所缘也是通过了知灭谛道谛、以断除所缘无漏的力量而断除，而仅仅了知它们各自的所缘是不能断除的。
因为不相等界普遍的所缘是上面两界，而上面两界是通过苦集的类忍类智所了知的，但不相等普遍早已通过欲界苦集的法忍法智以断除主体的方式断除了。同样，灭谛道谛见所断有漏所缘的所缘，即缘无漏的邪见等，是苦集所摄，虽然通过苦集法忍类忍法智类智了知，但当时不断除，因为它们是灭谛道谛见所断，后来通过灭谛道谛的法忍类忍法智断除了缘无漏的那些，所以是通过断除所缘而断除的。


 །སྤོང་ཚུལ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་རང་རྒྱུད་ཀྱི་མཐོང་སྤང་སྤོང་ཚུལ་ཡིན་གྱི་གཞན་རྒྱུད་ཀྱི་མཐོང་སྤང་ཐམས་ཅད་ནི། གང་ལ་དེ་སྐྱེས་མ་སྤང་བའི་ཞེས་སོགས་ལྟར་ཡུལ་ཅན་རང་རྒྱུད་ཀྱི་ཀུན་འགྲོ་རྣམ་གཉིས་སྤོང་བ་ཁོ་ནས་སོ༷། །གཉིས་པ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། སྤོང་ཚུལ་བཞི་པ་བསྒོམ་སྤང་རྣམས་ནི། ས་རེ་རེའི་ཉོན་མོངས་པའི་རྣམ་པ་དགུ་དགུར་བྱས་ཏེ། ཆེན་པོའི་ཆེ་སོགས་གང་གི་གཉེན༷་པོ༷་ཆུང་ངུའི་ཆུང་སོགས་གང་ཡིན་པ་དེ་སྐྱེས༷་པ༷ས་ཉོན་མོངས་དེ་ཟ༷ད་ཅིང་སྤང་བར༷་འགྱུར༷་གྱི། མཐོང་ལམ་གྱིས་དམིགས་པ་བདེན་བཞི་ཤེས་ཀྱང་བསྒོམ་སྤང་མི་སྤོང་བས་དམིགས་པ་ཤེས་པས་ཀྱང་མིན་ལ། དང་པོའི་རྣམ་པ་སྤངས་ཀྱང་དེའི། །ཞེས་སོགས་ལྟར་དམིགས་བྱེད་ཟད་པས་ཀྱང་མིན་ལ། དམིགས་ཡུལ་བསྒོམ་སྤང་སྔ་མ་བརྒྱད་སྤངས་ཀྱང་།
3-197b
ཡུལ་ཅན་ཕྱི་མ་དགུ་པ་མི་སྤོང་བས་དམིགས་ཡུལ་སྤངས་བས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་རང་རྒྱུད་ཀྱི་བསྒོམ་སྤང་ཉོན་མོངས་ཅན་གཟུགས་ཅན་དང་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པ་དང་། གཞན་རྒྱུད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་ནི་ཡུལ་ཅན་ཟད་པས་སྤོང་བ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ། གཉེན༷་པོ༷་ལ་རྣམ༷་པ་བཞི༷་སྟེ། དང་པོ་སྤོང༷་བའི༷་གཉེན་པོ་ནི། ཉོན་མོངས་པའི་ཐོབ་པ་གཅོད་པ་ཆོས་བཟོད་སོགས་བར་ཆད་མེད་ལམ་དང་། གཉིས་པ་གཞི༷་ཡི་གཉེན་པོ་ནི། བར་ཆད་མེད་ལམ་གྱིས་སྤང་བའི་བྲལ་ཐོབ་འཛིན་པ་སྟེ། བར་ཆད་མེད་ལམ་དང་པོ་མ་གཏོགས་པས་ཆོས་ཤེས་སོགས་རྣམ་གྲོལ་ལམ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་དང༷་། དེས་ན་བར་ཆད་མེད་ལམ་དང་པོ་ནི་སྤོང་གཉེན་ཡིན་གྱི་གཞི་གཉེན་མིན་ནོ། །གསུམ་པ་ཐག་སྲིང༷་བའི་གཉེན་པོ་ཉི༷ད་ནི། རྣམ་གྲོལ་ལམ་དང་པོ་སྡུག་བསྔལ་ཆོས་ཤེས་མ་གཏོགས་པ་དེ་ཡན་ཆད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལམ་སྟེ། ཐོབ་པ་ཐག་སྲིང་བས་སོ། །བཞི་པ་རྣམ༷་པར༷་ནི༷་སུན་འབྱིན་པའི་གཉེན་པོ་ཞེ༷ས་བྱ༷་བ་ནི། བདེན་པ་དང་པོ་གཉིས་ལ་དམིགས་པའི་ལམ་གང་གིས་དམིགས་པ་དེ་མི་རྟག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་སུན་འབྱིན་པའོ། །དེས་ན་བདེན་པ་དང་པོ་གཉིས་ལ་དམིགས་པའི་སྤོང་བ་གཉེན་པོ་ལ་སོགས་པ་ནི་སུན་འབྱིན་པའི་གཉེན་པོའང་ཡིན་ནོ། །ཞེས་སོ། །སློབ་དཔོན་གྱིས་ཐེམ་སྐས་ཀྱི་ཚུལ་བཞིན་སྐྱེ་རིམ་དང་མཚན་ཉིད་ཐུགས་ལ་བཞག་ནས། དང་པོ་བདེན་པ་དང་པོ་གཉིས་ལ་དམིགས་པའི་སྦྱོར་ལམ་དྲོད་སོགས་ཡིན་ལ། གཉིས་པ་བར་ཆད་མེད་ལམ་གྱ་དགུ་ཐམས་ཅད་དང་། གསུམ་པ། རྣམ་གྲོལ་ལམ་
3-198a
ཐམས་ཅད་དེ། རྣམ་གྲོལ་ལམ་ནི་དང་པོ་ནས་གཞི་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་ཐག་བསྲིང་པའི་གཉེན་པོ་མིན་ནོ། །བཞི་པ་ནི། ཁྱད་པར་གྱི་ལམ་སྟེ། སྔ་མ་གསུམ་ལས་གཞན་པའི་ལམ་ཐམས་ཅད་དོ། །གོ་རིམ་འདི་ཆེས་ལེགས་ཞེས་བཤད་དོ། །གཉིས་པ་འཕྲོས་དོན་ལ། དམིགས་མཚུངས་གང་ལས་སྤོང་བ། ཐག་སྲིང་བའི་དབྱེ་བ་དུ་ཡོད། སྤང་བ་དང་བྲལ་ཐོབ་ཀྱི་ཁྱད་པར་དཔྱོད་པ་གསུམ། དང་པོ། གཉེན་པོ་དེ་དག་གིས་གང་ལས་སྤོང་ཞེ་ན། དམི༷གས་པའི༷་ཡུལ་སུན་ཕྱུང་བ་ལ༷ས་ནི་ཉོ༷ན་མོང༷ས་པ༷་ནི༷་སྤང༷་བྱར༷་འདོ༷ད་ཀྱི། སྤང་གཉེན་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་ནི་མིན་ཏེ། ཡིན་ན་ཕན་ཚུན་མེད་ན་མི་འབྱུང་བར་སྐྱེས་པས་རང་གི་ཚོགས་དབྱེ་བར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་དང་། དམིགས་པ་ལས་དབྱེ་ནུས་པས་སོ། །དེ་ཡང་རང་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་ཐོབ་པ་ཆད་པ་དང་། བྲལ་ཐོབ་སྐྱེས་ཚེ་སྤང་བའོ། །རང་རྒྱུད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པ་དགེ་བ་ཟག་བཅས་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གཟུགས་ཅན་དང་གཟུགས་ཅན་མིན་པ་ཐམས་ཅད་ནི་དེ་དག་ལ་དམིགས་པའི་ཡུལ་ཅན་རང་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་འདུན་པའི་འདོད་ཆགས་སྤང་བ་ལ་དེ་སྤང་བའི་ཐ་སྙད་བྱེད། དེ་ཡང་མཐོང་སྤང་ཅིག་ཅར། སྒོམ་སྤང་རིམ་པས་སྤོང་ལ་མཐོང་སྤང་ཡང་བྱིས་པས་སྤང་ན་རིམ་གྱིས་སྤོང་ཟེར་རོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的完整直译：
这三种断除方式是断除自相续的见所断方式，而一切他相续的见所断，则如"于彼生而未断"等所说，仅通过断除作为主体的自相续的两类普遍。第二分为宣说和解释两部分。首先，第四种断除方式是修所断，将各地烦恼分为九品，大品的大等为小品的小等之对治，通过生起此对治，烦恼尽而断除，虽然见道了知四谛的所缘，但不能断除修所断，所以不是通过了知所缘而断；虽断除初品，但如"虽断初品"等所说，也非通过尽所缘者而断；虽然断除所缘的前八种修所断，但不能断除主体的第九品，所以也不是通过断除所缘境而断除。
此外，自相续的修所断烦恼有色法和非烦恼性的，以及他相续的一切，都是通过尽主体而断除。第二，对治有四种：第一，断除对治，即断除烦恼得的法忍等无间道；第二，所依对治，即执持无间道所断的离得，是除第一无间道外的法智等一切解脱道等，因此第一无间道是断对治而非所依对治。第三，远离对治，是除第一解脱道苦法智外的殊胜道，因为远离其得。第四，称为厌患对治，是以前两谛为所缘的道，以无常等行相厌患其所缘。因此，以前两谛为所缘的断除对治等也是厌患对治。
论师按阶梯方式思考其生起次第和特征后说：第一是以前两谛为所缘的加行道，即暖等；第二是全部八十九无间道；第三是全部解脱道，但解脱道从一开始就只是所依对治，不是远离对治；第四是殊胜道，即除前三种外的一切道。这种次第最为殊胜。
第二，关联内容包括：从何所缘相应断除，远离有几种分类，分析断除和离得的差别这三个部分。首先，这些对治从何处断除？认为是从厌患所缘境而断除烦恼，而非通过断对治相应，因为若是相应，则互相不存在时不生起，无法分解自部分，而从所缘可以分解。自相续的烦恼在得断绝、离得生起时断除。自相续的非烦恼性善有漏、无覆无记、有色和无色一切法，都是在断除自相续的缘它们的主体烦恼——欲贪时，称为断除它们。见所断一次性断除，修所断次第断除，若凡夫断见所断则说是次第断除。


 །གཉིས་པ། ཐག་བསྲིང་བའི་ངོ་བོ་རིང་བ་ཉིད་ཀྱང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ཚོགས་པ་གཅིག་ན་གནས་ཀྱང་མཚ༷ན་ཉི༷ད་མི༷་མཐུན༷་པ་ཐ་དད་པས་རིང་བ་དང་། མི༷་མཐུན༷་ཕྱོགས༷་དང་གཉེན་པོས་རིང་བ་དང་། ཕན་ཚུན་ཡུལ༷་རྣམ་པར་ཆ༷ད་པས་རིང་བ་
3-198b
དང༷་། དུས༷་ཀྱི༷ས་རིང་བ་སྟེ༷་བཞི་རིམ་པ་བཞིན་དུས་སོགས་འབྱུང༷་བཞི་ལྟ་བུ་དང༷་། ཚུལ་འཆལ་དང་ཚུལ༷་ཁྲིམས༷་ལྟ་བུ་དང་། ཤར་ནུབ་ཀྱི་ཕྱོགས༷་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་ཐ་དད་པ་ལྟ་བུ་དང༷་ནི༷། དུས༷་གཉི༷ས་རིང༷་བ༷་ཉི༷ད་ནི་འདས་འོངས་ལྟ༷་བུའོ༷། །དེ་ཡང་འདས་འོངས་ད་ལྟ་ལས་རིང་བ་དང་། དུས་ཐ་དད་པ་དང་། ཞིག་དང་མ་ཐོབ་དང་། ད་ལྟ་བས་བར་དུ་ཆོད་པས་རིང་བར་བཞག་པ་མི་འཐད་པས་དེ་གཉིས་ངོ་བོ་ཞིག་དང་མ་འཐོབ་པས། ཆོས་རང་མཚན་གྱིས་དངོས་པོ་ལས་རིང་བར་སློབ་དཔོན་གྱིས་བཞེད་དོ། །གསུམ་པ། ཉོན་མོངས་ཐམས་ཅད་སྤང་གཉེན་སྤོང་ལམ་གང་ཡིན་དེས་སྤངས་ཤིང་། ཐོབ་པ་ཆད་པས་སྤང་བ་ལན༷་གཅི༷ག་ཏུ༷་ཟ༷ད་ཀྱི་ལན་དུ་མར་སྤང་དུ་མེད་ཀྱང་འོན་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་དེ༷་དག༷་གི༷་བྲལ༷་བའི༷་ཐོབ༷་པ༷་ནི་ཡང༷་དང༷་ཡང་དུ་ཁྱད་དུ་འགྲོའོ། །གང་དུ་ན་དུས་དྲུག་སྟེ། གལ་ཏེ་དབང་བརྟུལ་ཡིན་ན་རང་རང་གི་གཉེན༷་པོ༷་སྐྱེས༷་པ་དང་རྒྱུན་ཞུགས་སོགས་དགེ་སྦྱོང་ཚུལ་གྱི་འབྲས༷་བུ་བཞི་ཐོབ༷་པ་དང༷་། དབ༷ང་པོ༷་བརྟུལ་པོ་ལས་རྣོན་པོར་རྣམ༷་པར༷་འཕེལ༷་བ་རྣམ༷ས་སུ༷འོ༷། །བྲལ་ཐོབ་ཁྱད་པར་དུ་འགྲོ་བ་ལ། དབང་རྣོན་ཡིན་ན་དབང་པོ་འཕོ་བ་མེད་པས་དུས་ལྔར་ཁྱད་པར་དུ་འགྲོའོ། །དེ་ལ་གཉེན་པོ་སྐྱེས་པ་ནི་བྲལ་ཐོབ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་རྣམ་གྲོལ་གྱི་ལམ་ཡིན་ཏེ། བར་ཆད་མེད་ལམ་ཚེ་བྲལ་ཐོབ་སྐྱེ་བ་ལ་མངོན་ཕྱོགས་ཙམ་ལས་ད་ལྟར་མ་སྐྱེས་པས་སོ། །བྲལ་བ་དེས་གནས་སྐབས་དེ་དག་ཏུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་མིང་འཐོབ་བོ། །
如是断之遍知果
གཉིས་པ་འབྲས་བུ་ཡོངས་ཤེས་ལ། ཡོངས་ཤེས་དགུའི་ངོ་བོ་ངོས་བཟུང་
3-199a
བ་དང་། ཁྱད་པར་གཏན་ལ་དབབ་པ་གཉིས།
安立九遍知
དང་པོ། དེ་ལ་སྤྱིར་ཡོངས་ཤེས་ནི། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། སྤང་བའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གཉིས་ལས། དང་པོ་ཟག་མེད་རྣམ་གྲོལ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཡིན་ལ། གཉིས་པ་དེའི་ཡུལ་སྤང་བྱ་བྲལ་བ་སོ་སོར་བརྟགས་འགོག་གོ། དེ་གཉིས་ལས་འདིར་ཕྱི་མ་སྟེ། དེ་ལ་ཡོངས་ཤེས་སུ་བཞག་པ་ནི་ཡུལ་ལ་ཡུལ་ཅན་གྱིས་བཏགས་པའམ། འབྲས་བུ་སྤང་བ་ལ་རྒྱུ་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་བཏགས་པས་སོ། །དེ་ལྟ་བུའི་ཡོངས༷་སུ༷་ཤེས༷་པ་དེ་ལ་སྤང་བྱ་སྤོང་བའི་སྒོ་ནས་དབྱེ་ན་རྣམ་པ་དགུ་སྟེ་འདི་ལྟར། འདོད་པ་ན་བདེན་པ་དང༷་པོ༷་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཀྱིས་མཐོང་བས་སྤང་བྱ་གཉིས་ཀ་ཟ༷ད་པ་ལ༷། འདོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་གི་མཐོང་སྤང་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་གཅི༷ག་དང་། འགོག་ལམ་གྱི་སྤང་བྱ་གཉི༷ས་ཟ༷ད་ཅིང་སྤངས་པ༷་ནི༷་འགོག་ལམ་གྱི་ཡོངས་ཤེས་དེ༷་གཉི༷ས་སོ༷། །འདོད་པར་མཐོང་སྤང་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་གསུམ་ཡིན་པ་དེ༷་བཞིན༷་དུ་ཁམས་གོང༷་མ༷་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་མཐོང་སྤང་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་དེ༷་ཡང་གསུམ༷་ཉི༷ད་དོ། །དེ་ལྟར་མཐོང་སྤང་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་དྲུག་དང་། མཐོང་སྤང་སྤངས་བའི་ཡོངས༷་སུ༷་ཤེས༷་པ༷་ལས་གཞན༷་བསྒོམ་ལམ་གྱི་ཡོངས་ཤེས་གསུམ༷་སྟེ༷། ཐ༷་མའི༷་ཆ༷་དང༷་མཐུན༷་པ་སྤོང་བའི་ཡོངས་ཤེས་དང་། གཟུགས༷་ཀྱི་ཟག་པ་ཟད་པའི་ཡོངས་ཤེས་དང༷་། ཟ༷ག་པ༷་ཀུན༷་ཟ༷ད་པའི་ཡོངས་ཤེས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的完整直译：
第二，远离的体性有四种：虽在一聚中但特征不同的差别远离，对治与所对治的远离，由互相境界隔断的远离，以及由时间的远离这四种。按次第如同地水火风四大元素，戒律与破戒，东西方不同的海洋，以及过去未来两时的远离。
对于过去未来远离现在，时间差别，已灭与未得，以及被现在隔断而远离的说法不合理，所以论师主张这两者本身已灭与未得，以法自相从实法远离。
第三，一切烦恼通过断对治的断道而断除，由断绝得而断所断仅一次，不可多次断除，然而那些烦恼的离得却可以一再增胜。在哪些时候呢？六个时候：若是钝根者，则于各自对治生起时、得预流等四沙门果时、以及从钝根增长为利根时。若是利根者，则因为没有根性转变，在五个时候增胜离得。
其中对治生起是与离得同时生起的解脱道，因为无间道时离得只是趋向生起，尚未实际生起。这些离得在那些时刻获得遍知的名称。
如是断之遍知果
第二，关于果遍知有：确认九遍知的体性和分析其差别两部分。
安立九遍知
首先，一般而言，遍知分为智慧的遍知和断除的遍知两种。第一种是无漏解脱的智慧，第二种是其对象所断离——择灭。在这两者中，此处是后者，将其安立为遍知是以境施设有境的名称，或者以果断除施设因智慧的名称。
这种遍知，从断除所断的角度分为九种：欲界中由前两谛见而尽两种见所断，即断除欲界苦集见所断的一种遍知，以及断除灭道两种所断的两种遍知。如同欲界见所断断除的三种遍知，上二界色界和无色界见所断断除的遍知也是三种。这样见所断断除的遍知有六种，此外还有三种修道遍知，即：断顺下分结的遍知、断尽色界漏的遍知，以及断尽一切漏的遍知。


 །གལ་ཏེ་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་མཐོང་སྤང་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་གཉིས་པོ་གཅིག་ཏུ་བསྡོམས་ལ། 
3-199b
བསྒོམ་སྤང་གི་དེ་ཐ་དད་དུ་ཅིའི་ཕྱིར་ཕྱེ་ཞེ་ན། བསྒོམ་སྤང་ནི་གོང་མ་གཉིས་ན་ས་དང་ས་ན་བསྒོམ་སྤང་དགུ་དགུའི་གཉེན་པོ་བར་ཆད་མེད་ལམ་དང་། རྣམ་གྲོལ་ལམ། མི་ལྕོགས་མེད་སོགས་ཟག་མེད་དང་ཟག་བཅས་གཉིས་པའི་ཉེར་བསྡོགས་ལ་སོགས་པས་བསྡུས་པ་དགུ་དགུ་ཡོད་པས་གཉེན་པོ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་དང་། མཐོང་སྤང་རྣམས་ཀྱིས་ནི་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་གཉེན་པོ་རྗེས་བཟོད་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཁོ་ན་གཟུགས་མེད་ཀྱི་མཐོང་སྤང་གི་ཡང་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་གཉེན་པོ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་ཡིན་ནོ། །
安立差别
གཉིས་པ་ལ། ལམ་གང་གི་འབྲས་བུ་ཡིན་པ་དགུར་འཇོག་པའི་རྒྱུ་མཚན། གང་ཟག་གང་ལ་ལྡན། འཐོབ་གཏོང་བྱེད་ཚུལ་བཞི། དང་པོ་ལ་ཤེས་བཟོད་གང་གི ། ས་གང་གི །ཆོས་རྗེས་ཤེས་གང་གི་འབྲས་བུ་ཡིན་དཔྱད་པ་གསུམ། དང་པོ། ཡོངས་ཤེས་དགུ་པོ་དེ་ལས་དང་པོ་དྲུག༷་ནི་བཟོ༷ད་པའི་འབྲས༷་བུ་ཡིན་ཏེ་མཐོང་ལམ་བར་ཆད་མེད་ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ཡོངས་ཤེས་ནི་བཟོད་འབྲས་མིན་ཏེ་དེ་ཟག་མེད་ཀྱི་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ལ། དྲི་མེད་བཟོད་རྣམས་ཤེས་པ་མིན། །ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། ཡོངས་ཤེས་བཟོད་པའི་འཁོར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ཡང་། ཤེས་བཟོད་གཉིས་འབྲས་བུ་གཅིག་པས་ཤེས་འབྲས་ལ་བཟོད་འབྲས་བསྟན་པའོ། །རྒྱལ་པོའི་འཁོར་གྱིས་བྱས་པ་ལ་རྒྱལ་པོས་བྱས་ཞེས་བརྗོད་པ་བཞིན་ནོ་ཟེར། ཡང་ན་ཤེས་པ་གཙོ་བོ་དང་འཁོར་བཟོད་པ་ཡིན་པས་དངོས་སུ་གཙོ་བོ་ཤེས་འབྲས་ཡིན་
3-200a
ཡང་འཁོར་ལ་རྒྱལ་པོར་བཏགས་པ་ལྟར་བཟོད་འབྲས་སུ་བཏགས་པ་ཡིན་ཞེས་གང་སྤེལ་འཆད་དོ། །ཡོངས་ཤེས་དྲུག་གི་ལྷག༷་མ༷་རྣམ༷ས་ནི༷་ཤེས༷་པའི༷་འབྲས་བུ་ཡིན་ཏེ་སྒོམ་ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་ཡི༷ན་ལ། བསྒོམ་ལམ་ལ་བཟོད་པ་མེད་པས་སོ། །གཉིས་པ་ལ། བསམ་གཏན་གྱི་ས་གང་གི་འབྲས་བུ་ཡིན་སྲིད་ཚུལ་དང་། སྐྱེ་འཕགས་ཀྱི་ལམ་གང་གི་འབྲས་བུ་ཡིན་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ་ནི། དང་པོའི་ཉེར་བསྡོགས་མི༷་ལྕོགས༷་མེ༷ད་པ་ནི་སྤང་བྱ་ཀུན་གྱི་གཉེན་པོར་འགྱུར་སྲིད་པས་དེའི་འབྲས༷་བུ་ཡོངས་ཤེས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ཡོད་སྲིད་དོ༷། །བས༷མ་གཏན༷་དངོས་གཞི་ཟག་མེད་རྣམ༷ས་ཀྱི༷་རང་སའི་ལྔ༷འམ༷་བརྒྱ༷ད་དེ། བསམ་གཏན་དངོས་གཞི་ཟག་མེད་རྣམས་ཀྱིས་ཁམས་གོང་མའི་མཐོང་སྤང་གསུམ་དང་། སྒོམ་སྤང་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་ཕྱི་མ་གཉིས་ཏེ་ལྔའོ། །དེ་ཡང་ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོའི་དབང་དུའོ། །འམ་ཞེས་པ་ནི་ལུགས་ཐ་དད་སྟོན་པ་སྟེ། དབྱངས་སྒྲོགས་ཀྱིས་བསམ་གཏན་དངོས་གཞིའི་འབྲས་བུ་བརྒྱད་དེ་འདོད་པའི་མཐོང་སྤང་གི་གསུམ་ཡང་ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོའི་ཕྱིར་མི་འོང་གིས་མཐོང་ལམ་ཐོབ་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་བྲལ་ཐོབ་ཟག་མེད་རྙེད་པས་སོ་ཟེར། ཐ་མའི་ཆ་མཐུན་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་ནི་མི་ལྕོགས་མེད་འབྲས་ཁོ་ནར་ངེས་ལ། དེའི་བྲལ་ཐོབ་ནི་གོང་མའི་ལམ་མཐོང་སྤང་སྤངས་བའི་ཡོངས་ཤེས་དང་གཅིག་ཏུ་འདུའོ་ཟེར། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ཡང་བསམ་གཏན་གྱི་དངོས་གཞི་དང་འདྲ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །
3-200b
གཟུགས་མེད་དང་པོ་ནམ་མཁའི་ཉེ་བར་བསྡོགས༷་པའི༷་འབྲས་བུ་གཟུགས་ཟད་ཀྱི་ཡོངས་ཤེས་བརྒྱད་པ་གཅི༷ག་པུ་ཡི༷ན་ཏེ༷། དེ་ཟག་བཅས་ཡིན་ཀྱང་འཕགས་པས་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡོངས་ཤེས་འདི་ཐོབ་པ་སྲིད་པས་སོ། །གཟུགས༷་མེ༷ད་དངོས༷་གཞི༷་དང་པོ་གསུམ༷་ཟག་མེད་ཀྱི༷་ཡང༷་ཡོངས་ཤེས་ཟག་ཟད་གཅིག་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་འདོད་པ་དང་སྲིད་རྩེའི་སེམས་ནི་ཟག་མེད་ཀྱི་རྟེན་དུ་མི་རུང་བས་དེ་གཉིས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡོངས་ཤེས་མེད་དོ། །གཉིས་པ། ཡོངས་ཤེས་དགུ་བོ་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་འཕ༷གས་པའི༷་ལམ༷་གྱི༷་འབྲས་བུ་ཡི༷ན་ཏེ་མཐོང་སྒོམ་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的完整直译：
若问为何将上二界见所断断除的遍知合为一个，而修所断的遍知分为不同呢？这是因为修所断在上二界中各地有修所断九品，其对治无间道、解脱道，无所作等无漏和有漏第二近分等所摄的各有九品，所以对治不同；而见所断的对治，界的类忍等也是无界见所断的对治，所以对治相同。
安立差别
第二分为：何种道的果而立为九的理由，何种补特伽罗具有，获得和舍弃的方式这四部分。第一又分为是何种忍智的果，何地的果，何种法智类智的果这三部分分析。首先，这九种遍知中前六是忍的果，因为是见道无间道的果。若说遍知不是忍果，因为它是无漏智慧的果，而"无垢忍不是智"所说的缘故，则回答：虽然遍知是忍伴随的智慧之果，但忍智二者果相同，所以以智果表示忍果。如同国王眷属所作而说国王所作一样。或者，智慧为主体，忍为伴随，虽然实际上主要是智果，但如同对眷属称为国王一样，假名为忍果，如是冈佩尔解释。余下的遍知是智的果，因为是修道之果，而修道中没有忍。
第二，分为可能是哪种禅地之果及是凡圣哪种道之果两部分。首先，初禅近分无所作可能是一切所断的对治，所以其果可能是一切遍知。禅定根本无漏的自地五或八种，即禅定根本无漏能断上界见所断三种和修所断后两种遍知共五种。这是就先离贪而言。"或"字表示不同观点，妙音说禅定根本之果有八种，因为欲界见所断三种也是先离贪的不还者得见道时，凭禅定力获得无漏离得的缘故。断顺下分结的遍知只能是无所作之果，其离得与上界道见所断的遍知合为一体。殊胜禅也应了知与禅定根本相同。
空无边处的近分之果只有第八断漏的遍知，虽然它是有漏，但圣者依靠它可能获得此遍知。前三无根本无漏的也只有一种断漏尽的遍知。因此，欲界和有顶心不适合作为无漏之依，所以这两者没有遍知之果。
第二，一切九种遍知都是圣道之果，因为是见修道之果。


 །ཟག་བཅས་འཇིག༷་རྟེན༷་པའི༷་སྒོམ་ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་ནི་བདུན་པ་དང་བརྒྱད་པ་གཉི༷ས་སྲིད་དེ། འཕགས་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་འདོད་གཟུགས་ལས་ཆགས་བྲལ་སྲིད་པས་སོ། །གསུམ་པ། སྒོམ་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པ་རྗེས༷་ཤེས་ཀྱི༷་འབྲས་བུ་ཡང༷་ཡོངས་ཤེས་ཐ་མ་གཉིས་ཡིན་ལ། སྒོམ་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པ་ཆོས༷་ཤེས༷་པའི༷་འབྲས་བུ་ནི༷། བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་འགོག་པ་འམ། །ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་སོགས་གསུངས་པ་ལྟར་ཁམས་གསུམ་གྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་ཡོངས་ཤེས་ཐ་མ་གསུམ༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །ཆོས་ཤེས་དེའི༷་ཕྱོགས༷་མཐུན༷། ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི༷་འབྲས་བུ་ཡོངས་ཤེས་དྲུག༷་སྟེ། དང་པོ་འདོད་པའི་གསུམ་ཆོས་བཟོད་ཀྱི་འབྲས་བུ་དང༷་ཐ་མ་གསུམ་ཆོས་ཤེས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་པས་སོ། །དེ་ཡང་སྒོམ་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པའི་སྡུག་ཀུན་ཤེས་པས་བསྡུས་པ་ནི་ཐ་མའི་ཆ་མཐུན་སྤངས་བའི་ཡོངས་
3-201a
ཤེས་གཅིག་པུ་ཡིན་ལ། འགོག་ལམ་ཤེས་པའི་ནི་ཡོངས་ཤེས་སུམ་ཅར་ཡིན་ནོ། །རྗེས་ཤེས་དེའི་ཕྱོགས་མཐུན། རྗེས་ཤེས་བཟོད་དང་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་ནི་ཡོངས་ཤེས་ལྔ་སྟེ། གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་མཐོང་སྤང་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་གསུམ་ནི་རྗེས་བཟོད་ཀྱི་འབྲས་བུ་དང་། ཐ་མ་གཉིས་ནི་རྗེས་ཤེས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་པས་སོ། །གཉིས་པ་གྲངས་ངེས། གལ་ཏེ་ལ་ལར་ནི་སྤང་བ་མང་པོ་བསྡམས་ནས་ཡོངས་ཤེས་རེ་རེ་འཇོག་ལ། ལ་ལར་སྤང་བ་རེ་རེ་ལ་ཡོངས་ཤེས་རེ་རེ་འཇོག་པ་ཅི་ཞེ་ན། དེ་ལ་ཤེས་བཟོད་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་བྲལ་བ་ནི་རྒྱུ་གསུམ་གྱིས་ཡོངས་ཤེས་སུ་བཞག་སྟེ། གང་ཞེ་ན། བྲལ༷་བའི༷་ཐོབ༷་པ༷་ཟག༷་མེ༷ད་གསར་དུ་རྙེད་པ་དང༷་། སྲི༷ད་རྩེའི༷་ཉོན་མོངས་པ་ཉ༷མས་པར༷་བྱས༷་པ༷་དང༷་། རྒྱུ༷་སྡུག་ཀུན་མཐོང་སྤང་གི་ཀུན་འགྲོ་གཉི༷ས་ཀུན༷་ཏུ༷་བཅོ༷མ་པའི༷་ཕྱིར༷་ཡོངས་ཤེས་སུ་བཞག་གོ། དེ་ཡང་སོ་སྐྱེ་ལ་རྒྱུ་གཉིས་བཅོམ་པ་ཡོད་ཀྱང་། སྔ་མ་གཉིས་མེད་པས་ཡོངས་ཤེས༷་ཀྱི་མིང་མི་ཐོབ་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཆོས་ཤེས་ལ་དང་པོ་ཡོད་ཀྱང་ཕྱི་མ་གཉིས་མེད། རྗེས་ཤེས་ལ་དང་པོ་གཉིས་ཡོད་ཀྱང་ཕྱི་མ་མེད་པས་སོ། །ཀུན་འབྱུང་ཆོས་ཤེས་ལ་གསུམ༷་ཀ་ཚང་བའི་སྐབས་དེར་ཡོངས་ཤེས་ཞེས་མིང་ཐོབ་བོ། །དེ་བཞིན་གོང་མ་གཉིས་ལའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདོད་པའི་འགོག་ལམ་ཆོས་ཤེས་རེ་རེ་ལ་རྒྱུ་གསུམ་ཀ་ཚང་བས་བཞག་ལ། བཟོད་པ་རྣམས་བྲལ་ཐོབ་ཟག་མེད་གསར་དུ་མ་རྙེད་པས་སོ། །རྒྱུ་དེ་གསུམ་སྟེང་བཞི་པ་
3-201b
ནི་ཁ༷མས་གསུམ་ལ༷ས་འདས༷་པ༷་ལ༷ས་ཀྱང་ཡོངས་ཤེས་ཐ་མ་གསུམ་བཞག་གོ། ཆོས་མངོན་པ་གང་དག་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། དམིགས་བྱེད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་གཉིས་དང་བྲལ་བའི་རྒྱུ་ལྔ་འདོད་པ་ནི་འདིར་མ་བརྗོད་དོ། །རྒྱུ་གཉིས་བཅོམ་པ་དང་། ཁམས་ལས་འདས་པའི་ནང་དུ་འདུས་པས་སོ། །གསུམ་པ་སུ་ལྡན་ལ། དངོས་དང་། འབྲས་བུ་སྡོམ་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། ཡོངས་ཤེས་གང་དག་གང་ཟག་གང་ལ་དུ་ལྡན་ཟེར་ན།སོ་སྐྱེ་ལ་ཡོངས་ཤེས་གཅི༷ག་ཀྱང་ལྡན་པ་མིན༷་ལ། སོ་སྐྱེར་མ་ཟད་སྡུག་བསྔལ་ཆོས་བཟོད་ནས་བཟུང་སྟེ་ཀུན་འབྱུང་ཆོས་བཟོད་བར་ཡེ་ཤེས་སྐད་ཅིག་མ་ལྔ་ལ་གནས་པའང་རྒྱུ་གཉིས་ཀུན་ཏུ་མ་བཅོམ་ཕྱིར་ཡོངས་ཤེས་དང་མི་ལྡན་ནོ། །དེ་ལས་གཞན་པའི་འཕགས་པ་མཐོང༷་ལམ་ལ༷་གན༷ས་པ༷་ནི༷་ལྔ༷་ཡི༷་བར༷་དང༷་ཡང༷་དག༷་པར་ལྡན་ཏེ། ཀུན་འབྱུང་ཆོས་ཤེས་དང་ཀུན་འབྱུང་རྗེས་བཟོད་གཉིས་ལ་གནས་པ་ནི་ཡོངས་ཤེས་དང་པོ་དང་། ཀུན་འབྱུང་རྗེས་ཤེས་དང་འགོག་པ་ཆོས་བཟོད་ལ་ཡོངས་ཤེས་སྔ་མ་དང་། ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་སྡུག་ཀུན་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་ཏེ་གཉིས་དང་ལྡན་ལ། འགོག་པ་ཆོས་ཤེས་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ལ་སྔ་མ་གཉིས་དང་། འདོད་པའི་འགོག་པ་མཐོང་སྤང་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་ཏེ་གསུམ་དང་ལྡན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的完整直译：
有漏世间修道之果可能有第七和第八两种，因为圣者通过世间道可能离欲界和色界的贪。第三，修道所摄的类智之果也是最后两种遍知，而修道所摄的法智之果，如"于修道中灭或道的法智"等所说，是三界的对治，所以是最后三种遍知。与该法智相顺的法忍和法智的果是六种遍知，因为前三种欲界遍知是法忍的果，而最后三种是法智的果。其中，修道所摄的苦集智所摄的只是断顺下分结的一种遍知，而灭道智的则是全部三种遍知。
与该类智相顺的类忍和类智的果是五种遍知，因为上二界见所断断除的三种遍知是类忍的果，而最后两种是类智的果。第二，数量确定。若问为何有时合多种所断立一种遍知，有时对一种所断立一种遍知？对此，忍智等的果离是由三种原因安立为遍知：哪三种？获得新的无漏离得、摧毁有顶烦恼、以及彻底摧毁因——苦集见所断两种普遍的缘故安立为遍知。虽然凡夫能断除后两种因，但因为没有前两者，所以不获得遍知的名称；苦法智虽有第一种，但没有后两种；类智虽有前两种，但没有最后一种。
集法智时三者俱全，在此获得遍知的名称。对上二界也应当如是了知。欲界的灭道法智各自具足三种因故安立，而忍则因为未新获得无漏离得。除这三种因外，第四种是超越三界，也由此安立最后三种遍知。某些阿毗达磨论师主张所缘烦恼和能缘烦恼两者断离的五种因，此处未提及，因为已包含在断除两种因和超越界中。
第三，谁具有，分为直接说明和果的总摄方式两部分。首先，若问哪些遍知为哪些补特伽罗所具有？凡夫不具有任何一种遍知，不仅凡夫，从苦法忍到集法忍之间住于五刹那智慧的人，因为未彻底断除两种因，也不具有遍知。除此之外，住于见道的圣者最多具足五种遍知：住于集法智和集类忍的具有第一种遍知；住于集类智和灭法忍的具有前一种和上二界苦集断除的遍知两种；住于灭法智和灭类忍的具有前两种和欲界灭见所断断除的遍知三种。
;
Human: 这些是用于人类学和语言学术用途，请完整直译成简体中文，不要意译缩略，如果文件中有重复的部分也照译不要省略，藏文不要对照输出; 遇到原文是对仗诗歌体时译文也请尽量对仗; 如遇种子字和咒语，以（藏文，梵文拟音，梵文天城体，梵文泰卢固体，汉语字面意义，汉语拟音）六种形式按照紧凑而不省略的长句排列显示： །འགོག་པ་རྗེས་ཤེས་ནས་ལམ་ཆོས་བཟོད་བར་ལ་སྔ་མ་གསུམ་དང་། ཁམས་
3-202a
གོང་མའི་འགོག་པ་མཐོང་སྤང་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་ཏེ་བཞི་དང་ལྡན། ལམ་ཆོས་ཤེས་ནས་ལམ་རྗེས་བཟོད་བར་སྔ་མ་བཞི་དང་། འདོད་པའི་ལམ་མཐོང་སྤང་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་ཏེ་ལྔ་དང་ལྡན། ལམ་རྗེས་ཤེས་ཐོབ་བྱས་ཟིན་པ་ལ་སྔ་མ་ལྔ་དང་། ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་ལམ་མཐོང་སྤང་སྤངས་པ་ཡོངས་ཤེས་ཏེ་དྲུག་དང་ལྡན་ནོ། །ལམ་རྗེས་ཤེས་ཕན་ཆད་ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོའི་དུས་ན་སྤང་བྱ་རིམ་སྤང་ཡིན་པས་རྒྱུན་ཞུགས་ཀྱིས་སོ་ཐར་ནས་ལན་བདུན་པའི་བར་དང་། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་གི་འབྲས་བུ་ཐོབ་ནས་ཀྱང་ཡོངས་ཤེས་དྲུག་ཁོ་ན་དང་ལྡན། ཐེངས་གཅིག་ཕྱིར་འོང་གིས་བདུན་པ་ཐ་མའི་ཆ་མཐུན་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་དང་། དེ་ནས་ཕྱིར་མི་འོང་གི་འབྲས་བུ་ཐོབ་ནས་ཡོངས་ཤེས་དྲུག་དང་བདུན་པ་ཐ་མའི་ཆ་མཐུན་སྤངས་པ་གཉིས་ཏེ་བདུན་དང་ལྡན། ཕྱིར་མི་འོང་དེས་ཆགས་བྲལ་མཐར་ཕྱིན་ནས་གཟུགས་ཀྱི་ཟག་པ་ཟད་པའི་ཡོངས་ཤེས་དང་སྦྱར་ནས་བརྒྱད་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ལ། དགྲ་བཅོམ་པ་ནི་རྣམ་གྲོལ་ལམ་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་ནས་ཡོངས་ཤེས་བདུན་པོ་དེའི་སྟེང་དུ་ཐམས་ཅད་ཟད་པའི་ཡོངས་ཤེས་ཏེ་དགུ་ཆ༷ར་དང༷་ལྡན་ནོ། །དེ་ཡང་བརྟན་པ་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ཐོབ་པ་དང་། བཏང་སྙོམས་པ་བསམ་གཏན་གྱི་སྙོམས་འཇུག་ལས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཐོབ་ནས་དབང་པོ་རྟུལ་པོར་བསྒྱུར་ཞིང་ཉོན་མོངས་ལྡོག་པར་འགྱུར་བ་ནི་ཡོངས་ཤེས་དྲུག་དང་ལྡན་པར་ལྡོག་པར་འགྱུར་རོ། །
འབྲས་བུ་སྡོམ་ཚུལ
གཉིས་པ་ནི། ཡོངས་ཤེས་དགུ་པོ་དེ་རྣམས་མདོ་ལས་ཆགས་བྲལ་འབྲས་བུའི་སྒོ་ནས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་བཤད་པ་ནི། ཡོངས་ཤེས་དང་པོ་དྲུག་ནི་འབྲས་བུ་དང་པོ་གསུམ་པོ་གང་
3-202b
ཡང་རུང་བ་ལ་ལྡན་པ་ཡིན་ལ། བདུན་པ་ནི་འབྲས་བུ་གཉིས་པ་ཐེངས་གཅིག་ཕྱིར་འོང་ངམ། གསུམ་པ་ཕྱིར་མི་འོང་ལ་ལྡན། བརྒྱད་པ་ནི་འབྲས་བུ་གསུམ་པ་ཕྱིར་མི་འོང་ཁོ་ན་ལ་ལྡན། དགུ་པ་ནི་འབྲས་བུ་བཞི་པ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཁོ་ན་ལ་ལྡན་ནོ། །དེ་ལྟར་ན་ཡོངས་ཤེས་རྣམས་ལྡན་པའི་ཁྱད་པར་བཞི་སྟེ། སྲིད་པ་མཐའ་མ་བ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་ལ། ཐ་མའི་ཆ་མཐུན་སྤངས་པ་ནི་མཐོང་ལམ་ལ་གནས་པ་དང་། རྒྱུན་ཞུགས་ཕྱིར་འོང་རྣམས་ལ་མེད་ཅིང་། ཕྱིར་མི་འོང་ཕན་ཆད་ལ་ཡོད། གཟུགས་ཀྱི་ཟག་པ་ཟད་པ་ནི་ཕྱིར་མི་འོང་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པའི་ཆོས་ཅན་ཕན་ཆད་ལ་ཡོད། ཟག་པ་ཟད་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཁོ་ན་ལ་ཡོད་དོ། །བཞི་པ་ཐོབ་དང་གཏོང་ཚུལ་ནི། ཡོངས་ཤེས་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཐོབ་གཏོང་སྔར་བཤད་ཟིན་པས་དེར་ཤེས་པར་བྱའོ། །རྣམ་པ་བཅུ་གཅིག་གི་ཐོབ་གཏོང་བཤད་ཟིན་ཏོ།;
མཚོན་སའི་ཆོས་ཅན་ལམ།
གཉིས་པ་ཆོས་ཅན་ལམ་ལ། ལམ་གྱི་མཚན་ཉིད། དབྱེ་བ། ཟག་མེད་ཀྱི་རང་བཞིན། འཇུག་པའི་རིམ་པ་དང་བཞི། དང་པོ་ནི། སྤྱིར་ལམ་ནི་འགྲོ་བར་བྱེད་པའི་དོན་ལས་འདིར་ཚངས་པར་སྤྱོད་པའི་མཐར་ཐུག་པའི་འབྲས་བུ་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་འགྲོ་བར་བྱེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཐབས་ལ་ལམ་ཞེས་བྱ་ཞིང་། གཙོ་བོར་བདག་མེད་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཡིན་ལ། དེའི་འཁོར་དུ་གྱུར་པའི་དགེ་བའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དེའི་མིང་ཐོབ་པའོ།
;
ལམ་དབྱེ་བ
3-203a
གཉིས་པ་ལ། ལྔ་ལྡན་ལམ་གྱི་དབྱེ་བ། ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་དབྱེ་བ། ལམ་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གཞན་བསྟན་པ་དང་གསུམ། དང་པོ་ལ། ཞི་རགས་ཀྱི་ལམ།ཟག་བཅས་ཟག་མེད་ཀྱི་ལམ། བསྒོམ་པ་གྲུབ་པའི་ལམ། ཉོན་མོངས་སྤོང་ལམ། མཐོང་སྒོམ་གྱི་ལམ་དང་ལྔ། དང་པོ་ལ། ཞི་རགས་ཀྱི་ལམ་སྤྱིར་བསྟན་པ་དང་། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ངོས་གཟུང་བ་གཉིས། དང་པོ་ལ་དངོས་དང་། ཁྱད་པར་ལ་རྩོད་པ་སྤང་བ་གཉིས། དང་པོ་ལ། ཞི་རགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ནི།
;


 །འགོག་པ་རྗེས་ཤེས་དང་། ལམ་ཆོས་བཟོད་ལ་གསུམ་པོ་དེ་དང་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་འགོག་པ་མཐོང་སྤང་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་ཏེ་བཞི་དང་། ལམ་ཆོས་ཤེས་དང་རྗེས་
3-202a
སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ལ་འདོད་པའི་ལམ་མཐོང་སྤང་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་ཏེ་ལྔ་དང་ལྡན་ནོ། །ལམ་རྗེས་ཤེས་ནི་སྒོམ་ལམ་ཡིན་པས་མཐོང་ལམ་འདིར་མི་གཏོགས་སོ། །བསྒོམ༷་ལམ་པ་ལམ་རྗེས་ཤེས་ནས་འདོད་པ་ལ་ཆགས་པ་མ་བྲལ་བ་བསྒོམ་སྤང་དང་པོ་ནས་བརྒྱད་པ་སྤངས་པའི་བར་ལ༷་གན༷ས་པ༷་ཡང་སྔར་གྱི་ལྔ་དང་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་ལམ་མཐོང་སྤང་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་དང་དྲུག༷་དང་ལྡན་ལ། འདོད་པ་ལ་ཆགས་བྲལ་ལས་ཉམས་ནའང་དྲུག་པོ་དེ་དང་ལྡན་པའོ། །གལ་ཏེ་ལམ་རྗེས་ཤེས་ན་ཡོངས་ཤེས་དྲུག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། འབྲས་བུ་བཞིར་རྣམ་བཞག་པ་ནི། །རྒྱུ་ལྔ་དག་ནི་སྲིད་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་སོགས་གསུངས་པ་ལྟར་སྤང་བ་སྡོམ་པར་བཤད་ཀྱང་། ཡོངས་ཤེས་མི་སྡོམ་པས་མི་འགལ་ལོ། །གམ༷་ཞེས་པ་ནི༷་འདམ་ཁའི་ཚིག་སྟེ་སྒོམ་ལམ་ལ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་དེར་མ་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་རིམ་དང་ཅིག་ཅར་ཡང་རུང་སྟེ་ཕྱིར་མི་འོང་སྒོམ་ལམ་པ་ལམ་རྗེས་ཤེས་ཚེ་སྔ་མ་རྣམས་བསྡོམས་ཏེ་ཡོངས་ཤེས་བདུན་པ་གཅིག་པུ་དང་ལྡན་ལ། གཟུགས་ཀྱི་ཆགས་བྲལ་ལས་ཉམས་པའང་དེའོ། །དགྲ་བཅོམ་ཐོབ་ཚེ་ཡང་སྔ་མ་རྣམས་སྡོམ་པ་ཐ་མ་གཅིག་པུ་དང་ལྡན་པས་གཅི༷ག་གམ༷་ཡང༷་ན༷་གཉི༷ས་དང༷་ལྡན༷་ན་ཡང་ངོ༷་སྟེ། ཕྱིར་མི་འོང་གཟུགས་ཀྱི་ཆགས་བྲལ་ཐོབ་པ་ཡང་དགྲ་བཅོམ་ལས་ཉམས་ནའང་བདུན་བརྒྱད་གཉིས་དང་ལྡན་ནོ། །གཉིས་པ། གལ་ཏེ་གཟུགས་ཀྱི་འདོ༷ད་ཆགས༷་མ་བྲལ་བས་ཕྱིར་མི་འོང་འབྲས་གནས་ཙམ་པོ་དང་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་ཚེ་སྤང་
3-202b
བ་མང་པོ་ཡོད་བཞིན་དུ་ཡོངས་ཤེས་རེ་རེ་བར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། དེའི་ཚེ་ན་ཁ༷མས་དང་པོ་དང་གསུམ་ལ༷ས་འདོ༷ད་ཆགས༷་བྲལ༷་བ༷་དང༷་། ཕྱིར་མི་འོང་དང་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས༷་བུ༷་ཐོ༷བ་པའི་རྒྱུ་གཉིས་གཉིས་ཚང་ཕྱིར༷་སྐབས་དེར་ཡོངས་ཤེས་དེ༷་དག༷་བསྡོམ༷ས་ནས། ཐ་མའི་ཆ་མཐུན་སྤང་བ་དང་། ཟག་པ་ཀུན་ཟད་ཀྱི་ཡོངས་ཤེས་རེ་རེར་བཞག་གོ། དེས་ན་རྒྱུན་ཞུགས་དང་ཕྱིར་འོང་ལ་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་ཡོད་ཀྱང་། ཁམས་ལས་ཆགས་བྲལ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཆགས་བྲལ་ཕྱིར་མི་འོང་ལ་དང་པོ་ཡོད་ཀྱང་གཉིས་པ་མེད་པས་སོ། །གཞན་དག་ལ་གཉིས་ཀ་མེད་པས་སོ། །བཞི་པ་གཏོང་འཐོབ་ནི། ཡང་ཡོངས་ཤེས་དུ་ཞིག་གཏོང་བའམ་ཐོབ་ཅེ་ན། ལ༷་ལ༷་སྟེ་དགྲ་བཅོམ་ལས་ཉམས་ན་ཐ་མ་གཅིག་པུ་དེ་གཏོང་བ་དང་། དེ་བཞིན་གཟུགས་ཀྱི་ཆགས་པ་མ་བྲལ་བའི་འཕགས་པ་ཕྱིར་མི་འོང་འདོད་པའི་ཆགས་བྲལ་ཉམས་ན་བདུན་པ་གཅིག་པུ་གཏོང་ལ། ལ་ལ་གཉི༷ས་ཏེ་ཕྱིར་མི་འོང་གཟུགས་ཀྱི་ཆགས་བྲལ་འདོད་ཉོན་གྱིས་ཉམས་པའམ་དེས་དགྲ་བཅོམ་ཐོབ་ན་བདུན་བརྒྱད་གཉིས་གཏོང་ཞིང་། ཁ་ཅིག་ལྔ༷་གཏོང་སྟེ་ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོས་སྐད་ཅིག་མ་བཅུ་དྲུག་པ་ལ་དང་པོ་ལྔ་གཏོང་ངོ་། །དེ་ལ་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་ལམ་མཐོང་སྤང་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་མི་གཏོང་མོད་ཀྱི་སྔར་ཁམས་ལས་ཆགས་པ་བྲལ་ཕྱིར་དང༷་། འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་སྒོ་ནས་ཐ་མའི་ཆ་མཐུན་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་ཀྱི་ནང་དུ་བསྡོམས་པའི་ཕྱིར་དེ་ལས་ཐ་དད་དུ་བཤད་དུ་མེད་དོ། །ལ་ལ་དྲུག༷་གཏོང༷་སྟེ༷་འཕགས་པ་མཐར་གྱིས་པ་འདོད་པ་ལས་ཆགས་པ་བྲལ་བ་ན་སྔ་མ་
3-203a
དྲུག་གཏོང་སྟེ་བདུན་པ་ཐོབ་པས་སོ། །དེ་བཞིན་འཐོབ༷་པ༷་ནི་གཅིག་དང་གཉིས་དང་དྲུག་འཐོབ་པ་ཡོད་ཀྱི་ལྔ༷་ཐོབ་པ་ནི་ཡོད་པ་མིན༷་ནོ༷། །དེ་ལ་གཅིག་ནི་ཀུན་འབྱུང་ཆོས་ཤེས་པ་ནའོ། །དེ་བཞིན་ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོས་ལམ་རྗེས་ཤེས་ན་བདུན་པ་གཅིག་པུ་ཐོབ་ལ། མཐར་གྱིས་པས་ཀྱང་འདོད་ལས་ཆགས་བྲལ་རྣམ་གྲོལ་ལམ་དགུ་པ་ན་བདུན་པ་གཅིག་པུ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་ཐོབ་པ་ནའང་ཐ་མ་གཅིག་པུ་ཐོབ་པའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的完整直译：
灭类智和道法忍时，具有前三种遍知和上二界灭见所断断除的遍知共四种，道法智和道类忍时具有前四种和欲界道见所断断除的遍知共五种。道类智是修道，不属于此见道。
修道者从道类智到未离欲界贪的修所断第一至第八品断除期间住于者，也具有前五种和上二界道见所断断除的遍知共六种，若从离欲界贪退失，也具有那六种。若问道类智时不应成为六种遍知，因为如"安立四果，是因五种因的缘故"等所说，虽然解释为所断合并，但不合并遍知，故无矛盾。"或"是选择词，因为修道不一定如此。
又无论是次第或顿时，修道中的不还道类智时，将前述诸遍知合并，只具有第七顺下分结断除一种遍知，从色界离贪退失者也是如此。得阿罗汉时，也将前述诸遍知合并，只具有最后一种遍知，故具有一或二种，如不还者得色界离贪者及从阿罗汉退失者也具有第七、第八两种遍知。
第二，若问未离色界贪的不还住果位者和阿罗汉得果时，虽有众多所断，如何成为各一种遍知？那时因为从初界和第三界离贪以及获得不还和阿罗汉果这两种因素各自具足，所以在那时合并那些遍知，安立为断顺下分结和断一切漏的单一遍知。因此，预流和一来虽有得果，但无界离贪，而色界离贪的不还有第一种因素但无第二种因素，其他则两者皆无。
第四，舍得方式：若问舍弃或获得几种遍知？有些，即从阿罗汉退失者舍弃最后一种，同样未离色界贪的不还圣者从欲界离贪退失时舍弃第七种，有些舍弃两种，即离色界贪的不还从欲界烦恼退失或由此得阿罗汉时舍弃第七、第八两种，有些舍弃五种，即先离贪者在第十六刹那时舍弃前五种。此时虽不舍弃上二界道见所断断除的遍知，但因为先已离界贪，且从得果角度已将其合并入断顺下分结的遍知中，所以不能说它与此分离。有些舍弃六种，即次第圣者离欲界贪时舍弃前六种，因为获得第七种。
同样，获得方面，有获得一种、两种或六种的情况，但没有获得五种的情况。其中一种是在集法智时。同样，先离贪者道类智时获得第七种一种，次第者也在欲界离贪的第九解脱道时获得第七种一种，得阿罗汉时也获得最后一种。


 །གཉིས་ནི་གཟུགས་མེད་ལས་ཆགས་བྲལ་གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པས་ཉམས་ན་བདུན་བརྒྱད་གཉིས་འཐོབ་པ་ལྟ་བུའོ། །དྲུག་ནི་མཐར་གྱིས་པ་ཕྱིར་མི་འོང་ལས་ཉམས་ན་དང་པོ་དྲུག་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོ་ཐ་མའི་ཆ་མཐུན་ལས་ཉམས་ན་དང་པོ་ལྔ་ཅིའི་ཕྱིར་མི་ཐོབ་ཅེ་ན་དེ་ནི་ཉམས་པ་མི་སྲིད་དེ་ལམ་གཉིས་ཀྱིས་བརྟན་པར་བྱས་པས་སོ། །དེས་ན་ལྔ་ཐོབ་པ་ནི་མེད་དོ། །ཅིག་ཆར་ཐོབ་པ་ཡིན་གྱི་ཐོབ་ཟིན་པ་ནི་གསར་དུ་ཐོབ་པ་མིན་པས་སོ།།
处名
གཉིས་པ་གནས་ཀྱི་མིང་། ཆོས༷་མངོ༷ན་པའི༷་མཛོད༷་ཀྱི༷་ཚིག༷་ལེ༷འུར༷་བྱས༷་པ༷་ལ༷ས། ཕྲ༷་རྒྱས༷་བསྟན༷་པ༷་ཞེས༷་བྱ༷་བ༷་སྟེ༷་གན༷ས་ལྔ༷་པའི༷་འགྲེལ་བ༷འོ།། ༈ །།
说所取解脱品
གཉིས་པ་བླང་བྱ་རྣམ་བྱང་ཕྱོགས་ལ། རྒྱུ་ལམ་བདེན་དང་། འབྲས་བུ་ཡེ་ཤེས་བཤད་པ་གཉིས།
因道谛
དང་པོ་ལ་གནས་དང་མིང་གཉིས།
处
དང་པོ་ལ། དམིགས་ཡུལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ། བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་རིམ་པ། བདེན་པ་
3-203b
མངོན་རྟོགས་ལ་གནས་པའི་གང་ཟག །མངོན་རྟོགས་ཀྱི་ལམ་རང་གི་ངོ་བོ་དང་བཞི་ལས།
所缘胜谛
དང་པོ་ལ། མཚམས་སྦྱར་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཡུལ་ཅན་ལམ་གྱི་ངོ་བོ་བསྟན་པ་དང་། ཡུལ་བདེན་པ་དངོས་སུ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་བདེན༷་པ༷་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང༷་བ་དང༷་། མཐོང་དོན་བསྒོམ༷་པ༷་ལ༷ས་ཉོ༷ན་མོང༷ས་རྣམས་སྤངས༷་པ༷འོ། །ཞེས༷་གང་བཤ༷ད་པ༷་དེ་ཡང་བསྒོམ༷་པའི༷་ལམ༷་ནི༷་ཟག་བཅས་དང་ཟག་མེད་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཏེ༷། འཇིག་རྟེན་པའི་བསྒོམ་ལམ་ཟག་བཅས་ཀྱི་བསམ་གཟུགས་ལ་ཟག་པ་རྒྱས་པ་དང་། འདས་པའི་བསྒོམ་ལམ་བདེན་པའི་རྣམ་པ་ཅན་བདེན་པ་མཐོང་དོན་གོམས་པར་བྱེད་པ་ལ་ཟག་པ་རྒྱས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཐོང༷་བ༷་ཡི་ལམ་ཞེས༷་བྱ་བ་ནི་གཅིག་ཏུ་ཟག༷་པ༷་མེ༷ད་པའོ། །གཉིས་པ་ལ། སྤྱི་བྱེ་བྲག་ཞར་བྱུང་གསུམ། དང་པོ་ལ་བསྟན་བཤད་གོ་རིམ་གསུམ། དང་པོ། མཐོང་བ་དང་གོམས་བྱའི་བདེན༷་པ༷་དག༷་ནི༷་བཞི༷ར་མདོ་དང་བསྟན་བཅོས་ལས་ཀྱང་བཤ༷ད་དོ༷། །གཉིས་པ་གང་ཞེ་ན། སྡུག༷་བསྔལ༷་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཀུན༷་འབྱུང༷་བ་དང་། དེ༷་བཞིན༷་དུ༷་འགོག༷་པ་དང༷་། ལམ༷་འཕགས་པའི་བདེན་པ་སྟེ༷་བཞིའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཞེས་པས་བདེན་བཞི་རང་གི་ངོ་བོ་ནི་འདིར་གནས་དང་པོར་ཇི་སྐད་བཤད་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་འགྲེལ་བ་ལས་བྱུང་ངོ་། །གསུམ་པ། བཤད་མ་ཐག་པ་དེ་ལྟར་ན་བདེན་པ་དེ་དག་དང་པོ་ནི་ཇི་ལྟར་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་གོ་རིམ་བཞིན་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་རྒྱུད་ལ་མཐོང་ལམ་དུ་སྐྱེ་ཚུལ་ཏེ་རྒྱུད་བླ་མ་ལས། ནད་ནི་ཤེས་བྱ་ནད་ཀྱི་རྒྱུ་ནི་སྤང་བྱ་ལ། །བདེར་གནས་ཐོབ་བྱ་སྨན་ནི་བསྟེན་པར་བྱ་བ་ལྟར། །སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་དང་དེ་འགོག་པ་དང་དེ་བཞིན་ལམ། །ཤེས་བྱ་སྤང་བྱ་རེག་པར་བྱ་ཞིང་བསྟེན་པར་བྱ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །མཐོང་ལམ་དུ་དེ་ལྟར་
3-204a
ཡིན་པ་དེས། ཚོགས་སྦྱོར་དུ་ཡང་དེ་ལྟར་གསལ་སྣང་སྐྱེ་བར་ངེས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་ནི། མི་རྟག་སྡུག་བསྔལ་སོགས་འཕགས་པའི་ངོར་བདེན་གྱི་བྱིས་པའི་ངོར་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་པར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་མཐོང་ངོ་། །དེས་ན་འདིར་ཟག་བཅས་འབྲས་བུའི་ཆ་སྡུག་བསྔལ་དང་། རྒྱུ་གྱུར་ཆ་ཀུན་འབྱུང་འགོག་པ་འདུས་མ་བྱས་སོ་སོར་བརྟགས་འགོག་དང་། ལམ་ཟག་མེད་འདུས་བྱས་མཐོང་སྒོམ་མི་སློབ་ལམ་གསུམ་མོ། །སྡུག་ཀུན་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་མིང་གི་སྒོ་ནས་ཡིན་པས་རྫས་སུ་བྱེ་བྲག་མེད་ལ། འགོག་ལམ་ལ་ནི་རྫས་སུ་ཡང་ཡོད་དོ། །ཞེས་སོ། །དེས་ན་དང་པོ་གཉིས་ཁྱབ་མཉམ་ཡིན་ཟེར་རོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的完整直译：
获得两种的情况如从无色界离贪而被无色界烦恼退失时，获得第七、第八两种遍知。获得六种的情况是次第圣者从不还退失时，获得前六种遍知。若问，先离贪者从顺下分结退失为何不获得前五种？因为这种退失是不可能的，已被两种道稳固故。因此，没有获得五种的情况。是一次获得，已获得者不是重新获得。
处名
第二，处的名称：此是《阿毗达磨俱舍论》中《断除随眠品》第五处的解释。
说所取解脱品
第二，所取清净分有：因道谛和果智慧的解释两部分。
因道谛
第一分为处和名称两部分。
处
第一有：所缘圣谛、证悟谛的次第、住于证悟谛的补特伽罗、证悟道的自性四部分。
所缘胜谛
第一分为：以相连方式说明主体道的自性和直接解释境谛两部分。首先，如前所说"通过现见谛和修习所见而断除诸烦恼"，而这修道有有漏和无漏两种：世间修道有漏的思惟禅和色界禅会增长漏，出世间修道具有谛行相、修习所见谛不会增长漏的缘故。见道只是无漏的。第二分为总说、别说和附带三部分。第一又分为总标、解释、次序三部分。首先，所见和所修的谛有四种，经典和论典中皆如是宣说。其次是哪些呢？苦、苦集、灭及道圣谛共四种。"如是"表示四谛的自性如《第一处》所说，如此出现于注释中。第三，如上所说的这些谛是按照证悟的次第宣说的。这也是在相续中见道生起的方式，如《宝性论》中说："当知病，当断病因，当得安乐，当依医药；如是当知苦，当断因，当证灭，当修道。"
见道如此，则集资和加行也必定生起如此的明显认知。为何称为圣谛？因为无常、苦等在圣者前是真实的，而在凡夫前则不然，反而颠倒见之。因此，此处有漏果分是苦，因的部分是集，灭是无为择灭，道是无漏有为的见修无学三道。苦集是因果名称而非实质差别，而灭道则实质上也有差别。因此说前两者等同覆盖。
;


 །གཉིས་པ་སྡུག་བདེན་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ནི། གལ་ཏེ་སྡུག་བསྔལ་ནི་ཚོར་ཕུང་གི་ཕྱོགས་གཅིག་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཡི༷ད་འོང༷་ཚོར་བ་བདེ་བ་དང་། ཡི༷ད་དུ༷་མི༷་འོང༷་བ་ཚོར་བ་སྡུག་བསྔལ་དང༷་། དེ༷་གཉིས་ལ༷ས་གཞན༷་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཟག་བཅས་རྣམས་ཀྱང་ཚོར་རྐྱང་མིན་ཏེ་དེའི་དབང་གིས་མྱོང་བའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལའང་ཡིད་འོང་སོགས་ཀྱི་མིང་ཐོབ་སྟེ། དམིགས་མཚུངས་བདག་རྐྱེན་ཐམས་ཅད་བཟུང་ངོ་། །དེ་ལྟར་ན་ཟག༷་པ་དང་བཅས༷་པ་དེ་རྣམ༷ས་ཉི༷ད་ནི། སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་སོགས་སྡུག༷་བསྔལ༷་ཉི༷ད་གསུམ༷་དང་ལྡན༷་པའི༷་ཕྱིར༷་སྡུག་བསྔལ༷་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་གསུམ་པོ་ཅི༷་རིགས༷་དང་མི་ལྡན་པ་མེད་པས་ཟག་བཅས་མ༷་ལུས༷་པ་སྡུག༷་བསྔལ༷་ལོ༷། །དེ་ཡང་ཡིད་འོང་ནི་འགྱུར་བ་དང་། དེ་ཉིད་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་ཀྱིས་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་ལ། ཡིད་མི་འོང་ངོ་བོ་གནོད་
3-204b
པའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། འདུ་བྱེད་གཉིས་ཀ་བཏང་སྙོམས་འདུ་བྱེད་ཁོ་ནའོ། །འདུ་བྱེད་ནི་ལས་ཉོན་གྱི་གཞན་དབང་ཅན་འཕགས་པ་རྣམས་དང་མི་མཐུན་པ་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་པས་སོ། །ཡང་ན་ཅི་རིགས་ཞེས་པ། འདོད་པ་ན་གསུམ་དང་། བསམ་གཏན་གསུམ་མན་ཆད་གཉིས་དང་། དེ་ཡན་ཆད་འདུ་བྱེད་གཅིག་ཡིན་ནོ་ཟེར། གལ་ཏེ་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་དུ་འགྱུར་ན་ལམ་བདེན་ཡང་དེར་ཐལ་ཟེར་ན་མིན་ཏེ། ལམ་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་འགག་པའི་བདེ་བ་འདྲེན་པའི་རྒྱུ་ཟག་མེད་ཡིན་ལ་ཅིག་ཤོས་དེ་ལས་ལྡོག་པས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་གྱིས། ལག་མཐིལ་སྤུ་ཉག་གཅིག་འདུག་པ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་ནི་མི་རྟོགས་ལ། །དེ་ཉིད་མིག་ཏུ་སོང་ན་ནི། །མི་དགའ་བ་དང་གནོད་བསྐྱེད་ལྟར། །བྱིས་པ་ལག་མཐིལ་འདྲ་བ་ཡིས། །འདུ་བྱེད་སྡུག་བསྔལ་སྤུ་མི་རྟོགས། །འཕགས་པ་མིག་དང་འདྲ་བ་ནི། །དེ་ཡིས་ཤིན་ཏུ་ཡིད་ཀྱང་འབྱུང་། །ཞེས་པ་ལྟར་འཕགས་པ་རྣམས་སྲིད་རྩེ་དག་ལ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བློ་འཇུག་པ་དེ་ལྟར། བྱིས་པ་རྣམས་མནར་མེད་ལ་ཡང་དེ་ལྟ་བུའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བློ་མི་འཇུག་གོ། ཞེས་གསུངས་སོ། །ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་དུ་མི་འཐད་དེ། །བདེ་བའང་ཡོད་པས་སོ་ཟེར་ན། ཁ་ཅིག་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་འབྲས་ཡིན་པ་དངོས་སུ་བཤད་པས་སོ་ཟེར་ཡང་རྒྱུ་ཡིན་ན་ཀུན་འབྱུང་ཡིན་པས་སྡུག་བདེན་ཁོ་ནའི་རྣམ་པ་མིན་པས་མི་འཐད་པ་སོགས་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། ཁ་ཅིག་ནི་ཚོར་བ་སྡུག་བསྔལ་ཏེ་ཟས་སོགས་སྤྱད་དྲགས་པ་བཞིན་ཟེར་ཡང་གནོད་པ་དང་མི་འདོད་པས་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་ན། ཕན་པ་དང་འདོད་པས་
3-205a
བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཆུང་བས་བདེ་བློར་སྐྱེད་ན་བདེ་ཆུང་ལས་སྡུག་བློར་སྐྱེ་བས་ཕན་ཚུན་མཚུངས་པ་དང་། གང་ཚོར་སྡུག་བསྔལ་དུ་གསུངས་པའང་འདུ་བྱེད་འགྱུར་བ་དང་མི་རྟག་པ་ལ་དགོངས་པ་དང་། མདོ་ལས་བདེ་བའི་ཚོར་བ་ནི་སྐྱེ་ནའང་བདེ་སོགས་ཀྱི་ལུང་དང་འགལ་བ་དང་། བདེ་བའི་ཚོར་བ་མངོན་སུམ་གྱིས་གྲུབ་པས་བདེ་སྡུག་དེ་གཉིས་དངོས་འགལ་ཡིན་པས་གནོད་དོ། །མདོ་སྡེ་པ་སོགས་སྲེད་པ་ཁོ་ན་ཀུན་འབྱུང་ཡིན་གྱི། སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་དུ་མི་འདོད་ལ། དགྲ་བཅོམ་པའི་ཕུང་པོ་ཐ་མ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་ཡང་ཀུན་འབྱུང་མིན་པར་འདོད་དེ། ཀུན་བཏུས་ལས། དགྲ་བཅོམ་ཐ་མའི་མིག་ནས་ཡིད་བར་ནི། མིག་ནས་ཡིད་བར་ཡིན་གྱི་དེ་དག་གི་ཁམས་ནི་མིན་ནོ་ཞེས་སོ།

 །གཉིས་པ་སྡུག་བདེན་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ནི། གལ་ཏེ་སྡུག་བསྔལ་ནི་ཚོར་ཕུང་གི་ཕྱོགས་གཅིག་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཡི༷ད་འོང༷་ཚོར་བ་བདེ་བ་དང་། ཡི༷ད་དུ༷་མི༷་འོང༷་བ་ཚོར་བ་སྡུག་བསྔལ་དང༷་། དེ༷་གཉིས་ལ༷ས་གཞན༷་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཟག་བཅས་རྣམས་ཀྱང་ཚོར་རྐྱང་མིན་ཏེ་དེའི་དབང་གིས་མྱོང་བའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལའང་ཡིད་འོང་སོགས་ཀྱི་མིང་ཐོབ་སྟེ། དམིགས་མཚུངས་བདག་རྐྱེན་ཐམས་ཅད་བཟུང་ངོ་། །དེ་ལྟར་ན་ཟག༷་པ་དང་བཅས༷་པ་དེ་རྣམ༷ས་ཉི༷ད་ནི། སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་སོགས་སྡུག༷་བསྔལ༷་ཉི༷ད་གསུམ༷་དང་ལྡན༷་པའི༷་ཕྱིར༷་སྡུག་བསྔལ༷་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་གསུམ་པོ་ཅི༷་རིགས༷་དང་མི་ལྡན་པ་མེད་པས་ཟག་བཅས་མ༷་ལུས༷་པ་སྡུག༷་བསྔལ༷་ལོ༷། །དེ་ཡང་ཡིད་འོང་ནི་འགྱུར་བ་དང་། དེ་ཉིད་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་ཀྱིས་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་ལ། ཡིད་མི་འོང་ངོ་བོ་གནོད་
3-204b
པའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། འདུ་བྱེད་གཉིས་ཀ་བཏང་སྙོམས་འདུ་བྱེད་ཁོ་ནའོ། །འདུ་བྱེད་ནི་ལས་ཉོན་གྱི་གཞན་དབང་ཅན་འཕགས་པ་རྣམས་དང་མི་མཐུན་པ་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་པས་སོ། །ཡང་ན་ཅི་རིགས་ཞེས་པ། འདོད་པ་ན་གསུམ་དང་། བསམ་གཏན་གསུམ་མན་ཆད་གཉིས་དང་། དེ་ཡན་ཆད་འདུ་བྱེད་གཅིག་ཡིན་ནོ་ཟེར། གལ་ཏེ་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་དུ་འགྱུར་ན་ལམ་བདེན་ཡང་དེར་ཐལ་ཟེར་ན་མིན་ཏེ། ལམ་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་འགག་པའི་བདེ་བ་འདྲེན་པའི་རྒྱུ་ཟག་མེད་ཡིན་ལ་ཅིག་ཤོས་དེ་ལས་ལྡོག་པས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་གྱིས། ལག་མཐིལ་སྤུ་ཉག་གཅིག་འདུག་པ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་ནི་མི་རྟོགས་ལ། །དེ་ཉིད་མིག་ཏུ་སོང་ན་ནི། །མི་དགའ་བ་དང་གནོད་བསྐྱེད་ལྟར། །བྱིས་པ་ལག་མཐིལ་འདྲ་བ་ཡིས། །འདུ་བྱེད་སྡུག་བསྔལ་སྤུ་མི་རྟོགས། །འཕགས་པ་མིག་དང་འདྲ་བ་ནི། །དེ་ཡིས་ཤིན་ཏུ་ཡིད་ཀྱང་འབྱུང་། །ཞེས་པ་ལྟར་འཕགས་པ་རྣམས་སྲིད་རྩེ་དག་ལ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བློ་འཇུག་པ་དེ་ལྟར། བྱིས་པ་རྣམས་མནར་མེད་ལ་ཡང་དེ་ལྟ་བུའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བློ་མི་འཇུག་གོ། ཞེས་གསུངས་སོ། །ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་དུ་མི་འཐད་དེ། །བདེ་བའང་ཡོད་པས་སོ་ཟེར་ན། ཁ་ཅིག་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་འབྲས་ཡིན་པ་དངོས་སུ་བཤད་པས་སོ་ཟེར་ཡང་རྒྱུ་ཡིན་ན་ཀུན་འབྱུང་ཡིན་པས་སྡུག་བདེན་ཁོ་ནའི་རྣམ་པ་མིན་པས་མི་འཐད་པ་སོགས་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། ཁ་ཅིག་ནི་ཚོར་བ་སྡུག་བསྔལ་ཏེ་ཟས་སོགས་སྤྱད་དྲགས་པ་བཞིན་ཟེར་ཡང་གནོད་པ་དང་མི་འདོད་པས་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་ན། ཕན་པ་དང་འདོད་པས་
3-205a
བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཆུང་བས་བདེ་བློར་སྐྱེད་ན་བདེ་ཆུང་ལས་སྡུག་བློར་སྐྱེ་བས་ཕན་ཚུན་མཚུངས་པ་དང་། གང་ཚོར་སྡུག་བསྔལ་དུ་གསུངས་པའང་འདུ་བྱེད་འགྱུར་བ་དང་མི་རྟག་པ་ལ་དགོངས་པ་དང་། མདོ་ལས་བདེ་བའི་ཚོར་བ་ནི་སྐྱེ་ནའང་བདེ་སོགས་ཀྱི་ལུང་དང་འགལ་བ་དང་། བདེ་བའི་ཚོར་བ་མངོན་སུམ་གྱིས་གྲུབ་པས་བདེ་སྡུག་དེ་གཉིས་དངོས་འགལ་ཡིན་པས་གནོད་དོ། །མདོ་སྡེ་པ་སོགས་སྲེད་པ་ཁོ་ན་ཀུན་འབྱུང་ཡིན་གྱི། སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་དུ་མི་འདོད་ལ། དགྲ་བཅོམ་པའི་ཕུང་པོ་ཐ་མ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་ཡང་ཀུན་འབྱུང་མིན་པར་འདོད་དེ། ཀུན་བཏུས་ལས། དགྲ་བཅོམ་ཐ་མའི་མིག་ནས་ཡིད་བར་ནི། མིག་ནས་ཡིད་བར་ཡིན་གྱི་དེ་དག་གི་ཁམས་ནི་མིན་ནོ་ཞེས་སོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
第二部分，详细解释苦谛：如果苦仅仅是受蕴的一部分，那么为何一切有漏法都是苦谛呢？悦意的感受是乐受，不悦意的感受是苦受，除这两者之外的舍受等有漏事物虽非仅仅是感受，但由于受其支配而体验的诸行也获得悦意等名称，因为它们具有相同的所缘和俱有因。因此，所有那些有漏法，由于具有苦苦等三苦，故是苦。又因为没有任何有漏法不具有三苦中的某种，所以一切有漏法皆是苦。其中，悦意的因为变异而成苦，同时因为是由缘所造作，所以也因行苦而成苦；不悦意的本性是损害，所以是苦苦；舍受则单纯是行苦。行苦是受业烦恼控制、与圣者相违、刹那性的。
或者"随类"指的是，欲界具三苦，初禅到三禅具二苦，三禅以上唯有行苦。
若有人问："如果以无常性而成为苦，那么道谛也应成为苦？"答：不是的，因为道是灭除一切苦、引生安乐的无漏因，与苦完全相反。因此，正如论师所说："如手掌上的一根细毛，常人难以察觉，但若此毛入眼，便生不悦和伤害。凡夫如手掌，不觉行苦如毛；圣者如眼睛，对此极为厌离。"圣者们对有顶也生起苦想，而凡夫们对无间地狱却不能如此生起苦想。
若有人说："一切有漏法都是苦不合理，因为也有乐受存在。"有些人回答说："因为经中明确说苦的因果都是苦。"但这种说法不合理，因为若是因，则应属于集谛，而非单纯是苦谛的行相。有些人说："一切感受都是苦，就像过度享用食物一样。"但这也不合理，因为如果说损害和不欲求的是苦，那么有益和欲求的应是乐；若说轻微的苦使人生起乐想，那么轻微的乐也应使人生起苦想，两者相互矛盾；经中所说感受是苦，是针对行无常变异而言；此外，经中明确说"乐受生起即是乐"等说法与此相违；再者，乐受是由现量成立的，乐与苦是相互矛盾的。
经部等只承认爱是集谛，不承认苦是集谛。他们认为阿罗汉最后的五蕴虽然是苦，但不是集谛，正如《集论》所说："阿罗汉最后的眼至意，是眼至意，但不是他们的界。"


 །གསུམ་པ་ཞར་ལ་གཞན་བདེན་པ་གཉིས་ནི། ཆོས་གང༷་ལ༷་གཉེན་པོས་བཅོ༷མ་པ་དང༷་། བློ༷་ཡིས༷་གཞན༷་ཡིན་པ་བསལ༷་ན༷་ཆོས༷་དེ༷་འཛིན་གྱི་བློ༷་མི༷་འཇུག༷་པ༷་བུམ༷་པ་དང་ཆུ༷་བཞིན༷་དུ༷་ཀུན༷་རྫོབ་བཏགས་པ་ཙམ་དུ༷་ཡོ༷ད་པ་ནི། ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་དེ༷་དོན༷་དམ༷་པར་ཡོད་པ་ནི་གོང་དུ་ཀུན་རྫོབ་ཡོ༷ད་ཚུལ་བཤད་པ་ལས་གཞན༷་ནི་དོན་དམ་བདེན་པ་ཡིན་ནོ༷། །དེ་ཡང་ཆུ་ལ་ས་སོགས་བསལ་ན་ཆུའི་བློ་མི་འཇུག་པ་ཀུན་རྫོབ་ཡིན་ཟེར་ཀྱང་དཔྱད། དཔེ་གཉིས་བཀོད་པ་ནི། འཇོམས་པས་འཇིག་པ་དང་། བློས་འཇིག་པ་གཉིས་སམ། དབྱིབས་ཀྱི་ཀུན་རྫོབ་དང་། ཚོགས་པའི་ཀུན་རྫོབ་གཉིས་སམ། ཀུན་རྫོབ་གཞན་ལ་བརྟེན་པ་དང་། རྫས་གཞན་ལ་བརྟེན་པའི་ཀུན་རྫོབ་གཉིས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་ཊཱིཀ྄་བྱེད་དག་འཆད་དོ། །དེས་ན་རྒྱུན་དང་རགས་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་བོ། །རྡུལ་
3-205b
དང་སྐད་ཅིག་མ་ནི་དོན་དམ་མོ། །ཐེག་པ་གོང་མ་དག་གིས་ཕྱོགས་ཆས་བསལ་ན་དཔྱད་མི་བཟོད་པའི་རང་འཛིན་གྱི་བློ་འདོར་བས་དེ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་བོ་ཞེས་སོ། །
现证谛次第
གཉིས་པ་བདེན་པ་མངོན་རྟོགས་ཀྱི་གོ་རིམ་ལ། བསླབ་གསུམ་སྤྱིའི་གོ་རིམ་དང་། བསྒོམ་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས།
三学处总次第
དང་པོ་ལ་དངོས་དང་། ཐོས་སོགས་ཀྱི་ཡུལ་ངོས་བཟུང་བ་གཉིས། དང་པོ། རྣམ་པར་མི་གཡེང་བའི་རྒྱུ་སོ་ཐར་རིས་བདུན་གྱི་ཚུལ༷་ཁྲིམས་གང་རུང་ལ་གན༷ས་ནས་མི་རྨོངས་པའི་རྒྱུ་བདེན་མཐོང་དང་མཐུན་པའི་ཐོས༷་པ་ལ་བརྩོན་པ་དང༷་། གཏན་ལ་འབེབས་པའི་རྒྱུ་དེའི་དོན་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་བས༷མ་པ་དང་ལྡན༷་པས༷། འབྲལ་བའི་རྒྱུ་དོན་དེ་བསྒོམ༷་པ༷་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ༷་ནི༷་རབ༷་ཏུ༷་སྦྱོར༷་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ། ཐོས༷་པ་དང་སོ༷གས་པས་བསམ་པ་དང་སྒོམ་པ་ལ༷ས་བྱུང༷་བའི་བློ༷་ཤེས་རབ་རྣམ༷ས་ནི༷་ཐོས་བྱུང་ནི་ཡི་གེ་དང་མིང༷་ལ་དམིགས་པས་དེའི་ཡུལ་ཅན་དང༷་། བསམ་པ་ནི་རེས་འགའ་ཡི་གེས་དོན་འདྲེན་ལ། རེས་འགའ་དོན་གྱིས་ཡི་གེ་འདྲེན་པས་གཉི༷ས་ཀ༷་དང་། སྒོམ་པ་ཡི་གེ་ལ་མི་ལྟོས་པར་དོན་ལ་འཇུག་པས་དོན༷་ཁོ་ནའི་ཡུལ༷་ཅ༷ན་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་རྐྱལ་མ་ལོབས་པ་དང་། ཅུང་ཟད་ལོབས་པ་དང་ལེགས་པར་ལོབས་པ་རྣམས་ནི་ཤིང་ལེབ་ལ་སོགས་པའི་འཇུ་བྱ་ལ་ལྟོས་པ་དང་། རེས་ལྟོས་རེས་མི་ལྟོས་པ་དང་།ཡེ་མི་ལྟོས་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་འདོད། དེ་ལྟ་ན། བསམ་བྱུང་གཉིས་ཀར་འགྱུར་བས་མི་འཐད་པས། བདག་རྐྱེན་ཡིད་ཆེས་པའི་ལུང་དང་། རིགས་པས་དཔྱད་པ་དང་། ཏིང་འཛིན་ལ་མཉམ་པར་བཞག་པ་ལས་དོན་རྟོགས་པ་ནི་རིམ་པ་ལྟར་ཤེས་རབ་གསུམ་ཡིན་
3-206a
ནོ། །ཞེས་འཆད་དོ། །
修行各别说
གཉིས་པ་བསྒོམ་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལ། གང་ལ་སྐྱེ་བའི་རྟེན་དང་། ཅི་ལྟར་བསྒོམ་པའི་ཚུལ་དངོས་གཉིས།
所得处
དང་པོ་ལ་དངོས་དང་། དེའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་དང་མཐུན་ཕྱོགས་ངོས་བཟུང་བ་གཉིས། དང་པོ། བསྲིང་གཉིས་ལྡན་ཞེས་པས་བསྟན་ཏེ། ལམ་སྒོམ་པ་པོ་ནི་བསྲིང༷་བ་གཉི༷ས་དང་ལྡན༷་པ་ཞིག་དགོས་ཏེ། གཅིག་པུར་གནས་པས་ལུས་འདུ་འཛི་ལས་བསྲིང་བ་དང་། སེམས་རྣམ་རྟོག་ལས་བསྲིང་སྟེ་མི་དགེ་དང་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་རྣམ་རྟོག་ཞི་བར་བྱས་པས་སོ། །གཉིས་པ་ལ། མི་མཐུན་ཕྱོགས་བཤད་པ་དང་། མཐུན་ཕྱོགས་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། གཉིས་པོ་དེ་ཡང་ཆོག༷་མི༷་ཤེས༷་པ་དང༷་འདོ༷ད་ཆེན༷་ཅ༷ན་ལ༷་འབྱུང་བ་མ༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །གཉིས་པ། དེ་ལ་ཆོས་གོས་སོགས་གྱ་ནོམ་པ་རྙེད༷་པ་ལ༷་ཡང༷་ཡང་སྲེ༷ད་པ་ནི། ཆོག༷་མི༷་ཤེས༷་པ་ཡིན་ལ། དེ་དག་མ་རྙེད་པ་ལ་འདོད་ཅིང་བསམ་པ་ནི་འདོད་ཆེན་ཅན་ཡིན་ནོ་ཟེར་ཡང་ཆོས་གོས་སོགས་ཡང་ཡང་རྙེད་ལ་སྲེད་པ་དེ་ཡང་མ་རྙེད་པ་ལ་སྲེད་པ་ཡིན་པས། དེ་ཡང་ཕྱི་མར་ཐལ་བས་ན་ངན་ཉུང་རྙེད་པས་ཡིད་མི་བདེ་བ་ཆོག་མི་ཤེས་པ་དང་། བཟང་མང་མ་རྙེད་པ་ལ་འདོད་པ་ནི་འདོད་ཆེན་ཅན་ནོ་ཞེས་སོ།

第三部分，顺便说明其他两种谛：任何法若被对治所破除，或由智慧排除其他性，则不再生起执取该法的认识，如同瓶子与水一样，这种唯名言假立而存在的，是世俗谛。这种胜义中存在，与上文所说的世俗存在方式不同的，是胜义谛。虽然有人说水若排除土等就不会生起水的认识故是世俗，但这需要考察。列举两个例子，可能是指被摧毁而灭与被智慧所灭两种，或者是指形状的世俗与聚合的世俗两种，或者是指依赖他法的世俗与依赖他物质的世俗两种，如注释者们所解释的。因此，相续与粗大是世俗，微尘与刹那是胜义。上乘学派认为，若以分析观察则不能成立的认识也会被舍弃，故这也是世俗。
现证谛次第
第二，谛的现证次第分两部分：三学处总体次第和修行的具体解释。
三学处总次第
第一部分包括实际内容和确认闻等的对境两方面。首先，安住于不散乱因——别解脱七众任一戒律，勤于无迷惑因——随顺见谛的闻法，具足抉择因——如理思维其义，以及具足断除因——修习彼义的三摩地，而精勤实践。第二，由闻思修所生的智慧各有其境：闻所生慧缘于文字和名称，故以此为对境；思所生慧有时以文字引导义理，有时以义理引导文字，故两者皆是对境；修所生慧不依赖文字而直接契入义理，故唯以义理为对境。这如同学习游泳的人：初学者依靠木板等辅助物，中等水平者时依时不依，精通者完全不需依靠。然而，这样解释思所生慧为"两者"不合理，因此应当解释为：以可信的教言为增上缘、以理性分析、以三摩地等持而了悟义理，这三者依次即是三种智慧。
修行各别说
第二，修行的具体解释分为：生起依处和实际修习方法。
所得处
首先，依处包括直接说明和解释其违缘与顺缘两部分。直接说明即"具足二种远离"：修行者需要具足两种远离，即独处而远离身体的散乱，以及远离心的妄念，平息不善与烦恼的妄想。
其次，解释违缘和顺缘。先说违缘，分为总说和解释两部分。总说：这两种远离不会生起于不知足者和大欲者身上。解释：对于上好的法衣等反复贪求，是不知足；对未获得的物品心生欲求，是大欲者。然而，反复获得法衣等而贪求，也是对未获得的贪求，这会导致后一种情况的过失。因此，获得少劣物品而不满足是不知足，渴望未获得的优质多数物品是大欲者。


 །ཡང་སྔོན་མ་རྙེད་པ་ལ་འདོད་པ་འདོད་ཆེན་དང་། རྙེད་ནའང་དེ་བས་བཟང་མང་འདོད་པ་ཆོག་མི་ཤེས་པའོ། །གཉིས་པ་ལ་ངོ་བོ་ངོས་བཟུང་བ་དང་། དེ་དག་གི་ཁྱད་པར་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། དེ་ལས་བཟློག་པ་འདོད་ཆུང་དང་ཆོག་ཤེས་ནི་དེ༷་ཡི༷་གཉེན༷་
3-206b
པོ༷་དག༷་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ། ས་དང་། ངོ་བོ། མིང་། དབྱེ་བ། བྱེད་ལས། དགོས་པ་དང་དྲུག་དང་པོ། གཉེན་པོ་དེ༷་གཉི༷ས་ལ་ཁ༷མས་གསུམ༷་གཏོགས༷་པ་གསུམ་དང་ཟག་མེད་དམ་དྲི༷་མེ༷ད་དང་བཞིར་ཡང་ཡོད་དོ། །དེས་སྤང་བྱ་གཉིས་ནི། ཆགས་པ་མི་དགེ་བ་ཡིན་པས་འདོད་ཁམས་པ་ཁོ་ནའོ། །གཉིས་པ། དེ་གཉིས་ནི་མ༷་ཆགས༷་པའི་དགེ་བ་དག་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ། དེ་དག་ནི་འཕ༷གས་པ་རྣམས་ཀྱི་རིགས༷་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ལས་འཕགས་པ་རྣམས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །བཞི་པ། འཕགས་རིགས་དེ༷་དག༷་ལ་དབྱེ་ན། མདོ་ལས། འཕགས་པའི་རིགས་ནི་བཞི་སྟེ། ཆོས་གོས་ལ་མ་ཆགས་པ་དང་། བསོད་སྙོམས་ལ་མ་ཆགས་པ་དང་། མལ་ཆ་དང་སྟན་ལ་མ་ཆགས་པ་དང་། སྤོང་བ་དང་སྒོམ་པ་ལ་དགའ་བའོ། །ཞེས་གསུངས་པ་དེ་དག་ལ༷ས་དང་པོ་གསུམ༷་ནི༷་ཆོག༷་ཤེས༷་པའི་བདག༷་ཉི༷ད་དོ༷། །གལ་ཏེ་འཕགས་པའི་རིགས་བཞི་པ་ཇི་ལྟར་ན་མ་ཆགས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ཏེ། ཆོག་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། བཞི་པའང་འདོད་པ་དང་སྲིད་པ་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་མ་ཆགས་པའི་རྣམ་ཅན་སྟེ། སྤོང་བ་ནི་འགོག་པ་དང་སྒོམ་པ་ནི་ལམ་ཡིན་ལ་དེ་དག་ལ་དགའ་བ་ནི་མ་ཆགས་པ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་དད་པ་ཉིད་དོ། །ཞེས་སོ། །ལྔ་པ།དང་པོ་གསུམ༷་གྱིས༷་ཐར་པ་སྒྲུབ་པའི་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པའི་ཚུལ༷་བསྟན༷་ལ། ཐ༷་མ༷ས་བྱ་བའི་ལ༷ས་བསྟན་ཏེ། མདོ་ལས་འཕགས་པའི་རིགས་དང་པོ་གསུམ་གྱིས་ཚུལ་བཅས་སོ། །བཞི་པས་ནི་ལས་བཅས་ཏེ། ཁྱེད་ཅག་ཚུལ་འདིས་ལས་
3-207a
འདི་བྱེད་ན་རིང་པོར་མི་ཐོགས་པར་ཐར་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། གོས་ཟས་སོགས་ལ་འདོད་པ་ཆེ་ཞིང་ཆོག་མི་ཤེས་པའི་རང་གི་ཚུལ་དང་། ཞིང་ལས་དང་ཉོ་ཚོང་སོགས་ལས་མཐའ་ངན་པ་དེ་དག་སྤངས་ནས་ཡང་དག་པའི་ཚུལ་དང་། ལས་འདོད་ཆུང་ཆོག་ཤེས་དང་སྤོང་སྒོམ་ལ་དགའ་ཞིང་བརྩོན་པས་ཐར་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ། །དྲུག་པ་ལ། སྲེ༷ད་པ༷་བཞི་སྐྱེ༷་བའི༷་གཉེན༷་པོའི༷་ཕྱིར༷་འཕགས་རིགས་བཞི་བསྟན་ཏེ། ཆོས་གོས་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། མལ་སྟན་གྱི་ཕྱིར་སྲེད་པ་སྐྱེའོ། །གནས་སོ། །མངོན་པར་ཞེན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་ན། སྐྱེ་བ་ནི་དང་པོ། གནས་པ་རྒྱུན་གནས་པ། མངོན་ཞེན་སྤང་དཀའ་བའོ། །ཡང་འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་ཕྱིར་སྲེད་པ། སྐྱེ་གནས་སོགས་གསུངས་པ་ནི། འབྱུང་བ་སྐྱེ་བ་ལ་ཆགས་པ་བདག་དབང་པོ་དང་འཁོར་ལོས་བསྒྱུར་རྒྱལ་དུ་གྱུར་ན་ཅི་མ་རུང་སྙམ་པ་དང་། ངན་པས་འཇིགས་ནས་སྐྱེ་བ་ནའང་ཤི་ཡང་ཅི་མ་རུང་མེད་པ་དང་མ་བྱུང་ཡང་ཅི་མ་རུང་སྙམ་པ་འཇིགས་སྲེད་དེ་ཆད་པ་ལ་ཆགས་པའོ། །དེ་ལ་འབྱུང་འཇིགས་ལ་སྲེད་པའི་གཉེན་པོ་ཐ་མ་བསྟན་ཏེ་སྐྱེ་བའི་གཉེན་པོ་བྱེད་པ་དང་། མཐའ་གཉིས་སྤང་བས་སམ་རང་བསམ། ཡང་ན་བདག༷་གིར་འཛིན་པའི་དངོས་པོ་ཆོས་གོས་སོགས་གསུམ་དང་། བདག༷་ཏུ༷་འཛིན༷་པའི་དངོས་པོ་ལུས་ཡིན་ལ་དེ་དག་འདོ༷ད་པ་སྲེ༷ད་པ་ཡིན་པས་གསུམ་པོ་ལ་སྲེད་པ་དེ༷་ཡི༷་དུས་སུ་སྟེ་རེ་ཞིག་གི་ཕྱིར་རིགས་དང་པོ་གསུམ་དང༷་། གཉིས་ཀ་ལ་སྲེད་པ་གཏན༷་དུ་
3-207b
ཞི༷་བའི་ཕྱིར༷་ཐ་མ་ལས་བསྟན་པའོ།

或者，对未曾获得的物品产生欲求是大欲者，获得后仍追求更好更多的是不知足。第二，关于顺缘，分为确认本质和解释其差别两部分。首先，与前述相反的少欲和知足是那些违缘的对治。
其次，关于这些对治的差别有六方面：地、体性、名称、分类、作用和必要性。首先，这两种对治可属于三界和无漏（或无垢），共四种。它们所对治的两种贪著，因为是不善，所以仅属欲界。第二，这两种对治是无贪的善法。第三，它们是圣者的种姓，因为圣者从中生起。第四，圣种分类，经中说："圣种有四：不贪著法衣、不贪著饮食、不贪著卧具和座具、喜爱断除与修习。"其中前三者是知足的本质。如果有人问："第四圣种怎么是无贪的本质而非知足的本质呢？"答：第四种也是无贪的形式，因为它背离欲望和有，断除是灭谛，修习是道谛，喜爱这些是与无贪相应的信心。第五，前三者显示解脱的修行方法，最后一者显示应做的事业，如经中说："前三圣种具足方法，第四具足事业。若你们以此方法做此事业，不久便能获得解脱。"这表明应当放弃对衣食等大欲不知足的不良方法，以及农业、商业等不良事业，以正确的方法和少欲知足、喜爱断修的精进事业而得解脱。第六，为了对治四种渴爱的生起，宣说四圣种。经中说："为法衣而生渴爱，为饮食而生渴爱，为卧具而生渴爱，生起、安住、执著。"其中生起是初起，安住是相续，执著是难以断除。又说生起和灭没，即对此类渴爱的生住等，是指对生起的执著，如想"若我成为主宰、根本或转轮王该多好"；以及因恶劣而怖畏生起，想"死了也没关系"、"不存在或不生起也无妨"，这是灭没的渴爱，即对断灭的执著。对此，宣说最后圣种作为生灭渴爱的对治，因为它能对治生起，或因远离两边，或按自己思考。或者，法衣等三者是我所执著的对象，身体是我执著的对象，贪求这些是渴爱，所以前三圣种是为了暂时对治对三者的渴爱，而最后一种是为了永久寂灭对两类对象的渴爱。


 །
观修分法
གཉིས་པ་ཇི་ལྟར་བསྒོམ་ཚུལ་དངོས་ལ། རྟེན་ཞི་གནས་བསྒྲུབ་པ་དང་། བརྟེན་པ་ལྷག་མཐོང་སྤེལ་ཚུལ་གཉིས།
修所依寂止
དང་པོ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། བསམ་གཏན་བསྒོམ་པ་དེ་ལ་འཇུག༷་པ༷་ལ་ཞི་ལྷག་གཉིས་ལས། དང་པོ། མི༷་སྡུག༷་པ༷་དང་དབུ༷གས་ནང་དུ་རྔུབ༷་པ་དང་། ཕྱིར་འབྱུང༷་བ༷་དྲ༷ན་པ༷་ཡིས༷་རིམ་པར་འདོ༷ད་ཆག༷ས་ལྷག་པར་སྤྱད་པའི་དང་རྣམ༷་རྟོག༷་ལྷ༷ག་པར་སྤྱད་པ་རྣམ༷ས་ཀྱི་གཉེན་པོར་འཇུག་ཅིང་སྒོམ་པར་བྱེད་པ་རྣམས་སོ། །དེ་ལས་ཕྱི་མ་ལ་མདོག་དབྱིབས་སྣ་ཚོགས་མེད་ཅིང་ཁ་ནང་དུ་བལྟས་པས་དམིགས་པ་གཅིག་ལ་འཇུག་ཕྱིར་རྣམ་རྟོག་གི་གཉེན་པོར་བྱེད་པ་དང་། ཅིག་ཤོས་མདོག་དབྱིབས་སྣ་ཚོགས་ལ་འཇུག་ཅིང་། ཁ་ཕྱིར་བལྟས་པས་རྣམ་རྟོག་འདྲེན་པས། དེའི་གཉེན་པོ་མི་བྱེད་ཀྱང་ཆགས་གཉེན་བྱེད་དོ། །གཉིས་པ་ལ། མི་སྡུག་པའི་གཙོ་བོ་ཀེང་རུས་ལ་སེམས་འཛིན་པ་དང་། དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་ལ་སེམས་འཛིན་པ་གཉིས། དང་པོ་སེམས་འཛིན་དངོས་དང་།མི་སྡུག་པའི་ཁྱད་པར་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། དེ་ལ་འདོད་ཆགས་བཞི་སྟེ། ཁ་དོག །དབྱིབས། རེག་པ། བསྙེན་བཀུར་གྱི་འདོད་ཆགས་སོ། །དང་པོའི་གཉེན་པོ་རྣམ་པ་བསྔོ་བ། གནག་པ། རྣམ་པ་དམར་པ་གསུམ་ལ་དམིགས་ནས་མི་སྡུག་པའི་འདུ་ཤེས་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །གཉིས་པའི་གཉེན་པོར་རྣམ་པར་ཟོས་པ། འཐོར་བ་གཉིས་ལ་དམིགས་ནས་མི་སྡུག་པའི་འདུ་ཤེས་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །གསུམ་པའི་གཉེན་པོར་རྣམ་པར་འབུས་གཞིག་པ་དང་། རྒྱུས་པས་
3-208a
བྲང་བྲེང་དུ་སྦྲེལ་བའི་ཀེང་རུས་གཉིས་ལ་དམིགས་ནས་མི་སྡུག་པའི་འདུ་ཤེས་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །བཞི་པའི་གཉེན་པོ་ཤི་རོ་གཡོ་བ་མེད་པ་ལ་དམིགས་ནས་མི་སྡུག་པའི་འདུ་ཤེས་སྒོམ་པར་བྱེད་པའོ། །དེ་ལ་མི་སྡུག་པའི་ནང་ཚན་ཀེ༷ང་རུས༷་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ནི་བྱེ་བྲག་མེད་པར་དབྱིབས་མདོག་སོགས་ཀྱི་ཆགས༷་བཅས༷་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལ༷་བསྔགས་པས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཉེན་པོར་བསྒོམ་མོ། །ཀེང་རུས་ལ་མདོག་སོགས་ཆགས་པའི་རྣམ་པ་བཞི་མེད་པས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་མི་སྡུག་པའི་འདུ་ཤེས་ནི་རྣམ་པ་དགུའོ། །འདི་གཟུགས་ཕུང་གི་ཕྱོགས་གཅིག་མདོག་དབྱིབས་ཉི་ཚེ་བ་བརྟགས་ནས་བསྒོམས་པས། ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པར་གནོན་པ་ཙམ་ཡིན་གྱི་གཏན་ནས་སྤོང་བ་ནི་མིན་ནོ། །མི་སྡུག་པ་བསྒོམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་དེ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རང་གི་ལུས་རྐང་པའི་མཐེ་བོང་ངམ། དཔྲལ་བའི་དབྱེས་ལ་སོགས་པ་གང་མོས་པ་ནས་ཤ་མཐེབ་གང་མྱགས་ཏེ། རུས༷་པ༷་ཉིད་དུ་སེམས་ཤིང་གོམས་པར་བྱེད་ལ། དེ་ནས་རིམ་གྱིས་ལུས་རིལ་པོ་དང་། གནས་ཁང་དང་། མཐར་གྱིས་ཕྱིའི་རྒྱ༷་མཚོའི༷་བར༷་དུ༷་ནི༷་ཀེང་རུས་སུ་སྤྲོ༷་ཞིང༷་སྟེ་ཁྱབ་པར་བསམས་ལ། ཡང་རིམ་གྱིས་དམིགས་པ་མཐའ་ནས་རང་གི་ལུས་འབའ་ཞིག་རུས་པ་ཡིན་པ་ལ་སེམས་སྡུད༷་པའམ་བསྡུས་ནས་བསྒོམས་པས༷་ལ༷ས་དང༷་པོ༷་པའི་རྣལ་འབྱོར་ཏེ་སྦྱོར་བ་ཡིན་ལ། དེ་ནས་སྤྲོ་བ་སྔར་བཞིན་ལ་སེམས་བསྡུ་བ་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྐང༷་པའི་རུས༷་པ་རྣམས་བོར་ཞིང་། ལུས་
3-208b
ལྷག་མ་རུས་པ་ཉིད་དུ་དམིགས་པ་ནས་ལུས་ཕྱེད་དང་། དེ་ནས༷་ནི༷་ཐོད༷་པའི་ཕྱེ༷ད་ཀྱི་བར༷་དུ་རུས་པར་བཏང༷་ཞིང་བོར་ནས། ཐོད་པའི་ཕྱེད་རུས་པ་ཉིད་ཡིན་པ་ལ་སེམས་འཛིན་པས༷་ནི་ཡོངས་སུ་སྦྱང༷་བ༷་བྱས༷་པའི༷་རྣལ་འབྱོར་ཡིན་པར༷་བཤ༷ད་དོ། །དེ་ཐོད་པ་ཕྱེད་ཀྱང་རུས་པ་ཡིན་པའི་དམིགས་པ་བོར་ནས་སྔར་བཞིན་སྤྲོས་ནས་སྡུད་པ་ན། སྨིན༷་མ༷་གཉིས་པོའི་བར༷་དུ༷་རུས་པ་མཐེབ་གང་ཙམ་ལ་སེམ༷ས་འཛིན༷་པས༷་ན་ཡི༷ད་ལ༷་བྱེ༷ད་པ༷་ཡོངས་སུ་རྫོག༷ས་པའི༷་རྣལ་འབྱོར་ཡི༷ན་ནོ་ཞེས་བྱེ་སྨྲས་འཆད་དོ། །གཉིས་པ་ལ། ངོ་བོ་ས་གར་བརྟེན། དམིགས་པ་ཁམས་གར་གཏོགས། རྟེན་གང་ལ་བརྟེན་བཞི་པོ་རིམ་པར། མི༷་སྡུག༷་པ་ནི་ངོ་བོ་མ༷་ཆགས༷་པའི་དགེ་བ་དང་། འཁོར་དང་བཅས་ན་ཕུང་པོ་ལྔའམ་བཞི་ཡིན་ནོ།

观修分法
第二，实际修习方法分两部分：修所依的止和修所依止所生的观。
修所依寂止
第一部分包括总说和详解两部分。首先，在修习禅定时，进入止观二者中，首先，以不净观和入出息念，依次作为多贪欲者和多寻思者的对治而进行修习。其中，后者（入出息念）因无各种色相与形状，且向内观察，所以能专注于单一所缘，因此能对治寻思；而前者（不净观）则专注于各种色相形状，且向外观察，会引起寻思，虽不能对治寻思，但能对治贪欲。
第二，详细解释：不净观中以骨架为主要对象摄心，以及摄心于入出息两者。首先，关于摄心本身和不净观的差别。贪欲有四种：对颜色、形状、触感和恭敬的贪欲。作为第一种的对治，应修习缘取青黑色、黑色和红色三种相的不净想。作为第二种的对治，应修习缘取被啃食和散落两种相的不净想。作为第三种的对治，应修习缘取被虫蛀蚀和由筋骨连结的骨架两种相的不净想。作为第四种的对治，应修习缘取尸体不动的不净想。
其中，不净观的一部分——骨架想，因为普遍对一切颜色形状等的贪著都有效，所以被推崇为一切贪欲的对治修法。这是因为骨架不具有引起颜色等四种贪欲的特性。因此，不净想共有九种。这只是观察色蕴的一部分——仅限于色和形，所以只能暂时制伏烦恼，而非完全断除。
不净观的瑜伽应当了知有三种：首先，从自己身体的足大拇指或额头等任何喜欢的部位开始，想象肉片大小的皮肉脱落，将其观想为骨头并熟悉这种感觉；然后逐渐扩展到整个身体、住所，最终扩展到外围的大海为止，都观想为骨架遍满；再逐渐从外围收回注意力，专注观想自己的身体仅为骨架，这是初业瑜伽士的修习。然后，再次如前扩展，为了特别摄心，舍弃脚部骨头，仅观想身体其余部分为骨架，然后半身，然后乃至半个头盖骨，舍弃其余部分，专注于半个头盖骨为骨头，这叫做已清净的瑜伽，如是所说。接下来，舍弃半个头盖骨的所缘，如前扩展后收摄，专注于两眉之间一个拇指大小的骨头，这是圆满作意的瑜伽，如说一切有部所解释的。
其次，关于不净观的本质、所依地、所缘属于哪一界、依靠哪一身四个方面依次解说：不净观本质是无贪的善法，若连同眷属，则是五蕴或四蕴。
;


 །ས༷་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་དངོས་གཞི་བཞི་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། ཉེར་བསྡོགས་བཞི་དང་བཅས་པས་དགུ། འདོད་པར་བཅུ༷་དང༷་། དམི༷གས་པ༷་ནི་འདོ༷ད་པའི་སྣང༷་བའི་ཆོས་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ལ་དམིགས་པའོ། །རྟེན་ནི་གང་ཟག་གླིང་གསུམ་གྱི་མི༷་ཁོ་ནས་བསྐྱེད་དེ། བྱང་སྒྲ་མི་སྙན་བླུན་པས་དང་གཉེན་པོ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མེད་པས་སོ། །འགྲོ་བ་གཞན་དང་ཁམས་གཞན་ནའང་མེད་དོ༷། །རྣམ་པ་ནི་མི་སྡུག་པའི་རྣམ་པའོ། །དུས་ནི་འདས་པའི་མི་སྡུག་པ་འདས་པ་ལ་དམིགས་པ་ལ་སོགས་པས་སོ། །མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ནི། དུས་གསུམ་ལ་དམིགས་པའོ། །མོས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཁོ་ནའི་ཕྱིར་ཟག་བཅས་སོ། །གཉིས་པ་དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་ལ། ངོ་བོ། ས། སྤྱོད་ཡུལ།
3-209a
རྟེན། དབྱེ་བ། གནས་གང་གི་ཡིན། སེམས་དང་ལྡན་མི་ལྡན། ཟིན་མ་ཟིན། རྒྱུ་གང་ལས། ཡུལ་ཡུལ་ཅན་ལ་ས་ཐ་དད་ཡོད་མེད་བསྟན་པ་བཅུ་པོ་རིམ་པར་དབུགས་རྔུབ༷་པ་དང་དབུག༷ས་མི་དེ་བས་ཀྱང་ནང་བའོ། །མཆན། དབྱུང༷་བར་དྲ༷ན་པའི༷་ངོ་བོ་ནི༷། འབྱུང་རྔུབ་ཇི་ལྟ་བར་ཤེས་པའི་ཤེས༷་རབ༷་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་དྲན་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་ནི། རྒྱུ་དྲན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་འབྲས་བུ་ཤེས་རབ་སྐྱེད་ཅིང་འཇུག་པས་རྒྱུ་མིང་འབྲས་ལ་བཏགས་པ་སྟེ་དྲན་པ་ཉེ་བཞག་བཞིན་ནོ། །ས༷་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོ་གསུམ་གྱི་ཉེར་བསྡོགས་གསུམ་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། འདོད་པའི་ས་པ་དང་ལྔ་སྟེ། འདི་རྣམ་རྟོག་གི་གཉེན་པོ་དང་མཐུན་པས་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཕྱིར་ཉེར་བསྡོགས་གསུམ་ཀྱང་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ས་པ་ཡིན་པས་སོ། །དངོས་གཞི་དང་པོ་གསུམ་ན་ཡིད་བདེ་སོགས་ཡོད་ལ། བཞི་པ་ཡན་ཆད་རླུང་རྒྱུ་བ་མེད་པས་སོ། །ཁ་ཅིག་དངོས་གཞི་དང་པོ་གསུམ་ལ་མཉམ་པར་བཞག་ན་བཏང་སྙོམས་དང་མཚུངས་ལྡན་སྲིད་པས་ས་བརྒྱད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདོད་དོ། །སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ཏེ་དམིགས་པ་ནི་ང༷་ངོ་། །འདོ༷ད་པའི་རྟེན༷་ཅན་ཡིན་ཏེ་རྣམ་རྟོག་མང་བས་སོ། །དེ་ཡང་བློ་གསལ་བས་ལྷ་མི་གཉིས་ཀྱིའོ། །ཆོས་འདི་པ་ཁོ་ནའི་ཡིན་ཏེ། ཡང་དག་པར་སྟོན་པའི་ལུང་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། རང་ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་ཟབ་མོ་མི་རྟོགས་པས་ཕྱི༷་པ་མུ་སྟེགས་པའི༷་མ༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །དེ་ལ་ཟབ་མོ་གང་ཞེ་ན། བགྲང༷་ལ༷་སོག༷ས་པ༷་རྣམ༷་པ༷་དྲུག༷་སྟེ། དེ་ལ་བགྲང་བ་ནི་འདུ་
3-209b
བྱ་བ་མེད་པར་ལུས་སེམས་རྣལ་དུ་འདུག་སྟེ་དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་ལ་སེམས་གཏད་ནས་གཅིག་ནས་བཅུའི་བར་དུ་ཡིད་ཀྱིས་བགྲང་བའོ། །དེ་ལས་ཉུང་ན་བྱིང་བ་དང་མང་ན་རྒོད་ཀྱིས་དོགས་པས་མི་བགྲང་ངོ་། །དེ་ཡང་གཉིས་ལ་གཅིག་ཏུ་འཛིན་པ་མ་ཚང་བར་བགྲང་བ་དང་། གཅིག་ལ་གཉིས་སུ་འཛིན་ན་ལྷག་པར་བགྲང་བ་དང་། རྔུབ་པ་ལ་འབྱུང་བ་དང་འབྱུང་ལ་རྔུབ་པར་བཟུང་ན་འཆོལ་བར་བགྲང་བའི་སྐྱོན་གསུམ་དང་བྲལ་ཏེ་བགྲང་བ་ནི་ཡང་དག་པར་བགྲང་བའོ། །རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ནི་འདི་དག་འཇུག་པ་ན། ལྐོག་མ་དང་། སྙིང་ག་དང་། ལྟེ་བ་དང་། སྐེད་པ། བརླ། རྐང་། བྱིན་པ། རྐང་མཐིལ་དང་། ས་ལ་སྟོབས་ཆེ་ཆུང་གིས་འདོམ་གང་དང་། མཐོ་གང་གི་བར་དུ་རིམ་གྱིས་འཇུག་གོ །འབྱུང་བ་ན་རྐང་མཐིལ་ནས་རིམ་གྱིས་སྣ་བུག་ནས་སྟོབས་ཆེ་ཆུང་གིས་ཆུང་ན་མཐོ་གང་དང་། ཆེན་འདོམ་གང་གི་བར་དུ་འབྱུང་ངོ་། །ཁ་ཅིག་ན་རེ། འཇུག་པ་ན་རླུང་དཀྱིལ་དང་། འབྱུང་བ་ན་འཐོར་བྱེད་རླུང་གི་བར་དུའོ་ཟེར་བ་ནི་མིན་ཏེ་འདི་དེ་ཁོ་ནའི་ཚུལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡིན་ལ། དེ་མི་སྲིད་པས་སོ། །འཇོག་པ་ནི་ནོར་བུའི་ཐག་པ་བཞིན་དུ་སྣའི་རྩེ་མོ་ནས་རྐང་མཐིལ་གྱི་བར་དུ་གནས་པར་ལྟ་ཞིང་ལུས་ལ་ཕན་འདོགས་པའམ་གནོད་པའམ་གྲང་བའམ་དྲོ་བ་དག་ཅེས་རྟོག་པའོ།

地是殊胜的四种根本禅定和四近分定，共九种；欲界十种；所缘是欲界显现法的颜色和形状。修习者只是三洲人类，因为北拘卢洲人愚钝，且无对治作意的缘故。其他趣类和其他界中也没有。行相是不净相。时间方面，过去的不净观缘过去等。不生法性者是缘三世的。因为只是胜解作意，所以是有漏的。
第二，关于入出息，分别解说本质、地、行境、所依、分类、属于何处、有心无心、有执无执、从何因、境与有境地是否差别等十个方面：入息和出息，其中入息为内。注：入出息念的本质是如实了知入出息的智慧。之所以称为"念"，是因为以念力为因生起智慧果并趣入，以因名假立于果，就像四念住一样。
地是初三禅的三种近分定，殊胜禅定，以及欲界地，共五种。因为这是对治寻思并与舍受相应，所以三种近分定也属于舍受地。前三根本定中有喜乐等，第四以上则无风的流动。有些人认为，在前三根本定中，若入等持，可能与舍受相应，因此是八地的，如此主张。
行境（所缘）是风。属于欲界所依，因为寻思多的缘故。这只适合智慧敏锐的天人和人类。只属于内法，因为外道没有正确教导的经典，自己也不能通达甚深法。
若问何为甚深法？数等六种。其中，数是无功用安住身心，专注于入出息，从一至十用心数数。少于此会有昏沉之虑，多于此会有掉举之虑，故不应数。应避免三种过失：把两次当作一次数为不足数，把一次当作两次数为过多数，把入息当作出息或把出息当作入息则为错乱数。离三过失的数数是正确的数数。
随是在入息时，风力大小依次通过喉咙、心脏、肚脐、腰部、大腿、小腿、脚跟、脚底，力量大小依次延伸一寻或一肘距离。出息时，从脚底依次通过鼻孔，依力量大小，小则延伸一肘，大则延伸一寻距离。有些人说：入息时到风轮，出息时到散风，但这不对，因为这是如实观察的作意，而那是不可能的。
止是如同宝石的绳子，观察从鼻尖到脚底的存在，思考它对身体有益或有害，是冷是热等。
;


 །ཉེ་བར་རྟོག་པ་ནི་དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་འདི་རླུང་འབའ་ཞིག་ནི་མིན་གྱི། འོན་ཀྱང་འབྱུང་བ་དང་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་གཟུགས་རྫས་བརྒྱད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ། དེ་ལ་བརྟེན་པའི་སེམས་སེམས་བྱུང་གི་ཆོས་དང་བཅས་
3-210a
ན་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་ཉེ་བར་རྟོག་པའོ། །བསྒྱུར་བ་ནི། རླུང་ལ་དམིགས་པའི་བློ་བསྒྱུར་ནས་དྲོ་བ་ནས་ཆོས་མཆོག་གི་བར་དུ་གོང་ནས་གོང་དུ་འཕེལ་བའི་དགེ་རྩ་རྣམས་ལ་ཡང་དག་པར་སྦྱར་བའོ། །ཡོངས་སུ་དག་པ་ནི་མཐོང་སྒོམ་གྱི་ལམ་ལ་འཇུག་པའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ། བསྒྱུར་བ་ནི་དྲན་ཉེ་ནས་རྡོར་ཏིང་གི་བར་དུ་ཡིན་ལ། ཡོངས་སུ་དག་པ་ནི་ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་དང་། མི་སློབ་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བའོ་ཞེས་ཟེར། དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་བར། དབུགས་རྔུབ་དབུགས་འབྱུང་དྲན་པ་ནི། བ༷གྲང་དང་རྗེས་འགྲོ་འཇོག་པ་དང་། །རྟོག་པ་དང་ནི་བསྒྱུར་བ་དང་། །ཡོངས་དག་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་འདོད། །ཅེས་སོ། །དབུ༷གས་རྔུབ༷་པ་དང་དབུ༷གས་འབྱུང༷་བ་ས་གང་ལས་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ལུས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ཡིན་པས། སེམས་གང༷་ལ༷ས་ཏེ་གང་ལ་བརྟེན་པའི་ལུས༷་ས་གང་གི་ཡིན་པ་དེའི་ས་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། འདོད་སེམས་ལ་བརྟེན་ན་འདོད་པའི་ས་པ་ཡིན་ལ། དང་པོ་ནས་གསུམ་པའི་བར་གང་ལ་བརྟེན་ན་དེའི་ས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ཡང་ལུས་སེམས་ཁྱད་པར་ཅན་སྦུབས་དང་བཅས་པ་དང་། སེམས་དང་བཅས་པ་ལ་བརྟེན་པས་ནུར་ནུར་པོ་སོགས་དང་། སེམས་མེད་དང་གཟུགས་མེད་རྣམས་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེ་བ་དང་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལས་ལྡང་བ་ན་རླུང་འཇུག་པ་ཁོ་ན་དང་། འཆི་བ་དང་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ན་རླུང་འབྱུང་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །མི་སྡུག་པ་དང་འབྱུང་རྔུབ་ནི་སེམ༷ས་ཅ༷ན་ཞེས༷་བྱ༷་བའི་གྲངས་སུ་གཏོགས་ཀྱི་རྒྱུད་ཀྱིས་མ་བསྡུས་
3-210b
པ་ནི་མིན་ནོ། །ཚོར་བའི་རྟེན་དུ་མ༷་ཟིན༷་པ༷འོ༷། །བྱུང་བ་གསུམ་ལས། སྐལ་མཉམ་གྱིས་བསྐྱེད་པས་རྒྱུ༷་མཐུན༷་ལ༷ས་བྱུང༷་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། ཆད་ནས་མཚམས་སྦྱོར་བས་དང་། ལུས་རྒྱས་པ་ན་རླུང་འགྲིབ་པས་རྒྱས་བྱུང་དང་རྣམ་སྨིན་མིན་པས་སོ། །རླུང་དེ་གཉིས་ཀྱང་རང་ས་དང་གོང་སའི་ཡིད་ཀྱིས་རྟོགས་ཀྱི། འོ༷ག་མ༷་ཡི༷་ཡི༷ད་ཀྱིས༷་ནི་རླུང་འབྱུང་རྔུབ་དེ༷་གཉི༷ས་མ༷་རྟོགས༷་སོ༷་ཞེས་གོང་མའི་ལུས་ལ་འོག་མའི་སེམས་ཇི་ལྟར་འབྱུང་ན། འདོད་ནས་བསམ་གཏན་བཞིའི་བར་དུ་ས་གོང་མ་ཐོབ་པའི་ལུས་ལ་འོག་མ་འདོད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྤྲུལ་སེམས་དང་། སྤྱོད་ལམ་པའི་སེམས་གཉིས་འབྱུང་བར་འདོད་དེ། །དེ་གཉིས་ཀྱིས་མི་རྟོགས་སོ། །ཞེས་སོ། །དེ་གཉིས་ཀྱིས་མི་རྟོགས་ན་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཞེས་པའོ། །
增上能依胜观分法
གཉིས་པ་བརྟེན་པ་ལྷག་མཐོང་ལ། ཚོགས་ལམ། སྦྱོར་ལམ། བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ལམ་བཤད་པ་གསུམ།
资粮道
དང་པོ་ལ་མཚམས་སྦྱར་བའི་ཚུལ་གྱིས་མདོར་བསྟན་པ་དང་། དེ་རྒྱས་པར་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། དེ་ལྟར་རྟེན་ཞི༷་གན༷ས་གྲུབ༷་པར༷་གྱུར༷་པ༷་ཡིས༷་ལྷག་མཐོང་སྐྱེད་པའི་དོན་དུ་དྲ༷ན་པ༷་ཉེ༷་བར་བཞག༷་པ་བཞི་བསྒོམ༷་པར༷་བྱའོ༷། །གཉིས་པ་ལ། དབྱེ་བ། ངོ་བོ། གོ་རིམ། དགོས་པ། དངོས་གཞི་བསྒོམ་ཚུལ་ལྔ། དང་པོ་ཅི་ལྟར་ན། ལུས༷་དང་ཚོར༷་བ་དང་སེམ༷ས་དང༷་ཆོས༷་རྣམ༷ས་ལ༷་རང་སྤྱིའི་མཚ༷ན་ཉི༷ད་གཉི༷ས་སུ༷་གནས་པ་ཡོངས༷་སུ་བརྟགས༷་པས༷་སོ། །དེ་ལ་གཟུགས་གཟུགས་སུ་རུང་བ་ལ་སོགས་པ་རང་མཚན་
3-211a
དང་། འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་མི་རྟག །སྡུག་བསྔལ། སྟོང་། བདག་མེད་ནི་བཞི་ཀའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པས་སྤྱི་མཚན་དུ་གསུངས་སོ། །དེས་ན་ལུས་སོགས་ཀྱི་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་གནས་ཚུལ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དེའི་དོན་ལ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་མཉམ་པར་བཞག་པའོ།

思惟是指入出息不仅仅是风而已，而是八种物质元素的自性，加上依靠它的心和心所法，共同组成五蕴。这就是思惟观察。
转变是将缘风的心转变，从暖位到法顶位，逐渐增长善根的如实修习。
遍净是进入见道和修道。有些人说：转变是从念住到金刚定，遍净是尽智、无生智和无学正见。因此，在注释中说："入出息念，数与随、止，思惟与转变，遍净共六种。"
若问入息和出息属于哪一地？因为它是身体的一部分，应知它与所依之身体的地相同，即与哪种心相依的身体属于哪地。若依欲界心，则属欲界地；若依初禅至三禅的心，则知属于相应地。这只存在于特殊的有孔身体和有心身体，而非赤肉团等胎位、无心位和无色界。出生时和从第四禅出定时唯有入息，死亡时和入第四禅定时唯有出息。
不净观和入出息属于有情数，不是非相续所摄。它们不为感受所执。在三种生起中，因等流因而生，故只是等流生，因为它们是断后相续，且身体增长时风减少，故非增长生和异熟生。这两种风可被同地和上地的意识了知，而下地意识不能了知这两种入出息。
关于上地身依下地心如何生起，从欲界到第四禅，获得上地身后，下地如欲界等的变化心和威仪心两种可生起，但这两种不能了知入出息。若这两种不能了知，烦恼心就更不必说了。
增上能依胜观分法
第二，论所依增上观有三：资粮道、加行道和现证谛道的解释。
资粮道
首先，以连接方式略说和详细解释两部分。首先，如是已成就止的所依，为生起胜观应修习四念住。
其次，详解分为五部分：分类、本质、次第、必要性和修习正行方法。首先，分类如何？由于观察身、受、心、法四者的自相和共相二者。其中，色之为色所堪等为自相；一切有为法无常、苦、空、无我是四者共有的特征，故说为共相。因此，以分辨身等世俗和胜义实相的智慧，专一等持于其义。
;


 །གཉིས་པ་ལ། དངོས་དང་། ཞར་བྱུང་དྲན་ཉེ་གསུམ་གྱི་རྣམ་བཞག་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། དེ་ལ་དབྱེ་ན་རང་བཞིན་དྲན་ཉེ། འབྲེལ་བ་དྲན་ཉེ།དམིགས་པའི་དྲན་པ་ཉེར་བཞག་གསུམ་ལས། དང་པོའི་ངོ་བོ་ནི། ཤེས༷་རབ༷་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་ཐོས༷་སོ༷གས་སྦྱོར་བ་ལ༷ས་བྱུང༷་བ༷་ཡིན་གྱི་སྐྱེ་བས་ཐོབ་པ་ཙམ་ནི་མིན་ནོ། །ཤེས་རབ་འདིས་དྲན་པ་ཉེ་བར་འཇོག་པའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་རྒྱུ་ལ་བཏགས་པར་སློབ་དཔོན་འཆད་དོ། །དེ་ལ་ནང་གི་ལུས་དང་། ཕྱིའི་ལུས་དང་། ཕྱི་ནང་གི་ལུས་ལ་ལུས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལྟ་ཞིང་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་རིམ་པར། རང་ལུས་དང་། ཕྱི་སྣོད་དང་། གཞན་རྒྱུད་ཀྱི་ལུས་སོ། །ཕྱིའི་ཚོར་བ་སོགས་ནི་ཕྱི་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ལུས་ལ་རྗེས་སུ་བལྟ་བ་ནི་ལྷག་མཐོང་དང་། གནས་པ་ནི་ཞི་གནས་སོ། །ཕྱི་ནང་གི་ལུས་ལ་བཤད་ཚུལ་གཞན་ཡང་ཡོད་དོ། །གཉིས་པ།དྲན་ཉེ་གཞན༷་གཉིས་ནི༷། ཤེས་རབ་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་འབྲེལ༷་བ་དྲན་པ་ཉེར་བཞག་དང༷་། སྔ་མ་གཉིས་པོ་དེའི་དམི༷གས་པའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ༷་ལ་ལུས་སོགས་བཞི་ལའང་དམིགས་པ་ལ༷ས་
3-211b
དྲན་པ་ཉེར་བཞག་ཅེས་བཞག་སྟེ། ཡུལ་ཅན་གྱིས་བཏགས་ནས་བསྟན་པས་སོ། །གསུམ་པ། གོ་རིམ༷་ནི༷། ཇི༷་ལྟར༷་སྐྱེ༷་བའི་རིམ་པ༷་བཞིན་ཡིན་ཏེ། རགས་པའི་རིམ་པས་སྔར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱེ་སྨྲས་འདོད།སློབ་དཔོན་ནི། འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྟེན་ནི་ལུས་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་ཚོར་བདེ་འདོད་པས་དང་། དེ་ཡང་སེམས་མ་ཞི་བའི་ཕྱིར་དང་། དེ་ཡང་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་མ་སྤང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་འཇུག་པའི་རིམ་པ་ལྟར་བཞེད་དོ། །བཞི་པ། ལུས་ལ་གཙང་བ་དང་། ཚོར་བར་བདེ་བ་དང་། སེམས་ལ་རྟག་པ་དང་། ཆོས་ལ་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཕྱིན༷་ཅི༷་ལོག༷་གི༷་རྟོག་པ་བཞིའི་གཉེན༷་པོ༷ར་དྲན་ཉེ་བཞི༷་གསུངས་སོ། །ལྔ་པ། དང་པོ་གསུམ་ནི་རང་རང་གི་དམིགས་པ་ལ་དམིགས་པས་མ་འདྲེས་པ་ཡིན་ལ། བཞི་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་ནས་འདྲེས་པ་ཡིན་ནོ། །འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད། འདུས་མ་བྱས་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་ན་མ་འདྲེས་པའོ། །དེ་ལྟར་ལུས་སོགས་མ་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པའི་དྲན་ཉེ་གོམས་པར་བྱས་ནས་དེ་ལ་གོམས་པ་དེ༷་ནི༷་ཆོས༷་དྲ༷ན་པ་ཉེ༷་བར་བཞ༷ག་པ༷། དམིགས་ཡུལ་བཞི་ཀ་བསྡོམས་པའི་འདྲེས་པ་སྤྱི༷་ལ༷་དམི༷གས་པ༷་ལ༷་སེམས་གན༷ས་པར་བྱས༷་ཏེ། ཆོས་ལུས་སོགས་དེ༷་དག༷་ལ༷་ནི༷་དམིགས་པའི་རྣམ་པ་མི༷་རྟག༷་པ་དང༷་སྡུག༷་བསྔལ༷་དང་སྟོང༷་པ་དང་བདག༷་མེ༷ད་པའི་རྣམ་པར༷་ལྟ༷་བར་བྱའོ། །རང་མཚན་དང་སྤྱི་མཚན་དང་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པ་གསུམ་ནི་ཚོགས་ལམ་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ་ཡིན་ནོ། །
3-212a
ཞེས་ཟེར། དེ་ལྟར་ཞི་ལྷག་ཚོགས་ལམ་ན་གཙོ་བོ་ཡིན་པས་བསྟན་གྱི། གཞན་དུ་ན་རང་གི་སེམས་བསྐྱེད་པའི་དགེ་བ་སྦྱོར་ལམ་གྱི་སྔ་རོལ་ན་ཡོད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཚོགས་ལམ་ཡིན་ནོ། །
加行道
གཉིས་པ་སྦྱོར་ལམ་ལ། སྦྱོར་ལམ་གྱི་རང་བཞིན། ཆོས་ཀྱི་ཁྱད་པར། སྐབས་སུ་བབས་པའི་དོན་གཞན་བཤད་པ་གསུམ། དང་པོ་ལ་ངེས་འབྱེད་བཞིའི་དབྱེ་བ། ངོ་བོ། དོན་བསྡུ་གསུམ། དང་པོ་ལ། དྲོད། རྩེ་མོ། བཟོད་པ། ཆོས་མཆོག་བཞི། དང་པོ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། ཆོས་དྲན་ཉེ་སྤྱི་དམིགས་དེ་ལྟར་གོམས་པ་དེ༷་ལ༷ས་དྲོ༷་བར༷་གྱུར༷་པའི༷་ཡེ་ཤེས་འབྱུང༷་སྟེ། གཙུབས་ཤིང་གཙུབས་པ་ལས་མེ་འབྱུང་བའི་སྔ་ལྟས་སུ་དྲོད་ལྟར་ཉོན་མོངས་པའི་བུད་ཤིང་སྲེག་བྱེད་འཕགས་ལམ་གྱི་སྔ་ལྟས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ལ་དམིགས་པ་དང་རྣམ་པ་གཉིས། དང་པོ། ཡེ་ཤེས་དེ༷་ནི༷་རྒྱུན་ཆགས་ཡིན་པས་རིམ་གྱིས་བདེན༷་བཞི༷འི་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ཅ༷ན་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ། རྣམ༷་པ༷་ནི་མི་རྟག་སོགས་བཅུ༷་དྲུག༷་ཡིན་ལ་དེ་ཡང་ཟག་བཅས་སོ།

第二部分包括实际内容和附带说明三种念住的论述两部分。首先，分为自性念住、关联念住和所缘念住三种。
第一种自性念住的本质是智慧，这是由闻思修等加行而生的，而非仅仅是与生俱来的。阿阇黎解释说，由于此智慧能安立念住，所以是以果名假立于因。关于"观察内身、外身、内外身"的说法，依次是指自身、外器世界和他相续的身体。外受等是指缘取外境等的感受等。对身的随观是胜观，安住是止。关于内外身还有其他解释方式。
第二，其余两种念住：与该智慧相应的心心所法是关联念住；前两种念住的所缘对象，即以身等四者为所缘而安立为所缘念住，这是由能缘假立而说的。
第三，次第是按照生起的次第，由于是按照粗细次第而先了解的缘故，如说一切有部所承认。阿阇黎则认为：贪欲的所依是身，贪求身是为了乐受，这是因为心未平静，而心未平静是因为烦恼法未断，因此按照趣入次第而安立。
第四，四念住是为了对治四种颠倒：执身为净、执受为乐、执心为常、执法为我。
第五，前三种各自缘于各自的所缘，故是不杂的；第四种则缘一切法，故是杂的。如果仅缘想蕴、行蕴和无为法，则是不杂的。这样对不杂的身等进行念住修习后，这种修习也可以缘取包含四种所缘在内的杂合总体，安住其心，以无常、苦、空、无我的行相观察这些身等诸法。有人说，缘自相、共相和杂合的三种是大、中、小三种资粮道。
如是所说止观在资粮道中是主要的，否则，在加行道之前所有为己发心的善法都是资粮道。
加行道
第二，加行道分三部分：加行道的自性、法的差别、相关其他内容的解释。
首先，加行道自性分为四种决择分的分类、本质和总结三部分。其中，四种决择分是暖、顶、忍和世第一法。
第一，暖位分为总说和解释两部分。总说：如是修习杂合所缘的法念住，从中生起暖位智慧，如同钻木生火前的征兆热度一样，是烦恼薪柴的焚烧者——圣道的前兆，因此称为暖。
第二，解释分为所缘和行相两部分。首先，这种智慧是相续而生的，所以渐次以四谛为行境。其次，行相是十六种，如无常等，且是有漏的。
;
Human: 这些是用于人类学和语言学术用途，请完整直译成简体中文，不要意译缩略，如果文件中有重复的部分也照译不要省略，藏文不要对照输出; 遇到原文是对仗诗歌体时译文也请尽量对仗; 如遇种子字和咒语，以（藏文，梵文拟音，梵文天城体，梵文泰卢固体，汉语字面意义，汉语拟音）六种形式按照紧凑而不省略的长句排列显示： །མི་རྟག་པ་ནི་སྐྱེས་ཤིང་འགག་པའི་ཆོས་ཅན། སྡུག་བསྔལ་ནི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱིས་གནོད་པ་ཙམ་མིན་པར་མཚན་གཞིའམ་རྟེན་འབྲེལ་བྱུང་བ་ཉིད་ཀྱིས་མི་འདོད་པའི་རང་བཞིན་ཉིད། ཐོག་མེད་ནས་བདག་འཛིན་དང་། བདེན་འཛིན་གྱི་ལྟ་བ་ཡོད་པས་སྟོང་བདག་མེད་བཤད་ཀྱང་དེ་གོལ་ས་ཆེ་བ་ཞིག་ཡོད་དོ། །སྡུག་བསྔལ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དང་། སྟོང་བདག་མེད་ཀྱང་སྟོང་པ་ཉིད་བཅུ་དྲུག་ཡོད་པས་མ་འདྲེས་པ་དང་འདྲེས་པ་ཞེས་པའི་སྐབས་འདིར་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་གསུངས་ལ། འཕགས་ལམ་སྔ་ལྟས་ཀྱི་ཐར་ལམ་ཡིན་པས་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་མ་ཡིན་པའི་ཚུལ་འདི་ནི་ཐེག་ཆེན་གྱི་ལམ་ནི་ཐེག་ཆེན་ཁོ་ནས་གཏན་ལ་འབེབས་པ་ལྟ་བུའི་མི་འདྲ་བ་ཡོད་ཀྱང་སྔགས་ལམ་གྱི་སྔོན་དུ་ངེས་པར་སྦྱང་དགོས་པའི་ལམ་ཡིན་པས་ན། ཐེག་དམན་ཐུན་མོང་བའི་ལམ་ཡིན་ཞེས་མཁས་པས་གསུངས་སོ། །
第二顶处
གཉིས་པ་རྩེ་མོའི་སྐོར་ལ་སྔར་བཞིན་བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། དེ་ལྟར་དྲོད་ལ་གོམས་ནས་ཐོབ་པའི་ཡེ་ཤེས་ནི། དྲོ༷་བ༷འི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ས༷ད་པར་རྩེ༷་མོར་གྱུར་པ༷་ཐོབ་སྟེ། འཕགས་ལམ་ཐོབ་པའི་གེགས་སུ་གྱུར་པའི་མི་དགེ་བའི་ལོག་ལྟ་ཆེན་པོས་བརྫི་ནུས་པའི་སྟོབས་ཀྱི་རྩེ་མོར་སོན་པས་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། །རྩེ་མོ་ཐོབ་པ་ལ་དགེ་རྩ་རྩེ་མོར་གྱུར་པའོ།
3-212b
།གཉིས་པ། དྲོད་ནི་ཐར་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཕྱོགས་ཀྱི་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཡིན་པས་ན། ཉམས་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཀྱང་ཉམས་པར་ནུས་ཏེ། དགེ་རྩ་གཅོད་པས་གསར་དུ་མི་སྐྱེད་པའམ། སྐྱེས་ཟིན་ཉམས་པར་འགྱུར། སྡིག་ལྟ་སྐྱེས་ནའང་རྫས་སུ་ཡོད་པས་དགེ་རྩ་སྐབས་འདིར་ཉམས་ཀྱང་ཕྱིས་སྐྱེ་བ་སྲིད་པར་སློབ་དཔོན་འདོད་དོ། །ཡུལ་དུས་སྔར་དང་འདྲ་ལ། རྣམ་པ་ནི་མི་རྟག་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཉིད་དོ། །གསུམ་པ་བཟོད་པའི་སྐོར་ལ་སྔར་བཞིན་བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། དེ་ལྟར་རྩེ་མོ་ལ་གོམས་པའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་སྐྱེ་བའི་བཟོད་པ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སེམས་ལས་སྐྱེས་པའི་སྡུག་བསྔལ་བཟོད་པ་ཙམ་ཡང་ཡོད་པའི་དབྱེ་ན། རྩེ༷་མོར་གྱུར༷་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་ཆོས་བཟོད་པ་དྲོད་སོགས་ས༷ད་པར་འཕེ༷ལ་བར་གྱུར་པ་ཞེ༷ས་བྱ་བ་འབྱུང་སྟེ། བདེན་པའི་དོན་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ལས་ལུགས་མི་མཐུན་པའི་ལྟ་བའི་ཕྱོགས་སྡིག་པའི་ཆོས་རྣམས་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །བཟོད་པའི་ཕན་ཡོན་ནི་ངན་སོང་དུ་སྐྱེ་བའི་ལམ་སྲིད་ལས་བཟློག་པ་ཡིན་ཏེ། ངན་སོང་དུ་སྐྱེ་བའི་ལས་ནི་མི་དགེ་བ་ཡིན་ལ། ལོག་ལྟས་བསྐུལ་བ་ན་དེ་རྣམས་བྱེད་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་པས། ལོག་ལྟ་མི་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ངན་སོང་གི་ལམ་བཟློག་པ་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་དགེ་བའི་རྩ་བ་ཆད་པས་ནི་ཐར་ལམ་ལ་འཇུག་མི་ནུས་ཤིང་། ལོག་ལྟས་ནི་ངན་འགྲོར་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ། ཡུལ་དུས་ལ་སོགས་པ་སྔར་བཞིན་ལ། ཁྱད་པར་ནི་རྣམ་པ་གོང་མའི་ནང་ཚན་བཟོད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཆོས་བཟོད་ཀྱིས་བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ན།
3-213a
ལོག་ལྟ་ངན་འགྲོར་འཕེན་ནུས་ཀྱིས་སྐྱེ་བའི་གོ་སྐབས་མེད་པས་བཟོད་པ་དེ་ནི་ཆད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། སྡིག་ལྟ་ཆེན་པོས་དེ་ཉམས་པར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །བཞི་པ་ཆོས་མཆོག་ལ་སྔར་བཞིན་བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། དེ་ལྟར་བཟོད་པ་ལ་གོམས་པའི་མཇུག་ཐོག་ཏུ་འཇིག་རྟེན་པའི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་མྱང་འདས་དང་ཉེ་བར་སྐྱེ་བ་ནི། ཆོས་མཆོག་བཟོ༷ད་པ༷འི་ཡེ་ཤེས་དེའི་མཇུ༷ག་ཏུ་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཆོ༷ག་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ། དེ་ཉེ་བར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ཅེས་བྱའོ། །གཉིས་པ། སྔར་བཞིན་ལ་ཁྱད་པར་ནི་མཉམ་བཞག་གི་དངོས་གཞི་ཡིན་ནམ་ཁྱད་པར་ཅན་ཡིན་ཞེ་ན། མཉམ་བཞག་གི་ཁྱད་པར་ཅན་ཡིན་ནོ། །བསྒོམ་བྱ་དང་སྒོམ་བྱེད་འབྲེལ་པ་བྱུང་བས་ཞི་ལྷག་གི་ཁྱད་པར་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། སེམས་ཙམ་གྱི་ཁྱད་པར་ཅན་ཡིན་ནོ། །དངོས་གཞི་སོ་སོའི་རང་བཞིན་ནི་བདེན་བཞི་མི་རྟག་སོགས་སུ་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་བསྒོམས་པ་ལས། མཐོང་ལམ་ངེས་པར་འབྱེད་ཟིན་པས། སྐད་ཅིག་མ་གསུམ་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་མཆོག་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ཆོས་མཆོག་ནི་སྦྱོར་ལམ་གྱི་མཇུག་སྐད་ཅིག་ཙམ་དང་། མཐོང་ལམ་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོའི་ཕན་ཚུན་མཐོང་ཟིན་གྱི་བར་ན་ཡོད་པས་སྐད་ཅིག་མ་ཙམ་མོ། །འདི་ཡང་ཆོས་མཆོག་ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་པོ་དང་། ཆེན་པོའི་བར་ཆད་མེད་ལམ་སྟེ་བཞིའི་ནང་ནས་ཐ་མ་ཡིན་ནོ། །ཁམས་གསུམ་གྱི་ཉོན་མོངས་སྤང་བྱར་བྱས་ནས་གཟིགས་པའི་ངོར་ཡོད་པ་དེ་དག་ལ་ཡིད་འབྱུང་བར་བྱས་ཏེ། སྐྱོན་མཐོང་ནས་དེ་དག་ལས་ཐར་པའི་ཕྱིར་ལམ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་པས་སྦྱོར་ལམ་གྱི་བྱེད་ལས་ནི་སྐྱོན་མཐོང་ཞིང་ཐར་ལམ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་
3-213b
བདེན་པ་བཞིའི་རང་བཞིན་གྱིས་དམིགས་པ་ལ། རྣམ་པ་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་དྲུག་འཇོག་གོ །དེ་ལྟར་ན། སྦྱོར་ལམ་བཞིའི་ཐུན་མོང་གི་མཚན་ཉིད་ནི། བདེ༷ན་པ༷་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་དམིགས་པ་ལ༷། མི༷་རྟག༷་ལ༷་སོག༷ས་པར་གྱུར་པའི་རྣམ་པར་ཡིད་ལ་བྱེ༷ད་པ༷་ཡིན་ནོ།;


 །གཉིས་པ་རྩེ་མོ་ལ་དངོས་དང་། ཞར་ལ་དྲོད་རྩེ་གཉིས་གང་གིས་འཐོབ་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ། དྲོ༷་བ༷་དེ་ཆུང་འབྲིང་ཆེན་པོར་འཕེལ་བ་ལ༷ས་དགེ་རྩ་གཡོ་བའི་རྩེ་མོ་ཡིན་པས་རྩེ༷་མོ༷་ཞེས་པ་དེ་སྐྱེ་ལ། དེ༷་ཡང༷་དམིགས་རྣམ་དྲོ་བ་དེ༷་དང༷་འདྲ༷འོ། །དེ་ལ་གཡོ་བ་ཆུང་ངུ་དྲོད་དང་། ཆེ་བ་རྩེ་མོ། མི་གཡོ་ཆུང་ངུ་བཟོད་པ། ཆེ་བ་ཆོས་མཆོག་གོ། གཉིས་པ་ལ་དང་
3-212b
པོར་གང་གིས་རྣམ་པ་གཏོད་པ་དང་། དེ་ནས་གང་གིས་འཕེལ་བ་གཉིས། དང་པོ། དྲོད་རྩེ་དེ་གཉི༷ས་ཀ༷་ཡང་ཆོས་སྤྱི་ལ་བདེན་བཞིའི་སྡུག་བདེན་གྱི་མི་རྟག་སོགས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དེ་འབྱུང་གི་ལུས་ལྟ་བུ་ཉི་ཚེ་གཅིག་ལ་དྲོ་བ་སོགས་སྐྱེ་བ་ལྟ་བུ་མེད་པས། དང་པོ་ཆོས༷་དྲན་ཉེའི་མི་རྟག་སོགས་ཀྱིས༷་རྣམ༷་པ༷་རྒྱུད་ལ་གཏོད༷་པའམ་གཏད་པར་བྱེད་དོ། །གཉིས་པ། ཕྱིས་ཡང་སྤེལ་བ་ནི་ལུས་སོགས་གཞན༷་རིས་ཆད་དུ་དམིགས་པ་དག༷་གིས༷་ཀྱང༷་འཕེལ༷་བར༷་བྱེ༷ད་དོ། །གསུམ་པ་བཟོད་པ་ལ། བཟོད་པ་ཆུང་འབྲིང་དང་། ཆེན་པོ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། དངོས་དང་། དེ་གང་གིས་འཕེལ་བ་གཉིས། དང་པོ། རྩེ་མོ་ཆུང་འབྲིང་ཆེར་འཕེལ་བ་དེ་ལས་བཟོ༷ད་པ༷་ཞེས་པ་ཡང་སྐྱེ་སྟེ། བྱིས་པའི་ཚེ་ན་བདག་ཆད་དུ་དོགས་པས་བདེན་པ་མཐོང་བར་མི་བཟོད་ལ། དྲོད་རྩེའི་གནས་སྐབས་ན་བདེན་པ་ལ་ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་དུ་བཟོད་ཀྱང་ཉམས་པར་འགྱུར་ལ། འདིར་མི་ཉམས་པའི་སྒོ་ནས་བདེན་པ་མཐོང་བ་ལ་ཆེར་བཟོད་པས་སོ། །དེ་ཡི་ཆུང་འབྲིང་གཉིས་དྲོད་རྩེ་ལ་དང་པོ་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པ་གཏོད་པ་དེ༷་བཞིན༷་དུ་ཆོས་དྲན་ཉེའི་ངོ་བོར་སྐྱེའོ། །གཉིས་པ་འཕེལ་བ་ནི། དྲོད་རྩེ་ལས་ཁྱད་ཡོད་དེ། བཟོད་པ་གསུམ་པོ་ཐ༷མས་ཅ༷ད་ཕྱིས་ཀྱང་ཆོས༷་དྲན་ཉེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱིས༷་འཕེལ༷་བར༷་བྱེ༷ད་དེ། འདི་ཆོས་མཆོག་དང་ཉེ་ཞིང་ཆོས་མཆོག་མཐོང་ལམ་དང་ཉེ་ལ། མཐོང་ལམ་ཆོས་དྲན་ཉེའི་ངོ་བོ་ཡིན་པས་འདྲ་བར་བསྟན་པའོ། །དེ་ལ་བཟོད་ཆུང་གི་འདོད་དང་གོང་མའི་བདེན་བཞི་བཅུ་དྲུག་བསྡོམས་པས་སོ་
3-213a
གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཅན་ཡིན་ལ། འབྲིང་གཟུགས་གཟུགས་མེད་པའི་གཉེན་པོ་ལ་སོགས་པའི་བདེན་པའི་རྣམ་པ་དམིགས་པ་རེ་རེ་ནས་ཕྲི་ནས། འདོད་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཁོ་ན་ལ་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་སུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་བར་དེ་ཐམས་ཅད་ནི་བཟོད་འབྲིང་ཡིན་ལ། གང་ཚེ་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ཁོ་ན་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་ནི་ཆེན་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འགྲེལ་པར་གསུངས་སོ། །བཟོད་པ་ཆུང་ངུའི་རྣམ་པ་སོ་གཉིས་བསྒོམ་པའི་རྗེས་ལ་དང་པོ་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ལམ་བདེན་གྱི་རྣམ་པ་བཞིའི་དང་པོ་ལམ་བོར་ཏེ་ལྷག་མ་སོ་གཅིག་བསྒོམ། དེ་ནས་རིགས་པ་བོར་ཏེ་སུམ་ཅུ་བསྒོམ་པ་སོགས་ནས་གོང་མའི་འགོག་པ་ཀུན་འབྱུང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྣམ་པ་དང་དམིགས་པ་རྣམས་རིམ་གྱིས་རེ་རེ་ནས་དོར་ནས་ལྷག་མ་བསྒོམ་པ་དང་། དེ་ནས་འདོད་གཉེན་ལམ་བདེན་ནས་སྡུག་བདེན་བར་གྱི་རྣམ་པ་ཡང་སྔ་མ་ལྟར་དོར་ནས་མཐར་གང་ཟག་བཞིའི་གཉེན་པོའི་དབང་གིས་སྡུག་བདེན་གྱི་བཞི་ལས་གང་རུང་གཅིག་ལན་གཉིས་སུ་བཟླས་ཏེ་བསྒོམ་པ། གོང་མའི་གཅིག་ཕྲི་ནས་བརྩམས་པའི་བཟོད་འབྲིང་དེ་ལ་སྐད་ཅིག་མ་བཞི་བརྒྱ་གོ་བདུན་ཡོད་ཟེར་རོ།

第二，关于顶位，包括直接说明和附带解释暖顶二者如何获得两部分。首先，暖位增长为小中大三个层次后，由于是善根动摇的顶点，故称"顶位"而生起，它的所缘和行相与暖位相同。其中，小动摇是暖位，大动摇是顶位，小不动是忍位，大不动是世第一法。
第二部分包括最初由什么安立行相和后来由什么增长两个方面。首先，暖位和顶位二者都是缘取法的总体而生起四谛中苦谛的无常等智慧，并非如仅观一个身体等而生起暖位等，因此，最初是由法念住的无常等行相安立于相续中。其次，后来的增长则是由身等其他明确所缘而增长。
第三，关于忍位，分为小中忍和大忍的解释两部分。首先，小中忍包括直接说明和解释由何增长两方面。直接说明：顶位增长为小中大三个层次后，"忍位"也生起，这是因为在凡夫位时担心我会断灭而不能忍受见谛；在暖顶阶段对谛理能小、中程度忍受但仍可退失，而此处以不退失方式能大程度忍受见谛之故。其小中二忍，如同暖顶位最初由法的行相安立一样，是以法念住的本质生起。其次，关于增长，与暖顶有所不同：所有三种忍后来也只由法念住自身增长，这是因为忍位接近世第一法，世第一法接近见道，而见道是法念住的本质，故示现相似。
其中，小忍具有欲界和上界四谛十六行相合计三十二种行相。中忍则从色界和无色界的对治等谛行相开始逐一减少，直至仅在欲界修习苦谛的两个刹那作意，所有这些都是中忍。当只有一刹那时，则是大忍，如注释中所说。
在修习小忍三十二种行相之后，首先舍弃上二界对治的道谛四行相中的"道"，修习剩余三十一种；然后舍弃"理"而修三十种；如此依次舍弃上界的灭、集、苦谛的行相和所缘；接着从欲界对治道谛一直到苦谛，也如前舍弃，最后依四种补特伽罗的对治力，在苦谛的四行相中选择一种重复两次修习。从舍弃上界一种行相开始算起，中忍共有四百九十七个刹那，如是所说。


 །ཁ་ཅིག་དམིགས་ཡུལ་བདེན་པ་ཡོད་བཞིན་རྣམ་པ་འདོར་བ་མི་འཐད་དེ་བདེན་པ་དེའི་རྣམ་པ་འདོར་བ་ཡིན་པས། བསྟན་བཅོས་ལས། བཟོད་འབྲིང་སྐད་ཅིག་མ་བརྒྱ་དང་བཅུ་དགུ་སྟེ། དང་པོ་གོང་མའི་ལམ་བོར་ལྷག་ཉེར་བརྒྱད། དེ་ནས་འདོད་པའི་ལམ་བོར་ལྷག་ཉེར་བཞི་སོགས་མཐར་འདོད་སྡུག་བཞི་རྗེས་
3-213b
ལ་དབང་རྣོན་ལྟ་སྤྱད་དང་། རྟུལ་པོས་སྲེད་སྤྱད་གཉིས་ལས། དང་པོས་སྡུག་བདེན་དང་པོ་གཉིས་ལས་གང་རུང་གཅིག་དོར་ནས་ལྷག་མ་གསུམ་བསྒོམ་པ་དང་། དེ་ནས་སྔ་མ་གཉིས་དོར་ནས་ཕྱི་མ་གཉིས་བསྒོམ། དེ་ནས་ལྟ་སྤྱད་དེ་ལའང་བདག་ལྟ་སྤྱད་པ་ཡིན་ན་བདག་མེད་ལན་གཉིས་དང་། བདག་གིར་ལྟ་བ་སྤྱད་པ་ཡིན་ན་སྟོང་པ་ལན་གཉིས་སུ་བསྒོམ། སྲེད་སྤྱད་ཡིན་ན་འདོད་སྡུག་གི་རྣམ་པ་བཞི་ལས་ཕྱི་མ་གཉིས་གང་རུང་གཅིག་དོར་ནས་ལྷག་མ་དང་པོ་གསུམ་བསྒོམ་པ་དང་། དེ་ནས་སྲེད་སྤྱད་དེ་ལའང་ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ཤས་ཆེ་བ་དང་། ལེ་ལོ་ཤས་ཆེ་གཉིས། དང་པོ་ཡིན་ན་ང་རྒྱལ་གྱི་གཉེན་པོ་མི་རྟག་པ་ལན་གཉིས། གཉིས་པ་ཡིན་ན་ལེ་ལོའི་གཉེན་པོ་སྡུག་བསྔལ་ལན་གཉིས་སུ་བསྒོམ་པའི་བར་རྣམས་ནི་བཟོད་འབྲིང་ཡིན་ཟེར་རོ། །ཁམས་གསུམ་སུན་འབྱིན་ན་དང་པོ་གཉེན་པོ་མཐའ་དག་ལ་དམིགས་ལ། ཕྱིས་འདོད་ཁམས་ཁོ་ན་དོར་བར་ཤེས་ཤིང་སྤང་བྱ་ཡིན་པས་དེ་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་ཞེས་འགྲེལ་བྱེད་དག་འཆད་དོ། །གཉིས་པ་ལ་ཡུལ་དང་དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ། ཇི་ལྟར་བཟོད་འབྲིང་གི་མཐར་སྔ་མ་ལྟར་ན་སྐད་ཅིག་དྲུག་དང་། ཕྱི་མ་ལྟར་ན་སྐད་ཅིག་བཅུ་གཅིག་འདོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་བདེན་པ་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པ་ལྟར། བཟོད་པ་ཆེན༷་པོ༷འང་འདོ༷ད་པར་གཏོགས༷་པའི་སྡུག༷་བསྔལ༷་བདེན་པའི་ཡུལ༷་ཅན་ནོ། །གཉིས་པ། བཟོད་ཆེན་དེ༷་ནི༷་སྔ་མ་ལྟར་རྒྱུན་མེད་པས་སྐ༷ད་ཅི༷ག་མ་གཅི༷ག་ཡིན་ནོ། །བཞི་པ་ཆོས་མཆོག་ནི། དེ༷་བཞིན༷་དུ་ཆོས༷་མཆོག༷་ཀྱང་འདོད་སྡུག་ཡུལ་ཅན་
3-214a
དང་། སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པ་ནི་བཟོད་པ་འབྲིང་གི་སྐད་ཅིག་མ་ཐ་མ་གཉིས་དང་། བཟོད་པ་ཆེ་བ་དང་ཆོས་མཆོག་གསུམ་ནི་རྣམ་པ་མཐུན་ཏེ། དེ་དང་ཆོས་བཟོད་ཤེས་འདྲ་བས་གང་ཟག་གི་དབང་གིས་གང་སྦྱར་བ་དེ་སྐད་ཅིག་དྲུག་ཏུའོ། །གཉིས་པ་ངོ་བོ་ལ་དངོས་དང་། དོགས་སྤང་གཉིས། དང་པོ་དྲོ་བ་སོགས་ཡེ་ཤེས་བཞི་པོ་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ཀྱང༷་ཕུང༷་པོ༷་ལྔ༷་སྟེ། མཉམ་བཞག་གི་ས་པ་ཡིན་པས་གཟུགས་ནི་བསམ་གཏན་སྡོམ་པའོ། །གཉིས་པ། དྲོད་སོགས་ཀྱི་ཐོབ༷་པ༷་ནི་དྲོད་སོགས་སུ་མ༷་གཏོགས༷་ལ། གཏོགས་ན་འཕགས་པ་མཐོང་ལམ་པས་དྲོ་བ་སོགས་མངོན་དུ་འགྱུར་རོ་ཟེར་རོ། །གསུམ་པ་དོན་བསྡུ། སྔར་བཤད་པ་དེ༷་ལྟར༷་ན༷་ངེས༷་འབྱེ༷ད་ཆ༷་མཐུན༷་པའི་དྲོ་བ་སོགས་རྣམ༷་པ༷་བཞི་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་ཞེས་བྱ་ན། མཐོང་སྤང་གི་གཙོ་བོ་ཐེ་ཚོམ་སྤངས་པས་བདེན་པ་ལ་ངེས་པ་དང་། འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་སོགས་ནས། ལམ་མོ་ཞེས་པའི་བར་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཕྱིར། ངེས་པར་འབྱེད་པ་ནི། མཐོང་ལམ་ཡིན་ལ་དེའི་ཆ་ནི་མཐོང་ལམ་གྱི་ཕྱོགས་གཅིག་སྡུག་བསྔལ་ཆོས་བཟོད་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་དྲོ་བ་སོགས་ཀྱིས་དངོས་སམ་བརྒྱུད་ནས་འདྲེན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ཁྱད་པར་ལ། རྒྱུ་དང་། ས་དང་། རྟེན་དང་། གཏོང་ཚུལ། ཉམས་ཚུལ། ཕན་ཡོན་དྲུག་ལས། དང་པོ་རྒྱུ་ཤེས་རབ་གསུམ་གང་ལས་བྱུང་ན། ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་བཞི་ཆར་ཡང་མཉམ་བཞག་གི་ས་པ་ཡིན་པས་བསྒོམ༷་བྱུང༷་ཡིན་གྱི་ཐོས་བསམ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ས་ནི། 
3-214b
དང་པོའི་མི༷་ལྕོག༷ས་མེ༷ད་པ༷་དང༷་། ཁྱ༷ད་པར༷་ཅན་དང་བས༷མ་གཏན༷་དངོས་གཞི་བཞི་སྟེ་དྲུག་གི་ས༷་པ༷འོ༷། །མཐོང་ལམ་དང་མཐུན་པས་དེ་འདོད་པ་ལ་དམིགས་པས་གཟུགས་མེད་བཞི་ལ་མི་བརྟེན་ནོ། །དྲོད་རྩེ་གཉི༷ས་ནི༷། འོ༷ག་མ་འདོད་ཁམས་ན༷འང༷་ཡོ༷ད་པ༷འམ༷་ཞེས་པ་ནི། བཙུན་པ་དབྱངས་སྒྲོགས་ལུགས་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་ས་བདུན་པའོ།

有些人说，所缘对象四谛实际存在的情况下舍弃行相是不合理的，因为是舍弃该谛的行相。论典中说："中忍有一百一十九个刹那：首先舍弃上地道，余二十八；然后舍弃欲界道，余二十四"等，最后至欲界苦谛四行相后，根据利根见行者和钝根爱行者两种：
首先，利根见行者舍弃苦谛前二行相中任一，修习剩余三种；然后舍弃前二，修习后二。对于见行者，如果是我见行者，则修习无我两次；如果是我所见行者，则修习空性两次。
对于爱行者，从欲界苦谛四行相中舍弃后二任一，修习剩余前三；然后，对于这种爱行者，又分为我慢偏重者和懒惰偏重者两种：第一种则修习我慢对治——无常两次，第二种则修习懒惰对治——苦两次。以上这些都是中忍，他们如是主张。
在厌离三界时，首先缘取一切对治，后来知道仅应舍弃欲界并且是所断，所以仅缘取它，如注释者们所解释。
第二，关于所缘和时间的差别两方面。首先，如同中忍最后，按前说为六刹那，按后说为十一刹那，都只缘取欲界苦谛一样，大忍也只缘取欲界所摄的苦谛。其次，由于大忍如前所说没有相续，所以只是一刹那。
第四，世第一法也同样只缘欲界苦谛，只有一刹那。行相方面，中忍的最后两个刹那、大忍和世第一法三者行相相同，因为它们与法忍智相似，所以根据补特伽罗的不同而适用的行相，共六刹那。
第二，关于本质，分直接解释和断疑两部分。首先，暖位等四种智慧全都是五蕴，因为是等持地所摄，色蕴是禅定律仪。其次，暖位等的得是不属于暖位等的，若属于的话，见道圣者就会现起暖位等，如是所说。
第三，总结：如前所述，四种顺决择分是暖、顶、忍、世第一法四种。为何称为"顺决择分"？因为断除见所断的主要部分——疑，对谛理确定，并对"这是苦"等直至"这是道"加以分辨，故称"决择"；见道是决择，其中一分是苦法忍，暖等直接或间接引生它，故称"顺决择分"。
第二，差别有六：因、地、所依、舍弃方式、退失方式和功德。首先，四种顺决择分从闻思修三慧中生起哪一种？由于四种顺决择分都是等持地所摄，所以是修所生，而非闻思所生。第二，地是：初禅未至定、特殊定和四根本禅，共六地。因与见道相顺且缘欲界，故不依四无色定。暖顶二种也存在于下界欲界吗？这是尊者妙音的观点，若如此则有七地。


 །གསུམ་པ་ལུས་རྟེན་ནི། བཞི་ཀ་འདོ༷ད་པའི་རྟེན༷་ཏེ། ངེས་འབྱེད་དང་པོ་གསུམ་ཐོག་མར་མིའི་ནང་དུ་སྐྱེད་ཅིང་སྔོན་བསྐྱེད་ཟིན་པ་ནི་ལྷའི་ནང་དུ་ཡང་མངོན་དུ་བྱེད་དོ། །བཟོད་ཆེན་དང་ཆོས་མཆོག་ནི་ལྷ་དག་གི་ནང་དུའང་དང་པོར་སྐྱེད་དོ། །དང་པོ་གསུམ་ནི་སྐྱེས་པས་བུད་མེད་རྟེན་ཅན་ཐོབ་པ་ཡོད་པས་གཉིས་ཀའི་རྟེན་ཅན་ཞིག་གང་ཟག་གཅིག་གིས་ཐོབ་པ་ཡོད་དེ་ཕན་ཚུན་མཚན་འགྱུར་བ་དང་འཆོལ་བར་སྐྱེ་བ་ལས་སོ། །ཆོས༷་མཆོག༷་ནི། བུ༷ད་མེ༷ད་ཀྱིས༷་གཉི༷ས་ཀའི༷་རྟེན༷་ཅ༷ན་ཐོབ༷་པར༷་འགྱུར༷་ཀྱང་། སྐྱེས་པས་ནི་བུད་མེད་རྟེན་ཅན་མིན་ཏེ། ཆོས་མཆོག་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་སྐྱེས་པ་བུད་མེད་ལ་སོ་སོར་བརྟགས་མིན་འགོག་ཐོབ་པས་རྟེན་དམན་དུ་འགྱུར་བ་མི་སྲིད་པས་སོ། །ཆོས་མཆོག་གི་དེ་མ་ཐག་མཐོང་ལམ་སྐྱེ་ལ། དེ་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་དུ་སྐྱེ་བ་མེད་དོ། །ཞེས་པ་གྲུབ་མཐའ་འོ། །ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་རྣམས་ནི་གཟུགས་སྤྱོད་དགེ་བ་ཟག་བཅས་ཡིན་པས། དེ་དག་གི་རྣམ་སྨིན་གཟུགས་ཁམས་པའི་ཕུང་ལྔ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་གིས་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པས་སུན་འབྱིན་བྱེད་སྲིད་པའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་རྫོགས་བྱེད་ཡིན་གྱི་རིས་མཐུན་འཕེན་བྱེད་ནི་མིན་ནོ། །ཉམས་པ་ཆ་མཐུན་
3-215a
གྱི་བསམ་གཏན་ནི་འཕེན་བྱེད་ཡིན་ནོ། །ཞེས་འཆད་དོ། །བཞི་པ་གཏོང་ཚུལ་ནི། འཕ༷གས་པ༷་རྣམས་ཀྱིས་ངེས་འབྱེད་དེ༷་དག༷་ཐོབ་པ་ཉམས་པས་གཏོང་བ་མེད་ཀྱང་། གང་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེས་པའི་ས༷་བོར༷་ནས༷་གཏང༷་ངོ༷་སྟེ། དང་པོའི་སས་བསྡུས་པ་གཉིས་པར་འཕོས་ཚེ་གཏོང་བ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ཡང་ཤི་སྟེ་འཕོས་པས་གཏོང་གི་ཆགས་བྲལ་གྱིས་མིན་ནོ། །འཕ༷གས་མིན༷་ཏེ་བྱིས་པ་ནི་ས་བོར་བའམ་མ་བོར་ཀྱང་རིས་མཐུན་དོར་བ་འཆི༷་བས༷་གཏོང་སྟེ་མ་འདྲིས་ཤིང་མི་བརྟན་པས་སོ། །འཕགས་རྒྱུད་ཀྱི་ཐོབ་པ་ནི་སྦྱོར་ལམ་མིན་པར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ལྔ་པ་ལ་སྤྱིར་ཉམས་པ་ཡོད་མེད། ཉམས་ནས་ཐོབ་ཚུལ། ཉམས་པའི་དོན་གསུམ། དང་པོ། དང༷་པོ༷་དྲོད་རྩེ་གཉིས་ནི་སོ་སྐྱེ་ཉོན་མོངས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པས་ཀྱང་གཏོང་ལ། བཟོད་མཆོག་ནི་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ཏེ། དེས་ཉམས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ངེས་འབྱེད་དེ་དག་བསམ་གཏན་དངོས་གཞི་ལ་བརྟེན་ནས་བསྐྱེད་པ་དེས་ནི། དངོས་གཞིའི་ཚེ་དེ་ཉིད་ལ་བདེན་པ་མཐོང་སྟེ་ཡིད་འབྱུང་ཤས་ཆེ་བས་སོ། །གཉིས་པ། གལ་ཏེ་བཟོད་འབྲིང་མན་ཆད་ལས་རྣམ༷་པ༷ར་ཉ༷མས་ཚེ་སླར་ཐོབ་ན༷་སོར་སྡོམ་ལྟར་སྔོ༷ན་མེ༷ད་གསར་དུ་འཐོབ༷་སྟེ། དེ་ཡང་ཉམས་པ་གསར་ཐོབ་ཡིན་པ་ནི་འཕགས་ལམ་གྱི་སྦྱོར་བ་མ་སྐྱེས་པས་ཡང་ཡང་མ་གོམས་པ་དང་། ཆགས་བྲལ་གྱིས་མི་ཐོབ་པ་དང་། འབད་པས་བསྒྲུབ་བྱ་ཡིན་པས་སྔོན་གྱི་རང་ས་མི་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྨོན་ནས་ཤེས་པ་གཅིག་གིས་གསོས་འདེབས་མཁན་ཡོད་ན་འཕྲོ་ནས་སྐྱེ་ལ་མེད་ན་གཞི་ནས་སོ། །
3-215b
གསུམ་པ། རྣམ་ཉམས་དང་ཡོངས་ཉམས་ཏེ་ཉ༷མས་པ༷་གཉི༷ས་ལ་ཁྱད་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན་ནི༷། ཆོས་མི༷་ལྡན༷་པའི༷་རང་བཞིན་ཡིན་པར་ཁྱད་ཅི་ཡང་མེད་དོ། །འོན་ཀྱང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ནི། ལོག་ལྟ་སྐྱེས་པ་ན་དགེ་རྩ་ཉམས་པ་ལྟ་བུ་ཉོན་མོངས་པའི་ཉེས་པ་ཁོ་ནས་ཉམས་པ་ཡིན་ལ། རྣམ་ཉམས་བཤད་མ་ཐག་པ་ལྟ་བུ་ཉེས་ཉམས་དང་། མཐོང་ལམ་སྐྱེས་པ་ན་སོ་སྐྱེ་ཉམས་པ་ལྟ་བུ་དང་། ལམ་རྗེས་ཤེས་སྐྱེས་པ་ན་མཐོང་ལམ་གཏོང་བ་ལྟ་བུ་ཡོན་ཏན་གྱིས་ཉམས་པའང་ཡོད་པས། ཉམས་པ་སྤྱི་ཡིན་པས་ཁྱབ་ཆེ་ཆུང་ཡོད་པར་བཤད་དོ། །དྲུག་པ་ཕན་ཡོན། དེ་ལ་དྲོད་ཐོབ་པ་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་ཀྱང་ངེས་པར་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ལ་ཐར་ཆ་དང་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ནི་བར་ཆད་བྱེད་པ་མེད་ན་བདེན་མཐོང་ལ་ཆེས་ཉེ་བའོ། །རྩེ༷་མོ༷་ཐོབ༷་པ༷་དག་ཡོངས་སུ་ཉམས་ཀྱང་དགེ་རྩ༷་ཀུན་ཏུ་མི༷་འཆ༷ད་པ་སྟེ། དཀོན་མཆོག་ལ་མི་ཕྱེད་པའི་དད་པ་བརྟན་པོ་ཐོབ་པས་རྟེན་ལྷག་པས་སོ།

第三，身体所依：四种皆属欲界所依。前三种顺决择分最初在人道中生起，而先前已生起者在天界中也可现前。大忍和世第一法也可以最初在天界中生起。前三种由于男人所得也可由女人获得，所以一个人可以同时得到两种性别所依，这是由于互相转变性别和错杂转生的缘故。世第一法，女人可以获得两种性别所依，但男人则不会获得女性所依，这是因为已获得世第一法的男人不可能获得非择灭，从而不可能转为劣等所依。世第一法紧接着生起见道，而见道既不会生为男性也不会生为女性。这是宗义。
顺决择分属于色界行善有漏，因此它们的异熟是色界五蕴。它们以无常等行相对有为作厌离，是有为的对治，所以是圆满因，而非同类引因。颓废禅则是引因，如是解释。
第四，舍弃方式：诸圣者虽不因退失而舍顺决择分，但会因舍弃所依地而舍，如舍弃初禅地转生第二禅时所舍。这也是因死亡转生而舍，非因离贪而舍。非圣者即凡夫，不论是舍地还是未舍地而舍同类身，都因死亡而舍，因为未熟悉且不稳固。圣者相续中的得已解释为非加行道。
第五，关于退失有三：总体上是否有退失、退失后获得方式、退失的含义。首先，前二种暖顶会因凡夫烦恼而完全退失而舍，忍和世第一法则不然，因为它们不会退失。依根本定生起的顺决择分必定在当时见谛，因为厌离心强烈。
其次，如果从中忍以下退失，再次获得时，就像别解脱戒一样全新获得。这种退失后新得之所以不能获得原来的阶段，是因为未生起圣道的加行故未再三熟习，非由离贪获得，是需通过努力成就，所以不能获得先前自地。如果有前世发愿的一个智者能够提示，则从中断处生起，否则从基础开始。
第三，退失有二："遍退失"和"一般退失"有何差别？在不具有善法的本质上没有任何差别。然而，遍退失是指如生起邪见时善根退失那样，纯粹由烦恼过失造成的退失；而一般退失则如刚解释的由过失退失，以及如生起见道时凡夫性退失，或如生起道类智时舍弃见道那样由功德而退失等情况，因此是一般性的退失，所以有广狭之别，如是解释。
第六，功德：获得暖位者，即使完全退失，也必定是般涅槃法性者，与解脱分的区别是如果无障碍，则更接近见谛。获得顶位者，即使完全退失，也永不断善根，因为已获得对三宝坚定不移的信心，所依殊胜的缘故。


 །དེ་ནི་ངན་སོང་དུ་འགྲོ་བ་དང་མཚམས་མེད་བྱེད་པ་དག་ཀྱང་སྲིད་དོ། །བཟོ༷ད་ཐོབ༷་ནི་རྣམ་པར་ཉམས་ཀྱང་ངན༷་སོང༷་གསུམ་དུ་མི༷་འགྲོ༷་སྟེ་དེར་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་ལས་ཉོན་སྤངས་པས་སོ། །དེས་མཚོན་ནས་སྒོང་སྐྱེས་དང་དྲོད་སྐྱེས་ཏེ་སྐྱེ་གནས་གཉིས་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། སྒྲ་མི་སྙན་པ་དང་། ཚངས་ཆེན་ཏེ་སྐྱེ་བ་གསུམ་དང་། ཟ་མ་དང་མ་ནིང་དང་མཚན་གཉིས་ཏེ་ལུས་གསུམ་དང་། བརྒྱད་པ་ཕན་ཆད་ལ་སོགས་པའི་སྲིད་པ་དང་མཐོང་སྤང་གི་ཉོན་མོངས་པ་སྟེ། དེ་དྲུག་ལ་བརྟགས་མིན་
3-216a
ཐོབ་པས་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཉིད་དྲུག་ཐོབ་པས་སོ། །དེ་ཡང་བཟོད་ཆུང་འབྲིང་གིས་ངན་སོང་དུ་མི་སྐྱེ་བ་ཐོབ་ལ། ཆེན་པོས་ཐམས་ཅད་དུ་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཉིད་འཐོབ་མོད་ཀྱི་རྩ་བར་ངན་སོང་དུ་མི་འགྲོ་བ་གཅིག་པུ་སྨོས་པའོ༷། །གསུམ་པ་སྐབས་སུ་བབས་པའི་དོན་ལ། སྦྱོར་ལམ་དུ་རིགས་ལས་ལོག་པ་ཡོད་མེད་དཔྱད་པ་དང་། སྦྱོར་ལམ་གྱི་རྒྱུ་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ། དྲོད་རྩེ་གཉི༷ས་སུ་སློབ༷་མ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་རིགས་ཅན་རང་གི་རིགས༷་ལ༷ས་བཟློག༷་ནས༷་ནི༷་སངས༷་རྒྱས༷་སུ༷་འགྱུར༷་སྲིད་ལ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་རིགས་བཟོད་པ་ཐོབ་ནས་སངས་རྒྱས་སུ་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་ཐོབ་ནས་ངན་སོང་དུ་མི་འགྲོ་ལ། བྱང་སེམས་གཞན་དོན་དུ་ངན་སོང་དུ་འགྲོ་བས་སོ། །གཞན༷་རང་སངས་རྒྱས་སུ་ནི་ཆོས་མཆོག་མ་གཏོགས་དང་པོ་གསུམ༷་དུ་ཡང༷་ཉན་ཐོས་ཀྱི་རིགས་ལས་བཟློག་ནས་འགྱུར་ཏེ། རང་རྒྱལ་ཡང་རང་དོན་གཙོ་བས་གཞན་དོན་དུ་ངན་སོང་དུ་མི་འགྲོ་བས་སོ། །ཆོས་མཆོག་ཏུ་ནི་འགྱུར་བ་མེད་དེ། དེ་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་པས་སོ། །མཐོང་ལམ་སྐྱེས་ནས་འགྱུར་བ་མེད་དེ་རིགས་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྟོན༷་པ་དང༷་རང་རྒྱལ་བསེ༷་རུ༷་ལྟ་བུ་ནི་དྲོད་ནས་སམ་མི་སྡུག་པ་ནས་བཟུང་སྟེ། ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་པའི་བྱང༷་ཆུབ༷་ཀྱི་བར༷་བས༷མ་གཏན༷་མཐའ༷་བཞི་པའི་ཏིང་འཛིན་མི་གཡོ་བ་ལ་བརྟེན༷་ནས་དབང་པོ་གསལ་ཞིང་སྦྱངས་པས། སྟན་གཅི༷ག་ལ༷་ལམ་ཐམས་ཅད་ཀུན༷་རྫོགས་པས་ལམ་གཞན་དུ་ཟློག་པར་མི་ནུས་སོ། །དེ་ལ་ཤེས་པ་མི་མཐུན་པ་མི་འབྱུང་བ་དང་རང་འབྲས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཐོབ་པས་སྒྱིད་ལུག་པ་མེད་ལ།
3-216b
རིགས་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་མེད་དེ་བར་མ་ཆད་པས་སོ། །དེས་ན་ཉན་ཐོས་ནི་ཆོས་མཆོག་ནས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་དང་། རང་རྒྱལ་བསེ་རུ་ལྟ་བུ་དང་སངས་རྒྱས་ནི་སྦྱོར་ལམ་མམ་ཚོགས་ལམ་ནས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་ཡིན་ལ། མངོན་པ་བ་ལྟར་ན་རང་རྒྱལ་ཚོགས་སྤྱོད་ནི་ལམ་བགྲོད་ཚུལ་ཉན་ཐོས་དང་འདྲ་བས་དེ་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་བ་ཉན་ཐོས་དང་འདྲའོ། །གཉིས་པ་ལ་དངོས་དང་། དེའི་ཁྱད་པར་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ། སྦྱོར་ལམ་དེ༷་ཡི༷་རྒྱུ་ནི་དེ་ཡི་སྔོ༷ན་དུ༷་ངེས་པར་ཐར༷་པའི་ཆ༷་དང་མཐུན༷་པའི་དགེ་བ་འགྲོ་བ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ། དེ་ལྡན་གྱི་གང་ཟག་ནམ་ཐར་ཚུལ། རྒྱུ་གང་ལས་བྱུང་། དབྱེ་བ་དུ་ཡོད། རྟེན་གང་ན་ཡོད་བསྟན་པ་བཞི། དང་པོ། དེ་ནས་ཇི་སྲིད་ན་ཐར་ཞེ་ན། མྱུར༷་བ༷་ནི་སྲི༷ད་པ༷་གསུམ༷་གྱིས༷་ཐར༷་ཏེ། ས་བོན་འདེབས་པ་དང་། མྱུ་གུ་སྐྱེ་བ་དང་། འབྲས་བུ་ཆགས་པ་ལྟར། སྐྱེ་བ་དང་པོ་ལ་ཐར་ཆ། གཉིས་པར་ངེས་ཆ། གསུམ་པ་ལ་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་རྣམས་སྐྱེད་པའོ། །ཚེ་གཉིས་ལས་ཀྱང་ཐར་བའང་བཤད་དོ། །གཉིས་པ། ཐར་ཆ་དེ་ཡང་ཐོས༷་བས༷མ་ལ༷ས་བྱུང༷་བ་ཡིན་གྱི་སྒོམ་བྱུང་མ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་གཡེང་གི་ས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རམ། ནང་པའི་སྒོམ་བྱུང་ད་རུང་མ་སྐྱེས་པས་སོ། །གསུམ་པ། དེ་ཡང་ཡིད་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་སྒོ་གསུམ་གྱི་ལ༷ས་གསུམ༷་མོ༷། །དེས་ན་ཐར་པ་ཐོབ་འདོད་ཀྱི་ཡིད་ཀྱིས་ཀུན་ནས་སློང་བའི་ལུས་ངག་གི་ལས་ཀྱང་ཐར་ཆ་སྟེ། ཟས་འགའ་ཙམ་སྦྱིན་པའམ་བསླབ་པ་འགའ་ཙམ་མནོས་པ་
3-217a
སོགས་ཅུང་ཟད་ཀྱིས་ཀྱང་འགྱུར་ལ། ཐར་འདོད་ཀྱི་སེམས་ཀྱིས་མ་བྱས་ན་དགེ་བ་ཆེ་ཡང་དེར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།

那些得顶位者即使可能堕入恶趣或造作无间罪。获得忍位者，即使一般退失，也不会堕入三恶趣，因为已断除导致恶趣的业烦恼。通过这个例子可知，他们获得了六种不生法性：不生为卵生和胎生两种生处；不生为无想天、北俱卢洲和大梵天三种生处；不生为半择、黄门和二形三种身体；不生第八有等以及见所断烦恼。这是因为获得六种非择灭的缘故。
其中，小忍和中忍获得不生恶趣，大忍获得一切处不生法性，但根本论中只提到不堕恶趣这一点。
第三，关于相关内容有二：考察加行道中是否有从种姓转变和解说加行道的因。
首先，在暖顶二位，声闻种姓的学人可能从自种姓转变而成佛，但获得忍位的声闻种姓者不会成佛，因为获得忍位后不会堕恶趣，而菩萨为利他会往生恶趣。其他人，即声闻转为独觉，除世第一法外，在前三位也可以从声闻种姓转变，因为独觉也以自利为主，不会为利他往生恶趣。在世第一法位不能转变，因为它只是一刹那。生起见道后不能转变，因为种姓已定。
佛陀和如独角犀牛般的独觉，从暖位或不净观开始，直至尽无生智菩提，都依靠第四禅的不动等持，因根门清净且熟练，在一座上圆满一切道，故不能转向其他道。因为不生违逆智和无间证得果位而无懈怠，也不会转变为其他种姓，因为无间断。因此，声闻从世第一法开始不退转，而独角犀牛独觉和佛则从加行道或资粮道开始不退转。按阿毗达磨宗观点，部行独觉的道途与声闻相似，所以他们转为佛的过程也与声闻相似。
第二，关于加行道的因，包括直接说明和阐述特点两部分。首先，加行道的因一定是先前的解脱分善。其次，关于特点有四：何种根机何时解脱、从何因生起、有几种分类、在何所依上存在。
首先，从何时解脱？最快者三世得解脱：如同播种、生芽、结果一样，第一世生起解脱分，第二世生起决择分，第三世生起沙门果。也有说两世得解脱的。
其次，解脱分是从闻思所生，而非修所生，因为属于散乱地，或因尚未生起内道的修所生慧。
第三，解脱分是以意为主的三业。因此，以求得解脱的发心所引发的身语业也是解脱分，如布施少量食物或受持少数学处等小善也可成为解脱分；若不以求解脱心所作，即使大善也不成为解脱分。


 །ཐར་བ་མྱང་འདས་ཡིན་ལ་དེའི་ཆ་འཐོབ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་ཡིན་ལ།དེ་འདྲེན་ཅིང་དེ་ལ་མཐུན་པས་ན་ཐར་ཆ་ཞེས་བྱའོ། །བཞི་པ། དེ་ནི་བློ་གསལ་བས་རྟེན་གླིང་གསུམ་གྱི་མི༷་ཡི༷་ནང༷་ནས༷་དང་པོ་ཁོ་ནར་འཕེན༷་བར༷་བྱེ༷ད་ལ། ལྷ་ལ་ཤེས་རབ་ཡོད་ཀྱང་སྐྱོ་ཤས་ཆུང་བ་དང་། ངན་སོང་ལ་སྐྱོ་བ་ཡོད་ཀྱང་ཤེས་རབ་མི་གསལ་ཞིང་། སྒྲ་མི་སྙན་ལ་གཉིས་ཀ་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་འཕེན་ནོ། །སྦྱོར་ལམ་མཉམ་བཞག་གི་བློ་དེ་རྣལ་མངོན་དང་ཡིད་མངོན་དུ་འདོད་པ་མི་འཐད་ལ༷། གསལ་སྣང་ཡོད་པར་བརྒྱད་སྟོང་འགྲེལ་ལས་བཤད་པ་དེ་ཡང་ངེས་རྟོག་གི་དབང་དུ་བྱས་པའོ། །སྔར་ཆོས་དབྱིངས་ལ་ཐོས་བསམ་གྱི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྟོགས་དོན་ཇི་ལྟ་བར་དྲན་པ་ཡིན་ལ། སྤྱི་ལ་དོན་དུ་རློམ་ཆ་ནས་ལོག་ཤེས་ཡིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ཡིད་དཔྱོད་བཅད་ཤེས་སུ་འདོད་པ་ལའང་འགལ་བ་མེད་ཟེར་རོ། །
说道现证谛
གསུམ་པ་བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ལམ་ལ། ལམ་གྱི་ངོ་བོ་ཡེ་ཤེས་སྐད་ཅིག་མ་བཅུ་དྲུག་བཤད་པ་དང་། དེ་དག་གི་རྣམ་བཞག་གཞན་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ།བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། འཇིག༷་རྟེན༷་པ༷་ཡི༷་ཆོས༷་མཆོག༷་གི་ཡེ་ཤེས་དེ་ལ༷ས། ཆོས༷་ཤེས་ཀྱི༷་བཟོ༷ད་པ༷་ཟག༷་པ༷་མེ༷ད་པ་སྐྱེའོ། །གཉིས་པ། དེ་གང་ལ་དམིགས་ཤེ་ན་འདོ༷ད་པའི་སྡུག༷་བསྔལ་ལ༷འོ། །དེ་ནི་ཆོས་མཆོག་
3-217b
དང་འདྲ་བར་འདོད་པས་སྲེད་སྤྱད་ལ་སོགས་པའི་གང་ཟག་གི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་བཞི་པོ་གང་རུང་ཡིན་ནོ་ཟེར། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཆོས་ཉིད་ཤེས་ཤིང་དེ་ལ་མི་སྐྲགས་པས་སོ། །ཡང་ན་འབྲས་བུ་ཆོས་ཤེས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་འབྲས་བུ་མཚོན་ནས་བཏགས་ཏེ། མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུའི་ཤིང་བཞིན་ནོ། །དེ་སྐྱེས་ན་འཕགས་པའི་གང་ཟག་དང་མྱང་འདས་ཉིད་དུ་ངེས་པར་འགྲོ་བས་ན་ངེས་པར་འཇུག་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །འདི་མ་འོངས་པ་སྐྱེ་བཞིན་པས་སོ་སྐྱེ་ཟློག་པར་བྱེད་ཕྱིར་སོ་སྐྱེ་བཟློག་པར་བྱེད་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །ཁ་ཅིག་གིས་སོ་སྐྱེ་ཆོས་མཆོག་གིས་བཟློག་པར་བྱེད་ཟེར་ཡང་ཆོས་མཆོག་སོ་སྐྱེ་མིན་པར་ཐལ་ལ། སོ་སྐྱེ་བཟློག་པ་ལ་ཆོས་མཆོག་དང་ཆོས་བཟོད། བར་ཆད་མེད་ལམ་དང་རྣམ་གྲོལ་ལམ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཟེར་ཀྱང་རྣམ་པ་འགལ་བ་ཙམ་ཡིན་པས་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་སྒྲ་སྦྱར་བ་མ་གཏོགས། སོ་སྐྱེ་སྒོམ་སྤང་ཡིན་པས་མཐོང་ལམ་གྱིས་མི་སྤོང་ཞེས་བྱེ་སྨྲས་འདོད་ཀྱང་། བྱེ་སྨྲའི་འདོད་པ་ནི། ཆོས་མཆོག་གིས་སྤང་ཡང་སོ་སྐྱེ་མིན་པར་ཐལ་བ་མེད་དེ། །དེ་སྤང་ཟིན་པ་མིན་པས། །འགགས་པར་འགྱུར་བའི་ལམ་གྱིས་ནི། །དེ་ཡི་སྒྲིབ་པ་རབ་ཏུ་སྤོངས། །ཞེས་པ་ལྟར་རོ། །གཞན་ཡང་དེ་སྒོམ་སྤང་ཡིན་ཀྱང་ངན་སོང་སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་ལས་རྐྱེན་མ་ཚང་བས་མཐོང་ལམ་ཐོབ་པ་ན་འགགས་པ་ལྟར། ཆོས་བཟོད་སྐྱེ་བཞིན་པ་ན་རྐྱེན་མ་ཚང་བས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ཐོབ་པ་ཆད་པས་སྤངས་ཏེ། དེ་ལྟ་མིན་ན་མཐོང་ལམ་པ་འཕགས་པ་མིན་པར་ཐལ་ལོ། །དེས་ན་དེ་
3-218a
གཉེན་པོས་དངོས་སུ་སྤང་བ་ནི་མིན་ཏེ་དེ་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པས་སོ། །རྣམ་ཉམས་དང་སྤངས་པའི་ཁྱད་པར་ནི། དང་པོ་ནི་རྐྱེན་མ་ཚང་བས་ཐོབ་པ་ཆད་པ་ཡིན་ལ། གཉིས་པ་ནི་གཉེན་པོ་སྐྱེས་པས་སྤངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་ཆོས་བཟོད་སྐྱེ་བཞིན་པ་ན་སོ་སྐྱེའི་བརྟག་མིན་འགོག་ཐོབ་པས་སྤངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སོ། །ཆོས་བཟོད་སྐྱེས་པ་དེ༷་ནས༷་ནི༷། འདོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དེ༷་ཉི༷ད་ལ༷་དམིགས་པའི་ཆོས༷་ཤེས༷་པའི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་འདོད་པའི་ཆོས་ཀྱི་དེ་ཉིད་ཤེས་པས་ན་ཆོས་ཤེས་པ་ཡིན་གྱི། བཟོད་པ་ནི་མིན་ཏེ་སྔར་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་སྐྲགས་པ་བཅོམ་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ།

解脱是涅槃，而顺决择分是获得解脱分的因，由于引生解脱并与之相顺，故称解脱分。
第四，由于智慧清晰，解脱分最初只能由三洲人类抛掷而起。虽然天人有智慧，但厌离心小；恶趣众生虽有厌离，但智慧不明；北俱卢洲二者皆无，故不能抛掷。加行道等持心既不能被承认为根识现量也不能被承认为意识现量，但《八千颂释》中说有明显显现，这是依据确定思维而言。前面所说的对法界由闻思慧所了解的如实忆念，从执著为实有的角度而言是错误认识。有人说，认为是意识推度的遍计执知解也不矛盾。
说道现证谛
第三，现证谛理之道分两部分：解说道体十六刹那智慧和解说其他安立方式。首先，分总说和详解两部分。首先，从世间的世第一法智慧，生起无漏的法忍。其次，此忍缘取什么？是缘欲界苦谛。如同世第一法，根据爱行者等补特伽罗的不同，它是四行相中任一，如是所说。因为了知苦谛的法性且对此不恐惧。或者，因为是法智的因，借果标名，如花果树。生起此忍，必定成为圣者和涅槃，故也称为"决定趣入"。由于此未来生起之智能遣除凡夫，故也称为"遣除凡夫"。
有些人说世第一法能遣除凡夫，但这样世第一法就不是凡夫，这不合理。关于遣除凡夫，有人说世第一法和法忍如同无间道和解脱道，虽然只是相违行相，除了用"随顺"一词外，这不合理，因为凡夫是修所断，所以见道不能断除，如说一切有部所承认。但是说一切有部的主张是：虽然世第一法断除，但不会导致世第一法非凡夫，因为尚未断尽，如同"将灭的道，能断除彼障"。此外，虽然凡夫是修所断，但如同恶趣业因缘不具足而见道获得时自然消灭一样，法忍生起时，因缘不具足而凡夫的得断除，故遣除。若不然，见道圣者就不成为圣者，这不合理。
因此，凡夫性并非由对治直接断除，因为它不是烦恼性。一般退失和断除的差别是：前者是因缘不具足而断得，后者是生起对治而断除。因此，法忍生起时，由获得凡夫的非择灭而断除，如是所说。
法忍生起之后，缘取欲界苦谛的法智智慧生起。这是因为最初了知欲界法的真实性，所以是法智，而不是忍，因为之前的智慧已经摧毁了恐惧。
;


 །ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་དམིགས་པའི་བཟོད་ཤེས་ཟག་མེད་སྐྱེ་བ། དེ༷་བཞིན༷་དུ་སྡུག༷་བསྔལ༷་ལྷག༷་མ་ཁམས་གོང་མའི་དེ་ལ༷་རྗེས༷་བཟོ༷ད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དང་རྗེས་ཤེས༷་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེ་ལ། ཡེ་ཤེས་དེ་དག་ཆོས་ཤེས་པའི་རྗེས་སུ་སྐྱེས་པས་རྗེས་ཤེས་དང་། གོང་མའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཆོས་ཉིད་ལ་མི་སྐྲགས་པས་དང་། སྐྲགས་པ་བཅོམ་ཟིན་ལ་འཇུག་པས་བཟོད་པ་དང་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །བདེན༷་པ༷་གཞན་གསུམ༷་ལ༷འང༷་དེ༷་བཞི༷ན་དུ་བཟོད་ཤེས་བཞི་བཞི་ཕྱེ་བ་ཡིན་ནོ༷། །དེ༷་ལྟ༷ར་ན་བདེན༷་པ༷་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བའམ། མངོ༷ན་པར་རྟོགས༷་པའི་ལམ་འདི༷་ནི་ཟག་མེད་ཀྱི་སེམ༷ས་སྐད་ཅིག་མ་བཅུ༷་དྲུག༷་གོ། དེ་ལ་བདེན་པ་ཅིག་ཅར་རམ་རིམ་གྱིས་རྟོགས། དང་པོ་ལྟར་ན་སྐད་ཅིག་བཅུ་དྲུག་འགལ་ལ། གཉིས་པ་ལྟར་ན་སྟོང་ཆེན་རབ་འབྱམས་ལས། ལྟ་བ་འདི་ལ་སྦྱར་
3-218b
མ་ཐག་ཏུ་ནི། །སོགས་ནས། ཅིག་ཆར་སྤངས་ཏེ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་མཐོང་། །ཞེས་སྤང་བྱ་ཅིག་ཅར་སྤང་བར་བཤད་པ་དང་འགལ་ལོ་ཞེ་ན། གནས་བརྟན་པ་དང་། ཆོས་སྲུང་སྡེ་སོགས་ན་རེ། ཅིག་ཆར་རྟོགས་ཀྱང་བཅུ་དྲུག་ནི་བདེན་བཞི་ལ་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་བཤད་པའི་དབང་དུ་ཡིན་ཟེར། ཐམས་ཅད་ཡོད་སྨྲ་རྣམས་ནི་རིམ་གྱིས་ཏེ། ཅིག་ཅར་སྤངས་ན་ཞུགས་གནས་མི་རུང་ལ། ཡང་དག་པར་ལྡན་པའི་མདོ་སོགས་ལས་ཁང་པའི་རྨང་དང་རྩིག་པ་དང་ཐེམ་སྐས་ལ་དཔེ་མཛད་ནས་སྔ་མ་མ་སྐྱེ་བར་ཕྱི་མ་སྐྱེ་བའི་སྐབས་མེད་ཅིང་རིམ་གྱིས་ཡིན་པར་གསུངས་པས་སོ་ཟེར། ཅིག་ཆར་གསུངས་པ་ནི་བྱ་བའི་མངོན་རྟོགས་གཅིག་གི་དབང་དུ་མཛད་ཟེར། སྡུག་བསྔལ་མཐོང་ན་དེས་ཀུན་འབྱུང་སྤང་ཞིང་འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱེད་ལ་དེ་དག་ཀྱང་ལམ་གོམས་པ་ཡིན་པས་སོ། །འདིར་རིམ་གྱིས་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ནི་མཐོང་བའི་མངོན་རྟོགས་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ་མངོན་རྟོགས་གསུམ་དུ་བཞག་པ། ས་གང་ལ་བརྟེན་པ། ཤེས་བཟོད་ཀྱི་ཁྱད་པར། མཐོང་སྒོམ་གྱི་ཁྱད་པར་བཞི། དང་པོ། མངོན་རྟོགས་དེ་ལ་བརྗོད་རིགས་ཀྱིས་དབྱེ་ན་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་སྟེ༷། མཐོང༷་བ་མངོན་རྟོགས་ནི་ཤེས་རབ་ཟག་མེད་ཀྱི་བདེན་བཞི་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་མངོན་སུམ་མཐོང་བའོ། །དམི༷གས་པ་མངོན་རྟོགས་ཤེས་རབ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་དང་བཅས་པའོ། །བྱ༷་བ༷་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ཞེས༷་བྱ༷་བ་ནི་ཤེས་རབ་མཚུངས་ལྡན་དང་བཅས་པ་དང་། ལྡན་པར་
3-219a
མིན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་མཚན་ཉིད་ཐོབ་པ་སོགས་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གིས་སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། ཀུན་འབྱུང་སྤངས་སོགས་བྱ་བ་བཞི་པོ་བྱེད་པས་སོ། །དེས་ན་ཤེས་རབ་ནི་གསུམ་ཆར་དང་ཤེས་རབ་ལས་གཞན་པའི་མཚུངས་ལྡན་ནི་ཕྱི་མ་གཉིས་དང་། ཤེས་རབ་དང་ལྷན་ཅིག་མཚུངས་ལྡན་མིན་པ་རྣམས་ནི་ཕྱི་མ་ཁོ་ནའོ༷། །གཉིས་པ། ཡེ་ཤེས་བཅུ་དྲུག་པོ་དེ༷་ནི༷་ཆོས༷་མཆོག༷་དང༷་ས༷་གཅི༷ག་པས་བསམ་གཏན་ས་དྲུག་ལ་བརྟེན་པའོ། །གསུམ་པ། བཟོ༷ད་པ་བརྒྱད་དང༷་ཤེས༷་པ༷་བརྒྱད་པོ་ནི་གོ༷་རིམ༷་བཞིན༷་དུ་རྐུན་པོ་ཕྱིར་འབྱིན་པ་ལྟར་སྤང་བྱ་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་ལ་གཞན་གྱིས་བར༷་ཆ༷ད་མེ༷ད་པའི་ལམ་དང༷་། སྒོ་འཕར་གཅོད་པ་ལྟར་སྤང་བྱ་ལས་རྒྱལ་བའི་བྲལ་ཐོབ་སྐྱེས་པའི་རྣམ༷་གྲོལ༷་ལམ༷་ཡིན་ནོ། །བཞི་པ། བཅུ་དྲུག་པོ་དེ༷་དག་ལས་ཤེས་བྱ་ལ༷་ཤེས་པ་སྐྱེ་བའི་བྱ་བ་རྫོགས་པའི་སྐད་ཅིག་ཡིན་པས་ན་སྐ༷ད་ཅི༷ག་དང་པོ་བཅོ༷་ལྔ༷་ནི༷་བདེན་པ་སྔར་མ༷་མཐོང༷་བ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང༷་བའི་ཕྱིར༷་མཐོང༷་བའི༷་ལམ༷་ཞེས་བྱའོ། །བཅུ་བཞི་པ་མན་ཆད་ཁམས་གོང་མའི་ལམ་མ་མཐོང་བས་མཐོང་ལམ་དུ་མ་བཤད་དོ། །བཅོ་ལྔ་པ་དེ་རྫོགས་པས་བདེན་བཞི་མཐོང་བ་རྫོགས་ལ་བཅུ་དྲུག་པ་ནི་སྔ་མ་རྣམས་ཀྱིས་མཐོང་ཟིན་བདེན་པ་ལ་དམིགས་ནས་ལམ་གོམས་པར་བྱེད་པས་སོ།

正如缘欲界苦谛而生无漏法忍、法智一样，同样地，缘上二界剩余苦谛的类忍智慧和类智智慧也生起。这些智慧是在法智之后生起，故称为类智；而由于对上界苦谛的法性不恐惧，以及对已摧毁的恐惧进行趣入，故称为忍和智。
对于其他三谛也同样依此方式各分四种忍智。如是，这现见或现证谛理之道是十六刹那无漏心。
关于这点，是一次性还是渐次了解诸谛？若是前者，十六刹那则相矛盾；若是后者，则与《广大空性》中所说："一旦修此见，...同时断除见到圣谛"等所说一次性断除所断相矛盾。
对此，上座部和护法部等回答说：虽然是一次性了解，但十六刹那是依据四谛中十六种法相而说的。说一切有部则认为是渐次的，因为若一次性断除，则不应有入流向和住果的区分；而且《正相应经》等中以房屋地基、墙壁和台阶为喻，说明前者未生则后者不能生起，所以是渐次的。他们说，经中所说的一次性是针对一个现观作用而言的。因为见苦时即能断集、证灭，而这些也是通过修道实现的。这里所说的渐次现观是见的现观。
第二部分分四：安立为三种现观，依靠何地，忍智的差别，见修的差别。
首先，现观从表述分类可分为三种：见的现观是以无漏智慧现见四谛十六行相；所缘现观是与智慧相应的心心所；作用现观是指智慧及其相应法，以及与之不相应的戒律和获得的性质等，因为它们能实现了知苦、断集等四种作用。因此，智慧属于全部三种现观，而非智慧的相应法属于后两种，与智慧同时存在的不相应法只属于最后一种。
其次，这十六智慧与世第一法地一致，依靠六种禅定地。
第三，八忍八智依次如同驱逐盗贼般对所断产生损害的无间道，以及如同关闭门户般战胜所断而生起离得的解脱道。
第四，在这十六种中，由于是对所知生起智慧的作用圆满的刹那，所以前十五刹那因为现见先前未见的真理而称为见道。第十四以下尚未见到上界的道，故未说为见道。第十五完成后，见四谛已圆满，而第十六则是缘已见谛而修习之道。


 །འདི་སྒོམ་ལམ་ཡིན་ན་ཉམས་པ་སྲིད་པར་འགྱུར་རོ་ཟེར་ན་མིན་ཏེ། མཐོང་སྤོང་གི་སྤང་བ་འཛིན་པས་གཞིའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་སོ་ཟེར། ཅིའི་ཕྱིར་ཤེས་པ་བདུན་མཐོང་ལམ་ཡིན་ཟེར་ན།
3-219b
བདེན་པ་མཐོང་བ་ཐམས་ཅད་མ་རྫོགས་པས་ན་བཟོད་པ་གཉིས་ཀྱི་བར་མར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོ་ན་བཅུ་དྲུག་པའང་ལམ་ལ་ངེས་པར་འབྱིན་པའམ་ལམ་ལ་རྗེས་བཟོད་སྔར་མ་མཐོང་བ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་མཐོང་ལམ་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། མཐོང་མ་མཐོང་ནི་བདེན་པ་མཐོང་མ་མཐོང་གི་དབང་དུ་བྱས་ཀྱི། རྣམ་པའི་དབང་དུ་མ་བྱས་པས་རྣམ་པ་གཅིག་མ་མཐོང་བས་མ་མཐོང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། སྙེ་མ་ཉག་གཅིག་མ་བརྔས་ཀྱང་ཞིང་མ་བརྔས་པར་མི་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ། །
安住现证谛之补特伽罗
གསུམ་པ་བདེན་པ་མངོན་རྟོགས་ལ་གནས་པའི་གང་ཟག་ལ་ཞུགས་གནས་བརྒྱད་བཤད་པ་དང་། འཕགས་པའི་གང་ཟག་དེ་དག་གིས་ཐོབ་བྱ་འབྲས་བུའི་རྣམ་དབྱེ་གཞན་བཤད་པ་གཉིས།
说八住向
དང་པོ་ལ། ཆགས་བྲལ་སྔོན་སོང་དང་། མཐར་གྱིས་པ་གཉིས།
断欲先行
དང་པོ་ལ་ཞུགས་གནས་གཉིས།
向因
དང་པོ་ལ་སྤྱི་བྱེ་བྲག་གཉིས། དང་པོ། དབ༷ང་པོ༷་རྣོ༷་རྟུལ༷། སྐད་ཅིག་བཅོ་ལྔ་པོ་དེ༷་དག༷་ཏུ༷་གཞན་གྱི་ལུང་ལ་བརྟེན་ནས་དད་པའི་ཚིག་གི་རྗེས་སུ་འབྲང་བས་དང་། རང་ཉིད་མདོ་སོགས་ཆོས་ཀྱི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བས་ན་ད༷ད་པ་དང༷་ཆོས༷་ཀྱི༷་རྗེས༷་འབྲང༷་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཐོབ་བོ། །མཐོང་ལམ་གྱི་མཚན་ཉིད་བདེན་བཞིའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་སྔར་མ་མཐོང་བ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བ༷་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་གང་ཟག་ནི་ཕུང་པོ་བཞི་འམ་ལྔའི་རྒྱུན་ལ་བཏགས་པའོ། །རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་བས་ས་བོན་ཐམས་ཅད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུན་གང་ཟག་ཏུ་བཞེད་དོ། །གཉིས་པ་ལ་རྒྱུན་ཞུགས་ཞུགས་པ། ཕྱིར་འོང་ཞུགས་པ། ཕྱིར་མི་འོང་ཞུགས་པ་གསུམ། དང་པོ། མཐོང་
3-220a
ལམ་སྐད་ཅིག་བཅོ་ལྔ་མན་ཆད་ལ་ཞུགས་པའི་དད་པ་དང་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་འབྲང་དེ་ཡང་བསྒོམ༷་པས༷་སྤང༷་བར་བྱ༷་བ་སྣ་གཅིག་ཀྱང་མ༷་སྤངས༷་ན༷་ནི་འབྲས༷་བུ༷་དང༷་པོ༷་རྒྱུན་ཞུགས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལ༷་ཞུགས༷་ཡིན་པ༷་དེར་མ་ཟད་དེ་གཉིས་སྔར་འཇིག་རྟེན་ལམ་གྱིས་འདོད་པའི་སྒོམ་སྤང་རྣམ༷་པ་ལྔ༷་འབྲིང་པོའི་འབྲིང་པོ་བར༷་དུ་གང་རུང་བཅོ༷མ་པའང་རྒྱུན་ཞུགས་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ། འབྲས་བུ་གཉི༷ས་པ༷་ལན་གཅིག་ཕྱིར་འོང་ལ༷་ཞུགས་པ་ནི་དྲུག་པ་ནས་དགུ༷་པ༷་ཚུ༷ན་ཆ༷ད་སྟེ་བརྒྱད་པའི་བར་དུ་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་ཟ༷ད་པ༷་སྐད་ཅིག་བཅོ་ལྔ་པ་ལ་གནས་པ་ཡི༷ན་ནོ། །གསུམ་པ། དེ་གཉིས་སྔར་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་འདོ༷ད་པའ༷མ། ཡང༷་ན༷་གོང༷་མ༷་གཟུགས་དང་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་བར་གང་རུང་ལས་ཆག༷ས་པ་དང་བྲལ་བ་ནི། གསུམ༷་པ༷་ཕྱིར་མི་འོང་ལ༷་ཞུགས༷་པ༷་ཡིན་ལ། དང་པོ་ལ་ཞུགས་སོགས་ཀྱི་ལ་སྒྲ་ནི་སྨྲ་སྒོ་ལས། ལ་ནི་གཉིས་པ་བཞི་པ་དང་། བདུན་པ་སྡུད་དང་སོགས་དོན་བརྒྱད་ལ་འཇུག་པར་བཤད་པ་ལས་འདིར་ཞིང་ལ་ཆུ་འདྲེན་ལྟ་བུ་དགོས་ཆེད་ཀྱི་སྒྲ་ཡིན་ནོ། །དགྲ་བཅོམ་ལ་ཆགས་བྲལ་སྔོན་སོང་མེད་དེ། སྲིད་རྩེའི་གཉེན་པོ་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་མེད་པས་སོ། །རྒྱུན་ཞུགས་ལའང་ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོ་མེད་དེ། འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་བདེན་པ་མཐོང་བ་མི་སྲིད་པས་སོ། །གང་ཞིག་སྐད་ཅིག་བཅོ་ལྔ་མན་ལ་ལྔ་པའམ་བརྒྱད་པ་དང་། བཅུ་དྲུག་པ་ལ་དྲུག་པའམ་དགུ་པ་སྤོང་བའང་མེད་དེ། བཅོ་ལྔ་མན་ཆད་ཞི་གནས་གང་ལ་བརྟེན་པ་དེ་ལ་བཅུ་དྲུག་པ་ཡང་བརྟེན་པས། ས་གཞན་ལ་བརྟེན་པ་མེད་པས་སོ། །དེས་
3-220b
ན་ཆགས་བྲལ་སྔོན་སོང་འབྲས་བུ་བར་པ་གཉིས་ཁོ་ནའོ། །བཅུ་དྲུག་པ་ལ་དད་མོས་དང་མཐོང་ཐོབ་ཀྱི་མིང་ཐོབ་པ་དེ་བཞིན་དུ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ལ་ཞུགས་པའི་བར་དུའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །རྒྱུན་ཞུགས་ལ་དབྱེ་ན་ཞུགས་གནས་གཉིས། ཞུགས་པ་ལམ་གྱིས་དབྱེ་ན་མཐོང་ལམ་སྐད་ཅིག་བཅོ་ལྔ་ལ་གནས་པས་བཅོ་ལྔའོ།

如果这是修道，那么可能有退失，这种说法是不正确的，因为它是见所断的所断的对治，所以是基础对治，如是所说。为什么说七种智是见道呢？因为尚未圆满见谛，所以是处于两种忍之间的缘故。
如果这样，那么第十六刹那也应成为见道，因为它是对道的决定出离或对道的类忍，是见先前未见的缘故。对此回答：见与未见是依据见谛与否而言，并非依据行相而言，所以未见一种行相并不意味着未见整体，就像未收割一束麦穗不等于未收割整个田地一样。
安住现证谛之补特伽罗
第三，安住现证谛理的补特伽罗分两部分：解说八向住和解说圣者获得果位的其他分类。
说八住向
首先，分为断欲先行和渐次两部分。
断欲先行
首先分向和住两部分。
向因
首先分总体和别相两部分。首先，根据利钝根，在那十五刹那中，由于依靠他人教导而随信他人言教者，和自己依照经等法义而随法行者，获得"随信行"和"随法行"的名称。见道的定义是现见先前未见的四谛真实性。其中，补特伽罗是指假立于四或五蕴相续之上。瑜伽行派则主张一切种子识的相续为补特伽罗。
其次，包括预流向、一来向、不还向三种。首先，处于见道十五刹那以下的随信行和随法行，若未断除任何一种修所断，则是趣向第一果预流果；不仅如此，如果之前以世间道断除欲界修所断五品中等的中等以下任何一种，也是预流向。其次，趣向第二果一来的是已以世间道断除第六至第九，即直到第八品，并安住于第十五刹那者。第三，若这两种根机先前以世间道已离欲界贪，或者离上界色界和无所有处之间任何一地的贪，则是第三不还果向。"向"（la）字在《语门》中解释为：la有第二、第四、第七、集合及等义八种用法，这里是如同引水入田一样表示目的的用法。
阿罗汉没有断欲先行，因为没有对治有顶的世间道。预流果也没有断欲先行，因为不可能以世间道见谛。那些在十五刹那以下断除第五或第八品，或在第十六刹那断除第六或第九品的情况也不存在，因为无论依靠哪种止观所修的十五刹那，第十六刹那也依靠同样的止观，所以不可能依靠其他地。因此，断欲先行仅存在于中间二果。
如同在第十六刹那获得信解和见至的名称一样，直至阿罗汉果向也应如此了知。
预流果分向住两类。向依道分类，则有十五种，因为安住于见道十五刹那。
;


 །དེ་རེ་རེ་ལའང་ཆགས་བྲལ་གྱིས་དྲུག་སྟེ། སྒོམ་སྤོང་མ་སྤང་བ་ནས་ལྔ་པ་སྤོང་བའི་བར་རོ། །དེ་རེ་རེའང་གཉིས་གཉིས་ཏེ། དད་འབྲང་ལ་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ནས་རྟོགས་སྐལ་ཅན་བར་ལྔ་དང་། དེ་རེ་རེའང་དབང་པོས་གསུམ་དང་། དེ་རེ་རེའང་རྟེན་གྱིས་དགུ་དགུ་སྟེ་གླིང་གསུམ་དང་ལྷ་དྲུག་གོ། དེ་ལྟར་བསྡོམས་པས་ཁྲི་ཉིས་སྟོང་བདུན་བརྒྱ་ལྔ་བཅུའོ། །དེ་བཞིན་ཆོས་རྗེས་འབྲང་ལ་རིགས་བྱེད་མེད་པས་ཉིས་སྟོང་བཞི་བརྒྱ་སུམ་ཅུའོ། །འབྲས་གནས་ལ་དད་མོས་ནི་གཞན་དད་འབྲང་དང་འདྲ་ལ། ལམ་གྱིས་དབྱེ་བ་མེད་དེ། བརྒྱད་བརྒྱ་དང་བཅུ། མཐོང་ཐོབ་ནི་གཞན་ཆོས་རྗེས་འབྲངས་དང་འདྲ་ལ། ལམ་དབྱེ་མེད་པས་བརྒྱ་རེ་གཉིས་སོ། །ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོའི་ཕྱིར་འོང་ལ་ཞུགས་གནས་གཉིས། དང་པོ། དད་འབྲངས་གཞན་རྒྱུན་ཞུགས་དང་འདྲ་ལ་ཆགས་བྲལ་གྱིས་གསུམ་སྟེ་བཞི་སྟོང་བརྒྱད་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ། ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོ་དད་རྗེས་འབྲངས་ལ་འབུམ་ཉི་ཁྲི་དགུ་སྟོང་དྲུག་བརྒྱའོ། །དེ་ལ་སོགས་པའོ། །
住果
གཉིས་པ་འབྲས་གནས་ལ་སྤྱི་དང་། འབྲས་གནས་ཙམ་དང་། གོང་མ་ལ་ཞུགས་པ་ཁྱད་པར་བ་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ། དད་ཆོས་རྗེས་འབྲངས་
3-221a
གང༷་ཞིག༷་འབྲས་བུ་དང་པོ་གསུམ་གང༷་ལ༷་ཞུགས༷་པ༷་མཐོང་ལམ་ལ་གནས་པ་དེ་ནི༷། སྐད་ཅིག་མ་བཅུ༷་དྲུག༷་པ༷་ལ༷་རྒྱུན་ཞུགས་སོགས་དེ༷་ཡི་འབྲས༷་བུ་ལ་གན༷ས་པར་འགྱུར་ཞིང་དེ༷་ཡི་ཚེ༷་དབ༷ང་པོ༷་རྣོ༷་རྟུལ༷་དག༷་ཞུགས་པ་དང་། དད་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་འབྲངས་མིན་ཏེ། འབྲས་བུ་ཐོབ་ཟིན་པས་ད༷ད་པས༷་མོས༷་པ་དང༷་མཐོང༷་བས༷་ཐོབ༷་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཉིས་པ། ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་འདོད་པའི་སྒོམ་སྤང་ལྔ་པའི་བར་དུ་སྤངས་ཀྱང་སེམས་བཅུ་དྲུག་པ་ལ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ཁོ་ན་ཞེས་བྱའི། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་ལ་ཞུགས་པ་ཞེས་མི་བྱ་སྙམ་ན། གང་གི་ཕྱིར་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས༷་བུ་ཙམ་པོ་ཐོབ༷་ཀྱང་། སེམས་བཅུ་དྲུག་པ་ལ་གནས་པ་དེས་འབྲས༷་བུ༷་ཁྱ༷ད་པར༷་ཅན་ཕྱིར་འོང་གི་ལམ༷་ལ་ཞུགས་པ་ཐོབ༷་པ༷་མེ༷ད་པས༷་དེ༷་ཡི༷་ཕྱིར༷་རྒྱུན་ཞུགས་ཀྱི་འབྲས༷་གན༷ས་དེ་ལམ་ཁྱ༷ད་པར༷་ཅན་ཐོབ་པར་བྱ༷་བའི༷་ཕྱིར༷་མི༷་བརྩོན༷་པ༷་ནི༷། ཕྱིར་འོང་ལ་ཞུག༷ས་པ་མ༷་ཡི༷ན་པར་བཤད་དོ། །གཞན་དག་ཀྱང་འབྲས་བུ་ལ་གནས་ཀྱང་གོང་མའི་ཆེད་དུ་ལམ་ལ་མི་བརྩོན་པ་ཞུགས་པ་མ་ཡིན་ལ་རང་འབྲས་ཐོབ་པ་ཙམ་མོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་སྒོམ་སྤང་སྤོང་ན་བྱིས་པ་སླར་མི་ལྡོག་པའམ་འཕགས་པ་སླར་ལྡོག་གོ་ཟེར་ན། བྱེ་སྨྲས་འཕགས་པ་ལའང་ཉམས་པ་ཡོད་ན་འཇིག་རྟེན་པ་ལ་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཟེར། འོན་ཀྱང་ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོ་ཉམས་མི་སྲིད་དེ་ལམ་གཉིས་ཀྱིས་བརྟན་པར་བྱས་པས་སོ་ཟེར། མདོ་སྡེ་པ་སོགས་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་སྤང་བྱ་མངོན་གྱུར་ཙམ་སྤང་ཡང་ས་བོན་ཉམས་སྨད་པ་ཙམ་ལས་རྩ་བ་ནས་མི་སྤོང་སྟེ། འདས་ལམ་གྱིས་དེ་སྤངས་ཤིང་ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོས་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱི་སྒོམ་
3-221b
སྤང་གི་ཉོན་མོངས་མངོན་གྱུར་སྤོང་ལ། ས་བོན་ཡང་དེ་མ་ཐག་པར་སྐྱེ་བའི་འདས་པའི་སྒོམ་ལམ་གྱིས་སྤོང་བའི་ཕྱིར་དེ་ཕན་ཆད་འདོད་པར་ལན་གཅིག་ལས་འོང་མི་སྲིད་པ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་བརྗོད་དོ་ཟེར་རོ། །
次第作
གཉིས་པ་མཐར་གྱིས་པ་ལ། རྒྱུ་མཚན་དང་རྒྱུ་མཚན་ཅན་གྱི་གང་ཟག་གཉིས།
理由
དང་པོ། འདོད་ནས་སྲིད་རྩེའི་བར་གྱི་ས༷་དགུ་དང༷་། ས༷་དེ་དག་སོ་སོ་ན༷་སྤང་བྱ་ཉེས༷་པ་རྣམ༷ས་ཀྱང་དགུ༷་ཡོད་པས། བརྒྱད་ཅུ་རྩ་གཅིག་ཡོད་ལ། དེ༷་བཞི༷ན་དུ༷་ནི༷་གཉེན་པོ་ཡོན༷་ཏན༷་སྒོམ་ལམ་རྣམ༷ས་ཀྱང་དགུ་སྟེ། ཆུང༷་དང༷་། འབྲིང༷་དང༷་ཆེ༷་རྣམ༷ས་ཀྱི༷་ཡང་ནང་གསེས་ཆུང་ངུའི་ཆུང༷་ངུ༷་ལ༷་སོ༷གས་ཐ༷་ད༷ད་པ་དགུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར༷་སྤང་བྱ་ཆེ་རིམ་ནས་འགགས། གཉེན་པོ་ཆུང་རིམ་ནས་སྐྱེ་སྟེ་གོས་འཁྲུད་པ་བཞིན་ནོ།

 །དེ་རེ་རེ་ལའང་ཆགས་བྲལ་གྱིས་དྲུག་སྟེ། སྒོམ་སྤོང་མ་སྤང་བ་ནས་ལྔ་པ་སྤོང་བའི་བར་རོ། །དེ་རེ་རེའང་གཉིས་གཉིས་ཏེ། དད་འབྲང་ལ་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ནས་རྟོགས་སྐལ་ཅན་བར་ལྔ་དང་། དེ་རེ་རེའང་དབང་པོས་གསུམ་དང་། དེ་རེ་རེའང་རྟེན་གྱིས་དགུ་དགུ་སྟེ་གླིང་གསུམ་དང་ལྷ་དྲུག་གོ། དེ་ལྟར་བསྡོམས་པས་ཁྲི་ཉིས་སྟོང་བདུན་བརྒྱ་ལྔ་བཅུའོ། །དེ་བཞིན་ཆོས་རྗེས་འབྲང་ལ་རིགས་བྱེད་མེད་པས་ཉིས་སྟོང་བཞི་བརྒྱ་སུམ་ཅུའོ། །འབྲས་གནས་ལ་དད་མོས་ནི་གཞན་དད་འབྲང་དང་འདྲ་ལ། ལམ་གྱིས་དབྱེ་བ་མེད་དེ། བརྒྱད་བརྒྱ་དང་བཅུ། མཐོང་ཐོབ་ནི་གཞན་ཆོས་རྗེས་འབྲངས་དང་འདྲ་ལ། ལམ་དབྱེ་མེད་པས་བརྒྱ་རེ་གཉིས་སོ། །ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོའི་ཕྱིར་འོང་ལ་ཞུགས་གནས་གཉིས། དང་པོ། དད་འབྲངས་གཞན་རྒྱུན་ཞུགས་དང་འདྲ་ལ་ཆགས་བྲལ་གྱིས་གསུམ་སྟེ་བཞི་སྟོང་བརྒྱད་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ། ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོ་དད་རྗེས་འབྲངས་ལ་འབུམ་ཉི་ཁྲི་དགུ་སྟོང་དྲུག་བརྒྱའོ། །དེ་ལ་སོགས་པའོ། །
住果
གཉིས་པ་འབྲས་གནས་ལ་སྤྱི་དང་། འབྲས་གནས་ཙམ་དང་། གོང་མ་ལ་ཞུགས་པ་ཁྱད་པར་བ་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ། དད་ཆོས་རྗེས་འབྲངས་
3-221a
གང༷་ཞིག༷་འབྲས་བུ་དང་པོ་གསུམ་གང༷་ལ༷་ཞུགས༷་པ༷་མཐོང་ལམ་ལ་གནས་པ་དེ་ནི༷། སྐད་ཅིག་མ་བཅུ༷་དྲུག༷་པ༷་ལ༷་རྒྱུན་ཞུགས་སོགས་དེ༷་ཡི་འབྲས༷་བུ་ལ་གན༷ས་པར་འགྱུར་ཞིང་དེ༷་ཡི་ཚེ༷་དབ༷ང་པོ༷་རྣོ༷་རྟུལ༷་དག༷་ཞུགས་པ་དང་། དད་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་འབྲངས་མིན་ཏེ། འབྲས་བུ་ཐོབ་ཟིན་པས་ད༷ད་པས༷་མོས༷་པ་དང༷་མཐོང༷་བས༷་ཐོབ༷་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཉིས་པ། ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་འདོད་པའི་སྒོམ་སྤང་ལྔ་པའི་བར་དུ་སྤངས་ཀྱང་སེམས་བཅུ་དྲུག་པ་ལ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ཁོ་ན་ཞེས་བྱའི། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་ལ་ཞུགས་པ་ཞེས་མི་བྱ་སྙམ་ན། གང་གི་ཕྱིར་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས༷་བུ་ཙམ་པོ་ཐོབ༷་ཀྱང་། སེམས་བཅུ་དྲུག་པ་ལ་གནས་པ་དེས་འབྲས༷་བུ༷་ཁྱ༷ད་པར༷་ཅན་ཕྱིར་འོང་གི་ལམ༷་ལ་ཞུགས་པ་ཐོབ༷་པ༷་མེ༷ད་པས༷་དེ༷་ཡི༷་ཕྱིར༷་རྒྱུན་ཞུགས་ཀྱི་འབྲས༷་གན༷ས་དེ་ལམ་ཁྱ༷ད་པར༷་ཅན་ཐོབ་པར་བྱ༷་བའི༷་ཕྱིར༷་མི༷་བརྩོན༷་པ༷་ནི༷། ཕྱིར་འོང་ལ་ཞུག༷ས་པ་མ༷་ཡི༷ན་པར་བཤད་དོ། །གཞན་དག་ཀྱང་འབྲས་བུ་ལ་གནས་ཀྱང་གོང་མའི་ཆེད་དུ་ལམ་ལ་མི་བརྩོན་པ་ཞུགས་པ་མ་ཡིན་ལ་རང་འབྲས་ཐོབ་པ་ཙམ་མོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་སྒོམ་སྤང་སྤོང་ན་བྱིས་པ་སླར་མི་ལྡོག་པའམ་འཕགས་པ་སླར་ལྡོག་གོ་ཟེར་ན། བྱེ་སྨྲས་འཕགས་པ་ལའང་ཉམས་པ་ཡོད་ན་འཇིག་རྟེན་པ་ལ་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཟེར། འོན་ཀྱང་ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོ་ཉམས་མི་སྲིད་དེ་ལམ་གཉིས་ཀྱིས་བརྟན་པར་བྱས་པས་སོ་ཟེར། མདོ་སྡེ་པ་སོགས་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་སྤང་བྱ་མངོན་གྱུར་ཙམ་སྤང་ཡང་ས་བོན་ཉམས་སྨད་པ་ཙམ་ལས་རྩ་བ་ནས་མི་སྤོང་སྟེ། འདས་ལམ་གྱིས་དེ་སྤངས་ཤིང་ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོས་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱི་སྒོམ་
3-221b
སྤང་གི་ཉོན་མོངས་མངོན་གྱུར་སྤོང་ལ། ས་བོན་ཡང་དེ་མ་ཐག་པར་སྐྱེ་བའི་འདས་པའི་སྒོམ་ལམ་གྱིས་སྤོང་བའི་ཕྱིར་དེ་ཕན་ཆད་འདོད་པར་ལན་གཅིག་ལས་འོང་མི་སྲིད་པ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་བརྗོད་དོ་ཟེར་རོ། །
次第作
གཉིས་པ་མཐར་གྱིས་པ་ལ། རྒྱུ་མཚན་དང་རྒྱུ་མཚན་ཅན་གྱི་གང་ཟག་གཉིས།
理由
དང་པོ། འདོད་ནས་སྲིད་རྩེའི་བར་གྱི་ས༷་དགུ་དང༷་། ས༷་དེ་དག་སོ་སོ་ན༷་སྤང་བྱ་ཉེས༷་པ་རྣམ༷ས་ཀྱང་དགུ༷་ཡོད་པས། བརྒྱད་ཅུ་རྩ་གཅིག་ཡོད་ལ། དེ༷་བཞི༷ན་དུ༷་ནི༷་གཉེན་པོ་ཡོན༷་ཏན༷་སྒོམ་ལམ་རྣམ༷ས་ཀྱང་དགུ་སྟེ། ཆུང༷་དང༷་། འབྲིང༷་དང༷་ཆེ༷་རྣམ༷ས་ཀྱི༷་ཡང་ནང་གསེས་ཆུང་ངུའི་ཆུང༷་ངུ༷་ལ༷་སོ༷གས་ཐ༷་ད༷ད་པ་དགུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར༷་སྤང་བྱ་ཆེ་རིམ་ནས་འགགས། གཉེན་པོ་ཆུང་རིམ་ནས་སྐྱེ་སྟེ་གོས་འཁྲུད་པ་བཞིན་ནོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
这些是用于人类学和语言学术用途的译文，以下是完整的简体中文直译：
每一种又以离贪分为六种，从未断修所断到断第五种为止。每一种又分为两两种，随信行者依种姓区分从退法性者到有能悟者共五种，每一种又依根性分为三种，每一种又依所依分为九种，即三洲和六欲天。如是总计共二万二千七百五十。同样，随法行者因无种姓差别故有二千四百三十。住果者中，信解者与随信行者相同，但无道的区分，共八百一十。见至者与随法行者相同，但无道的区分，故有一百六十二。先离贪的一来向有入住两种，第一种，随信行者与预流果相同，以离贪分三种，共四千八百六十。先离贪随信随法行者共十二万九千六百。等等。
住果
第二，住果分为总说、仅住果、趣向上位的特殊二者的差别两部分。第一，随信随法行者中，凡是已趣入前三果任一者，住于见道者，于第十六刹那成为预流等彼果的安住者，此时不再是利根或钝根的趣向者，也不是随信行者或随法行者，因为已得果故称为"信解者"和"见至者"。第二，又为何虽然已断除欲界修断的前五种，但在第十六心时仅称为预流果，而不称为一来向呢？答：因为虽然已获得预流果的本体，但住于第十六心者未获得殊胜果位一来的道的趣入，因此说明预流果住者为了获得殊胜道而不精进者非为一来向。其他也是虽住于果位但不为上位而精进于道者非为趣向者，仅是获得自果而已。若以世间道断修所断，则说凡夫不再退或圣者反而退转，对此有部说若圣者也有退失，何况世间道呢。然而，先离贪者不可能退失，因为以两种道稳固故。经部等认为，以世间道虽然断除所断的显行，但仅是损减种子，而非从根本断除；以出世道则断除彼等，先离贪者以世间道断除修断烦恼的显行，而种子则由随后生起的出世修道断除，因此之后不可能再来欲界一次，为一来果；也不可能再来，故称不还果。
次第作
第二，渐次行者分为理由和具理由的补特伽罗两部分。
理由
第一，从欲界到有顶之间的九地，在每一地中所断过患各有九种，共八十一种。同样，对治功德修道也有九种，即小、中、大三种的每一种又细分为小小等九种差别，因此所断从大的次第灭除，对治从小的次第生起，犹如洗衣服一样。


 །
随理补特伽罗
གཉིས་པ་ལ། རྒྱུན་ཞུགས། ཕྱིར་འོང་། ཕྱིར་མི་འོང་། དགྲ་བཅོམ་བཞི།
预流
དང་པོ་ལ། སྲིད་པ་ལན་བདུན་པ་པ། རིགས་ནས་རིགས་སྐྱེ། འདི་ལ་གཉིས་ཕྱེ་བའི་བཞི། མཆན། འབྲས་གནས་ཁྱད་པར་བ་གཞན་དང་གསུམ།དང་པོ། རྒྱུན་ཞུགས་ཀྱི་འབྲས༷་བུ་ལ་གན༷ས་པ་གང་ཞིག་སྔར་བསྒོམ༷ས་པས་སྤང༷་བྱ༷་གཅིག་ཀྱང་མ༷་ཟ༷ད་སྟེ་མ་སྤང་བ་ཡིན་ནའང་དེ་རེ༷་ལྟར༷་ཏེ་ཇི་ལྟར་ཞེས་ཅི་ཐོགས༷་ན༷འང་སྲིད་པ་ལན༷་བདུན༷་པ༷་ལས་མི་འབྱུང་ངོ་། །མདོ་འགའ་ཞིག་ལས་པོ་ཟོས་ན་ལན་བདུན་པ་དང་། མཆོག་ཏུ་ཐོགས་ན་ལན་བདུན་པ་ཞེས་བཤད། བྱེ་སྨྲས་ལྷའི་སྲིད་པ་བདུན། མིའི་སྲིད་པ་བདུན། དེ་གཉིས་ཀྱི་བར་སྲིད་བདུན་བདུན་ཏེ་ཉེར་བརྒྱད་ལེན་ཀྱང་། བདུན་ཚན་དུ་ཆོས་མཐུན་པས་
3-222a
སྲིད་པ་བདུན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ་ཤིང་ལོ་མ་བདུན་པ་བཞིན་ནོ་ཟེར། མདོ་སྡེ་པས་ཁམས་མང་པོའི་མདོ་ལས་སྲིད་པ་བརྒྱད་གྲུབ་པའི་གནས་མེད་པར་གསུངས་པས་གནོད་ཟེར། བྱེ་སྨྲས་དེ་རིས་མཐུན་གཅིག་ཏུ་མི་སྐྱེ་བའི་དབང་དུ་བྱས་ཟེར། དེ་ཡང་སྲིད་པ་བདུན་པ་འདོད་པའི་སྲིད་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཟེར། བདུན་ཁོ་ན་སྟེ་སྦྲུལ་གོམ་པ་བདུན་པས་ཟིན་པ་བཞིན་ཟེར། དེ་ཕྱི་མར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་མེད་ན་ཁྱིམ་པའི་རྟེན་ལ་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ཐོབ་པའི་དགེ་སློང་ངམ།ཁ་ཅིག་ཕྱི་རོལ་པ་ལ་སོགས་པའི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱིས་དགྲ་བཅོམ་འབྲས་བུ་ཐོབ་ཟེར། མི་དང་ལྷ་གང་གི་རྟེན་ལ་རྒྱུན་ཞུགས་ཐོབ་པའང་མཐར་དེའི་རྟེན་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་འོ། །གཉིས་པ། སྒོམ་སྤང་ལམ་གཉིས་པོ་གང་རུང་གིས་འདོད་པའི་སྒོམ་སྤང་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་མམ་རྣམ༷་པ་བཞི༷་ཡི་བར་དག་ལ༷ས་གྲོལ༷་བ༷་དེ་ནི་མཐར་གྱིས་པའམ་ཐོད་རྒལ་བ་གང་ཡིན་ཡང་རུང་སྟེ། བཞི་སྤང་ན་ཚེ༷་གཉི༷ས་དང་གསུམ་སྤང་ན་ཚེ་གསུམ༷་དུ༷་རིག༷ས་ནས༷་རིགས༷་སུ་སྐྱེ་བའོ། །དེའང་ལྷའི་རིགས་ནས་རིགས་སུ་སྐྱེ་བ་དང་། མིའི་རིགས་ནས་རིགས་སུ་སྐྱེ་བ་གཉིས། ཉོན་མོངས་པ་གཅིག་དང་གཉིས་སྤང་བ་དེ་དྲུག་གམ་ལྔར་རིགས་ནས་རིགས་སུ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་མ་སྨོས་ཀྱང་ཤུགས་ལ་གོའོ། །ཞེས་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་དག་འཆད་ལ། ཁ་ཅིག་ན་རེ། དེ་ཡང་ལན་གཉིས་སམ་གསུམ་དུ་རིགས་ནས་རིགས་སྐྱེ་ཡིན་པས་ལོགས་སུ་མ་བཤད་དོ། །ཞེས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ལྔ་པ་སྤང་བའང་རིགས་ནས་རིགས་སྐྱེར་མ་སྨོས་ཞེ་ན། ལྔ་པ་སྤངས་བས་ནི་དྲུག་པའང་ཚེ་དེ་ཉིད་ལ་ངེས་པར་སྤང་ཕྱིར་
3-222b
རིགས་སྐྱེ་མིན་ཏེ། རྣམ་པ་དྲུག་པ་གཅིག་པུས་ཕྱིར་འོང་གི་འབྲས་བུ་ལ་གེགས་བྱ་མི་ནུས་པས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་བར་ཆད་གཅིག་པའི་རྣམ་པ་དགུ་པ་གཅིག་པུས་ཀྱང་ཕྱིར་མི་འོང་གི་འབྲས་བུ་ལ་གེགས་བྱེད་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན་མི་མཚུངས་ཏེ། བར་ཆད་གཅིག་པ་འདོད་ཁམས་ལས་འདའ་དགོས་པས་དཀའ་ཕྱིར་རྣམ་པ་གཅིག་གིས་ཀྱང་གེགས་བྱ་ནུས་ལ། གཅིག་ཤོས་ཁམས་ལས་འདའ་མི་དགོས་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་མིན་པས། དེ་གཅིག་པུས་བར་ཆད་བྱ་མི་ནུས་སོ། །གསུམ་པ། རྒྱུན་ཞུགས་གང་འདོད་པའི་སྒོམ་སྤང་རྣམ༷་པ༷་ལྔ༷་ཡི༷་བར༷་སྤངས་པའམ་བཅོ༷མ་པ༷་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འབྲས་བུ་དང་པོ་ལ་གནས་པ་མ་ཟད།
一来
གཉི༷ས་པ༷་ཕྱིར་འོང་ལ༷་ནི༷་ཞུགས༷་པ༷འང༷་ཡི༷ན་ནོ། །གཉིས་པ་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་ལ། ཙམ་པོ་བ་དང་། ཁྱད་པར་ཅན་གཉིས། དང་པོ། འདོད་པའི་སྒོམ་སྤང་རྣམ༷་པ༷་དྲུག༷་པ༷་ཟ༷ད་པར་གྱུར༷་པ༷་དེ༷་ནི༷་འདོད་ཁམས་འདིར་ལན༷་ཅི༷ག་ཕྱིར༷་འོང༷་བ༷་སྟེ་འདོད་ཉོན་ཆུང་ངུ་གསུམ་གྱིས་འདོད་པར་ལན་གཅིག་སྐྱེ་བ་ལས་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ། ཕྱིར་འོང་འབྲས་གནས་འདོད་པའི་སྒོམ་སྤང་གི་ཉེས༷་པའི་ཆ༷་བདུན༷་དང༷་བརྒྱ༷ད་ཟ༷ད་པ༷་ནི་དགྲ་བཅོམ་ཐོབ་པ་ལ་ཚེ༷་གཅི༷ག་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་ཐོབ་པ་ལ་ཉོན་མོངས་ཀྱི་བར༷་ཆ༷ད་གཅི༷ག་པ༷་དང༷་། འབྲས་གནས་ཁྱད་པར་ཅན་དེ་གསུམ༷་པ༷་ཕྱིར་མི་འོང་ལ༷་ནི༷་ཞུགས༷་པ༷འང༷་ཡི༷ན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的完整简体中文直译：
随理补特伽罗
第二部分分为预流、一来、不还、阿罗汉四种。
预流
第一，分为七返有者、种性往种性生，及将后者分为二共四种，【注】其他殊胜住果者三种。第一，住于预流果者，虽然以前未曾修习，不曾断除任何所断，然而不管如何，也仅受七次生死轮回。某些经中说："以最长时间计，为七返者"和"最多为七返者"。有部说：七次天趣生有、七次人趣生有，以及两者之间各七次中有，共二十八次受生，但因为以七为一组有相似性，故称为七生，如同"七叶树"一样。经部说：《众界经》中说"不可能有第八次生有"，这与有部观点相违。有部说：这是就不在同类中受生而言。又说七返有是就欲界生有而言，必定仅七次，如同蛇走七步即亡一样。他们若于后世无佛教，则依在家身份以法尔获得比丘戒，或者有些说以外道等沙门方式获得阿罗汉果。无论依人或天趣何者获得预流果，最后皆依彼身获得涅槃。第二，无论以二种修道中任何一种解脱欲界修所断三种或四种，无论是次第行者还是顿超行者，若断四种则于两世中、若断三种则于三世中从种性往种性中受生。此又分为天趣种性往种性受生和人趣种性往种性受生两种。断除一或二烦恼者于六世或五世中从种性往种性受生，虽未明说，但可从上下文推知。古代阿阇黎们如是解释，有些人说：那些也是两次或三次从种性往种性受生，所以未另行解释。为何断第五种者不说为种性往种性生呢？因为断第五种者必定于当生断除第六种，故非种性往种性生，因为仅第六种烦恼不能阻碍一来果的获得。如此，中间一种的第九种烦恼也无法阻碍不还果的获得，对此回答：不相同，因为中间一种必须超越欲界，故较难，因此一种烦恼也能阻碍；而另一种不需超越界，故不同，一种烦恼不足以造成障碍。第三，预流果者若断除欲界修所断五种烦恼者，不仅住于第一果，
一来
也是趣向第二果一来向。第二，一来分为一般者和殊胜者两种。第一，欲界修所断第六种烦恼已尽者，称为一来果者，因其以欲界三种微细烦恼故仅能再来欲界一次。第二，一来果住者，欲界修所断过患的第七和第八种已尽者，于获得阿罗汉果方面为一世，于获得不还果方面为中间一种，此殊胜住果者也是趣向第三果不还向。


 །ཁམས་ལས་འདའ་ན་སྨིན་ངེས་ཀྱི་ལས་ཆུད་ཟ་བས་འདི་སྐབས་ཉོན་མོངས་ཀྱང་ལས་ལྟར་སྤང་དཀའ་བས་ཉོན་མོངས་གཅིག་གིས་ཀྱང་བར་ཆད་
3-223a
བྱེད་དོ། །
不还
གསུམ་པ་ཕྱིར་མི་འོང་ལ། ངོ་བོ་དང་དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ། ཕྱིར་མི་འོང་འབྲས་གནས་དེ༷་འདོད་པའི་སྒོམ་སྤང་དགུ༷་པ་ཟ༷ད་པས༷་ནི་ཕྱིར༷་མི༷་འོང༷་དུ་འགྱུར་རོ། །གཉིས་པ་ལ། རྟེན་གཞན་དུ་འཕོ་བ་དང་མི་འཕོ་བས་ཕྱིར་མི་འོང་དང་། འགོག་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་མི་འོང་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ་སྤྱིར་བསྟན་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཡང་སྲིད་ཕྱི་མ་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་མི་འོང་གི་རྣམ་དབྱེ་གཞན་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ་ཡང་སྲིད་ཡོད་པ་བཤད་པ་དང་། མེད་པར་རྟེན་འདི་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། སྤྱི་བྱེ་བྲག་གཉིས། དང་པོ། ཕྱིར་མི་འོང་གི་འབྲས་གནས་དེ༷་ནི༷་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། གཟུགས་སུ་ཉེར་འགྲོ། གཟུགས་མེད་ཉེར་འགྲོ། ཚེ་འདིར་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའོ། །དང་པོ་ལ་ལྔ་སྟེ། དང་པོ་འདི་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ་གཟུགས་གནས་བཅུ་དྲུག་གང་རུང་གི་བར༷་དོར་ལྷག་མེད་དགྲ་བཅོམ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའོ། །འདི་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་བར་དོར་ཡུན་རིང་གནས་ལ་སྐྱེ་བའི་ཉོན་མོངས་མེད་པའོ། །གཉིས་པ་ཚངས་རིས་སོགས་སུ་སྐྱེས༷་མ་ཐག་ཏུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའོ། །གསུམ་པ་དེར་ལམ་སྒོམ་པ་ལ་རྩོལ་བའི་འདུ༷་བྱེ༷ད་དང༷་བཅས་ནས་གཟོད་དགྲ་བཅོམ་ཐོབ་པའོ། །བཞི་པ་དེར་སྐྱེས་ནས་ཡུན་རིང་པོ་ན་རྩོལ་བའི་འདུ༷་བྱེ༷ད་མེ༷ད་པར་ཡོངས༷་སུ་མྱ༷་ངན༷་ལས་འདའ༷་བའོ། །ལྔ་པ་གནས་གཞན་གོང༷་དུ༷་འཕོ༷་བ༷་དང་ལྔ་པོ་རྣམ༷ས་སོ། །སློབ་དཔོན་ནི་འདུ་བྱེད་མེད་པ་མདོ་ལས་འབྱུང་བ་ལྟར་སྔོན་དུ་བྱས་ལ་གོ་རིམ་ཀྱང་དེ་ཁོ་ན་ལྟར་རུང་སྟེ།
3-223b
དེ་གཉིས་ནི་ལམ་ངང་གིས་འབྱུང་བ་དང་མི་འབྱུང་བ་ཡིན་ལ། སྐྱེས་ནས་དང་ཁྱད་པར་ནི་ལམ་ཆེས་ངང་གིས་འབྱུང་བ་དང་། ལམ་ཆེས་ཆེ་བས་ཕྲ་རྒྱས་ངང་གིས་ཆེས་ཆུང་བ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་གོང་འཕོ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལ། གཟུགས་འགྲོ་དང་གཟུགས་མེད་འགྲོ་གཉིས། དང་པོ་ལའང་འོག་མིན་འགྲོ་དང་སྲིད་རྩེར་འགྲོ་གཉིས། དང་པོ། གོང་འཕོ་དེ་ནི་རྒྱུའི་སྒོ་ནས་ལྷག་མཐོང་ལ་དགའ་བ་བསམ་གཏན་སྤེལ་བ་དང་། ཞི་གནས་ལ་དགའ་བ་མ་སྤེལ་བ་གཉིས་ཀྱི། དང་པོ་བས༷མ་གཏན༷་སྤེལ༷་ན༷་འབྲས་བུ་འོ༷ག་མིན༷་པར་དུ་འ༷གྲོ་བའོ། །དེ༷་ལའང་འཕར་བ་ནི། འདོད་པའི་འཕགས་པས་བསམ་གཏན་བཞི་པ་གོམས་པར་བྱས་པ་དེ་ལས་ཉམས་ཏེ་དང་པོའི་རོ་མྱོང་བས་ཕྱི་མ་གསུམ་ལས་ཉམས་ནས། ཚངས་རིས་སོགས་སུ་སྐྱེས་པ་སྔོན་གོམས་ཤུགས་ཀྱིས་བསམ་གཏན་བཞི་པ་བཅོ་ལྔ་སྤེལ་ཏེ་བསྒོམས་པས་འོག་མིན་དུ་སྐྱེས་ནས་དགྲ་བཅོམ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའོ། །ཕྱེ༷ད་འཕར༷་ནི། ཚངས་རིས་ཀྱི་རྟེན་ལ་གསུམ་སྤེལ་ལ་སོགས་གོམས་པས་གཙང་རིས་ལྷ་ལྔའི་འོག་མ་གང་རུང་ཞིག་ཏུ་སྐྱེས་ནས་དེར་བཅོ་ལྔ་སྤེལ་ཏེ་འོག་མིན་དུ་སྐྱེས་ཏེ་དགྲ་བཅོམ་པར་བྱེད་པའོ། །གནས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་དུ༷་འཆི༷་འཕོ་བ་ནི། ཚངས་ཆེན་མ་གཏོགས་གནས་བཅུ་དྲུག་འདི་ལ་བཅུ་དྲུག་མི་སྲིད་གཅིག་འཕར་དགོས་ཟེར། མཆན། པོ་ཐམས་ཅད་བརྒྱུད་དེ་འོག་མིན་དུ་དགྲ་བཅོམ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའོ། །འོག་མིན་མན་དུ་དགྲ་བཅོམ་ཐོབ་པ་ཡོད་པས་འདི་གསུམ་དུ་ངེས་པ་ནི་མིན་ཏེ་མཚོན་པའོ། །ཕྱིར་མི་འོང་ཞེས་པ་འདོད་ཁམས་ཁོ་ན་ལས་
3-224a
མིན་ཏེ། འོན་ཀྱང་ས་གང་དུ་སྐྱེས་པའི་འཕགས་པ་དེ་ས་དེ་དང་འོག་སར་མི་འོང་བས་ཡིན་ན། དེ་ཡང་འཕགས་པ་དེ་དག་རྟེན་དེ་ལ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་ལ། དེར་མ་ཐོབ་ན་གོང་དུ་འཕོ་བ་ཡིན་ཏེ་ཁྱད་པར་དུ་འགྲོ་བས་སོ། །སྤེལ་མ་ཉམས་ནས་སྤྲིན་མེད་སོགས་སུ་སྐྱེ་བ་ནི་མེད་དེ། སྤེལ་མའི་ཏིང་འཛིན་བཞི་པའི་ས་པ་ཡིན་ལ་དེ་རང་སའི་ཉོན་མོངས་ཀྱིས་མི་ཉམས་ལ། མ་ཉམས་ན་གནས་གཙང་དུ་སྐྱེ་བས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的完整简体中文直译：
超越界时定业会失坏，此处烦恼如同业一样难以断除，所以即使一种烦恼也能造成障碍。
不还
第三，不还分为体性和分类两部分。第一，不还果住者因欲界修所断第九种已尽而成为不还。第二分为依不同所依而迁移与不迁移的不还，以及获得灭尽定的不还两种解释。第一又分为总说与别说后有成就的不还差别两部分。第一又分为有后有的解释与无后有而于此依身涅槃的解释两部分。第一又分总说与别说两部分。第一，不还果住者分为三种：往色界、往无色界和现生涅槃。第一种又分为五种：第一种是从此死后往色界十六处任一处的中有中证得无余依阿罗汉果而涅槃。此种人法尔能在中有中长时住留而没有转生的烦恼。第二种是生于梵众天等处后立即涅槃。第三种是生彼后精勤修道，有加行而后获得阿罗汉果。第四种是生于彼处很久之后，无精进加行而得涅槃。第五种是往上迁移至其他处所，以上共五种。阿阇黎说，无行（无加行）在经中出现，故先说，次序也应如是，因为这两种是道自然生起或不生起，而生已和殊胜是道更自然生起，以及道更大而随眠自然更小。第二，上升迁移的详细解释分为往色界和往无色界两种。第一种又分为往色究竟天和往有顶两种。第一种，上升迁移依因而分为乐于毗婆舍那（观）而串习禅定者和乐于奢摩他（止）而不串习者两种。第一种，若串习禅定则往色究竟天。此又分为超越者，即欲界圣者修习第四禅后退失，以初禅味着故退失后三禅，转生梵众天等处后，由宿习力串习第四禅十五遍，转生色究竟天获得阿罗汉果者。半超越者，即于梵众天依身串习三遍等，转生于净居天五天之下任一天，于彼处串习十五遍后转生色究竟天获得阿罗汉果者。遍没者，【注】除大梵天外，于十六处中不可能有十六处，必须超越一处，即经过所有处所后于色究竟天获得阿罗汉果者。因为在色究竟天之下也可获得阿罗汉果，所以这三种不是定数，只是举例说明。不还不仅指不再来欲界，而是指圣者生于某地不再来彼地及下地，因为这些圣者于彼身获得阿罗汉果，若未获得则上升迁移，由于获得殊胜故。串习禅定后退失而转生无云天等处的情况不存在，因为串习定是第四禅地，不会被自地烦恼所退失，若不退失则定生净居天。


 །གཉིས་པ། བསམ་གཏན་མི་སྤེལ་བ་གཞན༷་ནི་གཟུགས་ནས་སྲིད་པའི་རྩེ༷་མོར༷་འགྲོ༷་སྟེ། བསམ་གཏན་དང་པོ་ནས་གནས་གཙང་མ་མ་གཏོགས་པར་རིམ་གྱིས་སོང་སྟེ། དེ་ནས་གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་སུ་སོང་ནས་སྲིད་རྩེར་དགྲ་བཅོམ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའོ། །གོང་འཕོ་དེ་དག་ལ་བར་སྐབས་གནས་འོག་མ་དག་ཏུ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཐོབ་པ་ཡོད་མོད་ཀྱི། སྲིད་རྩེ་དང་འོག་མིན་སྨྲོས་པ་ནི། མཐར་ཐུག་པའི་ཚད་དེ་ལས་གོང་དུ་འགྲོ་ས་མེད་པའི་བར་དུ་སྨོས་པ་སྟེ། དཔེར་ན་རྒྱུན་ཞུགས་ལ་སྲིད་པ་གསུམ་མམ་གཉིས་མངོན་པར་གྲུབ་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་སྲིད་ཀྱང་། ཕྱིན་ཆད་སྲིད་པ་བརྒྱད་པ་མི་འགྲུབ་པས་མཆོག་ཏུ་ཐོགས་ནའང་ལན་བདུན་པ་ཡིན་པས་སྲིད་པ་ལན་བདུན་པ་ཞེས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ་གཟུགས་མེད་འགྲོ་ནི། གཟུགས་སུ་ཉེར་འགྲོ་ལས་གཞན༷་ནི༷་འདོད་ཁམས་འདི་ནས་གཟུགས༷་མེ༷ད་དུ་འགྲོ༷་བ་སྟེ་དེ་ལ་སྐྱེས་ནས་སོགས་རྣམ༷་པ༷་བཞི༷་ཡོད་ལ། བར་སྲིད་མེད་པས་བར་འདའ་མེད་དོ། །བཞི་ཞེས་པའང་སྤྱིའི་དབང་དུ་སྟེ། ཅི་ཡང་མེད་མན་ཆད་ལས་སྲིད་རྩེ་
3-224b
ལ་གོང་འཕོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་མཐོང་ཆོས་ཞི་ནི། ཕྱིར་མི་འོང་སྔར་གྱི་དེ་དག་ལས་གཞན༷་པ་ནི༷་ཚེ་འདི༷་ལ༷་མྱ༷་ངན༷་ལས་འདའ༷་བ་ཞེས་བྱ༷་སྟེ། ཉིང་མཚམས་མི་སྦྱར་བའི་ཕྱིར་མི་འོང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་རྟེན་གྱིས་དབྱེ་ན་དགུ། སྤང་བ་སོགས་ཀྱིས་དབྱེ་ན་ཆིག་སྟོང་དྲུག་བརྒྱ་རེ་གཉིས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་བར་མ་དོར་མྱང་འདས་ལ། གནས་དང་། རིགས་བྲལ་སོགས་ཀྱིས་ཕྱེ་ན་ཉིས་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་གོ་གཉིས་ཡིན་པ་སོགས་དབྱེ་ཚུལ་ཤེས་པར་བྱའོ། །གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ཡང་སྲིད་ཕྱི་མ་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་མི་འོང་གི་རྣམ་དབྱེ་ལ། ངོ་བོའི་ཁྱད་པར་དང་། གནས་གཙང་མར་སྐྱེ་བ་དེའི་རྒྱུ་སྙོམས་འཇུག་གི་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ་ལ། གཟུགས་འགྲོའི་དབྱེ་བ་དང་། གོང་འཕོ་ཐུན་མོང་གི་དབྱེ་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ་ལ། དངོས་དང་། དེ་དག་གི་རྒྱུ་མཚན་གཉིས། དང་པོ། །ཡང་མདོ་ལས་གཟུགས་སུ་ཉེར་འགྲོའི་ཕྱིར་མི་འོང་དགུར་བཤད་པ་ཅི་ཞེ་ན། དེ་ནི་བར་འདའ་སྐྱེ་འདའ་གོང་འཕོ་གསུམ༷་ལ༷་ཡང༷་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་དུ་ཕྱེ༷་ནས༷་གཟུགས༷་སུ༷་ཉེར༷་འགྲོ༷་དགུར༷་བཤ༷ད་དོ༷། །དེ་ཡང་བར་འདའ་བ་ལ་ཞོག་མའི་མེ་སྟག་ཆུང་དུ་མངོན་པར་གྲུབ་བཞིན་དུ་འཆི་བ་དང་། ལྕགས་ཀྱི་ཚྭ་ཚྭ་སྟེང་དུ་ཡར་བཞིན་དུ་འཆི་བ་དང་། ལྕགས་ཀྱི་ཚྭ་ཚྭ་སྟེང་དུ་ཡར་ནས་ས་ལ་མ་ལྷུང་བར་འཆི་བའི་དཔེ་གསུམ་གྱིས། མྱུར་བ་དང་། མྱུར་བ་མིན་པ་དང་། ཡུན་རིང་མོ་ཞིག་ན་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་གསུམ་དང་། སྐྱེས་འདའ་ལ། སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་དང་། 
3-225a
འདུ་བྱེད་བཅས་པ་དང་། འདུ་བྱེད་མེད་པར་འདའ་བ་གསུམ་དང་། གོང་འཕོ་ལ་འཕར་བའི་རིགས་གསུམ་སྟེ་དགུའོ། །གཉིས་པ། ཕྱིར་མི་འོང་གསུམ་དང་དགུ་པོ་དེ༷་དག༷་གི༷་ནི༷་ཁྱ༷ད་པར༷་རྣམ༷ས་ནི།རང་རང་གི་ལ༷ས་བར་སྲིད་འགྲུབ་པ་དང་། སྐྱེས་ནས་དང་། ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ཁྱད་པར་གསུམ་ལས་དང་། དབ༷ང་པོ་རྣོ་འབྲིང་རྟུལ་པོ་གསུམ་དང་། ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ་དང་། དབང་པོ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ལའང་རྣོན་པོའི་རྣོན་པོ་སོགས་དང་། ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུ་སོགས་ཀྱི་བྱེ༷་བྲག༷་དགུ་པོ་ལ༷ས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །དེའང་དབང་པོ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ལས་ལས་ལ་བྱེ་བྲག་མེད་དེ་གསུམ་ཚན་དང་པོ་སོགས་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་མཚུངས་པ་དང་། སྐྱེས་ནས་མྱོང་འགྱུར་སོགས་སུ་འདྲ་བས་སོ་ཟེར་ཀྱང་དེ་ལའང་འཕེན་ཤུགས་ཀྱིས་རུང་འདྲ་སྙམ་མོ། །གཉིས་པ་ལ་དངོས་དང་། རྒྱུ་མཚན་གོང་འཕོ་དེ་སུ་ལ་མེད་ཚུལ་བཤད་པ་གསུམ། དང་པོ།ལུང་ལས་སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་འགྲོ་བ་བདུན་གསུངས་པ་ལ་གོང་འཕོ་རྣམ་པ་མང་བས། དགུ་པོ་དེ་ལས་གོང༷་དུ༷་འཕོ༷་བ༷་གསུམ་སོ་སོར་མ༷་ཕྱེ༷་བར༷་གཅིག་ཏུ་བརྩིས་པ་ནི་དམ༷་པའི༷་འགྲོ༷་བ༷་བདུན༷། ཞེས་བྱ་བ་ཉི༷ད་དུ༷་འདོ༷ད་དོ།

 །གཉིས་པ། བསམ་གཏན་མི་སྤེལ་བ་གཞན༷་ནི་གཟུགས་ནས་སྲིད་པའི་རྩེ༷་མོར༷་འགྲོ༷་སྟེ། བསམ་གཏན་དང་པོ་ནས་གནས་གཙང་མ་མ་གཏོགས་པར་རིམ་གྱིས་སོང་སྟེ། དེ་ནས་གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་སུ་སོང་ནས་སྲིད་རྩེར་དགྲ་བཅོམ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའོ། །གོང་འཕོ་དེ་དག་ལ་བར་སྐབས་གནས་འོག་མ་དག་ཏུ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཐོབ་པ་ཡོད་མོད་ཀྱི། སྲིད་རྩེ་དང་འོག་མིན་སྨྲོས་པ་ནི། མཐར་ཐུག་པའི་ཚད་དེ་ལས་གོང་དུ་འགྲོ་ས་མེད་པའི་བར་དུ་སྨོས་པ་སྟེ། དཔེར་ན་རྒྱུན་ཞུགས་ལ་སྲིད་པ་གསུམ་མམ་གཉིས་མངོན་པར་གྲུབ་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་སྲིད་ཀྱང་། ཕྱིན་ཆད་སྲིད་པ་བརྒྱད་པ་མི་འགྲུབ་པས་མཆོག་ཏུ་ཐོགས་ནའང་ལན་བདུན་པ་ཡིན་པས་སྲིད་པ་ལན་བདུན་པ་ཞེས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ་གཟུགས་མེད་འགྲོ་ནི། གཟུགས་སུ་ཉེར་འགྲོ་ལས་གཞན༷་ནི༷་འདོད་ཁམས་འདི་ནས་གཟུགས༷་མེ༷ད་དུ་འགྲོ༷་བ་སྟེ་དེ་ལ་སྐྱེས་ནས་སོགས་རྣམ༷་པ༷་བཞི༷་ཡོད་ལ། བར་སྲིད་མེད་པས་བར་འདའ་མེད་དོ། །བཞི་ཞེས་པའང་སྤྱིའི་དབང་དུ་སྟེ། ཅི་ཡང་མེད་མན་ཆད་ལས་སྲིད་རྩེ་
3-224b
ལ་གོང་འཕོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་མཐོང་ཆོས་ཞི་ནི། ཕྱིར་མི་འོང་སྔར་གྱི་དེ་དག་ལས་གཞན༷་པ་ནི༷་ཚེ་འདི༷་ལ༷་མྱ༷་ངན༷་ལས་འདའ༷་བ་ཞེས་བྱ༷་སྟེ། ཉིང་མཚམས་མི་སྦྱར་བའི་ཕྱིར་མི་འོང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་རྟེན་གྱིས་དབྱེ་ན་དགུ། སྤང་བ་སོགས་ཀྱིས་དབྱེ་ན་ཆིག་སྟོང་དྲུག་བརྒྱ་རེ་གཉིས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་བར་མ་དོར་མྱང་འདས་ལ། གནས་དང་། རིགས་བྲལ་སོགས་ཀྱིས་ཕྱེ་ན་ཉིས་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་གོ་གཉིས་ཡིན་པ་སོགས་དབྱེ་ཚུལ་ཤེས་པར་བྱའོ། །གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ཡང་སྲིད་ཕྱི་མ་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་མི་འོང་གི་རྣམ་དབྱེ་ལ། ངོ་བོའི་ཁྱད་པར་དང་། གནས་གཙང་མར་སྐྱེ་བ་དེའི་རྒྱུ་སྙོམས་འཇུག་གི་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ་ལ། གཟུགས་འགྲོའི་དབྱེ་བ་དང་། གོང་འཕོ་ཐུན་མོང་གི་དབྱེ་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ་ལ། དངོས་དང་། དེ་དག་གི་རྒྱུ་མཚན་གཉིས། དང་པོ། །ཡང་མདོ་ལས་གཟུགས་སུ་ཉེར་འགྲོའི་ཕྱིར་མི་འོང་དགུར་བཤད་པ་ཅི་ཞེ་ན། དེ་ནི་བར་འདའ་སྐྱེ་འདའ་གོང་འཕོ་གསུམ༷་ལ༷་ཡང༷་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་དུ་ཕྱེ༷་ནས༷་གཟུགས༷་སུ༷་ཉེར༷་འགྲོ༷་དགུར༷་བཤ༷ད་དོ༷། །དེ་ཡང་བར་འདའ་བ་ལ་ཞོག་མའི་མེ་སྟག་ཆུང་དུ་མངོན་པར་གྲུབ་བཞིན་དུ་འཆི་བ་དང་། ལྕགས་ཀྱི་ཚྭ་ཚྭ་སྟེང་དུ་ཡར་བཞིན་དུ་འཆི་བ་དང་། ལྕགས་ཀྱི་ཚྭ་ཚྭ་སྟེང་དུ་ཡར་ནས་ས་ལ་མ་ལྷུང་བར་འཆི་བའི་དཔེ་གསུམ་གྱིས། མྱུར་བ་དང་། མྱུར་བ་མིན་པ་དང་། ཡུན་རིང་མོ་ཞིག་ན་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་གསུམ་དང་། སྐྱེས་འདའ་ལ། སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་དང་། 
3-225a
འདུ་བྱེད་བཅས་པ་དང་། འདུ་བྱེད་མེད་པར་འདའ་བ་གསུམ་དང་། གོང་འཕོ་ལ་འཕར་བའི་རིགས་གསུམ་སྟེ་དགུའོ། །གཉིས་པ། ཕྱིར་མི་འོང་གསུམ་དང་དགུ་པོ་དེ༷་དག༷་གི༷་ནི༷་ཁྱ༷ད་པར༷་རྣམ༷ས་ནི།རང་རང་གི་ལ༷ས་བར་སྲིད་འགྲུབ་པ་དང་། སྐྱེས་ནས་དང་། ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ཁྱད་པར་གསུམ་ལས་དང་། དབ༷ང་པོ་རྣོ་འབྲིང་རྟུལ་པོ་གསུམ་དང་། ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ་དང་། དབང་པོ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ལའང་རྣོན་པོའི་རྣོན་པོ་སོགས་དང་། ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུ་སོགས་ཀྱི་བྱེ༷་བྲག༷་དགུ་པོ་ལ༷ས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །དེའང་དབང་པོ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ལས་ལས་ལ་བྱེ་བྲག་མེད་དེ་གསུམ་ཚན་དང་པོ་སོགས་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་མཚུངས་པ་དང་། སྐྱེས་ནས་མྱོང་འགྱུར་སོགས་སུ་འདྲ་བས་སོ་ཟེར་ཀྱང་དེ་ལའང་འཕེན་ཤུགས་ཀྱིས་རུང་འདྲ་སྙམ་མོ། །གཉིས་པ་ལ་དངོས་དང་། རྒྱུ་མཚན་གོང་འཕོ་དེ་སུ་ལ་མེད་ཚུལ་བཤད་པ་གསུམ། དང་པོ།ལུང་ལས་སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་འགྲོ་བ་བདུན་གསུངས་པ་ལ་གོང་འཕོ་རྣམ་པ་མང་བས། དགུ་པོ་དེ་ལས་གོང༷་དུ༷་འཕོ༷་བ༷་གསུམ་སོ་སོར་མ༷་ཕྱེ༷་བར༷་གཅིག་ཏུ་བརྩིས་པ་ནི་དམ༷་པའི༷་འགྲོ༷་བ༷་བདུན༷། ཞེས་བྱ་བ་ཉི༷ད་དུ༷་འདོ༷ད་དོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
第二，不修习禅定，其他的是从色界至有顶前往。从初禅逐渐上升至净居天（除外），然后前往无色界诸处，最终在有顶获得阿罗汉果。虽然这些上升者可能在中间阶段的较低处获得阿罗汉果，但之所以提到有顶和色究竟天，是指最终的极限，超过这些地方就无处可去。就像预流果者虽可能在二三生后实现涅槃，但由于不会有第八次投生，故即使最多延迟也只是七次投生者，因此被称为"七次往返者"。
第二，无色界往生者，是区别于色界往生者的其他人，即从欲界直接前往无色界者，有四种类型：生已等四种。由于没有中阴身，所以没有中般涅槃。所谓"四种"是一般而言，因为从非想非非想处以下不可能再上升至有顶。
第二，现法寂灭，是指与前述不同的不还果，即"于现世证得涅槃"者，因为他们不再结生相续，所以是不还果。按所依可分为九种，按断除等分类则有一千六百六十二种。同样，中般涅槃根据处所、离种姓等分类，有二千五百九十二种等，应了解这些分类方法。
第二，特别介绍有后有不还果的区别：本质的区别和投生净居天的因——三摩地的区别两点。首先，有色界往生的分类和上升共同的分类两方面。第一点包括实际情况和其原因两部分。首先，经中说色界往生的不还果有九种，这是什么意思？这是将中般、生般、上流三种各分为三类，从而说明有九种色界往生者。其中中般涅槃者比喻为：如同火烧稻草时的小火星即将形成而熄灭、如同铁器被烧红时向上冒出火星、如同铁器烧红时向上冒出但未落地前就熄灭的三个比喻，分别对应快速、不太快速和经长时间才证涅槃的三种；生般涅槃分为刚生即证、有行和无行三种；上流者有三种"超升"类型，共九种。
第二，不还果三种和九种的区别来自各自的业——中有形成的业、生已感受的业和其他次数感受的业三种差别，以及根器利、中、钝三种，烦恼大、中、小三种，在根器和烦恼上又有利中的利等和小中的小等九种差别造成的。虽有人说根器和烦恼对业没有差别，因为在形成和感受方面相同，但我认为这可能由投生力量决定。
第二，实际情况、原因以及哪些人没有上流三点。首先，经中提到七种善士趣，由于上流种类众多，将九种中的三种上流不单独区分而合为一类，被称为"七种善士趣"。


 །གཉིས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་སློབ་པའི་ནང་ན་འདི་དག་ཁོ་ན་དམ་པར་བརྗོད་ཅེ་ན། དམ༷་པ༷་དམ༷་མིན༷་འཇུག༷་མི༷་འཇུག༷་ཅེས་ལས་དམ་པ་དགེ་བ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་དང་འདོད་པའི་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བས་མི་དགེ་བ་སྤངས་པས་དམ་མིན་མི་དགེ་བ་ལ་མི་འཇུག་པ་དེའི་ཕྱིར་
3-225b
དམ་པ་དང་། གང་དུ་སོ༷ན་པ༷་དེ་ལས་སླར་ཕྱིར༷་མི༷་འོ༷ང་བའི་ཕྱིར༷་དེ༷་དག་ཁོ་ནར་དམ་པའི་འགྲོ་བར་བཞག་སྟེ། སོ་སྐྱེ་དང་སློབ་པ་ཆགས་བཅས་ལ་དེ་མེད་པས་དང་། མི་སློབ་འཕགས་པ་དག་དམ་པ་ཡིན་ཀྱང་ཁམས་གོང་མར་འགྲོ་བ་མིན་པས་སོ། །ཞེས་སོ། །འོ་ན་མདོ་ལས། སྐྱེས་བུ་དམ་པ་གང་ཞེ་ན་སློབ་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནས་ཏིང་འཛིན་གྱི་བར་དུ་ལྡན་པའོ། །ཞེས་གསུངས་པ། སློབ་པ་ཆགས་བཅས་དེ་དག་སྲོག་གཅོད་པ་ནས་ཆང་གི་བར་གཞི་ལྔ་གཏན་མི་བྱེད་པའི་སྡོམ་པ་ཐོབ་པ་དང་། མི་དགེ་བ་ཕལ་ཆེར་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་གྲངས་པའི་དམ་པ་ལ་དགོངས་ལ། འདིར་རྣམ་གྲངས་མིན་པའི་དམ་པར་བཤད་པས་འགལ་བ་མེད་དོ། །གསུམ་པ་ལ་དངོས་དང་ཞར་བྱུང་གཉིས། དང་པོ། གལ་ཏེ་འདོད་པར་ཚེ་དང་པོ་ལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་མཐོང་ནས་ཚེ་རྗེས་ནས་ཡང་འདོད་པར་ཕྱིར་མི་འོང་ཐོབ་པ་ལའང་བར་འདའ་སོགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན་དེ་མེད་དེ། གང་ཞིག་འདོ༷ད་པར༷་ཚེ༷་ཡོངས༷་སུ་གྱུར༷་པའི༷་འཕག༷ས་པ་ཕྱིར་མི་འོང་དེ་ནི། ཁ༷མས་གཞན༷་དུ༷་ནི༷་འགྲོ༷་བ༷་མེ༷ད་དེ། ཕྱིར་མི་འོང་ཐོབ་པའི་ཚེ་དེ་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བས་སོ། །དེ་ཡང་འདོད་པ་སྡུག་བསྔལ་མང་བས་ཤིན་ཏུ་སྐྱོ་ཞིང་ཡིད་འབྱུང་བས་ཚེ་དེ་ཉིད་དམ། ཡང་ན་ཚེ་གཉིས་པ་དེ་ལ་འདོད་པར་སྐྱེས་ཤིང་ཕྱིར་མི་འོང་ཐོབ་ནས་དགྲ་བཅོམ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཚེ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་འཕགས་པ་ནི། རེས་འགའ་ཁམས་གཞན་གཟུགས་མེད་དུ་ཡང་འགྲོ་སྟེ། གོང་འཕོ་སྲིད་རྩེའི་མཐར་ཐུག་པར་འགྲོ་བ་བཞིན་ནོ། །འདི་ནི་མཐར་གྱིས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་དཀའ་བར་བཤད་པས་
3-226a
ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོའི་ཕྱིར་མི་འོང་གོང་དུ་འཕོ་བར་སྲིད་པར་གསལ་ལོ་ཞེས་ཤེས་འོད་གསུངས། འོ་ན་བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས། བདག་ནི་ཐ་མར་ཉམས་ན་ལྷ་གང་འོག་མིན་ཞེས། །རྣམ་པར་གྲགས་པ་དེར་ནི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བར་ཤོག །བཅོམ་ལྡན་བདག་ནི་རྒྱུན་ཞུགས་བདེ་གཤེགས་རྒྱུན་ཞུགས་ཏེ། །ཞེས་རང་ཉིད་རྒྱུན་ཞུགས་ཡིན་པར་ཡང་བཤད་ཅིང་། དེ་ནས་མིར་སྐྱེས་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་གྱུར་ཅིག །དེར་མྱང་འདས་མ་ཐོབ་ན་གཟུགས་ཁམས་སུ་སྐྱེ་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་སྨོན་ལམ་བཏབ་ལ། སྟོན་པས་ཀྱང་། ལེགས་སོ་བརྒྱ་བྱིན་བག་ཡོད་པར་ནི་གནས་པར་གྱིས། ཞེས་གསུངས་ནས་དགག་པ་མ་མཛད་པའི་ཕྱིར་དེ་དང་འགལ་ཏེ། བརྒྱ་བྱིན་མིར་སྐྱེས་ན་འདོད་པར་ཚེ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་འཕགས་པ་ཡིན་པས་སོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་ཆོས་མངོན་པ་མ་ཤེས་པའི་སྐྱོན་ཡིན་ལ། སྟོན་པས་མ་བཀག་པ་ནི། བརྒྱ་བྱིན་འཆི་ལྟས་ཀྱིས་སྐྱོ་བ་ལས་དགའ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱེ་སྨྲས་འཆད་དོ། །གཉིས་པ། འདོད་པར་ཚེ་ཡོངས་གྱུར་འཕགས་པ་དེ༷་དང༷་ཁམས་གོང༷་མ༷་གཉིས་པོར་སྐྱེས༷་པའི་འཕགས་པ༷་རྣམས་ནི༷་ཡོངས༷་སུ་ཉ༷མས་པ་དང་། དབ༷ང་པོ༷་འཕོ༷་བའང་མི༷་རྟེན༷་ཏེ། ལམ་མངོན་དུ་འགྱུར་བ་དང་མཐུན་པའི་ལམ་གྱི་རྟེན་ལུས་ཁྱད་པར་ཅན་ཐོབ་པས་ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་ལ། སྐྱེ་བ་དུ་མར་ལམ་ལ་འདྲིས་པར་བྱས་པས་ཤེས་རབ་སོགས། དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་མཐུན་གྱི་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་གྱུར་པས་དབང་པོ་འཕོ་བ་མེད་དོ། །དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན་དབང་པོ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པས་དབང་པོ་འཕོ་བའང་མི་རྟེན་ལ་ཁམས་གཞན་དུ་ཡང་
3-226b
མི་འགྲོའོ།

第二，为什么在学者中只有这些被称为殊胜者？"殊胜与非殊胜，趋入与不趋入"，因为趋入善法故为殊胜，由于已离欲界贪，断除不善，因此不趋入非殊胜的不善法，所以称为殊胜。由于"到达某处后不再返回"，因此唯有他们被确立为殊胜的趋向，而凡夫和有贪的学者没有这种特质，无学圣者虽然是殊胜者但不会前往上界。
那么，经中说："什么是殊胜士夫？即具足学者的正见乃至三摩地者。"这是指有贪的学者虽不再犯杀生至饮酒等五种根本戒，并断除大部分不善业，故从方便说是殊胜者，而此处是从非方便角度阐述的殊胜者，因此并无矛盾。
第三，直接内容和附带内容两部分。首先，如果在欲界第一世见到圣谛，后世又在欲界证得不还果，此种情况是否也有中般等差别？这种情况不存在。"凡是在欲界转生为圣者的不还果，不会前往其他界"，因为他们会在证得不还果的那一世证得涅槃。这是因为欲界痛苦众多，生起极大的厌离心，所以在当生或者第二世生于欲界证得不还果后，就会获得阿罗汉果。而在色界转生成圣者者，有时也会前往其他界如无色界，就像上流者最终到达有顶那样。由于这被解释为渐次证得果位的困难，明显可能有先离贪的不还果上流者，如《智光》所说。
那么，《帝释问经》中说："若我最终退失，愿生于所谓色究竟天。世尊，我是预流，善逝的预流。"他既自称是预流果，又发愿转生为人后入涅槃，若未能证得，则愿生于色界，而佛陀也只说："善哉帝释，应住于不放逸。"并未否定，这难道不矛盾吗？帝释若生为人，就是欲界转生圣者。这是帝释不了解阿毗达摩的过失，佛陀未加阻止是为了使帝释从死亡预兆的忧惧中得到欢喜，如毗婆沙师所解释。
第二，欲界转生圣者以及生于两种上界的圣者们"不会退失，也不依赖根器的转变"。这是因为他们已获得与道路现前相应的特殊身体作为道的依靠，故不会退失；由于多生修习道路，智慧等根器已成为特殊的等流果，因此没有根器的转变。正因如此，根器已完全成熟，不依赖根器的转变，也不再前往其他界。


 །ཅིའི་ཕྱིར་སློབ་པ་ཆགས་བཅས་དག་བར་དོར་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་ཞེ་ན། སློབ་དཔོན་ནི་ཁམས་གོང་མའི་གཉེན་པོ་རྣམས་མ་འདྲེས་པས་མངོན་སུམ་དུ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་ཕྲ་རྒྱས་རྣམས་ཤིན་ཏུ་མི་ཆུང་བའི་ཕྱིར་ཆགས་བྲལ་ཁོ་ན་ལ་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །བྱེ་སྨྲ་རྣམས་མྱང་འདས་ལ་འདོད་པའི་མི་དགེ་བ་དང་། གོང་མའི་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཐམས་ཅད་སྤང་བ་དང་། དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་རྒྱུན་ཞུགས་ཀྱིས་གསུམ་མམ། ཕྱིར་འོང་གིས་གཉིས་འཐོབ་པ་སོགས་བྱ་བ་མང་པོ་ཞིག་དགོས་པས་འདོད་ཁམས་ལས་འདའ་བཀའ་བས་དེ་བར་དོ་ལ་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ་རྒྱུ་ལ་སྙོམས་འཇུག་བསྒོམ་ཚུལ་དང་། དེ་ལྟར་བསྒོམས་པའི་དགོས་པ་གཉིས། དང་པོ། སྤེལ་བ་དང༷་པོ༷་བསམ་གཏན་བཞི༷་པའི༷་དངོས་གཞི་ལ་བརྟེན་ནས་ཟག་ཟག་མེད་སྤེལ༷་བར༷་བྱེ༷ད་དེ་དེ་སྐྱོན་བརྒྱད་དང་བྲལ་བས་སོ། །གོམས་ནས་དང་པོ་སོགས་ཀྱི་དངོས་གཞི་དང་ཡང་སྤེལ་ལོ། །དགྲ་བཅོམ་མམ་ཕྱིར་མི་འོང་དེས། དང་པོ་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཟག་མེད་རྒྱུན་ལྡན་དང་། དེ་ནས་ཟག་བཅས་རྒྱུན་ལྡན་ཡང་ཟག་མེད་རྒྱུན་ལྡན་ཏེ། རྒྱུན་དང་ལྡན་པར་སྤེལ་ལ། དེ་ནས་སྔ་མ་ལྟར་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་གཉིས་པ་སྤེལ་ནས་བསྒོམས་ཏེ་དེ་དག་ནི་སྦྱོར་བའོ། །གང་ཚེ་སྐ༷ད་ཅི༷ག་མ་གསུམ་ནི༷་བར་མ་ཆད་དུ་འཇུག་པའམ་བསྲེས༷་པ༷ས་སྤེལ་ནུས་པའི་ཚེ་དངོས་གཞི་གྲུབ༷་པ་ཟེར། སློབ་དཔོན་ནི་སྐད་ཅིག་མ་སྤེལ་བ་སངས་རྒྱས་མ་གཏོགས་མི་ནུས་པས་རྒྱུན་སྤེལ་བ་ལ་རུང་
3-227a
གསུངས། །གཉིས་པ་ཅི་ཕྱིར་སྤེལ་ན། ཕྱིར་མི་འོང་དབང་རྣོན་གྱིས་གནས་གཙང་མར་སྐྱེ་བ༷་དང༷་། མཐོང་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གན༷ས་པར༷་བྱ༷་ཕྱིར༷་དང༷་སྟེ། དེ་དག་ལས་ཉམས་མི་སྲིད་པས་ཉོན་མོངས་པས་འཇིགས་པའི་ཕྱིར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རྟུལ་བོས་སྔ་མ་གཉིས་དང་དེའི་སྟེང་དུ་ཉོ༷ན་མོང༷ས་པས༷་ནི༷་འཇིགས༷་པའི་ཕྱིར༷་ཡང༷་སྟེ། རོ་མྱང་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་བསམ་གཏན་ཐག་བསྲིང་བའི་སྒོ་ནས་འབྲས་བུ་ལས་མི་ཉམས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགྲ་བཅོམ་དབང་རྣོན་མཐོང་ཆོས་བདེར་གནས་ཁོ་ན་དང་། རྟུལ་པོས་འབྲས་བུ་ལས་ཉམས་པའི་རྐྱེན་ཉོན་མོངས་པས་འཇིགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ་གཉིས་ཀའི་ཡང་ངོ་། །རྒྱུན་ཞུགས་དང་ཕྱིར་འོང་གིས་སྤེལ་བ་མི་སྲིད་དེ་བསམ་གཏན་གྱི་དངོས་གཞི་མ་ཐོབ་པས་སོ། །རྒྱུ་སྤེལ་མ་དེ༷་ནི༷་ཟག་མེད་གཉིས་པར་ཟག་བཅས་གཅིག་སྤེལ་བ་ཆུང་ངུ་། འབྲིང་དྲུག་ཆེན་པོ་དགུ། ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་བཅུ་གཉིས་དང་། ཆེས་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་བཅོ་ལྔ་སྤེལ་དུ་བསྒོམ་པ་སྟེ་རྣམ༷་པ༷་ལྔ༷་ཡི༷ན་པའི་ཕྱིར༷་ན་གན༷ས་གཙང༷་མར་སྐྱེ༷་བ༷འང༷་མི་ཆེ་བ་སོགས་ལྔ༷་ཁོ༷་ན༷་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བ་ནི་ཟག་བཅས་ཀྱི་དབང་གིས་ཡིན་གྱི་ཟག་མེད་ནི་མིན་ཏེ་སྲིད་གཉེན་ཡིན་པས་འཕེན་བྱེད་མིན་ནོ། །དྲུག་སྤེལ་མན་ཆད་ནི་གོང་མ་སླར་ཡང་བསྐྱར་བའོ། །གཉིས་པ་འགོག་ཐོབ་ནི། དེ་ལྟར་ན། མཆན། འགོག༷་པ༷་ཐོབ༷་པའི༷་ཕྱིར༷་མི༷་འོང༷་བ་ནི་མྱང་འདས་དང་འདྲ་བའི་སེམས་ཞི་བ་མངོན་དུ་བྱེད་ནུས་ལ། དེ་ལ་སེམས་མེད་པའི་ཆ་ནས་ལུས༷་ཀྱིས༷་མངོ༷ན་སུམ༷་
3-227b
བྱེ༷ད་པ་ཞེས་པར༷་འདོ༷ད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར། མདོ་ལས། སློབ་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཅེས་གསུངས་པ་དེ་དག་ཏུ་ལུས་མངོན་བྱེད་མ་བཤད་ཟེར་ན། སློབ་པར་འཇོག་པ་ནི། རྒྱུ་ཟག་མེད་ཀྱི་བསླབ་གསུམ་དང་། དེའི་འབྲས་བུ་བྲལ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ། འགོག་སྙོམས་ནི་སྤོང་ལམ་གྱི་རང་བཞིན་མིན་པས་སློབ་པ་མིན་ལ། བྲལ་འབྲས་བརྟགས་འགོག་མིན་པས་སློབ་པའི་འབྲས་བུའང་མིན་ནོ། །སློབ་པ་བཅོ་བརྒྱད་ནི། ཞུགས་གནས་ཟུང་གསུམ་ཡ་ཅིག་རྒྱུན་ཞུགས་ཞུགས་པ་ནས་དགྲ་བཅོམ་ཞུགས་པའི་བར་གྱི། མཆན། དང་། །རྣོ་རྟུལ་ཟུང་གཉིས་རིགས་སུ་སྐྱེ། །ཚེ་གཅིག་ཕྱིར་མི་འོང་བར་འདའ་ནས་གོང་འཕོ་བར། མཆན། ལྔ་སྟེ། །ཡོན་གནས་སློབ་པ་བཅོ་བརྒྱད་དོ། །ཞེས་སྡོམ་དུ་མཛད་པ་ལྟར་རོ།

为什么有贪的学者不能在中阴中入涅槃？论师认为因为上界的对治法未融合而不能现前，以及烦恼的细微习气极不微小，所以仅对离贪者才有此说法。毗婆沙师们说涅槃需要断除欲界不善法和上界障碍性无记法，预流果者需证三果，一来果者需证二果等，有很多工作要做，所以难以超越欲界，因此在中阴身不能做到这点。
第二，关于修习三摩地的方法和如此修习的目的两方面。首先，第一种交替修习是依靠第四禅定的正行来交替有漏和无漏，因为它已离八种过失。熟练后，也能与初禅等正行交替。阿罗汉或不还果者先修持第四禅无漏相续，然后有漏相续再无漏相续，如此交替相续修习，之后如前所述交替修习两个刹那，这些是加行。当能够无间断地进入或交替三个刹那时，称为"成就正行"。论师认为除佛陀外无人能交替刹那，所以适合交替相续修习。
第二，为何要交替修习？利根不还果者为了"投生净居天和为现法乐住"，由于他们不会退失，所以不是为了怕烦恼。钝根者则为前两个原因，再加上"也为了怕烦恼"，通过延长与味着相应的禅定来保证不退失果位。利根阿罗汉仅为现法乐住，而钝根者为了避免因烦恼而退失果位，所以两者都修习。预流果者和一来果者不可能交替修习，因为未获得禅定正行。
交替修因有五种：小的是在两个无漏间交替一个有漏，中等是六个，大的是九个，极大的是十二个，最极大的是十五个，因此"生于净居天也只有小等五种"。投生这些处是由有漏所决定，不是由无漏，因为无漏是对治存在的，不是投生因。六种交替以下的是重复上面的修法。
第二，证得灭尽定。如此，注：能证得灭尽定的不还果能现前与涅槃相似的寂静心，从无心的角度"被认为是以身证"。为什么经中说十八学者中没有说身证？成为学者是因为无漏三学的因和解脱自性的果，而灭尽定不是断道的自性，所以不是学者，也不是无为择灭，所以不是学者的果。十八学者是：注：预流向至阿罗汉向之间的"三对加三单一，预流向至阿罗汉向；利钝二对作为种姓，从一生不还涅槃至上流的五种；共十八种应供学者。"如此总结。


 །མི་སློབ་པ་དགུ་ནི།ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན། འཆི་བར་སེམས་པའི་ཆོས་ཅན། རྗེས་སུ་བསྲུང་བའི་ཆོས་ཅན། གནས་པ་ལས་མི་བསྐྱོད་པ་དང་། རྟོགས་པའི་སྐལ་བ་ཅན་དང་། མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་དང་། ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། གཉིས་ཀའི་ཆ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའོ། །
阿罗汉
བཞི་པ་དགྲ་བཅོམ་ལ་ཞུགས་གནས་གཉིས། དང་པོ། ཕྱིར་མི་འོང་དེ་བསམ་གཏན་དང་པོའི་གཅིག་ལས་ཆགས་བྲལ་ནས་བཟུང་སྲི༷ད་རྩེའི༷་བར༷་དུ་སྟེ། དེ་ཡང་སྲིད་རྩེའི་ཉོན་མོངས་པ་ཆ༷་བརྒྱ༷ད་ཟ༷ད་པ༷་མན་ཆད་དེ་ནི་དགྲ༷་བཅོ༷མ་ཉི༷ད་ལ༷་ཞུགས༷་པ༷་ཡི༷ན་ལ་སྲིད་རྩེའི་ཉོན་མོངས་དགུ༷་པ་སྤང་བའི༷་བར༷་
3-228a
ཆ༷ད་མེ༷ད་ལམ༷་ཡང༷་དགྲ་བཅོམ་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ། །བར་ཆད་མེད་ལམ་དེ༷་ནི༷་རྡོ༷་རྗེ༷་ལྟ༷་བུའི༷་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་ཡི༷ན་ལ། སྔར་གྱི་ལམ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུ་རྒྱས་པས་བར་ཆད་མེད་ལམ་ཐམས་ཅད་ལས་ནུས་པ་ཆེ་ཞིང་རྩེ་མོའི་མཐར་ཐུག་ཏུ་གྱུར་པ་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཕྲ་རྒྱས་འཇོམས་ནུས་ཤིང་ཚུར་གང་གིས་མི་ཚུགས་པའི་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ཡང་སས་དབྱེ་ན་དགུ། དམིགས་པས་དབྱེ་ན་བདེན་བཞི། རྣམ་པས་བཅུ་དྲུག །ས་དམིགས་རྣམ་པ་གསུམ་ཆར་གྱིས་དབྱེ་ན་ཤིན་ཏུ་མང་སྟེ། མི་ལྕོགས་མེད་བརྟེན་རྡོར་ཏིང་དེ་འོག་སའི་ཟག་བཅས་ལ་མི་དམིགས་ཏེ། སྲིད་རྩེ་ཁོ་ནའི་སྡུག་ཀུན་ལ་དམིགས་པའི་རྗེས་ཤེས་ཕྱོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཡིན་ལ། འགོག་བདེན་ལ་དམིགས་པ་སོ་དྲུག་སྟེ། ས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འགོག་པ་ལ་དམིགས་སྲིད་པས་སོ། །དེ་ཡང་འདོད་པའི་འགོག་དམིགས་ཆོས་ཤེས་བཞི་དང་། གོང་མ་བརྒྱད་ཀྱི་འགོག་དམིགས་རྗེས་ཤེས་བཞི་ཚན་བརྒྱད་དོ། །ལམ་དམིགས་བརྒྱད་དེ། འདོད་ལམ་ལ་དམིགས་པའི་ཆོས་ཤེས་བཞི་དང་། གོང་མའི་ལམ་སྤྱི་ལ་དམིགས་པའི་རྗེས་ཤེས་བཞི་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ན་ཉེར་བསྡོགས་དང་པོས་བསྡུས་པའི་རྡོར་ཏིང་ལྔ་བཅུ་རྩ་གཉིས། དེ་བཞིན་ས་ལྷག་མ་ལྔ་ལའང་བརྟེན་པའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །གཟུགས་མེད་དང་པོ་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་པ་ནི། རིམ་པས་ཉེར་བརྒྱད། ཉེར་བཞི། ཉི་ཤུ་སྟེ་དེ་དག་འདོད་པའི་ལམ་དང་། ས་འོག་མའི་འགོག་པ་ལ་མི་དམིགས་པས་སོ། །ལམ་ནི་ཕན་ཚུན་
3-228b
རྒྱུ་ཡིན་པས། །ས་དྲུག་ས་དགུའི་ལམ་ནི་དེའི། །སྤྱོད་ཡུལ་ཅན་གྱི་ཡུལ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་གསུངས་པས། འོག་མ་གཟུགས་ཁམས་པའི་གཉེན་པོ་ལམ་སྤྱི་ལ་དམིགས་པས་སོ། །དེ་ལྟར་བསམ་གཏན་ས་དྲུག་གིས་བསྡུས་པ་ལ་སུམ་བརྒྱ་བཅུ་གཉིས་དང་། གཟུགས་མེད་དང་པོ་གསུམ་ལ་དོན་གཉིས། བསྡོམས་ན་སུམ་བརྒྱ་གྱ་བཞི་ཡིན་ལ། དེ་དག་ལ་རིགས་དྲུག་དང་དབང་པོ་གསུམ་གྱིས་བསྒྱུར་ན། དྲུག་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་བཅུ་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ། །མངོན་པ་བ་གང་དག་ལམ་བདེན་ཡང་འགོག་བདེན་དང་འདྲ་བར་ས་རེ་རེ་ལ་དམིགས་པ་ལྟར་ན། གོང་མའི་ལམ་སྤྱི་ལ་དམིགས་པའི་རྗེས་ཤེས་བཞི་མི་འབྱུང་བས་ས་དགུའི་ལམ་བདེན་ལ་དམིགས་པའི་ཆོས་ཤེས་བཞི། རྗེས་ཤེས་སོ་གཉིས་ཏེ་བསམ་གཏན་ས་དྲུག་རེ་རེ་ལ་བརྒྱད་ཅུ་བརྒྱད་ཅུ་སྟེ་བསྡོམས་པས་བཞི་བརྒྱ་བརྒྱད་ཅུ་དང་། གཟུགས་མེད་དང་པོ་གསུམ་ལ་རང་ས་གོང་སའི་ལམ་བདེན་ལ་དམིགས་པ་བཅུ་གཉིས་དང་བརྒྱད་དང་བཞི་བསྣན་པས་རིམ་པར་བཞི་བཅུ། སོ་གཉིས། ཉེར་བཞི་ཡིན་ཕྱིར་གོ་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་བས་ཐམས་ཅད་བསྡོམས་ན་ལྔ་བརྒྱ་དོན་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་ལ། དེ་དག་རིགས་དང་དབང་པོའི་བྱེ་བྲག་གིས་དྲུག་འགྱུར་དང་གསུམ་གྱིས་བསྒྱུར་ན་ཁྲི་དང་སུམ་བརྒྱ་རེ་བརྒྱད་དོ། །གཉིས་པ། སྲིད་རྩེའི་སྒོམ་སྤང་དགུ་པ་དེ༷་ཟ༷ད་པ་ཐོབ༷་པ་དང༷་རྣམ་གྲོལ་ལམ་ཟ༷ད་པ༷་ཤེས༷་པ་ལྷན་དུ་འབྱུང་བ་དེ༷་ཡི་ཚེ༷་དེ༷་ནི་མི༷་སློབ༷་པ་དང་དགྲ༷་བཅོ༷མ་པ་ཞེས་བྱའོ། །དགྲ་བཅོམ་
3-229a
ལ་དུས་ཀྱིས་རྣམ་གྲོལ་ནི། རིགས་ཀྱིས་ལྔ། དབང་པོས་གསུམ། རྟེན་གྱིས་ཉེར་དགུ་སོགས་སོ། །གང་ཟག་ཟུང་བཞི་ཡ་བརྒྱད་དོ།

无学者九种：具退失法者、具死亡思法者、具随护法者、住于不动者、具证悟资格者、具不动法者、具不退失法者、慧解脱者、俱分解脱者。
阿罗汉
第四，阿罗汉的向与住两种。第一，不还果从离第一禅的贪欲起直到有顶，即从断有顶烦恼的八分之前，称为"入阿罗汉性"，而断有顶烦恼第九分的无间道也是入阿罗汉果。这无间道被称为"金刚喻三摩地"，由于前面所有道的同等因已增长，它比所有无间道更有力量，并已达到顶峰，能摧毁三界的细微习气，如同金刚一样不可摧破。
这又可按地分为九种，按所缘分为四谛，按行相分为十六种。若按地、所缘、行相三者分类则极多，例如：依无所属修的金刚定不缘下地的有漏，只缘有顶的苦集，为后得智中的八行相；缘灭谛的有三十六种，因为可能缘一切地的灭；其中缘欲界灭的是四种法智，缘上界八地灭的是八组各四种随智。缘道的有八种，即缘欲界道的四种法智和缘上界道总体的四种随智。如此，初近分所摄的金刚定有五十二种，同样应知其余五地所依的情况。无色界前三地所摄的分别为二十八、二十四、二十种，这是因为它们不缘欲界道和下地的灭。如说："道是彼此之因，六地九地之道，是彼行境的对象。"因此下地的金刚定缘色界对治道的总体。
这样，禅定六地所摄的有三百一十二种，无色界前三地有七十二种，总计三百八十四种。如果再乘以六种种姓和三种根器，则成六千九百一十二种。如果依照某些阿毗达摩师所说，道谛也像灭谛那样可以缘每一地，则不会有缘上界道总体的四种随智，而是有缘九地道谛的四种法智和三十二种随智，每个禅定地各有八十八种，共四百八十种；无色界前三地分别加上缘自地及上地道谛的十二、八、四种，依次为四十、三十二、二十四种，因此共九十六种，总计五百七十六种。这些再按种姓和根器的差别乘以六和三，则为一万零三百六十八种。
第二，当证得断除有顶修所断第九分和解脱道、断智同时生起时，此人称为无学者和阿罗汉。阿罗汉中的时解脱者，按种姓分为五种，按根器分为三种，按所依分为二十九种等。总称四双八辈。


 །
3-195b
ཉི༷ད་དོ༷་གསུངས།
断除分法
གཉིས་པ་སྤང་བྱ་དེ་སྤོང་ཚུལ་ལ། ཉོན་མོངས་ཇི་ལྟར་སྤོང་ཚུལ་དང་། དེ་ལྟར་སྤངས་པའི་འབྲས་བུ་ཡོངས་ཤེས་གཉིས།
断烦恼分法
དང་པོ་ལ། མཐོང་སྒོམ་གྱིས་སྤོང་ཚུལ་སྤྱི་དང་། དེ་ལས་འཕྲོས་པ་གཉིས།དང་པོ་ལ། མཐོང་ལམ་གྱི་དང་། སྒོམ་ལམ་གྱི་སྤོང་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ་ནི། མཐོང་སྤང་གྱ་བརྒྱད་ལ་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་འདོད་པར་དམིགས་པ་སྐལ་མཉམ་ཀུན་འགྲོ་ལྟ་བ་དང་པོ་གཉིས་དང་། ཀུན་འགྲོ་མིན་པས་ཆགས་ཁྲོ་རྒྱལ་གསུམ་དང་། ཀུན་འབྱུང་མཐོང་སྤང་ཀུན་འགྲོ་མིན་པ་ཆགས་སོགས་དེ་དག་ཉིད་དེ་བརྒྱད་དང་། ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ན་ཁོང་ཁྲོ་མ་གཏོགས་པ་སྡུག་བསྔལ་མཐོང་སྤང་དགུ་དགུ་དང་། ཀུན་འབྱུང་མཐོང་སྤང་དྲུག་དྲུག་སྟེ་སུམ་ཅུ་དང་། ཁམས་གསུམ་གྱི་འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་གི་མ་རིག་པ་དྲུག་མ་གཏོགས་པ་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་ལོག་ལྟ་དང་། ཐེ་ཚོམ་བཞི་གསུམ་བཅུ་གཉིས་ཏེ་ལྔ་བཅུ་པོ་རྣམས་ནི། དམིགས་པ་བདེན་པ་བཞི་ལ་ལོག་པར་ཞུགས་པས་ན། ཐོར་ཤེས་པས་མིར་འཛིན་ལྡོག་པ་ལྟར། མཐོང་ལམ་གྱིས་དམི༷གས་པའི༷་ཡུལ་བདེན་བཞིའི་རང་མཚན་ཡོ༷ངས་སུ༷་ཤེས༷་པས༷་སྤོང་བ་དང༷་སྟེ་རྣམ་པ་འགལ་བས་སོ། །གཉིས་པ་ནི། དེ་དག་ལས་དགུ་གོང་དུ་དམིགས་ཞེས་པའི་འདོད་པའི་སྡུག་ཀུན་མཐོང་སྤང་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་འགྲོ་དགུ་པོ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ནི་དེ༷་དག་ལ༷་དམི༷གས་པའི་ཡུལ་ཅན་འདོད་པའི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་
3-196a
འགྲོ་རྣམས་ཡང༷་དག༷་པར༷་ཟ༷ད་པས་སྤོང་བ་སྟེ། སྐལ་བ་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་འགྲོའི་དམིགས་པ་ནི་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་འགྲོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། འདི་ནི་འདོད་པ་ལ་བསམ་གྱི། གོང་མའི་དེ་དག་ནི་དམིགས་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་སྤོང་བའོ་ཞེས་སོ། །གལ་ཏེ་དམིགས་པ་ཡིན་ཀྱང་སྤོང་བར་མ་ངེས་སོ་ཞེ་ན། ཡུལ་ཅན་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་འགྲོ་སྔ་མས་བསྐྱེད་པའི་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་འགྲོ་རྣམས་དམིགས་པ་ཡིན་པ་ནི། སྡུག་ཀུན་ཆོས་བཟོད་ཆོས་ཤེས་ཀྱིས་རྒྱུ་འདོད་པའི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་འགྲོ་རྣམས་སྤངས་པས་དེ་དག་གིས་སྐྱེད་པའི་འབྲས་བུ་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་འགྲོ་རྣམས་ཀྱང་སྤངས་ཏེ། རྒྱུ་མེད་པའི་འབྲས་བུ་མི་སྲིད་པས་སོ། །གསུམ་པ་ནི། ཁམས་གསུམ་གྱི་འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་ཟག་བཅས་ལ་དམི༷གས་པ༷། ལོག་པར་ལོག་ཞུགས་འདོད་པ་ན་འགོག་པ་མཐོང་སྤང་བཞི་དང་། ལམ་མཐོང་སྤང་ལྔ་སྟེ་དགུ། ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ན་ཁོང་ཁྲོ་མ་གཏོགས་པ་བདུན་བདུན་ཏེ་ཉེར་གསུམ་པོ་རྣམས། དེ་དག་གིས་དམིགས་པའི་ཡུལ་དངོས་སུ་ལོག་ཞུགས་འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་ལོག་ལྟ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་སྤངས༷་པས༷། ཡུལ་ཅན་ལྟ་བ་མཆོག་འཛིན་ལ་སོགས་པ་ཟག་བཅས་ལ་དམིགས་པ་ལོག་པ་ལ་ལོག་ཞུགས་ཟག་བཅས་དེ་དག་ཀྱང་སྤང་བར་འགྱུར་ཏེ། འགོག་ལམ་ལ་ཆོས་བཟོད་ཤེས་རྗེས་བཟོད་ཤེས་ཀྱིས་ཡུལ་ཟག་མེད་ལ་དངོས་སུ་དམིགས་པ་ལོག་ལྟ་ལ་སོགས་
3-196b
པ་དེ་དག་དམིགས་ཡུལ་ཤེས་པས་སྤང་བ་ན་ཡུལ་མེད་པའི་ཡུལ་ཅན་མི་སྲིད་པས་སོ།

即如所说。
断除分法
第二，关于所断之断除方式有：烦恼如何断除的方式和如此断除的果——遍智两部分。
断烦恼分法
第一，包括见道与修道断除的总体方式和由此延伸的问题两部分。第一部分分为见道和修道的断除方式两方面。首先，在见道所断的九十八种烦恼中，苦谛见所断中缘欲界的同类遍行见中的前二种（萨迦耶见、边执见），以及非遍行的贪、嗔、慢三种；集谛见所断的非遍行贪等八种；上二界各有九种苦谛见所断（除嗔恚）和六种集谛见所断，共三十种；以及三界中灭道见所断的六种无明以外的缘无漏的邪见和怀疑四三十二种，总计五十种——由于这些烦恼以四谛为所缘而错误趣入，所以就像识别狗时不再将狗认作人一样，通过见道"对所缘四谛的自性彻底了知而断除"，这是因为行相相违的缘故。
第二，在"其中九种缘上"所说的欲界苦集见所断中非同类遍行的九种烦恼，是"通过完全断除以它们为所缘的欲界同类遍行而断除"。因为同类遍行的所缘就是非同类遍行，这只适用于欲界，而上界的那些是通过彻底了知所缘而断除的。如果有人说即使是所缘也未必能断除，那是因为由主体同类遍行前者所产生的非同类遍行是所缘，当通过苦集法忍法智断除因——欲界同类遍行时，其所生之果——非同类遍行也被断除，因为没有因的果不可能存在。
第三，三界中灭道见所断的缘有漏者，即邪见邪入的欲界四种灭谛见所断和五种道谛见所断共九种，上二界各七种（除嗔）共二十三种，这些都"通过断除"它们所缘的对象——直接错误趣入的灭道见所断缘无漏的邪见等"而断除"。因为当灭道法忍法智、随忍随智断除直接缘无漏的邪见等（通过了知所缘境）时，没有对象的主体是不可能存在的。
;


 །ཁམས་གསུམ་གྱི་འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་གི་མ་རིག་པ་དྲུག་ནི། དངོས་སུ་ལོག་ཞུགས་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་དང་། ལོག་པ་ལ་ལོག་ཞུགས་ཟག་བཅས་ལ་དམིགས་པ་ནི་རིམ་པ་ལྟར། དམིགས་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། དམིགས་ཡུལ་སྤང་བས་སྤོང་ངོ་། །དེ་བཞིན་ཁམས་གོང་གི་སྤང་བྱ་ཅིག་ཆར་སྤོང་ཞིང་བདེན་པ་ཅིག་ཆར་མཐོང་བས། གཟུགས་ཁམས་ཀྱི་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་འགྲོ་རྣམས་ཀྱང་དམིགས་པ་ཤེས་པས་སྤང་ལ། སྔར་བཤད་འདོད་པའི་ཀུན་འགྲོ་དགུའི་སྐལ་མཉམ་ཀུན་འགྲོའི་ཆ་རྣམས་ཀྱང་དམིགས་པ་ཤེས་པས་སྤོང་ངོ་། །དེ་ལྟར་ན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དམིགས་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་སྤང་བའི་རྩ་བ་ཅན་ཡིན་ཏེ། འདོད་པའི་སྐལ་མི་མཉམ་ཀུན་འགྲོ་རྣམས་ཀྱང་ལམ་གྱིས་དམིགས་ཡུལ་བདེན་པ་ཤེས་པས་ཡུལ་ཅན་སྐལ་མཉམ་དང་ཀུན་འགྲོ་རྣམས་སྤང་པས་སྤོང་བ་དང་། ཁམས་གསུམ་པའི་འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་ཟག་བཅས་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་ཀྱང་། འགོག་ལམ་ཤེས་པས་དམིགས་ཡུལ་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་སྤང་བའི་སྟོབས་ཀྱིས་སྤོང་བའི་ཕྱིར་དང་། དེ་དག་རང་རང་གི་དམིགས་པ་ཤེས་པ་ཙམ་གྱིས་ནི་མི་སྤང་སྟེ། སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་འགྲོ་རྣམས་ཀྱིས་དམིགས་པ་ནི་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཡིན་ལ། གོང་མ་གཉིས་ནི་སྡུག་ཀུན་ལ་རྗེས་བཟོད་ཤེས་ཀྱིས་ཤེས་པ་ཡིན་པ་ན། 
3-197a
སྐལ་མི་མཉམ་ཀུན་འགྲོ་རྣམས་ནི། སྔར་འདོད་པའི་སྡུག་ཀུན་ལ་ཆོས་བཟོད་ཤེས་ཀྱིས་ཡུལ་ཅན་སྤོང་བའི་ཚུལ་གྱིས་སྤངས་ཟིན་པས་སོ། །དེ་བཞིན་འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་ཟག་བཅས་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དམིགས་པ། ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པའི་ལོག་ལྟ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ནི་སྡུག་ཀུན་གྱིས་བསྡུས་པ་ཡིན་པས། སྡུག་ཀུན་ལ་ཆོས་དང་། རྗེས་བཟོད་ཤེས་ཀྱིས་ཤེས་ཀྱང་དེའི་ཚེ་མི་སྤོང་སྟེ། དེ་དག་འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་ཡིན་པས། ཕྱིས་འགོག་ལམ་ལ་ཆོས་དང་རྗེས་ཤེས་བཟོད་ཀྱིས་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་དེ་དག་སྤངས་པས་ན་ཡུལ་སྤོང་བས་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྤོང་ཚུལ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་རང་རྒྱུད་ཀྱི་མཐོང་སྤང་སྤོང་ཚུལ་ཡིན་གྱི་གཞན་རྒྱུད་ཀྱི་མཐོང་སྤང་ཐམས་ཅད་ནི། གང་ལ་དེ་སྐྱེས་མ་སྤང་བའི་ཞེས་སོགས་ལྟར་ཡུལ་ཅན་རང་རྒྱུད་ཀྱི་ཀུན་འགྲོ་རྣམ་གཉིས་སྤོང་བ་ཁོ་ནས་སོ༷། །གཉིས་པ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། སྤོང་ཚུལ་བཞི་པ་བསྒོམ་སྤང་རྣམས་ནི། ས་རེ་རེའི་ཉོན་མོངས་པའི་རྣམ་པ་དགུ་དགུར་བྱས་ཏེ། ཆེན་པོའི་ཆེ་སོགས་གང་གི་གཉེན༷་པོ༷་ཆུང་ངུའི་ཆུང་སོགས་གང་ཡིན་པ་དེ་སྐྱེས༷་པ༷ས་ཉོན་མོངས་དེ་ཟ༷ད་ཅིང་སྤང་བར༷་འགྱུར༷་གྱི། མཐོང་ལམ་གྱིས་དམིགས་པ་བདེན་བཞི་ཤེས་ཀྱང་བསྒོམ་སྤང་མི་སྤོང་བས་དམིགས་པ་ཤེས་པས་ཀྱང་མིན་ལ། དང་པོའི་རྣམ་པ་སྤངས་ཀྱང་དེའི། །ཞེས་སོགས་ལྟར་དམིགས་བྱེད་ཟད་པས་ཀྱང་མིན་ལ། དམིགས་ཡུལ་བསྒོམ་སྤང་སྔ་མ་བརྒྱད་སྤངས་ཀྱང་།
3-197b
ཡུལ་ཅན་ཕྱི་མ་དགུ་པ་མི་སྤོང་བས་དམིགས་ཡུལ་སྤངས་བས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་རང་རྒྱུད་ཀྱི་བསྒོམ་སྤང་ཉོན་མོངས་ཅན་གཟུགས་ཅན་དང་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པ་དང་། གཞན་རྒྱུད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་ནི་ཡུལ་ཅན་ཟད་པས་སྤོང་བ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ། གཉེན༷་པོ༷་ལ་རྣམ༷་པ་བཞི༷་སྟེ། དང་པོ་སྤོང༷་བའི༷་གཉེན་པོ་ནི། ཉོན་མོངས་པའི་ཐོབ་པ་གཅོད་པ་ཆོས་བཟོད་སོགས་བར་ཆད་མེད་ལམ་དང་། གཉིས་པ་གཞི༷་ཡི་གཉེན་པོ་ནི། བར་ཆད་མེད་ལམ་གྱིས་སྤང་བའི་བྲལ་ཐོབ་འཛིན་པ་སྟེ། བར་ཆད་མེད་ལམ་དང་པོ་མ་གཏོགས་པས་ཆོས་ཤེས་སོགས་རྣམ་གྲོལ་ལམ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་དང༷་། དེས་ན་བར་ཆད་མེད་ལམ་དང་པོ་ནི་སྤོང་གཉེན་ཡིན་གྱི་གཞི་གཉེན་མིན་ནོ། །གསུམ་པ་ཐག་སྲིང༷་བའི་གཉེན་པོ་ཉི༷ད་ནི། རྣམ་གྲོལ་ལམ་དང་པོ་སྡུག་བསྔལ་ཆོས་ཤེས་མ་གཏོགས་པ་དེ་ཡན་ཆད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལམ་སྟེ། ཐོབ་པ་ཐག་སྲིང་བས་སོ།

 །ཁམས་གསུམ་གྱི་འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་གི་མ་རིག་པ་དྲུག་ནི། དངོས་སུ་ལོག་ཞུགས་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་དང་། ལོག་པ་ལ་ལོག་ཞུགས་ཟག་བཅས་ལ་དམིགས་པ་ནི་རིམ་པ་ལྟར། དམིགས་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། དམིགས་ཡུལ་སྤང་བས་སྤོང་ངོ་། །དེ་བཞིན་ཁམས་གོང་གི་སྤང་བྱ་ཅིག་ཆར་སྤོང་ཞིང་བདེན་པ་ཅིག་ཆར་མཐོང་བས། གཟུགས་ཁམས་ཀྱི་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་འགྲོ་རྣམས་ཀྱང་དམིགས་པ་ཤེས་པས་སྤང་ལ། སྔར་བཤད་འདོད་པའི་ཀུན་འགྲོ་དགུའི་སྐལ་མཉམ་ཀུན་འགྲོའི་ཆ་རྣམས་ཀྱང་དམིགས་པ་ཤེས་པས་སྤོང་ངོ་། །དེ་ལྟར་ན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་དམིགས་པ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པས་སྤང་བའི་རྩ་བ་ཅན་ཡིན་ཏེ། འདོད་པའི་སྐལ་མི་མཉམ་ཀུན་འགྲོ་རྣམས་ཀྱང་ལམ་གྱིས་དམིགས་ཡུལ་བདེན་པ་ཤེས་པས་ཡུལ་ཅན་སྐལ་མཉམ་དང་ཀུན་འགྲོ་རྣམས་སྤང་པས་སྤོང་བ་དང་། ཁམས་གསུམ་པའི་འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་ཟག་བཅས་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་ཀྱང་། འགོག་ལམ་ཤེས་པས་དམིགས་ཡུལ་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་སྤང་བའི་སྟོབས་ཀྱིས་སྤོང་བའི་ཕྱིར་དང་། དེ་དག་རང་རང་གི་དམིགས་པ་ཤེས་པ་ཙམ་གྱིས་ནི་མི་སྤང་སྟེ། སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཁམས་ཀུན་འགྲོ་རྣམས་ཀྱིས་དམིགས་པ་ནི་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཡིན་ལ། གོང་མ་གཉིས་ནི་སྡུག་ཀུན་ལ་རྗེས་བཟོད་ཤེས་ཀྱིས་ཤེས་པ་ཡིན་པ་ན། 
3-197a
སྐལ་མི་མཉམ་ཀུན་འགྲོ་རྣམས་ནི། སྔར་འདོད་པའི་སྡུག་ཀུན་ལ་ཆོས་བཟོད་ཤེས་ཀྱིས་ཡུལ་ཅན་སྤོང་བའི་ཚུལ་གྱིས་སྤངས་ཟིན་པས་སོ། །དེ་བཞིན་འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་ཟག་བཅས་ལ་དམིགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དམིགས་པ། ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པའི་ལོག་ལྟ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ནི་སྡུག་ཀུན་གྱིས་བསྡུས་པ་ཡིན་པས། སྡུག་ཀུན་ལ་ཆོས་དང་། རྗེས་བཟོད་ཤེས་ཀྱིས་ཤེས་ཀྱང་དེའི་ཚེ་མི་སྤོང་སྟེ། དེ་དག་འགོག་ལམ་མཐོང་སྤང་ཡིན་པས། ཕྱིས་འགོག་ལམ་ལ་ཆོས་དང་རྗེས་ཤེས་བཟོད་ཀྱིས་ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་དེ་དག་སྤངས་པས་ན་ཡུལ་སྤོང་བས་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྤོང་ཚུལ་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་རང་རྒྱུད་ཀྱི་མཐོང་སྤང་སྤོང་ཚུལ་ཡིན་གྱི་གཞན་རྒྱུད་ཀྱི་མཐོང་སྤང་ཐམས་ཅད་ནི། གང་ལ་དེ་སྐྱེས་མ་སྤང་བའི་ཞེས་སོགས་ལྟར་ཡུལ་ཅན་རང་རྒྱུད་ཀྱི་ཀུན་འགྲོ་རྣམ་གཉིས་སྤོང་བ་ཁོ་ནས་སོ༷། །གཉིས་པ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། སྤོང་ཚུལ་བཞི་པ་བསྒོམ་སྤང་རྣམས་ནི། ས་རེ་རེའི་ཉོན་མོངས་པའི་རྣམ་པ་དགུ་དགུར་བྱས་ཏེ། ཆེན་པོའི་ཆེ་སོགས་གང་གི་གཉེན༷་པོ༷་ཆུང་ངུའི་ཆུང་སོགས་གང་ཡིན་པ་དེ་སྐྱེས༷་པ༷ས་ཉོན་མོངས་དེ་ཟ༷ད་ཅིང་སྤང་བར༷་འགྱུར༷་གྱི། མཐོང་ལམ་གྱིས་དམིགས་པ་བདེན་བཞི་ཤེས་ཀྱང་བསྒོམ་སྤང་མི་སྤོང་བས་དམིགས་པ་ཤེས་པས་ཀྱང་མིན་ལ། དང་པོའི་རྣམ་པ་སྤངས་ཀྱང་དེའི། །ཞེས་སོགས་ལྟར་དམིགས་བྱེད་ཟད་པས་ཀྱང་མིན་ལ། དམིགས་ཡུལ་བསྒོམ་སྤང་སྔ་མ་བརྒྱད་སྤངས་ཀྱང་།
3-197b
ཡུལ་ཅན་ཕྱི་མ་དགུ་པ་མི་སྤོང་བས་དམིགས་ཡུལ་སྤངས་བས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་རང་རྒྱུད་ཀྱི་བསྒོམ་སྤང་ཉོན་མོངས་ཅན་གཟུགས་ཅན་དང་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པ་དང་། གཞན་རྒྱུད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་ནི་ཡུལ་ཅན་ཟད་པས་སྤོང་བ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ། གཉེན༷་པོ༷་ལ་རྣམ༷་པ་བཞི༷་སྟེ། དང་པོ་སྤོང༷་བའི༷་གཉེན་པོ་ནི། ཉོན་མོངས་པའི་ཐོབ་པ་གཅོད་པ་ཆོས་བཟོད་སོགས་བར་ཆད་མེད་ལམ་དང་། གཉིས་པ་གཞི༷་ཡི་གཉེན་པོ་ནི། བར་ཆད་མེད་ལམ་གྱིས་སྤང་བའི་བྲལ་ཐོབ་འཛིན་པ་སྟེ། བར་ཆད་མེད་ལམ་དང་པོ་མ་གཏོགས་པས་ཆོས་ཤེས་སོགས་རྣམ་གྲོལ་ལམ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་དང༷་། དེས་ན་བར་ཆད་མེད་ལམ་དང་པོ་ནི་སྤོང་གཉེན་ཡིན་གྱི་གཞི་གཉེན་མིན་ནོ། །གསུམ་པ་ཐག་སྲིང༷་བའི་གཉེན་པོ་ཉི༷ད་ནི། རྣམ་གྲོལ་ལམ་དང་པོ་སྡུག་བསྔལ་ཆོས་ཤེས་མ་གཏོགས་པ་དེ་ཡན་ཆད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལམ་སྟེ། ཐོབ་པ་ཐག་སྲིང་བས་སོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
这些是用于人类学和语言学术用途的藏文译文：
三界中见断的无明有六种。直接错误趋入而缘于无漏的，以及于错误中错误趋入而缘于有漏的，分别通过完全了知所缘和通过断除所缘境而断除。同样，对于上界的所断，一次性断除并同时见到诸谛，所以色界的非等份遍行烦恼也通过了知所缘而断除，而前述的欲界九种遍行烦恼中等份遍行部分也通过了知所缘而断除。因此，一切皆是以完全了知所缘为断除根本的，因为欲界的非等份遍行烦恼也是通过道对谛理的了知而断除等份遍行和遍行烦恼；三界中灭道见断中缘于有漏的烦恼，也是通过了知灭道而断除缘于无漏的所缘，借由这种力量而断除，而非仅仅通过了知各自的所缘而断除。因为非等份遍行烦恼的所缘是上面两界，而上面两界是通过苦集谛的随顺忍智而了知的情况下，非等份遍行烦恼早已通过欲界苦集法忍智断除能缘主体的方式而断除了。
3-197a
同样，灭道见断中缘于有漏的烦恼所缘的，缘于无漏的邪见等，这些都是苦集所摄，虽然通过苦集的法忍智和随顺忍智了知，但当时不会断除，因为它们是灭道见断，所以后来通过灭道的法忍智和随顺忍智断除了缘于无漏的这些烦恼，因此是通过断除所缘而断除的。这三种断除方式是断除自相续见断的方式，而他相续的一切见断，则如"于彼生而未断"等所说，仅仅是通过断除自相续的能缘两种遍行烦恼而断除。
第二部分有显示和解释两方面。首先，关于第四种断除方式的修断烦恼，每一地的烦恼分为九种九种，大的大等各自的对治力是小的小等，当生起对治时，烦恼就会灭尽而被断除，而见道虽然了知四谛的所缘，但不能断除修断，所以不是通过了知所缘而断除；也不是通过灭尽能缘而断除，如"虽断初品，而彼..."所说；也不是通过断除所缘境而断除的，因为虽然断除了前八种修断所缘，但不会断除后面第九种能缘。
3-197b
另外，自相续的有染污色法修断和无染污修断，以及他相续的一切，都是通过灭尽能缘而断除的。
第二，对治有四种：第一，断除对治，是切断烦恼得而断除的法忍等无间道；第二，所依对治，是持守无间道所断的离得，即除了第一无间道外的法智等解脱道等一切；因此，第一无间道是断对治但不是所依对治。第三，远离对治，是除了初解脱道苦法智外的殊胜道，因为它远离得。


 །བཞི་པ་རྣམ༷་པར༷་ནི༷་སུན་འབྱིན་པའི་གཉེན་པོ་ཞེ༷ས་བྱ༷་བ་ནི། བདེན་པ་དང་པོ་གཉིས་ལ་དམིགས་པའི་ལམ་གང་གིས་དམིགས་པ་དེ་མི་རྟག་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་སུན་འབྱིན་པའོ། །དེས་ན་བདེན་པ་དང་པོ་གཉིས་ལ་དམིགས་པའི་སྤོང་བ་གཉེན་པོ་ལ་སོགས་པ་ནི་སུན་འབྱིན་པའི་གཉེན་པོའང་ཡིན་ནོ། །ཞེས་སོ། །སློབ་དཔོན་གྱིས་ཐེམ་སྐས་ཀྱི་ཚུལ་བཞིན་སྐྱེ་རིམ་དང་མཚན་ཉིད་ཐུགས་ལ་བཞག་ནས། དང་པོ་བདེན་པ་དང་པོ་གཉིས་ལ་དམིགས་པའི་སྦྱོར་ལམ་དྲོད་སོགས་ཡིན་ལ། གཉིས་པ་བར་ཆད་མེད་ལམ་གྱ་དགུ་ཐམས་ཅད་དང་། གསུམ་པ། རྣམ་གྲོལ་ལམ་
3-198a
ཐམས་ཅད་དེ། རྣམ་གྲོལ་ལམ་ནི་དང་པོ་ནས་གཞི་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་ཐག་བསྲིང་པའི་གཉེན་པོ་མིན་ནོ། །བཞི་པ་ནི། ཁྱད་པར་གྱི་ལམ་སྟེ། སྔ་མ་གསུམ་ལས་གཞན་པའི་ལམ་ཐམས་ཅད་དོ། །གོ་རིམ་འདི་ཆེས་ལེགས་ཞེས་བཤད་དོ། །གཉིས་པ་འཕྲོས་དོན་ལ། དམིགས་མཚུངས་གང་ལས་སྤོང་བ། ཐག་སྲིང་བའི་དབྱེ་བ་དུ་ཡོད། སྤང་བ་དང་བྲལ་ཐོབ་ཀྱི་ཁྱད་པར་དཔྱོད་པ་གསུམ། དང་པོ། གཉེན་པོ་དེ་དག་གིས་གང་ལས་སྤོང་ཞེ་ན། དམི༷གས་པའི༷་ཡུལ་སུན་ཕྱུང་བ་ལ༷ས་ནི་ཉོ༷ན་མོང༷ས་པ༷་ནི༷་སྤང༷་བྱར༷་འདོ༷ད་ཀྱི། སྤང་གཉེན་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་ནི་མིན་ཏེ། ཡིན་ན་ཕན་ཚུན་མེད་ན་མི་འབྱུང་བར་སྐྱེས་པས་རང་གི་ཚོགས་དབྱེ་བར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་དང་། དམིགས་པ་ལས་དབྱེ་ནུས་པས་སོ། །དེ་ཡང་རང་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ནི་ཐོབ་པ་ཆད་པ་དང་། བྲལ་ཐོབ་སྐྱེས་ཚེ་སྤང་བའོ། །རང་རྒྱུད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པ་དགེ་བ་ཟག་བཅས་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གཟུགས་ཅན་དང་གཟུགས་ཅན་མིན་པ་ཐམས་ཅད་ནི་དེ་དག་ལ་དམིགས་པའི་ཡུལ་ཅན་རང་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་འདུན་པའི་འདོད་ཆགས་སྤང་བ་ལ་དེ་སྤང་བའི་ཐ་སྙད་བྱེད། དེ་ཡང་མཐོང་སྤང་ཅིག་ཅར། སྒོམ་སྤང་རིམ་པས་སྤོང་ལ་མཐོང་སྤང་ཡང་བྱིས་པས་སྤང་ན་རིམ་གྱིས་སྤོང་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ། ཐག་བསྲིང་བའི་ངོ་བོ་རིང་བ་ཉིད་ཀྱང་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། ཚོགས་པ་གཅིག་ན་གནས་ཀྱང་མཚ༷ན་ཉི༷ད་མི༷་མཐུན༷་པ་ཐ་དད་པས་རིང་བ་དང་། མི༷་མཐུན༷་ཕྱོགས༷་དང་གཉེན་པོས་རིང་བ་དང་། ཕན་ཚུན་ཡུལ༷་རྣམ་པར་ཆ༷ད་པས་རིང་བ་
3-198b
དང༷་། དུས༷་ཀྱི༷ས་རིང་བ་སྟེ༷་བཞི་རིམ་པ་བཞིན་དུས་སོགས་འབྱུང༷་བཞི་ལྟ་བུ་དང༷་། ཚུལ་འཆལ་དང་ཚུལ༷་ཁྲིམས༷་ལྟ་བུ་དང་། ཤར་ནུབ་ཀྱི་ཕྱོགས༷་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་ཐ་དད་པ་ལྟ་བུ་དང༷་ནི༷། དུས༷་གཉི༷ས་རིང༷་བ༷་ཉི༷ད་ནི་འདས་འོངས་ལྟ༷་བུའོ༷། །དེ་ཡང་འདས་འོངས་ད་ལྟ་ལས་རིང་བ་དང་། དུས་ཐ་དད་པ་དང་། ཞིག་དང་མ་ཐོབ་དང་། ད་ལྟ་བས་བར་དུ་ཆོད་པས་རིང་བར་བཞག་པ་མི་འཐད་པས་དེ་གཉིས་ངོ་བོ་ཞིག་དང་མ་འཐོབ་པས། ཆོས་རང་མཚན་གྱིས་དངོས་པོ་ལས་རིང་བར་སློབ་དཔོན་གྱིས་བཞེད་དོ། །གསུམ་པ། ཉོན་མོངས་ཐམས་ཅད་སྤང་གཉེན་སྤོང་ལམ་གང་ཡིན་དེས་སྤངས་ཤིང་། ཐོབ་པ་ཆད་པས་སྤང་བ་ལན༷་གཅི༷ག་ཏུ༷་ཟ༷ད་ཀྱི་ལན་དུ་མར་སྤང་དུ་མེད་ཀྱང་འོན་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་དེ༷་དག༷་གི༷་བྲལ༷་བའི༷་ཐོབ༷་པ༷་ནི་ཡང༷་དང༷་ཡང་དུ་ཁྱད་དུ་འགྲོའོ། །གང་དུ་ན་དུས་དྲུག་སྟེ། གལ་ཏེ་དབང་བརྟུལ་ཡིན་ན་རང་རང་གི་གཉེན༷་པོ༷་སྐྱེས༷་པ་དང་རྒྱུན་ཞུགས་སོགས་དགེ་སྦྱོང་ཚུལ་གྱི་འབྲས༷་བུ་བཞི་ཐོབ༷་པ་དང༷་། དབ༷ང་པོ༷་བརྟུལ་པོ་ལས་རྣོན་པོར་རྣམ༷་པར༷་འཕེལ༷་བ་རྣམ༷ས་སུ༷འོ༷། །བྲལ་ཐོབ་ཁྱད་པར་དུ་འགྲོ་བ་ལ། དབང་རྣོན་ཡིན་ན་དབང་པོ་འཕོ་བ་མེད་པས་དུས་ལྔར་ཁྱད་པར་དུ་འགྲོའོ། །དེ་ལ་གཉེན་པོ་སྐྱེས་པ་ནི་བྲལ་ཐོབ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པའི་རྣམ་གྲོལ་གྱི་ལམ་ཡིན་ཏེ། བར་ཆད་མེད་ལམ་ཚེ་བྲལ་ཐོབ་སྐྱེ་བ་ལ་མངོན་ཕྱོགས་ཙམ་ལས་ད་ལྟར་མ་སྐྱེས་པས་སོ། །བྲལ་བ་དེས་གནས་སྐབས་དེ་དག་ཏུ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་མིང་འཐོབ་བོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文译文：
第四，所谓"对治"，是指针对前两种谛（苦集）的所缘，通过道而将所缘显为无常等行相，从而摧毁它们。因此，针对前两种谛的所缘，断除对治等也是摧毁对治。学者以阶梯方式，考虑生起次第和特性，第一是缘于前两种谛的加行道暖等，第二是全部八十九种无间道，第三是所有解脱道。
3-198a
解脱道从一开始就仅仅是所依对治，而不是远离对治。第四是殊胜道，即除前三种外的所有道。这种次第最为妥善。
第二，关于相关议题有三点：一、相同所缘从何断除；二、远离的分类有多少；三、探讨断除与离得的区别。
首先，由这些对治从何断除烦恼？我们认为是从摧毁所缘境而断除烦恼，而不是因为断对治与其相应。若是相应，则因为彼此互为不离生而无法分解自身的聚集，而从所缘可以区分。此外，自相续中的烦恼是在断除得、生起离得时断除。自相续中的非烦恼，即有漏善法、无覆无记的有色无色等一切，是通过断除自相续中缘它们的烦恼（贪欲）而施设为断除。其中见断是顿断，修断是渐断；但凡夫断见断时是渐断。
第二，远离的本质即长远，分为四种：虽在一聚中，但因特性不同而远离；以违品与对治而远离；因彼此境界截断而远离；
3-198b
以时间而远离。这四种分别如地水火风四大种；如破戒与持戒；如东西方不同海洋；如过去未来。过去未来之于现在的远离、不同时间的远离、已灭与未得的远离、被现在隔断的远离，这些不合理的说法，阿阇黎认为这二者的本质是已灭和未得，因自相法体与实体远离。
第三，一切烦恼被断对治断道所断除，由得断灭而一次性断除，不可能多次断除。然而，这些烦恼的离得会反复增益。何时增益？六个时刻：若是钝根，则在各自对治生起时、获得预流等四种沙门果时、从钝根转变为利根时。离得增益对于利根者，因没有根性转变，故在五个时刻增益。其中，对治生起是指与离得同时生起的解脱道，因为无间道时虽趋向于生起离得，但尚未实际生起。这种解脱在这些阶段获得"遍知"的名称。


 །
如是断之遍知果
གཉིས་པ་འབྲས་བུ་ཡོངས་ཤེས་ལ། ཡོངས་ཤེས་དགུའི་ངོ་བོ་ངོས་བཟུང་
3-199a
བ་དང་། ཁྱད་པར་གཏན་ལ་དབབ་པ་གཉིས།
安立九遍知
དང་པོ། དེ་ལ་སྤྱིར་ཡོངས་ཤེས་ནི། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་དང་། སྤང་བའི་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་གཉིས་ལས། དང་པོ་ཟག་མེད་རྣམ་གྲོལ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཡིན་ལ། གཉིས་པ་དེའི་ཡུལ་སྤང་བྱ་བྲལ་བ་སོ་སོར་བརྟགས་འགོག་གོ། དེ་གཉིས་ལས་འདིར་ཕྱི་མ་སྟེ། དེ་ལ་ཡོངས་ཤེས་སུ་བཞག་པ་ནི་ཡུལ་ལ་ཡུལ་ཅན་གྱིས་བཏགས་པའམ། འབྲས་བུ་སྤང་བ་ལ་རྒྱུ་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་བཏགས་པས་སོ། །དེ་ལྟ་བུའི་ཡོངས༷་སུ༷་ཤེས༷་པ་དེ་ལ་སྤང་བྱ་སྤོང་བའི་སྒོ་ནས་དབྱེ་ན་རྣམ་པ་དགུ་སྟེ་འདི་ལྟར། འདོད་པ་ན་བདེན་པ་དང༷་པོ༷་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཀྱིས་མཐོང་བས་སྤང་བྱ་གཉིས་ཀ་ཟ༷ད་པ་ལ༷། འདོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་གི་མཐོང་སྤང་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་གཅི༷ག་དང་། འགོག་ལམ་གྱི་སྤང་བྱ་གཉི༷ས་ཟ༷ད་ཅིང་སྤངས་པ༷་ནི༷་འགོག་ལམ་གྱི་ཡོངས་ཤེས་དེ༷་གཉི༷ས་སོ༷། །འདོད་པར་མཐོང་སྤང་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་གསུམ་ཡིན་པ་དེ༷་བཞིན༷་དུ་ཁམས་གོང༷་མ༷་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་མཐོང་སྤང་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་དེ༷་ཡང་གསུམ༷་ཉི༷ད་དོ། །དེ་ལྟར་མཐོང་སྤང་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་དྲུག་དང་། མཐོང་སྤང་སྤངས་བའི་ཡོངས༷་སུ༷་ཤེས༷་པ༷་ལས་གཞན༷་བསྒོམ་ལམ་གྱི་ཡོངས་ཤེས་གསུམ༷་སྟེ༷། ཐ༷་མའི༷་ཆ༷་དང༷་མཐུན༷་པ་སྤོང་བའི་ཡོངས་ཤེས་དང་། གཟུགས༷་ཀྱི་ཟག་པ་ཟད་པའི་ཡོངས་ཤེས་དང༷་། ཟ༷ག་པ༷་ཀུན༷་ཟ༷ད་པའི་ཡོངས་ཤེས་སོ། །གལ་ཏེ་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་མཐོང་སྤང་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་གཉིས་པོ་གཅིག་ཏུ་བསྡོམས་ལ། 
3-199b
བསྒོམ་སྤང་གི་དེ་ཐ་དད་དུ་ཅིའི་ཕྱིར་ཕྱེ་ཞེ་ན། བསྒོམ་སྤང་ནི་གོང་མ་གཉིས་ན་ས་དང་ས་ན་བསྒོམ་སྤང་དགུ་དགུའི་གཉེན་པོ་བར་ཆད་མེད་ལམ་དང་། རྣམ་གྲོལ་ལམ། མི་ལྕོགས་མེད་སོགས་ཟག་མེད་དང་ཟག་བཅས་གཉིས་པའི་ཉེར་བསྡོགས་ལ་སོགས་པས་བསྡུས་པ་དགུ་དགུ་ཡོད་པས་གཉེན་པོ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་དང་། མཐོང་སྤང་རྣམས་ཀྱིས་ནི་གཟུགས་ན་སྤྱོད་པའི་གཉེན་པོ་རྗེས་བཟོད་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ཁོ་ན་གཟུགས་མེད་ཀྱི་མཐོང་སྤང་གི་ཡང་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་གཉེན་པོ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་ཡིན་ནོ། །
安立差别
གཉིས་པ་ལ། ལམ་གང་གི་འབྲས་བུ་ཡིན་པ་དགུར་འཇོག་པའི་རྒྱུ་མཚན། གང་ཟག་གང་ལ་ལྡན། འཐོབ་གཏོང་བྱེད་ཚུལ་བཞི། དང་པོ་ལ་ཤེས་བཟོད་གང་གི ། ས་གང་གི །ཆོས་རྗེས་ཤེས་གང་གི་འབྲས་བུ་ཡིན་དཔྱད་པ་གསུམ། དང་པོ། ཡོངས་ཤེས་དགུ་པོ་དེ་ལས་དང་པོ་དྲུག༷་ནི་བཟོ༷ད་པའི་འབྲས༷་བུ་ཡིན་ཏེ་མཐོང་ལམ་བར་ཆད་མེད་ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གལ་ཏེ་ཡོངས་ཤེས་ནི་བཟོད་འབྲས་མིན་ཏེ་དེ་ཟག་མེད་ཀྱི་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ལ། དྲི་མེད་བཟོད་རྣམས་ཤེས་པ་མིན། །ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། ཡོངས་ཤེས་བཟོད་པའི་འཁོར་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་ཡང་། ཤེས་བཟོད་གཉིས་འབྲས་བུ་གཅིག་པས་ཤེས་འབྲས་ལ་བཟོད་འབྲས་བསྟན་པའོ། །རྒྱལ་པོའི་འཁོར་གྱིས་བྱས་པ་ལ་རྒྱལ་པོས་བྱས་ཞེས་བརྗོད་པ་བཞིན་ནོ་ཟེར། ཡང་ན་ཤེས་པ་གཙོ་བོ་དང་འཁོར་བཟོད་པ་ཡིན་པས་དངོས་སུ་གཙོ་བོ་ཤེས་འབྲས་ཡིན་
3-200a
ཡང་འཁོར་ལ་རྒྱལ་པོར་བཏགས་པ་ལྟར་བཟོད་འབྲས་སུ་བཏགས་པ་ཡིན་ཞེས་གང་སྤེལ་འཆད་དོ། །ཡོངས་ཤེས་དྲུག་གི་ལྷག༷་མ༷་རྣམ༷ས་ནི༷་ཤེས༷་པའི༷་འབྲས་བུ་ཡིན་ཏེ་སྒོམ་ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་ཡི༷ན་ལ། བསྒོམ་ལམ་ལ་བཟོད་པ་མེད་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文译文：
如是断之遍知果
第二，关于果位遍知，有两部分：确认九种遍知的本质
3-199a
和探讨差别。
安立九遍知
首先，一般而言，遍知有智慧的遍知和断除的遍知两种。第一种是无漏解脱智慧，第二种是其对象所断的离系择灭。在这两者中，此处指的是后者，将其安立为遍知，是以能缘名言所缘，或以因智慧名言果断除。这种遍知若从断除所断的角度分类，则有九种，即：欲界中由见前二谛而断除两种所断，即欲界苦谛和集谛的见断所断的遍知为一种，灭道二种所断的断除是灭道的两种遍知。如同欲界见断所断的遍知有三种，同样上界色界和无色界见断所断的遍知也是三种。这样，见断所断的遍知有六种，加上不同于见断所断遍知的修道三种遍知，即断除顺下分结的遍知、断除色界漏的遍知和断除一切漏的遍知。如果问，为何将两个上界的见断所断遍知合为一个，
3-199b
而将修断的区分开？因为修断在上面两界，每地各有九品修断的对治——无间道、解脱道，包括无所属等无漏和有漏第二近分等九品，因此对治不同；而见断的情况是，色界的对治随忍等，也同样是无色界见断的对治，因此对治相同。
安立差别
第二部分包括：安立为九种遍知的理由，哪些补特伽罗具有，如何得失四点。首先，讨论是哪种忍智、哪一地、哪种法智随智的果，分为三部分。第一，在九种遍知中，前六种是忍的果，因为是见道无间道的果。如果有人说，遍知不是忍的果，因为它是无漏智的果，而经中说"无垢忍非智"，则回答：虽然遍知是忍的眷属智的果，但因为智与忍果相同，故在智果中示忍果，就像说国王所作，实际是王的眷属所作一样。或者，智是主要的，忍是眷属，虽然实际上主要是智的果，
3-200a
但如同将眷属称为王一样，假名为忍的果，这是桑结贝尔的解释。除六种遍知外的其余遍知是智的果，因为是修道的果，而修道中没有忍的缘故。


 །གཉིས་པ་ལ། བསམ་གཏན་གྱི་ས་གང་གི་འབྲས་བུ་ཡིན་སྲིད་ཚུལ་དང་། སྐྱེ་འཕགས་ཀྱི་ལམ་གང་གི་འབྲས་བུ་ཡིན་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ་ནི། དང་པོའི་ཉེར་བསྡོགས་མི༷་ལྕོགས༷་མེ༷ད་པ་ནི་སྤང་བྱ་ཀུན་གྱི་གཉེན་པོར་འགྱུར་སྲིད་པས་དེའི་འབྲས༷་བུ་ཡོངས་ཤེས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ཡོད་སྲིད་དོ༷། །བས༷མ་གཏན༷་དངོས་གཞི་ཟག་མེད་རྣམ༷ས་ཀྱི༷་རང་སའི་ལྔ༷འམ༷་བརྒྱ༷ད་དེ། བསམ་གཏན་དངོས་གཞི་ཟག་མེད་རྣམས་ཀྱིས་ཁམས་གོང་མའི་མཐོང་སྤང་གསུམ་དང་། སྒོམ་སྤང་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་ཕྱི་མ་གཉིས་ཏེ་ལྔའོ། །དེ་ཡང་ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོའི་དབང་དུའོ། །འམ་ཞེས་པ་ནི་ལུགས་ཐ་དད་སྟོན་པ་སྟེ། དབྱངས་སྒྲོགས་ཀྱིས་བསམ་གཏན་དངོས་གཞིའི་འབྲས་བུ་བརྒྱད་དེ་འདོད་པའི་མཐོང་སྤང་གི་གསུམ་ཡང་ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོའི་ཕྱིར་མི་འོང་གིས་མཐོང་ལམ་ཐོབ་པའི་བསམ་གཏན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་བྲལ་ཐོབ་ཟག་མེད་རྙེད་པས་སོ་ཟེར། ཐ་མའི་ཆ་མཐུན་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་ནི་མི་ལྕོགས་མེད་འབྲས་ཁོ་ནར་ངེས་ལ། དེའི་བྲལ་ཐོབ་ནི་གོང་མའི་ལམ་མཐོང་སྤང་སྤངས་བའི་ཡོངས་ཤེས་དང་གཅིག་ཏུ་འདུའོ་ཟེར། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་ཡང་བསམ་གཏན་གྱི་དངོས་གཞི་དང་འདྲ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །
3-200b
གཟུགས་མེད་དང་པོ་ནམ་མཁའི་ཉེ་བར་བསྡོགས༷་པའི༷་འབྲས་བུ་གཟུགས་ཟད་ཀྱི་ཡོངས་ཤེས་བརྒྱད་པ་གཅི༷ག་པུ་ཡི༷ན་ཏེ༷། དེ་ཟག་བཅས་ཡིན་ཀྱང་འཕགས་པས་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཡོངས་ཤེས་འདི་ཐོབ་པ་སྲིད་པས་སོ། །གཟུགས༷་མེ༷ད་དངོས༷་གཞི༷་དང་པོ་གསུམ༷་ཟག་མེད་ཀྱི༷་ཡང༷་ཡོངས་ཤེས་ཟག་ཟད་གཅིག་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་འདོད་པ་དང་སྲིད་རྩེའི་སེམས་ནི་ཟག་མེད་ཀྱི་རྟེན་དུ་མི་རུང་བས་དེ་གཉིས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡོངས་ཤེས་མེད་དོ། །གཉིས་པ། ཡོངས་ཤེས་དགུ་བོ་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་འཕ༷གས་པའི༷་ལམ༷་གྱི༷་འབྲས་བུ་ཡི༷ན་ཏེ་མཐོང་སྒོམ་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་པས་སོ། །ཟག་བཅས་འཇིག༷་རྟེན༷་པའི༷་སྒོམ་ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་ནི་བདུན་པ་དང་བརྒྱད་པ་གཉི༷ས་སྲིད་དེ། འཕགས་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་འདོད་གཟུགས་ལས་ཆགས་བྲལ་སྲིད་པས་སོ། །གསུམ་པ། སྒོམ་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པ་རྗེས༷་ཤེས་ཀྱི༷་འབྲས་བུ་ཡང༷་ཡོངས་ཤེས་ཐ་མ་གཉིས་ཡིན་ལ། སྒོམ་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པ་ཆོས༷་ཤེས༷་པའི༷་འབྲས་བུ་ནི༷། བསྒོམ་པའི་ལམ་ལ་འགོག་པ་འམ། །ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་སོགས་གསུངས་པ་ལྟར་ཁམས་གསུམ་གྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་ཡོངས་ཤེས་ཐ་མ་གསུམ༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །ཆོས་ཤེས་དེའི༷་ཕྱོགས༷་མཐུན༷། ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དང་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི༷་འབྲས་བུ་ཡོངས་ཤེས་དྲུག༷་སྟེ། དང་པོ་འདོད་པའི་གསུམ་ཆོས་བཟོད་ཀྱི་འབྲས་བུ་དང༷་ཐ་མ་གསུམ་ཆོས་ཤེས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་པས་སོ། །དེ་ཡང་སྒོམ་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པའི་སྡུག་ཀུན་ཤེས་པས་བསྡུས་པ་ནི་ཐ་མའི་ཆ་མཐུན་སྤངས་བའི་ཡོངས་
3-201a
ཤེས་གཅིག་པུ་ཡིན་ལ། འགོག་ལམ་ཤེས་པའི་ནི་ཡོངས་ཤེས་སུམ་ཅར་ཡིན་ནོ། །རྗེས་ཤེས་དེའི་ཕྱོགས་མཐུན། རྗེས་ཤེས་བཟོད་དང་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་ནི་ཡོངས་ཤེས་ལྔ་སྟེ། གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་མཐོང་སྤང་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་གསུམ་ནི་རྗེས་བཟོད་ཀྱི་འབྲས་བུ་དང་། ཐ་མ་གཉིས་ནི་རྗེས་ཤེས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་པས་སོ། །གཉིས་པ་གྲངས་ངེས། གལ་ཏེ་ལ་ལར་ནི་སྤང་བ་མང་པོ་བསྡམས་ནས་ཡོངས་ཤེས་རེ་རེ་འཇོག་ལ། ལ་ལར་སྤང་བ་རེ་རེ་ལ་ཡོངས་ཤེས་རེ་རེ་འཇོག་པ་ཅི་ཞེ་ན། དེ་ལ་ཤེས་བཟོད་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་བྲལ་བ་ནི་རྒྱུ་གསུམ་གྱིས་ཡོངས་ཤེས་སུ་བཞག་སྟེ། གང་ཞེ་ན། བྲལ༷་བའི༷་ཐོབ༷་པ༷་ཟག༷་མེ༷ད་གསར་དུ་རྙེད་པ་དང༷་། སྲི༷ད་རྩེའི༷་ཉོན་མོངས་པ་ཉ༷མས་པར༷་བྱས༷་པ༷་དང༷་། རྒྱུ༷་སྡུག་ཀུན་མཐོང་སྤང་གི་ཀུན་འགྲོ་གཉི༷ས་ཀུན༷་ཏུ༷་བཅོ༷མ་པའི༷་ཕྱིར༷་ཡོངས་ཤེས་སུ་བཞག་གོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文译文：
第二部分分为两点：讨论可能是哪种禅定地的果，以及可能是凡夫圣者何种道的果。
首先，初禅近分未至定可以成为一切所断的对治，所以它的果可能包括所有遍知。根本禅无漏的果有五种或八种，即无漏根本禅可以成为上界见断三种和修断遍知后两种的果，共五种。这是就先离贪而言。"或"字表示不同观点：龙树认为根本禅的果有八种，因为连欲界见断三种也是先离贪的不还者通过根本禅获得见道而得无漏离得。顺下分结断除的遍知只能是未至定果，其离得与上界见断所断遍知合为一体。应知殊胜禅与根本禅相似。
3-200b
空无边处近分的果仅是第八种断除色漏的遍知，虽然它是有漏的，但圣者依靠它可能获得此遍知。前三种无色定无漏的果仅是一种漏尽遍知。因此，欲界心与有顶心不适合作为无漏的所依，所以这两者没有遍知果。
第二，所有九种遍知都是圣道的果，因为它们是见道和修道的果。有漏世间修道的果可能有第七和第八两种，因为圣者可能通过世间道离欲界和色界贪。
第三，修道所摄随智的果是最后两种遍知，而修道所摄法智的果，如经中所说"修道中对灭或道的法智等"，因为是三界的对治，所以是最后三种遍知。与法智相应的，即法忍智的果是六种遍知，因为前三种欲界遍知是法忍的果，而最后三种是法智的果。其中，修道所摄苦集智所摄的只是顺下分结断除的遍知
3-201a
一种，而灭道智的果是全部三种遍知。与随智相应的，随智忍和智的果是五种遍知，因为上界二者见断所断遍知三种是随忍的果，而最后两种是随智的果。
第二，关于数目的确定性。如果问，为何在某些情况下将多种所断合并为一种遍知，而在其他情况下每一所断各立一种遍知？对此，忍智们的果离系因三种原因被立为遍知：哪三种呢？新获得无漏离得，使有顶烦恼衰损，以及彻底摧毁作为因的苦集见断两种遍行烦恼，因此立为遍知。
;


 དེ་ཡང་སོ་སྐྱེ་ལ་རྒྱུ་གཉིས་བཅོམ་པ་ཡོད་ཀྱང་། སྔ་མ་གཉིས་མེད་པས་ཡོངས་ཤེས༷་ཀྱི་མིང་མི་ཐོབ་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཆོས་ཤེས་ལ་དང་པོ་ཡོད་ཀྱང་ཕྱི་མ་གཉིས་མེད། རྗེས་ཤེས་ལ་དང་པོ་གཉིས་ཡོད་ཀྱང་ཕྱི་མ་མེད་པས་སོ། །ཀུན་འབྱུང་ཆོས་ཤེས་ལ་གསུམ༷་ཀ་ཚང་བའི་སྐབས་དེར་ཡོངས་ཤེས་ཞེས་མིང་ཐོབ་བོ། །དེ་བཞིན་གོང་མ་གཉིས་ལའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདོད་པའི་འགོག་ལམ་ཆོས་ཤེས་རེ་རེ་ལ་རྒྱུ་གསུམ་ཀ་ཚང་བས་བཞག་ལ། བཟོད་པ་རྣམས་བྲལ་ཐོབ་ཟག་མེད་གསར་དུ་མ་རྙེད་པས་སོ། །རྒྱུ་དེ་གསུམ་སྟེང་བཞི་པ་
3-201b
ནི་ཁ༷མས་གསུམ་ལ༷ས་འདས༷་པ༷་ལ༷ས་ཀྱང་ཡོངས་ཤེས་ཐ་མ་གསུམ་བཞག་གོ། ཆོས་མངོན་པ་གང་དག་དམིགས་པར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་དང་། དམིགས་བྱེད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པ་གཉིས་དང་བྲལ་བའི་རྒྱུ་ལྔ་འདོད་པ་ནི་འདིར་མ་བརྗོད་དོ། །རྒྱུ་གཉིས་བཅོམ་པ་དང་། ཁམས་ལས་འདས་པའི་ནང་དུ་འདུས་པས་སོ། །གསུམ་པ་སུ་ལྡན་ལ། དངོས་དང་། འབྲས་བུ་སྡོམ་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། ཡོངས་ཤེས་གང་དག་གང་ཟག་གང་ལ་དུ་ལྡན་ཟེར་ན།སོ་སྐྱེ་ལ་ཡོངས་ཤེས་གཅི༷ག་ཀྱང་ལྡན་པ་མིན༷་ལ། སོ་སྐྱེར་མ་ཟད་སྡུག་བསྔལ་ཆོས་བཟོད་ནས་བཟུང་སྟེ་ཀུན་འབྱུང་ཆོས་བཟོད་བར་ཡེ་ཤེས་སྐད་ཅིག་མ་ལྔ་ལ་གནས་པའང་རྒྱུ་གཉིས་ཀུན་ཏུ་མ་བཅོམ་ཕྱིར་ཡོངས་ཤེས་དང་མི་ལྡན་ནོ། །དེ་ལས་གཞན་པའི་འཕགས་པ་མཐོང༷་ལམ་ལ༷་གན༷ས་པ༷་ནི༷་ལྔ༷་ཡི༷་བར༷་དང༷་ཡང༷་དག༷་པར་ལྡན་ཏེ། ཀུན་འབྱུང་ཆོས་ཤེས་དང་ཀུན་འབྱུང་རྗེས་བཟོད་གཉིས་ལ་གནས་པ་ནི་ཡོངས་ཤེས་དང་པོ་དང་། ཀུན་འབྱུང་རྗེས་ཤེས་དང་འགོག་པ་ཆོས་བཟོད་ལ་ཡོངས་ཤེས་སྔ་མ་དང་། ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་སྡུག་ཀུན་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་ཏེ་གཉིས་དང་ལྡན་ལ། འགོག་པ་ཆོས་ཤེས་དང་རྗེས་སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ལ་སྔ་མ་གཉིས་དང་། འདོད་པའི་འགོག་པ་མཐོང་སྤང་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་ཏེ་གསུམ་དང་ལྡན་ནོ། །འགོག་པ་རྗེས་ཤེས་དང་། ལམ་ཆོས་བཟོད་ལ་གསུམ་པོ་དེ་དང་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་འགོག་པ་མཐོང་སྤང་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་ཏེ་བཞི་དང་། ལམ་ཆོས་ཤེས་དང་རྗེས་
3-202a
སུ་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ལ་འདོད་པའི་ལམ་མཐོང་སྤང་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་ཏེ་ལྔ་དང་ལྡན་ནོ། །ལམ་རྗེས་ཤེས་ནི་སྒོམ་ལམ་ཡིན་པས་མཐོང་ལམ་འདིར་མི་གཏོགས་སོ། །བསྒོམ༷་ལམ་པ་ལམ་རྗེས་ཤེས་ནས་འདོད་པ་ལ་ཆགས་པ་མ་བྲལ་བ་བསྒོམ་སྤང་དང་པོ་ནས་བརྒྱད་པ་སྤངས་པའི་བར་ལ༷་གན༷ས་པ༷་ཡང་སྔར་གྱི་ལྔ་དང་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་ལམ་མཐོང་སྤང་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་དང་དྲུག༷་དང་ལྡན་ལ། འདོད་པ་ལ་ཆགས་བྲལ་ལས་ཉམས་ནའང་དྲུག་པོ་དེ་དང་ལྡན་པའོ། །གལ་ཏེ་ལམ་རྗེས་ཤེས་ན་ཡོངས་ཤེས་དྲུག་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། འབྲས་བུ་བཞིར་རྣམ་བཞག་པ་ནི། །རྒྱུ་ལྔ་དག་ནི་སྲིད་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་སོགས་གསུངས་པ་ལྟར་སྤང་བ་སྡོམ་པར་བཤད་ཀྱང་། ཡོངས་ཤེས་མི་སྡོམ་པས་མི་འགལ་ལོ། །གམ༷་ཞེས་པ་ནི༷་འདམ་ཁའི་ཚིག་སྟེ་སྒོམ་ལམ་ལ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་དེར་མ་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་རིམ་དང་ཅིག་ཅར་ཡང་རུང་སྟེ་ཕྱིར་མི་འོང་སྒོམ་ལམ་པ་ལམ་རྗེས་ཤེས་ཚེ་སྔ་མ་རྣམས་བསྡོམས་ཏེ་ཡོངས་ཤེས་བདུན་པ་གཅིག་པུ་དང་ལྡན་ལ། གཟུགས་ཀྱི་ཆགས་བྲལ་ལས་ཉམས་པའང་དེའོ། །དགྲ་བཅོམ་ཐོབ་ཚེ་ཡང་སྔ་མ་རྣམས་སྡོམ་པ་ཐ་མ་གཅིག་པུ་དང་ལྡན་པས་གཅི༷ག་གམ༷་ཡང༷་ན༷་གཉི༷ས་དང༷་ལྡན༷་ན་ཡང་ངོ༷་སྟེ། ཕྱིར་མི་འོང་གཟུགས་ཀྱི་ཆགས་བྲལ་ཐོབ་པ་ཡང་དགྲ་བཅོམ་ལས་ཉམས་ནའང་བདུན་བརྒྱད་གཉིས་དང་ལྡན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文译文：
虽然凡夫也有摧毁两种因，但因为缺少前两种，所以不获得遍知之名；苦法智虽有第一种，但缺后两种；随智虽有前两种，但缺后一种，所以不得名。在集法智时三者俱全，此时获得遍知的名称。对于上面两界也应当如是了知。欲界灭道法智各自具足三种因而安立，而诸忍则因未新获得无漏离得而不立。除这三种因外，第四种
3-201b
原因是从三界超越而安立最后三种遍知。阿毗达磨有些论师主张断除所缘烦恼和能缘烦恼两者的五种因，但这里没有提及，因为已包含在摧毁两种因和超越界的范围内。
第三，关于谁具有遍知，分为实际情况和果位摄集方式两部分。首先，哪些补特伽罗具有哪些遍知？凡夫不具有任何一种遍知。不仅是凡夫，从苦法忍开始直到集法忍，处于这五个刹那智慧的圣者，因为未彻底摧毁两种因，也不具有遍知。除此之外，处于见道的圣者最多具有五种遍知：处于集法智和集随忍的具有第一种遍知；处于集随智和灭法忍的具有前一种和上界二者苦集断除的遍知，共两种；处于灭法智和灭随忍的具有前两种和欲界灭谛见断所断的遍知，共三种；处于灭随智和道法忍的具有这三种加上上界二者灭谛见断所断的遍知，共四种；处于道法智和道随
3-202这些是用于人类学和语言学术用途的藏文译文：
虽然凡夫有摧毁两种因，但由于没有前两种，所以不得遍知的名称；虽然苦法智具有第一种，但没有后两种；随智虽有前两种，但没有最后一种。集法智时三者皆具足，在此情况下才获得"遍知"的名称。对于上面两界也应如此了知。对于欲界灭道法智各自具足三种因而建立，而诸忍则因没有新获得无漏离得而不立。在这三种因上加上第四种，
3-201b
即超越三界，也建立最后三种遍知。一些阿毗达磨论师主张的所缘烦恼和能缘烦恼二者离系的五种因，在此并未提及，因为已包含在摧毁两种因和超越界的内容中。
第三，关于谁具有遍知，分为直接阐述和果位合并方式两部分。首先，问哪些遍知为哪些补特伽罗所具有？凡夫不具有任何一种遍知，不仅凡夫，从苦法忍开始直到集法忍这五个刹那智慧的阶段，因未彻底摧毁二因，也不具有遍知。除此之外，处于见道的圣者最多具有五种遍知：处于集法智和集随忍阶段具有第一种遍知；处于集随智和灭法忍阶段具有前一种遍知及上面两界苦集断除的遍知，共两种；处于灭法智和灭随忍阶段具有前两种及欲界灭见断断除的遍知，共三种；处于灭随智和道法忍阶段具有那三种及上面两界灭见断断除的遍知，共四种；处于道法智和道随忍阶段具有欲界道见断断除的遍知，共五种。道随智是修道，故不属于此处见道。
3-202a
修道者从道随智开始，未离欲贪者，直至断除第八品修断为止，具有前述五种及上面两界道见断断除的遍知，共六种。若从离欲贪退失，也仍具有那六种遍知。虽然如论中所说"安立四果，是因有五因"等，说明断除可以合并，但遍知不合并，所以并不矛盾。"或"是选择词，因为修道不一定如此确定。
另外，不管是次第还是一次，不还果修道者在道随智时，合并前面诸遍知，只具有第七种遍知；从离色贪退失者也是如此。获得阿罗汉果时，也合并前面诸遍知，只具有最后一种遍知，所以具有一种或二种遍知，即不还果获得离色贪者，从阿罗汉果退失时也具有第七和第八两种遍知。


 །གཉིས་པ། གལ་ཏེ་གཟུགས་ཀྱི་འདོ༷ད་ཆགས༷་མ་བྲལ་བས་ཕྱིར་མི་འོང་འབྲས་གནས་ཙམ་པོ་དང་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་ཚེ་སྤང་
3-202b
བ་མང་པོ་ཡོད་བཞིན་དུ་ཡོངས་ཤེས་རེ་རེ་བར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། དེའི་ཚེ་ན་ཁ༷མས་དང་པོ་དང་གསུམ་ལ༷ས་འདོ༷ད་ཆགས༷་བྲལ༷་བ༷་དང༷་། ཕྱིར་མི་འོང་དང་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས༷་བུ༷་ཐོ༷བ་པའི་རྒྱུ་གཉིས་གཉིས་ཚང་ཕྱིར༷་སྐབས་དེར་ཡོངས་ཤེས་དེ༷་དག༷་བསྡོམ༷ས་ནས། ཐ་མའི་ཆ་མཐུན་སྤང་བ་དང་། ཟག་པ་ཀུན་ཟད་ཀྱི་ཡོངས་ཤེས་རེ་རེར་བཞག་གོ། དེས་ན་རྒྱུན་ཞུགས་དང་ཕྱིར་འོང་ལ་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་ཡོད་ཀྱང་། ཁམས་ལས་ཆགས་བྲལ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། གཟུགས་ཀྱི་ཆགས་བྲལ་ཕྱིར་མི་འོང་ལ་དང་པོ་ཡོད་ཀྱང་གཉིས་པ་མེད་པས་སོ། །གཞན་དག་ལ་གཉིས་ཀ་མེད་པས་སོ། །བཞི་པ་གཏོང་འཐོབ་ནི། ཡང་ཡོངས་ཤེས་དུ་ཞིག་གཏོང་བའམ་ཐོབ་ཅེ་ན། ལ༷་ལ༷་སྟེ་དགྲ་བཅོམ་ལས་ཉམས་ན་ཐ་མ་གཅིག་པུ་དེ་གཏོང་བ་དང་། དེ་བཞིན་གཟུགས་ཀྱི་ཆགས་པ་མ་བྲལ་བའི་འཕགས་པ་ཕྱིར་མི་འོང་འདོད་པའི་ཆགས་བྲལ་ཉམས་ན་བདུན་པ་གཅིག་པུ་གཏོང་ལ། ལ་ལ་གཉི༷ས་ཏེ་ཕྱིར་མི་འོང་གཟུགས་ཀྱི་ཆགས་བྲལ་འདོད་ཉོན་གྱིས་ཉམས་པའམ་དེས་དགྲ་བཅོམ་ཐོབ་ན་བདུན་བརྒྱད་གཉིས་གཏོང་ཞིང་། ཁ་ཅིག་ལྔ༷་གཏོང་སྟེ་ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོས་སྐད་ཅིག་མ་བཅུ་དྲུག་པ་ལ་དང་པོ་ལྔ་གཏོང་ངོ་། །དེ་ལ་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་ལམ་མཐོང་སྤང་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་མི་གཏོང་མོད་ཀྱི་སྔར་ཁམས་ལས་ཆགས་པ་བྲལ་ཕྱིར་དང༷་། འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་སྒོ་ནས་ཐ་མའི་ཆ་མཐུན་སྤངས་པའི་ཡོངས་ཤེས་ཀྱི་ནང་དུ་བསྡོམས་པའི་ཕྱིར་དེ་ལས་ཐ་དད་དུ་བཤད་དུ་མེད་དོ། །ལ་ལ་དྲུག༷་གཏོང༷་སྟེ༷་འཕགས་པ་མཐར་གྱིས་པ་འདོད་པ་ལས་ཆགས་པ་བྲལ་བ་ན་སྔ་མ་
3-203a
དྲུག་གཏོང་སྟེ་བདུན་པ་ཐོབ་པས་སོ། །དེ་བཞིན་འཐོབ༷་པ༷་ནི་གཅིག་དང་གཉིས་དང་དྲུག་འཐོབ་པ་ཡོད་ཀྱི་ལྔ༷་ཐོབ་པ་ནི་ཡོད་པ་མིན༷་ནོ༷། །དེ་ལ་གཅིག་ནི་ཀུན་འབྱུང་ཆོས་ཤེས་པ་ནའོ། །དེ་བཞིན་ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོས་ལམ་རྗེས་ཤེས་ན་བདུན་པ་གཅིག་པུ་ཐོབ་ལ། མཐར་གྱིས་པས་ཀྱང་འདོད་ལས་ཆགས་བྲལ་རྣམ་གྲོལ་ལམ་དགུ་པ་ན་བདུན་པ་གཅིག་པུ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་ཐོབ་པ་ནའང་ཐ་མ་གཅིག་པུ་ཐོབ་པའོ། །གཉིས་ནི་གཟུགས་མེད་ལས་ཆགས་བྲལ་གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་པས་ཉམས་ན་བདུན་བརྒྱད་གཉིས་འཐོབ་པ་ལྟ་བུའོ། །དྲུག་ནི་མཐར་གྱིས་པ་ཕྱིར་མི་འོང་ལས་ཉམས་ན་དང་པོ་དྲུག་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོ་ཐ་མའི་ཆ་མཐུན་ལས་ཉམས་ན་དང་པོ་ལྔ་ཅིའི་ཕྱིར་མི་ཐོབ་ཅེ་ན་དེ་ནི་ཉམས་པ་མི་སྲིད་དེ་ལམ་གཉིས་ཀྱིས་བརྟན་པར་བྱས་པས་སོ། །དེས་ན་ལྔ་ཐོབ་པ་ནི་མེད་དོ། །ཅིག་ཆར་ཐོབ་པ་ཡིན་གྱི་ཐོབ་ཟིན་པ་ནི་གསར་དུ་ཐོབ་པ་མིན་པས་སོ།།
处名
གཉིས་པ་གནས་ཀྱི་མིང་། ཆོས༷་མངོ༷ན་པའི༷་མཛོད༷་ཀྱི༷་ཚིག༷་ལེ༷འུར༷་བྱས༷་པ༷་ལ༷ས། ཕྲ༷་རྒྱས༷་བསྟན༷་པ༷་ཞེས༷་བྱ༷་བ༷་སྟེ༷་གན༷ས་ལྔ༷་པའི༷་འགྲེལ་བ༷འོ།། ༈ །།
说所取解脱品
གཉིས་པ་བླང་བྱ་རྣམ་བྱང་ཕྱོགས་ལ། རྒྱུ་ལམ་བདེན་དང་། འབྲས་བུ་ཡེ་ཤེས་བཤད་པ་གཉིས།
因道谛
དང་པོ་ལ་གནས་དང་མིང་གཉིས།
处
དང་པོ་ལ། དམིགས་ཡུལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ། བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་རིམ་པ། བདེན་པ་
3-203b
མངོན་རྟོགས་ལ་གནས་པའི་གང་ཟག །མངོན་རྟོགས་ཀྱི་ལམ་རང་གི་ངོ་བོ་དང་བཞི་ལས།
所缘胜谛
དང་པོ་ལ། མཚམས་སྦྱར་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཡུལ་ཅན་ལམ་གྱི་ངོ་བོ་བསྟན་པ་དང་། ཡུལ་བདེན་པ་དངོས་སུ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་བདེན༷་པ༷་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང༷་བ་དང༷་། མཐོང་དོན་བསྒོམ༷་པ༷་ལ༷ས་ཉོ༷ན་མོང༷ས་རྣམས་སྤངས༷་པ༷འོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文译文：
第二，如果有人问，未离色贪者获得不还果住位或阿罗汉果时，尽管有众多
3-202b
所断，为何只成为各一种遍知？此时因具足从初界和第三界离贪，以及获得不还果和阿罗汉果这两种条件，所以在此情况下将那些遍知合并，分别建立为断除顺下分结和断尽一切漏的单一遍知。因此，虽然预流果和一来果也获得果位，但因为没有离界贪，而不还果离色贪时虽有第一种条件但没有第二种条件。其他情况则两种条件都不具备。
第四，关于舍得：问，舍弃或获得几种遍知？某些情况，如从阿罗汉退失时，只舍弃最后一种遍知；同样，未离色贪的圣者不还者从离欲贪退失时，只舍弃第七种遍知；某些情况舍两种，如不还者已离色贪者被欲界烦恼所退失或由此获得阿罗汉果时，舍弃第七和第八两种遍知；某些情况舍五种，如先离贪者在第十六刹那时舍弃前五种遍知。在这种情况下，虽然不舍上界二者的道见断所断遍知，但因为先前已离界贪，并且从获得果位的角度已将其合并到断除顺下分结的遍知中，所以不能将其解释为与之不同。某些情况舍六种，如次第行圣者离欲贪时舍前
3-203a
六种遍知，因为获得第七种遍知。
同样，获得方面有获得一种、二种和六种遍知的情况，而获得五种遍知的情况则不存在。其中获得一种是在集法智时。同样，先离贪者在道随智时获得唯一的第七种遍知；次第行者也是在离欲贪第九解脱道时获得唯一的第七种遍知；获得阿罗汉果时也获得唯一的最后一种遍知。获得二种是指从无色界离贪后，由无色界烦恼退失时获得第七和第八两种遍知。获得六种是指次第行者从不还果退失时获得前六种遍知。若问，为何先离贪者从顺下分结退失时不获得前五种遍知？因为这种退失情况不可能发生，已被两种道巩固故。因此，获得五种遍知的情况不存在。这里是指顿时获得，而非再次获得已得者。
处名
第二，处所名称：此为《阿毗达磨俱舍论》中"随眠品"，即第五品的注释。
说所取解脱品
第二，关于所取清净分有二：因道谛和果智慧的解释。
因道谛
第一分为处所和名称两部分。
处
第一包括四部分：所缘圣谛、现证谛理的次第、安住于现证谛理的补特伽罗、现证道的自体。
所缘胜谛
第一部分又分为两点：通过引入方式示能缘道的自体，以及直接解释所缘谛理。首先，通过现见诸谛及修习所见内容而断除诸烦恼。
;


 །ཞེས༷་གང་བཤ༷ད་པ༷་དེ་ཡང་བསྒོམ༷་པའི༷་ལམ༷་ནི༷་ཟག་བཅས་དང་ཟག་མེད་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཏེ༷། འཇིག་རྟེན་པའི་བསྒོམ་ལམ་ཟག་བཅས་ཀྱི་བསམ་གཟུགས་ལ་ཟག་པ་རྒྱས་པ་དང་། འདས་པའི་བསྒོམ་ལམ་བདེན་པའི་རྣམ་པ་ཅན་བདེན་པ་མཐོང་དོན་གོམས་པར་བྱེད་པ་ལ་ཟག་པ་རྒྱས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །མཐོང༷་བ༷་ཡི་ལམ་ཞེས༷་བྱ་བ་ནི་གཅིག་ཏུ་ཟག༷་པ༷་མེ༷ད་པའོ། །གཉིས་པ་ལ། སྤྱི་བྱེ་བྲག་ཞར་བྱུང་གསུམ། དང་པོ་ལ་བསྟན་བཤད་གོ་རིམ་གསུམ། དང་པོ། མཐོང་བ་དང་གོམས་བྱའི་བདེན༷་པ༷་དག༷་ནི༷་བཞི༷ར་མདོ་དང་བསྟན་བཅོས་ལས་ཀྱང་བཤ༷ད་དོ༷། །གཉིས་པ་གང་ཞེ་ན། སྡུག༷་བསྔལ༷་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཀུན༷་འབྱུང༷་བ་དང་། དེ༷་བཞིན༷་དུ༷་འགོག༷་པ་དང༷་། ལམ༷་འཕགས་པའི་བདེན་པ་སྟེ༷་བཞིའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཞེས་པས་བདེན་བཞི་རང་གི་ངོ་བོ་ནི་འདིར་གནས་དང་པོར་ཇི་སྐད་བཤད་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་འགྲེལ་བ་ལས་བྱུང་ངོ་། །གསུམ་པ། བཤད་མ་ཐག་པ་དེ་ལྟར་ན་བདེན་པ་དེ་དག་དང་པོ་ནི་ཇི་ལྟར་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་གོ་རིམ་བཞིན་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་རྒྱུད་ལ་མཐོང་ལམ་དུ་སྐྱེ་ཚུལ་ཏེ་རྒྱུད་བླ་མ་ལས། ནད་ནི་ཤེས་བྱ་ནད་ཀྱི་རྒྱུ་ནི་སྤང་བྱ་ལ། །བདེར་གནས་ཐོབ་བྱ་སྨན་ནི་བསྟེན་པར་བྱ་བ་ལྟར། །སྡུག་བསྔལ་རྒྱུ་དང་དེ་འགོག་པ་དང་དེ་བཞིན་ལམ། །ཤེས་བྱ་སྤང་བྱ་རེག་པར་བྱ་ཞིང་བསྟེན་པར་བྱ། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟ་བུའོ། །མཐོང་ལམ་དུ་དེ་ལྟར་
3-204a
ཡིན་པ་དེས། ཚོགས་སྦྱོར་དུ་ཡང་དེ་ལྟར་གསལ་སྣང་སྐྱེ་བར་ངེས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱ་ནི། མི་རྟག་སྡུག་བསྔལ་སོགས་འཕགས་པའི་ངོར་བདེན་གྱི་བྱིས་པའི་ངོར་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་པར་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་མཐོང་ངོ་། །དེས་ན་འདིར་ཟག་བཅས་འབྲས་བུའི་ཆ་སྡུག་བསྔལ་དང་། རྒྱུ་གྱུར་ཆ་ཀུན་འབྱུང་འགོག་པ་འདུས་མ་བྱས་སོ་སོར་བརྟགས་འགོག་དང་། ལམ་ཟག་མེད་འདུས་བྱས་མཐོང་སྒོམ་མི་སློབ་ལམ་གསུམ་མོ། །སྡུག་ཀུན་རྒྱུ་འབྲས་ཀྱི་མིང་གི་སྒོ་ནས་ཡིན་པས་རྫས་སུ་བྱེ་བྲག་མེད་ལ། འགོག་ལམ་ལ་ནི་རྫས་སུ་ཡང་ཡོད་དོ། །ཞེས་སོ། །དེས་ན་དང་པོ་གཉིས་ཁྱབ་མཉམ་ཡིན་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ་སྡུག་བདེན་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ནི། གལ་ཏེ་སྡུག་བསྔལ་ནི་ཚོར་ཕུང་གི་ཕྱོགས་གཅིག་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ཡི༷ད་འོང༷་ཚོར་བ་བདེ་བ་དང་། ཡི༷ད་དུ༷་མི༷་འོང༷་བ་ཚོར་བ་སྡུག་བསྔལ་དང༷་། དེ༷་གཉིས་ལ༷ས་གཞན༷་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཟག་བཅས་རྣམས་ཀྱང་ཚོར་རྐྱང་མིན་ཏེ་དེའི་དབང་གིས་མྱོང་བའི་འདུ་བྱེད་རྣམས་ལའང་ཡིད་འོང་སོགས་ཀྱི་མིང་ཐོབ་སྟེ། དམིགས་མཚུངས་བདག་རྐྱེན་ཐམས་ཅད་བཟུང་ངོ་། །དེ་ལྟར་ན་ཟག༷་པ་དང་བཅས༷་པ་དེ་རྣམ༷ས་ཉི༷ད་ནི། སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་སོགས་སྡུག༷་བསྔལ༷་ཉི༷ད་གསུམ༷་དང་ལྡན༷་པའི༷་ཕྱིར༷་སྡུག་བསྔལ༷་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་སྡུག་བསྔལ་གསུམ་པོ་ཅི༷་རིགས༷་དང་མི་ལྡན་པ་མེད་པས་ཟག་བཅས་མ༷་ལུས༷་པ་སྡུག༷་བསྔལ༷་ལོ༷། །དེ་ཡང་ཡིད་འོང་ནི་འགྱུར་བ་དང་། དེ་ཉིད་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་འདུ་བྱེད་ཀྱིས་ཀྱང་སྡུག་བསྔལ་ལ། ཡིད་མི་འོང་ངོ་བོ་གནོད་
3-204b
པའི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། འདུ་བྱེད་གཉིས་ཀ་བཏང་སྙོམས་འདུ་བྱེད་ཁོ་ནའོ། །འདུ་བྱེད་ནི་ལས་ཉོན་གྱི་གཞན་དབང་ཅན་འཕགས་པ་རྣམས་དང་མི་མཐུན་པ་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་པས་སོ། །ཡང་ན་ཅི་རིགས་ཞེས་པ། འདོད་པ་ན་གསུམ་དང་། བསམ་གཏན་གསུམ་མན་ཆད་གཉིས་དང་། དེ་ཡན་ཆད་འདུ་བྱེད་གཅིག་ཡིན་ནོ་ཟེར། གལ་ཏེ་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྡུག་བསྔལ་དུ་འགྱུར་ན་ལམ་བདེན་ཡང་དེར་ཐལ་ཟེར་ན་མིན་ཏེ། ལམ་སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་འགག་པའི་བདེ་བ་འདྲེན་པའི་རྒྱུ་ཟག་མེད་ཡིན་ལ་ཅིག་ཤོས་དེ་ལས་ལྡོག་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文译文：
所说的这些，修道有有漏和无漏两种：世间修道是有漏的，在有漏禅定和色界会增长漏；出世修道具有谛的行相，修习所见谛理，不会增长漏。见道唯是无漏的。
第二部分包括总说、别说和附带内容三点。首先，有示说、解说和次第三点。第一，所见和所修习的诸谛有四种，经论中皆如是说。第二，哪四种呢？苦、苦集、同样灭以及道圣谛四种。"同样"表示四谛自性如同第一品中已经解释的那样，这在注释中有所说明。第三，如刚才所说，这些谛是按照现证的次第而宣说的。这是在相续中见道生起的方式，如《宝性论》中所说："如病应了知，病因应断除，安乐应获得，药物应服用；同样，苦及因、灭以及道，应知、应断、应证以及应修。"见道中是这样的，
3-204a
因此，在资粮道和加行道也必定会生起这样的明显认识。为何称为圣谛？因为无常、苦等在圣者面前是真实的，而在凡夫面前则不然，他们颠倒而见。因此，此处有漏果分为苦，成为因的部分为集，灭是无为择灭，道是无漏有为的见道、修道和无学道三种。苦集虽以因果名称而安立，实质上无差别，而灭道在实质上也有区别。因此说前二者范围相同。
第二，别说苦谛：如果苦仅是受蕴的一部分，那么为何一切有漏皆是苦谛？悦意的乐受、不悦意的苦受以及异于这两者的舍受的有漏事物，并非仅仅是单纯的受，因其力量而感受的诸行也获得悦意等名称，这包括所缘相应和所依一切。如是，那些有漏法，因为具有苦苦等三种苦性，所以是苦。又因为无一不具足三苦中的某种，所以一切有漏无余皆是苦。其中悦意者因变异而苦，因缘而造作故亦为行苦；不悦意者因自性伤害而
3-204b
成为苦苦；舍受则唯是行苦。行苦是由业惑所支配，与圣者相违，是刹那性的。或者所谓"相应"是指：欲界具三苦，三禅以下具二苦，此上唯有一苦行苦。若有人问：如果因无常性而成为苦，道谛也应成为苦，则答：不然，因为道是一切苦止息的安乐之因，是无漏的，而另一方则与此相反。


 །དེའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་གྱིས། ལག་མཐིལ་སྤུ་ཉག་གཅིག་འདུག་པ། །མི་རྣམས་ཀྱིས་ནི་མི་རྟོགས་ལ། །དེ་ཉིད་མིག་ཏུ་སོང་ན་ནི། །མི་དགའ་བ་དང་གནོད་བསྐྱེད་ལྟར། །བྱིས་པ་ལག་མཐིལ་འདྲ་བ་ཡིས། །འདུ་བྱེད་སྡུག་བསྔལ་སྤུ་མི་རྟོགས། །འཕགས་པ་མིག་དང་འདྲ་བ་ནི། །དེ་ཡིས་ཤིན་ཏུ་ཡིད་ཀྱང་འབྱུང་། །ཞེས་པ་ལྟར་འཕགས་པ་རྣམས་སྲིད་རྩེ་དག་ལ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བློ་འཇུག་པ་དེ་ལྟར། བྱིས་པ་རྣམས་མནར་མེད་ལ་ཡང་དེ་ལྟ་བུའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་བློ་མི་འཇུག་གོ། ཞེས་གསུངས་སོ། །ཟག་བཅས་ཐམས་ཅད་སྡུག་བསྔལ་དུ་མི་འཐད་དེ། །བདེ་བའང་ཡོད་པས་སོ་ཟེར་ན། ཁ་ཅིག་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྒྱུ་འབྲས་ཡིན་པ་དངོས་སུ་བཤད་པས་སོ་ཟེར་ཡང་རྒྱུ་ཡིན་ན་ཀུན་འབྱུང་ཡིན་པས་སྡུག་བདེན་ཁོ་ནའི་རྣམ་པ་མིན་པས་མི་འཐད་པ་སོགས་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། ཁ་ཅིག་ནི་ཚོར་བ་སྡུག་བསྔལ་ཏེ་ཟས་སོགས་སྤྱད་དྲགས་པ་བཞིན་ཟེར་ཡང་གནོད་པ་དང་མི་འདོད་པས་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་ན། ཕན་པ་དང་འདོད་པས་
3-205a
བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཆུང་བས་བདེ་བློར་སྐྱེད་ན་བདེ་ཆུང་ལས་སྡུག་བློར་སྐྱེ་བས་ཕན་ཚུན་མཚུངས་པ་དང་། གང་ཚོར་སྡུག་བསྔལ་དུ་གསུངས་པའང་འདུ་བྱེད་འགྱུར་བ་དང་མི་རྟག་པ་ལ་དགོངས་པ་དང་། མདོ་ལས་བདེ་བའི་ཚོར་བ་ནི་སྐྱེ་ནའང་བདེ་སོགས་ཀྱི་ལུང་དང་འགལ་བ་དང་། བདེ་བའི་ཚོར་བ་མངོན་སུམ་གྱིས་གྲུབ་པས་བདེ་སྡུག་དེ་གཉིས་དངོས་འགལ་ཡིན་པས་གནོད་དོ། །མདོ་སྡེ་པ་སོགས་སྲེད་པ་ཁོ་ན་ཀུན་འབྱུང་ཡིན་གྱི། སྡུག་བསྔལ་ཀུན་འབྱུང་དུ་མི་འདོད་ལ། དགྲ་བཅོམ་པའི་ཕུང་པོ་ཐ་མ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཡིན་ཡང་ཀུན་འབྱུང་མིན་པར་འདོད་དེ། ཀུན་བཏུས་ལས། དགྲ་བཅོམ་ཐ་མའི་མིག་ནས་ཡིད་བར་ནི། མིག་ནས་ཡིད་བར་ཡིན་གྱི་དེ་དག་གི་ཁམས་ནི་མིན་ནོ་ཞེས་སོ། །གསུམ་པ་ཞར་ལ་གཞན་བདེན་པ་གཉིས་ནི། ཆོས་གང༷་ལ༷་གཉེན་པོས་བཅོ༷མ་པ་དང༷་། བློ༷་ཡིས༷་གཞན༷་ཡིན་པ་བསལ༷་ན༷་ཆོས༷་དེ༷་འཛིན་གྱི་བློ༷་མི༷་འཇུག༷་པ༷་བུམ༷་པ་དང་ཆུ༷་བཞིན༷་དུ༷་ཀུན༷་རྫོབ་བཏགས་པ་ཙམ་དུ༷་ཡོ༷ད་པ་ནི། ཀུན་རྫོབ་བདེན་པ་དེ༷་དོན༷་དམ༷་པར་ཡོད་པ་ནི་གོང་དུ་ཀུན་རྫོབ་ཡོ༷ད་ཚུལ་བཤད་པ་ལས་གཞན༷་ནི་དོན་དམ་བདེན་པ་ཡིན་ནོ༷། །དེ་ཡང་ཆུ་ལ་ས་སོགས་བསལ་ན་ཆུའི་བློ་མི་འཇུག་པ་ཀུན་རྫོབ་ཡིན་ཟེར་ཀྱང་དཔྱད། དཔེ་གཉིས་བཀོད་པ་ནི། འཇོམས་པས་འཇིག་པ་དང་། བློས་འཇིག་པ་གཉིས་སམ། དབྱིབས་ཀྱི་ཀུན་རྫོབ་དང་། ཚོགས་པའི་ཀུན་རྫོབ་གཉིས་སམ། ཀུན་རྫོབ་གཞན་ལ་བརྟེན་པ་དང་། རྫས་གཞན་ལ་བརྟེན་པའི་ཀུན་རྫོབ་གཉིས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་ཊཱིཀ྄་བྱེད་དག་འཆད་དོ། །དེས་ན་རྒྱུན་དང་རགས་པ་ནི་ཀུན་རྫོབ་བོ། །རྡུལ་
3-205b
དང་སྐད་ཅིག་མ་ནི་དོན་དམ་མོ། །ཐེག་པ་གོང་མ་དག་གིས་ཕྱོགས་ཆས་བསལ་ན་དཔྱད་མི་བཟོད་པའི་རང་འཛིན་གྱི་བློ་འདོར་བས་དེ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་བོ་ཞེས་སོ། །
现证谛次第
གཉིས་པ་བདེན་པ་མངོན་རྟོགས་ཀྱི་གོ་རིམ་ལ། བསླབ་གསུམ་སྤྱིའི་གོ་རིམ་དང་། བསྒོམ་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས།
三学处总次第
དང་པོ་ལ་དངོས་དང་། ཐོས་སོགས་ཀྱི་ཡུལ་ངོས་བཟུང་བ་གཉིས། དང་པོ། རྣམ་པར་མི་གཡེང་བའི་རྒྱུ་སོ་ཐར་རིས་བདུན་གྱི་ཚུལ༷་ཁྲིམས་གང་རུང་ལ་གན༷ས་ནས་མི་རྨོངས་པའི་རྒྱུ་བདེན་མཐོང་དང་མཐུན་པའི་ཐོས༷་པ་ལ་བརྩོན་པ་དང༷་། གཏན་ལ་འབེབས་པའི་རྒྱུ་དེའི་དོན་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པར་བས༷མ་པ་དང་ལྡན༷་པས༷། འབྲལ་བའི་རྒྱུ་དོན་དེ་བསྒོམ༷་པ༷་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ༷་ནི༷་རབ༷་ཏུ༷་སྦྱོར༷་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文译文：
因此，论师说："如手掌上的一根毫毛，众人不能察觉，而若此毛入眼中，则生不适且有害；凡夫如同手掌，不能察觉行苦之毛，而圣者如同眼睛，由此极为生厌。"正如圣者们对有顶也生起苦的认识，凡夫们即便对无间地狱也不生起如此的苦认识。
若有人说："一切有漏不应是苦，因为也有乐的存在。"有些人回答说："直接解释为苦的因果。"但这不合理，因为若是因，则成为集谛，不仅仅是苦谛的行相等。有些人说："受是苦，如同过度食用食物等。"但若以有害和不欲求为苦，则以有益和欲求为
3-205a
乐；又因苦小而生乐想，乐小而生苦想，二者相互对等；再者，经中所说的受是苦，是针对行无常变化而言；且经中说"乐受生时为乐"等，与此相违；乐受为现量所成，乐苦二者是相违的。经部等认为唯有爱才是集，不承认苦是集；阿罗汉最后的蕴虽是苦，但非集，《集论》说："阿罗汉最后从眼到意，是眼到意，而不是彼等界。"
第三，附带说明其他两种谛：任何法为对治所摧毁，或由智慧除去别异性时，该法的执取之心不再趋入，如同瓶子和水一样，唯是假立为世俗存在的，是世俗谛；除上述世俗存在方式外，其胜义存在是胜义谛。虽有人说水除去土等后，不生起水的认识是世俗，但应当考察。列举两个例子是指：被摧毁而坏和被智慧所坏两种，或形状的世俗和聚合的世俗两种，或依赖他法的世俗和依赖异质的世俗两种，注释者们如是解释。因此，相续和粗大是世俗，微尘
3-205b
和刹那是胜义。上乘者们说：若用部分去除，则不能经得起分析的自取识也应舍弃，因此这也是世俗。
现证谛次第
第二，现证谛理的次第分为：三学处的总体次第和别解修习两部分。
三学处总次第
首先分为直接阐述和确认闻思等对境两点。第一，住于不散乱因戒——七众别解脱戒之一，勤于不愚因闻——与见谛相顺的闻思，具足抉择因思——无颠倒地思维其义，以断离因修——等持禅定而精勤修习。


 །གཉིས་པ། ཐོས༷་པ་དང་སོ༷གས་པས་བསམ་པ་དང་སྒོམ་པ་ལ༷ས་བྱུང༷་བའི་བློ༷་ཤེས་རབ་རྣམ༷ས་ནི༷་ཐོས་བྱུང་ནི་ཡི་གེ་དང་མིང༷་ལ་དམིགས་པས་དེའི་ཡུལ་ཅན་དང༷་། བསམ་པ་ནི་རེས་འགའ་ཡི་གེས་དོན་འདྲེན་ལ། རེས་འགའ་དོན་གྱིས་ཡི་གེ་འདྲེན་པས་གཉི༷ས་ཀ༷་དང་། སྒོམ་པ་ཡི་གེ་ལ་མི་ལྟོས་པར་དོན་ལ་འཇུག་པས་དོན༷་ཁོ་ནའི་ཡུལ༷་ཅ༷ན་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་རྐྱལ་མ་ལོབས་པ་དང་། ཅུང་ཟད་ལོབས་པ་དང་ལེགས་པར་ལོབས་པ་རྣམས་ནི་ཤིང་ལེབ་ལ་སོགས་པའི་འཇུ་བྱ་ལ་ལྟོས་པ་དང་། རེས་ལྟོས་རེས་མི་ལྟོས་པ་དང་།ཡེ་མི་ལྟོས་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་འདོད། དེ་ལྟ་ན། བསམ་བྱུང་གཉིས་ཀར་འགྱུར་བས་མི་འཐད་པས། བདག་རྐྱེན་ཡིད་ཆེས་པའི་ལུང་དང་། རིགས་པས་དཔྱད་པ་དང་། ཏིང་འཛིན་ལ་མཉམ་པར་བཞག་པ་ལས་དོན་རྟོགས་པ་ནི་རིམ་པ་ལྟར་ཤེས་རབ་གསུམ་ཡིན་
3-206a
ནོ། །ཞེས་འཆད་དོ། །
修行各别说
གཉིས་པ་བསྒོམ་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལ། གང་ལ་སྐྱེ་བའི་རྟེན་དང་། ཅི་ལྟར་བསྒོམ་པའི་ཚུལ་དངོས་གཉིས།
所得处
དང་པོ་ལ་དངོས་དང་། དེའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་དང་མཐུན་ཕྱོགས་ངོས་བཟུང་བ་གཉིས། དང་པོ། བསྲིང་གཉིས་ལྡན་ཞེས་པས་བསྟན་ཏེ། ལམ་སྒོམ་པ་པོ་ནི་བསྲིང༷་བ་གཉི༷ས་དང་ལྡན༷་པ་ཞིག་དགོས་ཏེ། གཅིག་པུར་གནས་པས་ལུས་འདུ་འཛི་ལས་བསྲིང་བ་དང་། སེམས་རྣམ་རྟོག་ལས་བསྲིང་སྟེ་མི་དགེ་དང་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་རྣམ་རྟོག་ཞི་བར་བྱས་པས་སོ། །གཉིས་པ་ལ། མི་མཐུན་ཕྱོགས་བཤད་པ་དང་། མཐུན་ཕྱོགས་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། གཉིས་པོ་དེ་ཡང་ཆོག༷་མི༷་ཤེས༷་པ་དང༷་འདོ༷ད་ཆེན༷་ཅ༷ན་ལ༷་འབྱུང་བ་མ༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །གཉིས་པ། དེ་ལ་ཆོས་གོས་སོགས་གྱ་ནོམ་པ་རྙེད༷་པ་ལ༷་ཡང༷་ཡང་སྲེ༷ད་པ་ནི། ཆོག༷་མི༷་ཤེས༷་པ་ཡིན་ལ། དེ་དག་མ་རྙེད་པ་ལ་འདོད་ཅིང་བསམ་པ་ནི་འདོད་ཆེན་ཅན་ཡིན་ནོ་ཟེར་ཡང་ཆོས་གོས་སོགས་ཡང་ཡང་རྙེད་ལ་སྲེད་པ་དེ་ཡང་མ་རྙེད་པ་ལ་སྲེད་པ་ཡིན་པས། དེ་ཡང་ཕྱི་མར་ཐལ་བས་ན་ངན་ཉུང་རྙེད་པས་ཡིད་མི་བདེ་བ་ཆོག་མི་ཤེས་པ་དང་། བཟང་མང་མ་རྙེད་པ་ལ་འདོད་པ་ནི་འདོད་ཆེན་ཅན་ནོ་ཞེས་སོ། །ཡང་སྔོན་མ་རྙེད་པ་ལ་འདོད་པ་འདོད་ཆེན་དང་། རྙེད་ནའང་དེ་བས་བཟང་མང་འདོད་པ་ཆོག་མི་ཤེས་པའོ། །གཉིས་པ་ལ་ངོ་བོ་ངོས་བཟུང་བ་དང་། དེ་དག་གི་ཁྱད་པར་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། དེ་ལས་བཟློག་པ་འདོད་ཆུང་དང་ཆོག་ཤེས་ནི་དེ༷་ཡི༷་གཉེན༷་
3-206b
པོ༷་དག༷་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ། ས་དང་། ངོ་བོ། མིང་། དབྱེ་བ། བྱེད་ལས། དགོས་པ་དང་དྲུག་དང་པོ། གཉེན་པོ་དེ༷་གཉི༷ས་ལ་ཁ༷མས་གསུམ༷་གཏོགས༷་པ་གསུམ་དང་ཟག་མེད་དམ་དྲི༷་མེ༷ད་དང་བཞིར་ཡང་ཡོད་དོ། །དེས་སྤང་བྱ་གཉིས་ནི། ཆགས་པ་མི་དགེ་བ་ཡིན་པས་འདོད་ཁམས་པ་ཁོ་ནའོ། །གཉིས་པ། དེ་གཉིས་ནི་མ༷་ཆགས༷་པའི་དགེ་བ་དག་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ། དེ་དག་ནི་འཕ༷གས་པ་རྣམས་ཀྱི་རིགས༷་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ལས་འཕགས་པ་རྣམས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །བཞི་པ། འཕགས་རིགས་དེ༷་དག༷་ལ་དབྱེ་ན། མདོ་ལས། འཕགས་པའི་རིགས་ནི་བཞི་སྟེ། ཆོས་གོས་ལ་མ་ཆགས་པ་དང་། བསོད་སྙོམས་ལ་མ་ཆགས་པ་དང་། མལ་ཆ་དང་སྟན་ལ་མ་ཆགས་པ་དང་། སྤོང་བ་དང་སྒོམ་པ་ལ་དགའ་བའོ། །ཞེས་གསུངས་པ་དེ་དག་ལ༷ས་དང་པོ་གསུམ༷་ནི༷་ཆོག༷་ཤེས༷་པའི་བདག༷་ཉི༷ད་དོ༷། །གལ་ཏེ་འཕགས་པའི་རིགས་བཞི་པ་ཇི་ལྟར་ན་མ་ཆགས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ཏེ། ཆོག་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། བཞི་པའང་འདོད་པ་དང་སྲིད་པ་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་མ་ཆགས་པའི་རྣམ་ཅན་སྟེ། སྤོང་བ་ནི་འགོག་པ་དང་སྒོམ་པ་ནི་ལམ་ཡིན་ལ་དེ་དག་ལ་དགའ་བ་ནི་མ་ཆགས་པ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་དད་པ་ཉིད་དོ། །ཞེས་སོ། །ལྔ་པ།དང་པོ་གསུམ༷་གྱིས༷་ཐར་པ་སྒྲུབ་པའི་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་པའི་ཚུལ༷་བསྟན༷་ལ། ཐ༷་མ༷ས་བྱ་བའི་ལ༷ས་བསྟན་ཏེ། མདོ་ལས་འཕགས་པའི་རིགས་དང་པོ་གསུམ་གྱིས་ཚུལ་བཅས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文译文：
第二，由闻等思维和修习所生的智慧，闻所生慧以文字和名词为所缘，故为此境界之识；思所生慧时而用文字引导义理，时而用义理引导文字，故属两者；修所生慧不依文字而直接趋入义理，故唯是义理的认识。例如，不善游泳者、稍微会游泳者和完全会游泳者，分别完全依靠木板等辅助物、时依时不依、完全不依靠，如是主张。若如此，则思所生慧成为两者，这不合理，因此解释为：依靠可信的经教、以理智观察、在等持中安住而了解义理，依次为三种智慧
3-206a
修行各别说
第二，别解修习分为：生起的所依和修习的方法两部分。
所得处
首先分为直接阐述和确认违缘及顺缘两点。第一点，以"具两种远离"表示：修道者需具备两种远离，即独处而远离身体的散乱，以及心远离分别，平息不善和有烦恼的妄念。第二点，分为解释违缘和解释顺缘。先说违缘，又分为标示和解释两点。第一，这两种远离，不会出现在不知足和大欲者身上。第二，对于精美的法衣等物，屡次贪求，是不知足；对未获得的渴望思虑，是大欲。但有人说：屡次获得法衣等并贪求，也是对未得之物的贪求，这会导致后者的过失，因此正确的说法是：获得粗劣少量而不满意是不知足，渴望未获得的精美多量是大欲。或者，对先前未获得之物的渴望是大欲，获得后仍想要更好更多是不知足。第二，解释顺缘，分为确认本质和解释差别。首先，与前述相反的少欲和知足是那些的对
3-206b
治。其次，从处所、本质、名称、分类、作用和必要六方面解释。第一，这两种对治在三界中各有一种，加上无漏或无垢共有四种。所对治的两种，因贪是不善，所以只在欲界。第二，这两者是无贪的善法。第三，这些是圣者之种姓，因为圣者从中生起。第四，关于这些圣种的分类，经中说："圣种有四：对法衣无贪、对乞食无贪、对卧具和坐具无贪、喜爱断灭和修习。"在这些中，前三者是知足的本质。若问：第四圣种如何是无贪的自性，而非知足的自性？答：第四圣种也是背离欲望和有，因此属于无贪的形式；断灭是灭谛，修习是道谛，喜爱它们是与无贪相应的信心。第五，前三者显示趋向解脱的行为方式，最后一者显示所作事业，如经中说前三圣种是行仪。
;


 །བཞི་པས་ནི་ལས་བཅས་ཏེ། ཁྱེད་ཅག་ཚུལ་འདིས་ལས་
3-207a
འདི་བྱེད་ན་རིང་པོར་མི་ཐོགས་པར་ཐར་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། གོས་ཟས་སོགས་ལ་འདོད་པ་ཆེ་ཞིང་ཆོག་མི་ཤེས་པའི་རང་གི་ཚུལ་དང་། ཞིང་ལས་དང་ཉོ་ཚོང་སོགས་ལས་མཐའ་ངན་པ་དེ་དག་སྤངས་ནས་ཡང་དག་པའི་ཚུལ་དང་། ལས་འདོད་ཆུང་ཆོག་ཤེས་དང་སྤོང་སྒོམ་ལ་དགའ་ཞིང་བརྩོན་པས་ཐར་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ། །དྲུག་པ་ལ། སྲེ༷ད་པ༷་བཞི་སྐྱེ༷་བའི༷་གཉེན༷་པོའི༷་ཕྱིར༷་འཕགས་རིགས་བཞི་བསྟན་ཏེ། ཆོས་གོས་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། མལ་སྟན་གྱི་ཕྱིར་སྲེད་པ་སྐྱེའོ། །གནས་སོ། །མངོན་པར་ཞེན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་ན། སྐྱེ་བ་ནི་དང་པོ། གནས་པ་རྒྱུན་གནས་པ། མངོན་ཞེན་སྤང་དཀའ་བའོ། །ཡང་འབྱུང་བ་དང་འཇིག་པ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་ཕྱིར་སྲེད་པ། སྐྱེ་གནས་སོགས་གསུངས་པ་ནི། འབྱུང་བ་སྐྱེ་བ་ལ་ཆགས་པ་བདག་དབང་པོ་དང་འཁོར་ལོས་བསྒྱུར་རྒྱལ་དུ་གྱུར་ན་ཅི་མ་རུང་སྙམ་པ་དང་། ངན་པས་འཇིགས་ནས་སྐྱེ་བ་ནའང་ཤི་ཡང་ཅི་མ་རུང་མེད་པ་དང་མ་བྱུང་ཡང་ཅི་མ་རུང་སྙམ་པ་འཇིགས་སྲེད་དེ་ཆད་པ་ལ་ཆགས་པའོ། །དེ་ལ་འབྱུང་འཇིགས་ལ་སྲེད་པའི་གཉེན་པོ་ཐ་མ་བསྟན་ཏེ་སྐྱེ་བའི་གཉེན་པོ་བྱེད་པ་དང་། མཐའ་གཉིས་སྤང་བས་སམ་རང་བསམ། ཡང་ན་བདག༷་གིར་འཛིན་པའི་དངོས་པོ་ཆོས་གོས་སོགས་གསུམ་དང་། བདག༷་ཏུ༷་འཛིན༷་པའི་དངོས་པོ་ལུས་ཡིན་ལ་དེ་དག་འདོ༷ད་པ་སྲེ༷ད་པ་ཡིན་པས་གསུམ་པོ་ལ་སྲེད་པ་དེ༷་ཡི༷་དུས་སུ་སྟེ་རེ་ཞིག་གི་ཕྱིར་རིགས་དང་པོ་གསུམ་དང༷་། གཉིས་ཀ་ལ་སྲེད་པ་གཏན༷་དུ་
3-207b
ཞི༷་བའི་ཕྱིར༷་ཐ་མ་ལས་བསྟན་པའོ། །
观修分法
གཉིས་པ་ཇི་ལྟར་བསྒོམ་ཚུལ་དངོས་ལ། རྟེན་ཞི་གནས་བསྒྲུབ་པ་དང་། བརྟེན་པ་ལྷག་མཐོང་སྤེལ་ཚུལ་གཉིས།
修所依寂止
དང་པོ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། བསམ་གཏན་བསྒོམ་པ་དེ་ལ་འཇུག༷་པ༷་ལ་ཞི་ལྷག་གཉིས་ལས། དང་པོ། མི༷་སྡུག༷་པ༷་དང་དབུ༷གས་ནང་དུ་རྔུབ༷་པ་དང་། ཕྱིར་འབྱུང༷་བ༷་དྲ༷ན་པ༷་ཡིས༷་རིམ་པར་འདོ༷ད་ཆག༷ས་ལྷག་པར་སྤྱད་པའི་དང་རྣམ༷་རྟོག༷་ལྷ༷ག་པར་སྤྱད་པ་རྣམ༷ས་ཀྱི་གཉེན་པོར་འཇུག་ཅིང་སྒོམ་པར་བྱེད་པ་རྣམས་སོ། །དེ་ལས་ཕྱི་མ་ལ་མདོག་དབྱིབས་སྣ་ཚོགས་མེད་ཅིང་ཁ་ནང་དུ་བལྟས་པས་དམིགས་པ་གཅིག་ལ་འཇུག་ཕྱིར་རྣམ་རྟོག་གི་གཉེན་པོར་བྱེད་པ་དང་། ཅིག་ཤོས་མདོག་དབྱིབས་སྣ་ཚོགས་ལ་འཇུག་ཅིང་། ཁ་ཕྱིར་བལྟས་པས་རྣམ་རྟོག་འདྲེན་པས། དེའི་གཉེན་པོ་མི་བྱེད་ཀྱང་ཆགས་གཉེན་བྱེད་དོ། །གཉིས་པ་ལ། མི་སྡུག་པའི་གཙོ་བོ་ཀེང་རུས་ལ་སེམས་འཛིན་པ་དང་། དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་ལ་སེམས་འཛིན་པ་གཉིས། དང་པོ་སེམས་འཛིན་དངོས་དང་།མི་སྡུག་པའི་ཁྱད་པར་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། དེ་ལ་འདོད་ཆགས་བཞི་སྟེ། ཁ་དོག །དབྱིབས། རེག་པ། བསྙེན་བཀུར་གྱི་འདོད་ཆགས་སོ། །དང་པོའི་གཉེན་པོ་རྣམ་པ་བསྔོ་བ། གནག་པ། རྣམ་པ་དམར་པ་གསུམ་ལ་དམིགས་ནས་མི་སྡུག་པའི་འདུ་ཤེས་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །གཉིས་པའི་གཉེན་པོར་རྣམ་པར་ཟོས་པ། འཐོར་བ་གཉིས་ལ་དམིགས་ནས་མི་སྡུག་པའི་འདུ་ཤེས་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །གསུམ་པའི་གཉེན་པོར་རྣམ་པར་འབུས་གཞིག་པ་དང་། རྒྱུས་པས་
3-208a
བྲང་བྲེང་དུ་སྦྲེལ་བའི་ཀེང་རུས་གཉིས་ལ་དམིགས་ནས་མི་སྡུག་པའི་འདུ་ཤེས་བསྒོམ་པར་བྱའོ། །བཞི་པའི་གཉེན་པོ་ཤི་རོ་གཡོ་བ་མེད་པ་ལ་དམིགས་ནས་མི་སྡུག་པའི་འདུ་ཤེས་སྒོམ་པར་བྱེད་པའོ། །དེ་ལ་མི་སྡུག་པའི་ནང་ཚན་ཀེ༷ང་རུས༷་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ནི་བྱེ་བྲག་མེད་པར་དབྱིབས་མདོག་སོགས་ཀྱི་ཆགས༷་བཅས༷་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལ༷་བསྔགས་པས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཉེན་པོར་བསྒོམ་མོ། །ཀེང་རུས་ལ་མདོག་སོགས་ཆགས་པའི་རྣམ་པ་བཞི་མེད་པས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་མི་སྡུག་པའི་འདུ་ཤེས་ནི་རྣམ་པ་དགུའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文译文：
第四说明任务，如经中所说："你们若以此方法做此
3-207a
事，不久将获得解脱。"即，应当舍弃对衣食等大欲不知足的恶行，以及农业、商贸等恶劣的活动，改而修习正当的行为和工作，以少欲知足和热爱断修的精进，获得解脱。第六，为对治四种贪爱的生起而宣说四圣种：如经中所说，为法衣而生贪，为乞食而生贪，为卧具而生贪，如此生起、安住、执著。其中，生起是初始，安住是相续存在，执著是难以断除。又有生起和消灭，即对此类贪爱的生住等的解释：生起是对生的贪着，认为"若成为自在王或转轮王该多好"；因惧怕恶道而生贪，想"死了该多好"，"没有或未生该多好"，是恐惧贪爱，即对断灭的贪着。其中，对生灭的贪爱，以最后圣种作为对治，以对治生的方式，或者通过舍弃两边，或按自己思考。或者，执为"我所"的对象是法衣等三种，执为"我"的对象是身体，对这些的欲望就是贪爱，因此对三者的贪爱，暂时以前三圣种对治，对二者的贪爱，为了永久
3-207b
止息，由最后圣种来教示。
观修分法
第二，实际修习方法分为：成就所依止的禅定，以及增长所依的胜观两部分。
修所依寂止
首先分为示说和解释两点。第一，进入禅修有止观两种，首先，以不净和出入息念的修习，分别作为对贪欲习重者和对分别习重者的对治。其中，后者没有各种颜色形状，且向内观照，所以专注于单一对象，因此成为妄想的对治；另一方面，前者涉及各种颜色形状，且向外观看，会引起分别，因此不能作为妄想的对治，但可以作为贪欲的对治。第二部分分为：将心系于骨架（不净观的主要部分）和将心系于出入息两点。首先，正式系心和解释不净观的特点两部分。第一，有四种贪欲：对颜色、形状、触感和奉侍的贪欲。对第一种的对治，应观想青、黑、红三种状态，修习不净想。对第二种的对治，应观想被食用的和散乱的状态，修习不净想。对第三种的对治，应观想被虫蛀啃食的和由筋
3-208a
连接的骨架，修习不净想。对第四种的对治，应观想不动的尸体，修习不净想。其中，不净观中的骨架想，因为无差别地对一切颜色形状等的贪着都受到赞叹，所以修习它作为一切的对治。因为骨架没有颜色等四种贪爱的形式。如此，不净想有九种形态。


 །འདི་གཟུགས་ཕུང་གི་ཕྱོགས་གཅིག་མདོག་དབྱིབས་ཉི་ཚེ་བ་བརྟགས་ནས་བསྒོམས་པས། ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པར་གནོན་པ་ཙམ་ཡིན་གྱི་གཏན་ནས་སྤོང་བ་ནི་མིན་ནོ། །མི་སྡུག་པ་བསྒོམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་དེ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རང་གི་ལུས་རྐང་པའི་མཐེ་བོང་ངམ། དཔྲལ་བའི་དབྱེས་ལ་སོགས་པ་གང་མོས་པ་ནས་ཤ་མཐེབ་གང་མྱགས་ཏེ། རུས༷་པ༷་ཉིད་དུ་སེམས་ཤིང་གོམས་པར་བྱེད་ལ། དེ་ནས་རིམ་གྱིས་ལུས་རིལ་པོ་དང་། གནས་ཁང་དང་། མཐར་གྱིས་ཕྱིའི་རྒྱ༷་མཚོའི༷་བར༷་དུ༷་ནི༷་ཀེང་རུས་སུ་སྤྲོ༷་ཞིང༷་སྟེ་ཁྱབ་པར་བསམས་ལ། ཡང་རིམ་གྱིས་དམིགས་པ་མཐའ་ནས་རང་གི་ལུས་འབའ་ཞིག་རུས་པ་ཡིན་པ་ལ་སེམས་སྡུད༷་པའམ་བསྡུས་ནས་བསྒོམས་པས༷་ལ༷ས་དང༷་པོ༷་པའི་རྣལ་འབྱོར་ཏེ་སྦྱོར་བ་ཡིན་ལ། དེ་ནས་སྤྲོ་བ་སྔར་བཞིན་ལ་སེམས་བསྡུ་བ་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྐང༷་པའི་རུས༷་པ་རྣམས་བོར་ཞིང་། ལུས་
3-208b
ལྷག་མ་རུས་པ་ཉིད་དུ་དམིགས་པ་ནས་ལུས་ཕྱེད་དང་། དེ་ནས༷་ནི༷་ཐོད༷་པའི་ཕྱེ༷ད་ཀྱི་བར༷་དུ་རུས་པར་བཏང༷་ཞིང་བོར་ནས། ཐོད་པའི་ཕྱེད་རུས་པ་ཉིད་ཡིན་པ་ལ་སེམས་འཛིན་པས༷་ནི་ཡོངས་སུ་སྦྱང༷་བ༷་བྱས༷་པའི༷་རྣལ་འབྱོར་ཡིན་པར༷་བཤ༷ད་དོ། །དེ་ཐོད་པ་ཕྱེད་ཀྱང་རུས་པ་ཡིན་པའི་དམིགས་པ་བོར་ནས་སྔར་བཞིན་སྤྲོས་ནས་སྡུད་པ་ན། སྨིན༷་མ༷་གཉིས་པོའི་བར༷་དུ༷་རུས་པ་མཐེབ་གང་ཙམ་ལ་སེམ༷ས་འཛིན༷་པས༷་ན་ཡི༷ད་ལ༷་བྱེ༷ད་པ༷་ཡོངས་སུ་རྫོག༷ས་པའི༷་རྣལ་འབྱོར་ཡི༷ན་ནོ་ཞེས་བྱེ་སྨྲས་འཆད་དོ། །གཉིས་པ་ལ། ངོ་བོ་ས་གར་བརྟེན། དམིགས་པ་ཁམས་གར་གཏོགས། རྟེན་གང་ལ་བརྟེན་བཞི་པོ་རིམ་པར། མི༷་སྡུག༷་པ་ནི་ངོ་བོ་མ༷་ཆགས༷་པའི་དགེ་བ་དང་། འཁོར་དང་བཅས་ན་ཕུང་པོ་ལྔའམ་བཞི་ཡིན་ནོ། །ས༷་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་དངོས་གཞི་བཞི་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། ཉེར་བསྡོགས་བཞི་དང་བཅས་པས་དགུ། འདོད་པར་བཅུ༷་དང༷་། དམི༷གས་པ༷་ནི་འདོ༷ད་པའི་སྣང༷་བའི་ཆོས་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ལ་དམིགས་པའོ། །རྟེན་ནི་གང་ཟག་གླིང་གསུམ་གྱི་མི༷་ཁོ་ནས་བསྐྱེད་དེ། བྱང་སྒྲ་མི་སྙན་བླུན་པས་དང་གཉེན་པོ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མེད་པས་སོ། །འགྲོ་བ་གཞན་དང་ཁམས་གཞན་ནའང་མེད་དོ༷། །རྣམ་པ་ནི་མི་སྡུག་པའི་རྣམ་པའོ། །དུས་ནི་འདས་པའི་མི་སྡུག་པ་འདས་པ་ལ་དམིགས་པ་ལ་སོགས་པས་སོ། །མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ནི། དུས་གསུམ་ལ་དམིགས་པའོ། །མོས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཁོ་ནའི་ཕྱིར་ཟག་བཅས་སོ། །གཉིས་པ་དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་ལ། ངོ་བོ། ས། སྤྱོད་ཡུལ།
3-209a
རྟེན། དབྱེ་བ། གནས་གང་གི་ཡིན། སེམས་དང་ལྡན་མི་ལྡན། ཟིན་མ་ཟིན། རྒྱུ་གང་ལས། ཡུལ་ཡུལ་ཅན་ལ་ས་ཐ་དད་ཡོད་མེད་བསྟན་པ་བཅུ་པོ་རིམ་པར་དབུགས་རྔུབ༷་པ་དང་དབུག༷ས་མི་དེ་བས་ཀྱང་ནང་བའོ། །མཆན། དབྱུང༷་བར་དྲ༷ན་པའི༷་ངོ་བོ་ནི༷། འབྱུང་རྔུབ་ཇི་ལྟ་བར་ཤེས་པའི་ཤེས༷་རབ༷་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་དྲན་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་ནི། རྒྱུ་དྲན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་འབྲས་བུ་ཤེས་རབ་སྐྱེད་ཅིང་འཇུག་པས་རྒྱུ་མིང་འབྲས་ལ་བཏགས་པ་སྟེ་དྲན་པ་ཉེ་བཞག་བཞིན་ནོ། །ས༷་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོ་གསུམ་གྱི་ཉེར་བསྡོགས་གསུམ་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། འདོད་པའི་ས་པ་དང་ལྔ་སྟེ། འདི་རྣམ་རྟོག་གི་གཉེན་པོ་དང་མཐུན་པས་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཕྱིར་ཉེར་བསྡོགས་གསུམ་ཀྱང་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ས་པ་ཡིན་པས་སོ། །དངོས་གཞི་དང་པོ་གསུམ་ན་ཡིད་བདེ་སོགས་ཡོད་ལ། བཞི་པ་ཡན་ཆད་རླུང་རྒྱུ་བ་མེད་པས་སོ། །ཁ་ཅིག་དངོས་གཞི་དང་པོ་གསུམ་ལ་མཉམ་པར་བཞག་ན་བཏང་སྙོམས་དང་མཚུངས་ལྡན་སྲིད་པས་ས་བརྒྱད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདོད་དོ། །སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ཏེ་དམིགས་པ་ནི་ང༷་ངོ་། །འདོ༷ད་པའི་རྟེན༷་ཅན་ཡིན་ཏེ་རྣམ་རྟོག་མང་བས་སོ། །དེ་ཡང་བློ་གསལ་བས་ལྷ་མི་གཉིས་ཀྱིའོ།

 །འདི་གཟུགས་ཕུང་གི་ཕྱོགས་གཅིག་མདོག་དབྱིབས་ཉི་ཚེ་བ་བརྟགས་ནས་བསྒོམས་པས། ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པར་གནོན་པ་ཙམ་ཡིན་གྱི་གཏན་ནས་སྤོང་བ་ནི་མིན་ནོ། །མི་སྡུག་པ་བསྒོམ་པའི་རྣལ་འབྱོར་དེ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་རིག་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རང་གི་ལུས་རྐང་པའི་མཐེ་བོང་ངམ། དཔྲལ་བའི་དབྱེས་ལ་སོགས་པ་གང་མོས་པ་ནས་ཤ་མཐེབ་གང་མྱགས་ཏེ། རུས༷་པ༷་ཉིད་དུ་སེམས་ཤིང་གོམས་པར་བྱེད་ལ། དེ་ནས་རིམ་གྱིས་ལུས་རིལ་པོ་དང་། གནས་ཁང་དང་། མཐར་གྱིས་ཕྱིའི་རྒྱ༷་མཚོའི༷་བར༷་དུ༷་ནི༷་ཀེང་རུས་སུ་སྤྲོ༷་ཞིང༷་སྟེ་ཁྱབ་པར་བསམས་ལ། ཡང་རིམ་གྱིས་དམིགས་པ་མཐའ་ནས་རང་གི་ལུས་འབའ་ཞིག་རུས་པ་ཡིན་པ་ལ་སེམས་སྡུད༷་པའམ་བསྡུས་ནས་བསྒོམས་པས༷་ལ༷ས་དང༷་པོ༷་པའི་རྣལ་འབྱོར་ཏེ་སྦྱོར་བ་ཡིན་ལ། དེ་ནས་སྤྲོ་བ་སྔར་བཞིན་ལ་སེམས་བསྡུ་བ་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྐང༷་པའི་རུས༷་པ་རྣམས་བོར་ཞིང་། ལུས་
3-208b
ལྷག་མ་རུས་པ་ཉིད་དུ་དམིགས་པ་ནས་ལུས་ཕྱེད་དང་། དེ་ནས༷་ནི༷་ཐོད༷་པའི་ཕྱེ༷ད་ཀྱི་བར༷་དུ་རུས་པར་བཏང༷་ཞིང་བོར་ནས། ཐོད་པའི་ཕྱེད་རུས་པ་ཉིད་ཡིན་པ་ལ་སེམས་འཛིན་པས༷་ནི་ཡོངས་སུ་སྦྱང༷་བ༷་བྱས༷་པའི༷་རྣལ་འབྱོར་ཡིན་པར༷་བཤ༷ད་དོ། །དེ་ཐོད་པ་ཕྱེད་ཀྱང་རུས་པ་ཡིན་པའི་དམིགས་པ་བོར་ནས་སྔར་བཞིན་སྤྲོས་ནས་སྡུད་པ་ན། སྨིན༷་མ༷་གཉིས་པོའི་བར༷་དུ༷་རུས་པ་མཐེབ་གང་ཙམ་ལ་སེམ༷ས་འཛིན༷་པས༷་ན་ཡི༷ད་ལ༷་བྱེ༷ད་པ༷་ཡོངས་སུ་རྫོག༷ས་པའི༷་རྣལ་འབྱོར་ཡི༷ན་ནོ་ཞེས་བྱེ་སྨྲས་འཆད་དོ། །གཉིས་པ་ལ། ངོ་བོ་ས་གར་བརྟེན། དམིགས་པ་ཁམས་གར་གཏོགས། རྟེན་གང་ལ་བརྟེན་བཞི་པོ་རིམ་པར། མི༷་སྡུག༷་པ་ནི་ངོ་བོ་མ༷་ཆགས༷་པའི་དགེ་བ་དང་། འཁོར་དང་བཅས་ན་ཕུང་པོ་ལྔའམ་བཞི་ཡིན་ནོ། །ས༷་ནི་བསམ་གཏན་གྱི་དངོས་གཞི་བཞི་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། ཉེར་བསྡོགས་བཞི་དང་བཅས་པས་དགུ། འདོད་པར་བཅུ༷་དང༷་། དམི༷གས་པ༷་ནི་འདོ༷ད་པའི་སྣང༷་བའི་ཆོས་ཁ་དོག་དང་དབྱིབས་ལ་དམིགས་པའོ། །རྟེན་ནི་གང་ཟག་གླིང་གསུམ་གྱི་མི༷་ཁོ་ནས་བསྐྱེད་དེ། བྱང་སྒྲ་མི་སྙན་བླུན་པས་དང་གཉེན་པོ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་མེད་པས་སོ། །འགྲོ་བ་གཞན་དང་ཁམས་གཞན་ནའང་མེད་དོ༷། །རྣམ་པ་ནི་མི་སྡུག་པའི་རྣམ་པའོ། །དུས་ནི་འདས་པའི་མི་སྡུག་པ་འདས་པ་ལ་དམིགས་པ་ལ་སོགས་པས་སོ། །མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ནི། དུས་གསུམ་ལ་དམིགས་པའོ། །མོས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཁོ་ནའི་ཕྱིར་ཟག་བཅས་སོ། །གཉིས་པ་དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་ལ། ངོ་བོ། ས། སྤྱོད་ཡུལ།
3-209a
རྟེན། དབྱེ་བ། གནས་གང་གི་ཡིན། སེམས་དང་ལྡན་མི་ལྡན། ཟིན་མ་ཟིན། རྒྱུ་གང་ལས། ཡུལ་ཡུལ་ཅན་ལ་ས་ཐ་དད་ཡོད་མེད་བསྟན་པ་བཅུ་པོ་རིམ་པར་དབུགས་རྔུབ༷་པ་དང་དབུག༷ས་མི་དེ་བས་ཀྱང་ནང་བའོ། །མཆན། དབྱུང༷་བར་དྲ༷ན་པའི༷་ངོ་བོ་ནི༷། འབྱུང་རྔུབ་ཇི་ལྟ་བར་ཤེས་པའི་ཤེས༷་རབ༷་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་དྲན་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་ནི། རྒྱུ་དྲན་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་འབྲས་བུ་ཤེས་རབ་སྐྱེད་ཅིང་འཇུག་པས་རྒྱུ་མིང་འབྲས་ལ་བཏགས་པ་སྟེ་དྲན་པ་ཉེ་བཞག་བཞིན་ནོ། །ས༷་ནི་བསམ་གཏན་དང་པོ་གསུམ་གྱི་ཉེར་བསྡོགས་གསུམ་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། འདོད་པའི་ས་པ་དང་ལྔ་སྟེ། འདི་རྣམ་རྟོག་གི་གཉེན་པོ་དང་མཐུན་པས་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ཕྱིར་ཉེར་བསྡོགས་གསུམ་ཀྱང་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་ས་པ་ཡིན་པས་སོ། །དངོས་གཞི་དང་པོ་གསུམ་ན་ཡིད་བདེ་སོགས་ཡོད་ལ། བཞི་པ་ཡན་ཆད་རླུང་རྒྱུ་བ་མེད་པས་སོ། །ཁ་ཅིག་དངོས་གཞི་དང་པོ་གསུམ་ལ་མཉམ་པར་བཞག་ན་བཏང་སྙོམས་དང་མཚུངས་ལྡན་སྲིད་པས་ས་བརྒྱད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདོད་དོ། །སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ཏེ་དམིགས་པ་ནི་ང༷་ངོ་། །འདོ༷ད་པའི་རྟེན༷་ཅན་ཡིན་ཏེ་རྣམ་རྟོག་མང་བས་སོ། །དེ་ཡང་བློ་གསལ་བས་ལྷ་མི་གཉིས་ཀྱིའོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
这是您要求的藏文直译：
这形蕴的一部分，观想色与形的个别方面，虽然可以压制烦恼，但不能完全断除。修习不净观的瑜伽应当知道有三种：首先，从自己身体的脚拇指或额头等任何喜欢的部位开始，取一寸肉观想为骨，逐渐熟悉，然后逐步扩展到整个身体、住所，最终扩展到外海洋，观想都变成白骨充满一切；之后再逐渐从边缘收摄观想，只将自己的身体观为骨架，这样收摄后修习是初学者的瑜伽修习。然后，如前所述扩展后，为了特别收摄心念，舍弃脚部骨骼，
将身体其余部分观为骨，从半身开始，然后舍弃直至半个头盖骨，专注于半个头盖骨是骨，这样持心被称为圆满净化的瑜伽修习。然后舍弃半个头盖骨的观想，如前扩展后收摄时，于两眉之间观想一寸大小的骨，持心于此是圆满作意的瑜伽，这是有部所解释的。
第二，关于本质、所依地、所缘境属于哪界、依靠何身，这四点依次是：不净观的本质是无贪的善法，若连同眷属则是五蕴或四蕴。依地是四种殊胜禅定正行及四种近分，共九地；以及欲界，共十地。所缘是欲界显现法的颜色与形状。所依身是三洲人类才能生起，北俱卢洲人因愚钝且无对治作意故无此修持。其他众生及其他界中也无此修持。其行相是不净观的行相。关于时间，过去的不净观缘过去等。不生法者，是缘三时的。因为仅是信解作意，故是有漏的。
第二，关于入出息，依次说明本质、地、行境、所依、分类、属于哪处、是否具心、是否执持、从何因生、境与有境地是否相异等十项：
所谓息入、息出是气息内外出入。注释："念呼吸"的本质是如实了知入出息的智慧。称之为"念"，是因为由念的力量生起并引导智慧果，故以因名称果，如四念住。依地是初三禅的三种近分、特胜禅、欲界地，共五地。因为这是对治寻思分别，所以与舍受相应，三种近分也是舍受地。初三正定中有喜乐等，第四以上没有风的流动。有些认为，在初三正定中入定时与舍受相应，故为八地。行境即所缘是我。以欲界为所依，因为分别念多。且因智慧明晰故唯天人二者可修。


 །ཆོས་འདི་པ་ཁོ་ནའི་ཡིན་ཏེ། ཡང་དག་པར་སྟོན་པའི་ལུང་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། རང་ཉིད་ཀྱིས་ཆོས་ཟབ་མོ་མི་རྟོགས་པས་ཕྱི༷་པ་མུ་སྟེགས་པའི༷་མ༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །དེ་ལ་ཟབ་མོ་གང་ཞེ་ན། བགྲང༷་ལ༷་སོག༷ས་པ༷་རྣམ༷་པ༷་དྲུག༷་སྟེ། དེ་ལ་བགྲང་བ་ནི་འདུ་
3-209b
བྱ་བ་མེད་པར་ལུས་སེམས་རྣལ་དུ་འདུག་སྟེ་དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་ལ་སེམས་གཏད་ནས་གཅིག་ནས་བཅུའི་བར་དུ་ཡིད་ཀྱིས་བགྲང་བའོ། །དེ་ལས་ཉུང་ན་བྱིང་བ་དང་མང་ན་རྒོད་ཀྱིས་དོགས་པས་མི་བགྲང་ངོ་། །དེ་ཡང་གཉིས་ལ་གཅིག་ཏུ་འཛིན་པ་མ་ཚང་བར་བགྲང་བ་དང་། གཅིག་ལ་གཉིས་སུ་འཛིན་ན་ལྷག་པར་བགྲང་བ་དང་། རྔུབ་པ་ལ་འབྱུང་བ་དང་འབྱུང་ལ་རྔུབ་པར་བཟུང་ན་འཆོལ་བར་བགྲང་བའི་སྐྱོན་གསུམ་དང་བྲལ་ཏེ་བགྲང་བ་ནི་ཡང་དག་པར་བགྲང་བའོ། །རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ནི་འདི་དག་འཇུག་པ་ན། ལྐོག་མ་དང་། སྙིང་ག་དང་། ལྟེ་བ་དང་། སྐེད་པ། བརླ། རྐང་། བྱིན་པ། རྐང་མཐིལ་དང་། ས་ལ་སྟོབས་ཆེ་ཆུང་གིས་འདོམ་གང་དང་། མཐོ་གང་གི་བར་དུ་རིམ་གྱིས་འཇུག་གོ །འབྱུང་བ་ན་རྐང་མཐིལ་ནས་རིམ་གྱིས་སྣ་བུག་ནས་སྟོབས་ཆེ་ཆུང་གིས་ཆུང་ན་མཐོ་གང་དང་། ཆེན་འདོམ་གང་གི་བར་དུ་འབྱུང་ངོ་། །ཁ་ཅིག་ན་རེ། འཇུག་པ་ན་རླུང་དཀྱིལ་དང་། འབྱུང་བ་ན་འཐོར་བྱེད་རླུང་གི་བར་དུའོ་ཟེར་བ་ནི་མིན་ཏེ་འདི་དེ་ཁོ་ནའི་ཚུལ་ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ཡིན་ལ། དེ་མི་སྲིད་པས་སོ། །འཇོག་པ་ནི་ནོར་བུའི་ཐག་པ་བཞིན་དུ་སྣའི་རྩེ་མོ་ནས་རྐང་མཐིལ་གྱི་བར་དུ་གནས་པར་ལྟ་ཞིང་ལུས་ལ་ཕན་འདོགས་པའམ་གནོད་པའམ་གྲང་བའམ་དྲོ་བ་དག་ཅེས་རྟོག་པའོ། །ཉེ་བར་རྟོག་པ་ནི་དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་འདི་རླུང་འབའ་ཞིག་ནི་མིན་གྱི། འོན་ཀྱང་འབྱུང་བ་དང་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་གཟུགས་རྫས་བརྒྱད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ། དེ་ལ་བརྟེན་པའི་སེམས་སེམས་བྱུང་གི་ཆོས་དང་བཅས་
3-210a
ན་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་ཉེ་བར་རྟོག་པའོ། །བསྒྱུར་བ་ནི། རླུང་ལ་དམིགས་པའི་བློ་བསྒྱུར་ནས་དྲོ་བ་ནས་ཆོས་མཆོག་གི་བར་དུ་གོང་ནས་གོང་དུ་འཕེལ་བའི་དགེ་རྩ་རྣམས་ལ་ཡང་དག་པར་སྦྱར་བའོ། །ཡོངས་སུ་དག་པ་ནི་མཐོང་སྒོམ་གྱི་ལམ་ལ་འཇུག་པའོ། །ཁ་ཅིག་ན་རེ། བསྒྱུར་བ་ནི་དྲན་ཉེ་ནས་རྡོར་ཏིང་གི་བར་དུ་ཡིན་ལ། ཡོངས་སུ་དག་པ་ནི་ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་དང་། མི་སློབ་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བའོ་ཞེས་ཟེར། དེའི་ཕྱིར་འགྲེལ་བར། དབུགས་རྔུབ་དབུགས་འབྱུང་དྲན་པ་ནི། བ༷གྲང་དང་རྗེས་འགྲོ་འཇོག་པ་དང་། །རྟོག་པ་དང་ནི་བསྒྱུར་བ་དང་། །ཡོངས་དག་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་འདོད། །ཅེས་སོ། །དབུ༷གས་རྔུབ༷་པ་དང་དབུ༷གས་འབྱུང༷་བ་ས་གང་ལས་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་ལུས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ཡིན་པས། སེམས་གང༷་ལ༷ས་ཏེ་གང་ལ་བརྟེན་པའི་ལུས༷་ས་གང་གི་ཡིན་པ་དེའི་ས་པར་རིག་པར་བྱ་སྟེ། འདོད་སེམས་ལ་བརྟེན་ན་འདོད་པའི་ས་པ་ཡིན་ལ། དང་པོ་ནས་གསུམ་པའི་བར་གང་ལ་བརྟེན་ན་དེའི་ས་པ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་ཡང་ལུས་སེམས་ཁྱད་པར་ཅན་སྦུབས་དང་བཅས་པ་དང་། སེམས་དང་བཅས་པ་ལ་བརྟེན་པས་ནུར་ནུར་པོ་སོགས་དང་། སེམས་མེད་དང་གཟུགས་མེད་རྣམས་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེ་བ་དང་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལས་ལྡང་བ་ན་རླུང་འཇུག་པ་ཁོ་ན་དང་། འཆི་བ་དང་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ན་རླུང་འབྱུང་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །མི་སྡུག་པ་དང་འབྱུང་རྔུབ་ནི་སེམ༷ས་ཅ༷ན་ཞེས༷་བྱ༷་བའི་གྲངས་སུ་གཏོགས་ཀྱི་རྒྱུད་ཀྱིས་མ་བསྡུས་
3-210b
པ་ནི་མིན་ནོ། །ཚོར་བའི་རྟེན་དུ་མ༷་ཟིན༷་པ༷འོ༷། །བྱུང་བ་གསུམ་ལས། སྐལ་མཉམ་གྱིས་བསྐྱེད་པས་རྒྱུ༷་མཐུན༷་ལ༷ས་བྱུང༷་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ཏེ། ཆད་ནས་མཚམས་སྦྱོར་བས་དང་། ལུས་རྒྱས་པ་ན་རླུང་འགྲིབ་པས་རྒྱས་བྱུང་དང་རྣམ་སྨིན་མིན་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
此法仅属于内教，因为外道没有正确显示的经典，且自身不能理解深法，故非外道。其中何为深法？有数等六种：其中"数"是指不造作而使身心安住自然状态，专注于入息出息，心中从一数到十。少于此数恐沉没，多于此数恐散乱，故不数。此中避免三种过失：将二视为一的不足数，将一视为二的过多数，以及将入息视为出息、出息视为入息的错乱数，远离这些过失的数是正确的数。
"随行"是指当这些气息进入时，从喉咙、心脏、肚脐、腰部、大腿、脚、小腿、脚掌到地面，根据力量大小延伸一寻或一肘距离，依次进入。出息时则从脚掌开始依次从鼻孔出，根据力量大小，小则延伸一肘，大则延伸一寻的距离。有些人说入息时至风轮，出息时至散风，但这不对，因为此是真如作意，而那是不可能的。
"安置"是如同珠链一般，从鼻尖到脚掌之间观察，思维对身体有益或有害、冷或热等。
"观察"是思维入息出息不仅是风，而是由地水火风空识色声八事物的自性组成，连同依此而起的心心所法，即是五蕴。
"转变"是转变缘于气息的心，从暖位到胜法位，向上递增地修习善根。
"清净"是入于见修道。有些人说："转变是从念住到金刚定，清净是尽无生智和无学正见。"因此注释中说："入息出息念，数、随行、安置、观察及转变、清净共六种。"
若问入息出息属于哪一地，因为它是身体的一部分，应知属于心所依身的地，即欲界心所依则属欲界地，初禅至三禅所依则属各自之地。这是依赖具有孔穴的殊胜身心，且有心相续，故胎儿等有，而无心者及无色界众生则无此修持。出生和从第四禅出定时唯有入息，死亡和入第四禅时唯有出息。
不净观和入出息观属于"有情"范畴，不是非相续所摄。它们非为受的所依。从三种生起中，唯是等流因所生，因为断后相续且身体长大时气息减少，故非增长所生和异熟所生。


 །རླུང་དེ་གཉིས་ཀྱང་རང་ས་དང་གོང་སའི་ཡིད་ཀྱིས་རྟོགས་ཀྱི། འོ༷ག་མ༷་ཡི༷་ཡི༷ད་ཀྱིས༷་ནི་རླུང་འབྱུང་རྔུབ་དེ༷་གཉི༷ས་མ༷་རྟོགས༷་སོ༷་ཞེས་གོང་མའི་ལུས་ལ་འོག་མའི་སེམས་ཇི་ལྟར་འབྱུང་ན། འདོད་ནས་བསམ་གཏན་བཞིའི་བར་དུ་ས་གོང་མ་ཐོབ་པའི་ལུས་ལ་འོག་མ་འདོད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྤྲུལ་སེམས་དང་། སྤྱོད་ལམ་པའི་སེམས་གཉིས་འབྱུང་བར་འདོད་དེ། །དེ་གཉིས་ཀྱིས་མི་རྟོགས་སོ། །ཞེས་སོ། །དེ་གཉིས་ཀྱིས་མི་རྟོགས་ན་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཞེས་པའོ། །
增上能依胜观分法
གཉིས་པ་བརྟེན་པ་ལྷག་མཐོང་ལ། ཚོགས་ལམ། སྦྱོར་ལམ། བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ལམ་བཤད་པ་གསུམ།
资粮道
དང་པོ་ལ་མཚམས་སྦྱར་བའི་ཚུལ་གྱིས་མདོར་བསྟན་པ་དང་། དེ་རྒྱས་པར་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། དེ་ལྟར་རྟེན་ཞི༷་གན༷ས་གྲུབ༷་པར༷་གྱུར༷་པ༷་ཡིས༷་ལྷག་མཐོང་སྐྱེད་པའི་དོན་དུ་དྲ༷ན་པ༷་ཉེ༷་བར་བཞག༷་པ་བཞི་བསྒོམ༷་པར༷་བྱའོ༷། །གཉིས་པ་ལ། དབྱེ་བ། ངོ་བོ། གོ་རིམ། དགོས་པ། དངོས་གཞི་བསྒོམ་ཚུལ་ལྔ། དང་པོ་ཅི་ལྟར་ན། ལུས༷་དང་ཚོར༷་བ་དང་སེམ༷ས་དང༷་ཆོས༷་རྣམ༷ས་ལ༷་རང་སྤྱིའི་མཚ༷ན་ཉི༷ད་གཉི༷ས་སུ༷་གནས་པ་ཡོངས༷་སུ་བརྟགས༷་པས༷་སོ། །དེ་ལ་གཟུགས་གཟུགས་སུ་རུང་བ་ལ་སོགས་པ་རང་མཚན་
3-211a
དང་། འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་མི་རྟག །སྡུག་བསྔལ། སྟོང་། བདག་མེད་ནི་བཞི་ཀའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པས་སྤྱི་མཚན་དུ་གསུངས་སོ། །དེས་ན་ལུས་སོགས་ཀྱི་ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་གནས་ཚུལ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དེའི་དོན་ལ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་མཉམ་པར་བཞག་པའོ། །གཉིས་པ་ལ། དངོས་དང་། ཞར་བྱུང་དྲན་ཉེ་གསུམ་གྱི་རྣམ་བཞག་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། དེ་ལ་དབྱེ་ན་རང་བཞིན་དྲན་ཉེ། འབྲེལ་བ་དྲན་ཉེ།དམིགས་པའི་དྲན་པ་ཉེར་བཞག་གསུམ་ལས། དང་པོའི་ངོ་བོ་ནི། ཤེས༷་རབ༷་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་ཐོས༷་སོ༷གས་སྦྱོར་བ་ལ༷ས་བྱུང༷་བ༷་ཡིན་གྱི་སྐྱེ་བས་ཐོབ་པ་ཙམ་ནི་མིན་ནོ། །ཤེས་རབ་འདིས་དྲན་པ་ཉེ་བར་འཇོག་པའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་རྒྱུ་ལ་བཏགས་པར་སློབ་དཔོན་འཆད་དོ། །དེ་ལ་ནང་གི་ལུས་དང་། ཕྱིའི་ལུས་དང་། ཕྱི་ནང་གི་ལུས་ལ་ལུས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལྟ་ཞིང་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་རིམ་པར། རང་ལུས་དང་། ཕྱི་སྣོད་དང་། གཞན་རྒྱུད་ཀྱི་ལུས་སོ། །ཕྱིའི་ཚོར་བ་སོགས་ནི་ཕྱི་ལ་སོགས་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཚོར་བ་ལ་སོགས་པའོ། །ལུས་ལ་རྗེས་སུ་བལྟ་བ་ནི་ལྷག་མཐོང་དང་། གནས་པ་ནི་ཞི་གནས་སོ། །ཕྱི་ནང་གི་ལུས་ལ་བཤད་ཚུལ་གཞན་ཡང་ཡོད་དོ། །གཉིས་པ།དྲན་ཉེ་གཞན༷་གཉིས་ནི༷། ཤེས་རབ་དེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་འབྲེལ༷་བ་དྲན་པ་ཉེར་བཞག་དང༷་། སྔ་མ་གཉིས་པོ་དེའི་དམི༷གས་པའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ༷་ལ་ལུས་སོགས་བཞི་ལའང་དམིགས་པ་ལ༷ས་
3-211b
དྲན་པ་ཉེར་བཞག་ཅེས་བཞག་སྟེ། ཡུལ་ཅན་གྱིས་བཏགས་ནས་བསྟན་པས་སོ། །གསུམ་པ། གོ་རིམ༷་ནི༷། ཇི༷་ལྟར༷་སྐྱེ༷་བའི་རིམ་པ༷་བཞིན་ཡིན་ཏེ། རགས་པའི་རིམ་པས་སྔར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱེ་སྨྲས་འདོད།སློབ་དཔོན་ནི། འདོད་ཆགས་ཀྱི་རྟེན་ནི་ལུས་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་ཚོར་བདེ་འདོད་པས་དང་། དེ་ཡང་སེམས་མ་ཞི་བའི་ཕྱིར་དང་། དེ་ཡང་ཉོན་མོངས་པའི་ཆོས་མ་སྤང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་འཇུག་པའི་རིམ་པ་ལྟར་བཞེད་དོ། །བཞི་པ། ལུས་ལ་གཙང་བ་དང་། ཚོར་བར་བདེ་བ་དང་། སེམས་ལ་རྟག་པ་དང་། ཆོས་ལ་བདག་ཏུ་འཛིན་པའི་ཕྱིན༷་ཅི༷་ལོག༷་གི༷་རྟོག་པ་བཞིའི་གཉེན༷་པོ༷ར་དྲན་ཉེ་བཞི༷་གསུངས་སོ། །ལྔ་པ། དང་པོ་གསུམ་ནི་རང་རང་གི་དམིགས་པ་ལ་དམིགས་པས་མ་འདྲེས་པ་ཡིན་ལ། བཞི་པ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་ནས་འདྲེས་པ་ཡིན་ནོ། །འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད། འདུས་མ་བྱས་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་ན་མ་འདྲེས་པའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
这两种气息也是由自地和上地之意识了知，而非由下地之意识了知这两种入出息。若问上地身如何生起下地心，从欲界到第四禅之间，上地所得身可生起下地欲界等的化心和威仪心两种，但这两者不能了知入出息。如果这两者尚且不能了知，更何况染污心呢。
第二、所依胜观分三：资粮道、加行道、现证四谛之道的解释。
第一资粮道分二：以衔接方式略说和广说。第一，如是成就止的所依之后，为了生起胜观，应当修习四念住。第二分五：分类、本质、次第、必要性、修习正行方法。
第一，如何分类？由于对身、受、心、法的自相和共相二者详细观察而分类。其中，色法有质碍等是自相；一切有为法无常、苦、空、无我是四者的共同特征，故称为共相。因此，由分别身等世俗谛与胜义谛之状态的智慧，专一平等安住于其义理。
第二分二：直接和附带说明三种念住的建立。第一，若分类有自性念住、相关念住、所缘念住三种。第一种的本质是智慧，且是由闻思修所生，而非仅是生而获得。阿阇黎解释说，因此智慧能安立正念，故果名安立于因。其中，内身、外身、内外身随观身，是指依次为自身、外器世界、他相续的身体。外受等是指缘于外等境的受等。随观身是胜观，安住是止。关于内外身还有其他解释方式。
第二，其余两种念住是：与彼智慧相应的心心所法为相关念住，而前二者的所缘境也分为身等四种，由所缘而安立为所缘念住，是以主体来假名安立而说明的。
第三，次第是按照生起的次第，由粗到细逐渐了知，这是有部所主张的。阿阇黎则认为，贪欲的所依是身，而身又因希求乐受而起，这又因心不寂静，心不寂静又因烦恼法未断而起，按照入解次第而主张。
第四，为对治执身为净、执受为乐、执心为常、执法为我的四种颠倒分别，而宣说四念住。
第五，前三者各自缘自己的所缘境，故不混杂；第四则缘一切法，故是混杂的。若仅缘想蕴、行蕴和无为法，则不混杂。


 །དེ་ལྟར་ལུས་སོགས་མ་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པའི་དྲན་ཉེ་གོམས་པར་བྱས་ནས་དེ་ལ་གོམས་པ་དེ༷་ནི༷་ཆོས༷་དྲ༷ན་པ་ཉེ༷་བར་བཞ༷ག་པ༷། དམིགས་ཡུལ་བཞི་ཀ་བསྡོམས་པའི་འདྲེས་པ་སྤྱི༷་ལ༷་དམི༷གས་པ༷་ལ༷་སེམས་གན༷ས་པར་བྱས༷་ཏེ། ཆོས་ལུས་སོགས་དེ༷་དག༷་ལ༷་ནི༷་དམིགས་པའི་རྣམ་པ་མི༷་རྟག༷་པ་དང༷་སྡུག༷་བསྔལ༷་དང་སྟོང༷་པ་དང་བདག༷་མེ༷ད་པའི་རྣམ་པར༷་ལྟ༷་བར་བྱའོ། །རང་མཚན་དང་སྤྱི་མཚན་དང་འདྲེས་པ་ལ་དམིགས་པ་གསུམ་ནི་ཚོགས་ལམ་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ་ཡིན་ནོ། །
3-212a
ཞེས་ཟེར། དེ་ལྟར་ཞི་ལྷག་ཚོགས་ལམ་ན་གཙོ་བོ་ཡིན་པས་བསྟན་གྱི། གཞན་དུ་ན་རང་གི་སེམས་བསྐྱེད་པའི་དགེ་བ་སྦྱོར་ལམ་གྱི་སྔ་རོལ་ན་ཡོད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཚོགས་ལམ་ཡིན་ནོ། །
加行道
གཉིས་པ་སྦྱོར་ལམ་ལ། སྦྱོར་ལམ་གྱི་རང་བཞིན། ཆོས་ཀྱི་ཁྱད་པར། སྐབས་སུ་བབས་པའི་དོན་གཞན་བཤད་པ་གསུམ། དང་པོ་ལ་ངེས་འབྱེད་བཞིའི་དབྱེ་བ། ངོ་བོ། དོན་བསྡུ་གསུམ། དང་པོ་ལ། དྲོད། རྩེ་མོ། བཟོད་པ། ཆོས་མཆོག་བཞི། དང་པོ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། ཆོས་དྲན་ཉེ་སྤྱི་དམིགས་དེ་ལྟར་གོམས་པ་དེ༷་ལ༷ས་དྲོ༷་བར༷་གྱུར༷་པའི༷་ཡེ་ཤེས་འབྱུང༷་སྟེ། གཙུབས་ཤིང་གཙུབས་པ་ལས་མེ་འབྱུང་བའི་སྔ་ལྟས་སུ་དྲོད་ལྟར་ཉོན་མོངས་པའི་བུད་ཤིང་སྲེག་བྱེད་འཕགས་ལམ་གྱི་སྔ་ལྟས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ལ་དམིགས་པ་དང་རྣམ་པ་གཉིས། དང་པོ། ཡེ་ཤེས་དེ༷་ནི༷་རྒྱུན་ཆགས་ཡིན་པས་རིམ་གྱིས་བདེན༷་བཞི༷འི་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ཅ༷ན་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ། རྣམ༷་པ༷་ནི་མི་རྟག་སོགས་བཅུ༷་དྲུག༷་ཡིན་ལ་དེ་ཡང་ཟག་བཅས་སོ། །གཉིས་པ་རྩེ་མོ་ལ་དངོས་དང་། ཞར་ལ་དྲོད་རྩེ་གཉིས་གང་གིས་འཐོབ་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ། དྲོ༷་བ༷་དེ་ཆུང་འབྲིང་ཆེན་པོར་འཕེལ་བ་ལ༷ས་དགེ་རྩ་གཡོ་བའི་རྩེ་མོ་ཡིན་པས་རྩེ༷་མོ༷་ཞེས་པ་དེ་སྐྱེ་ལ། དེ༷་ཡང༷་དམིགས་རྣམ་དྲོ་བ་དེ༷་དང༷་འདྲ༷འོ། །དེ་ལ་གཡོ་བ་ཆུང་ངུ་དྲོད་དང་། ཆེ་བ་རྩེ་མོ། མི་གཡོ་ཆུང་ངུ་བཟོད་པ། ཆེ་བ་ཆོས་མཆོག་གོ། གཉིས་པ་ལ་དང་
3-212b
པོར་གང་གིས་རྣམ་པ་གཏོད་པ་དང་། དེ་ནས་གང་གིས་འཕེལ་བ་གཉིས། དང་པོ། དྲོད་རྩེ་དེ་གཉི༷ས་ཀ༷་ཡང་ཆོས་སྤྱི་ལ་བདེན་བཞིའི་སྡུག་བདེན་གྱི་མི་རྟག་སོགས་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དེ་འབྱུང་གི་ལུས་ལྟ་བུ་ཉི་ཚེ་གཅིག་ལ་དྲོ་བ་སོགས་སྐྱེ་བ་ལྟ་བུ་མེད་པས། དང་པོ་ཆོས༷་དྲན་ཉེའི་མི་རྟག་སོགས་ཀྱིས༷་རྣམ༷་པ༷་རྒྱུད་ལ་གཏོད༷་པའམ་གཏད་པར་བྱེད་དོ། །གཉིས་པ། ཕྱིས་ཡང་སྤེལ་བ་ནི་ལུས་སོགས་གཞན༷་རིས་ཆད་དུ་དམིགས་པ་དག༷་གིས༷་ཀྱང༷་འཕེལ༷་བར༷་བྱེ༷ད་དོ། །གསུམ་པ་བཟོད་པ་ལ། བཟོད་པ་ཆུང་འབྲིང་དང་། ཆེན་པོ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། དངོས་དང་། དེ་གང་གིས་འཕེལ་བ་གཉིས། དང་པོ། རྩེ་མོ་ཆུང་འབྲིང་ཆེར་འཕེལ་བ་དེ་ལས་བཟོ༷ད་པ༷་ཞེས་པ་ཡང་སྐྱེ་སྟེ། བྱིས་པའི་ཚེ་ན་བདག་ཆད་དུ་དོགས་པས་བདེན་པ་མཐོང་བར་མི་བཟོད་ལ། དྲོད་རྩེའི་གནས་སྐབས་ན་བདེན་པ་ལ་ཆུང་ངུ་དང་། འབྲིང་དུ་བཟོད་ཀྱང་ཉམས་པར་འགྱུར་ལ། འདིར་མི་ཉམས་པའི་སྒོ་ནས་བདེན་པ་མཐོང་བ་ལ་ཆེར་བཟོད་པས་སོ། །དེ་ཡི་ཆུང་འབྲིང་གཉིས་དྲོད་རྩེ་ལ་དང་པོ་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པ་གཏོད་པ་དེ༷་བཞིན༷་དུ་ཆོས་དྲན་ཉེའི་ངོ་བོར་སྐྱེའོ། །གཉིས་པ་འཕེལ་བ་ནི། དྲོད་རྩེ་ལས་ཁྱད་ཡོད་དེ། བཟོད་པ་གསུམ་པོ་ཐ༷མས་ཅ༷ད་ཕྱིས་ཀྱང་ཆོས༷་དྲན་ཉེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཀྱིས༷་འཕེལ༷་བར༷་བྱེ༷ད་དེ། འདི་ཆོས་མཆོག་དང་ཉེ་ཞིང་ཆོས་མཆོག་མཐོང་ལམ་དང་ཉེ་ལ། མཐོང་ལམ་ཆོས་དྲན་ཉེའི་ངོ་བོ་ཡིན་པས་འདྲ་བར་བསྟན་པའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
如是修习身等不混杂之念住后，熟悉于此的人，对于法念住，即对四种所缘合并的混杂总相为所缘而安住心，应以无常、苦、空、无我的行相观察这些法、身等。有人说，缘自相、共相和混杂三种，即是大、中、小三种资粮道。
如是止观在资粮道中为主要，而说明之。若非如此，则一切由自心所生且在加行道之前的善业都是资粮道。
第二加行道分三：加行道的自性、法的差别、讲解当下所需的其他内容。第一分三：四决择分的分类、本质和摄义。第一有四：暖、顶、忍、胜法。
第一暖位分说明与解释二者。第一，如是熟悉法念住总相所缘后，生起暖位智慧。如同钻木取火前的征兆为暖，此智慧是焚烧烦恼薪柴的圣道前兆，故名暖。第二分所缘和行相两部分。第一，此智慧是相续不断的，渐次以四谛为所行境。第二，行相是无常等十六行相，且是有漏的。
第二顶位分直接说明和附带解释暖顶二者如何获得。第一，由暖位增长为小、中、大而生善根动摇的顶位，称为"顶"。此位所缘行相与暖位相同。其中，小动摇是暖位，大动摇是顶位；小不动摇是忍位，大不动摇是胜法位。第二分初始由何引导行相和之后由何增长两部分。
第一，暖顶二者皆是对法的总相上，对四谛中苦谛的无常等智慧而生，不是仅对身等个别对象生起暖等，因此首先是由法念住的无常等在相续中引导或确立行相。第二，之后的增长则是由其他身等个别所缘而增长。
第三忍位分解释小中忍位和大忍位两部分。第一分直接说明和解释何者使之增长。第一，由顶位增长为小、中、大而生起所谓的"忍"。凡夫时因担心自我断灭而不能忍受见真谛；在暖顶阶段虽能小、中程度地忍受真谛，但仍可能退失；此时因不退失而能大程度忍受见真谛，故称忍。其中小、中二忍，如同暖顶初始确立法的行相，是以法念住的本质而生。第二，关于增长，与暖顶有区别：三种忍位之后也都仅由法念住而增长，因为此位接近胜法，胜法又接近见道，而见道是法念住的本质，故显示其相似。


 །དེ་ལ་བཟོད་ཆུང་གི་འདོད་དང་གོང་མའི་བདེན་བཞི་བཅུ་དྲུག་བསྡོམས་པས་སོ་
3-213a
གཉིས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཅན་ཡིན་ལ། འབྲིང་གཟུགས་གཟུགས་མེད་པའི་གཉེན་པོ་ལ་སོགས་པའི་བདེན་པའི་རྣམ་པ་དམིགས་པ་རེ་རེ་ནས་ཕྲི་ནས། འདོད་ན་སྤྱོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཁོ་ན་ལ་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་སུ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་བར་དེ་ཐམས་ཅད་ནི་བཟོད་འབྲིང་ཡིན་ལ། གང་ཚེ་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ཁོ་ན་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་ནི་ཆེན་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འགྲེལ་པར་གསུངས་སོ། །བཟོད་པ་ཆུང་ངུའི་རྣམ་པ་སོ་གཉིས་བསྒོམ་པའི་རྗེས་ལ་དང་པོ་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ལམ་བདེན་གྱི་རྣམ་པ་བཞིའི་དང་པོ་ལམ་བོར་ཏེ་ལྷག་མ་སོ་གཅིག་བསྒོམ། དེ་ནས་རིགས་པ་བོར་ཏེ་སུམ་ཅུ་བསྒོམ་པ་སོགས་ནས་གོང་མའི་འགོག་པ་ཀུན་འབྱུང་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྣམ་པ་དང་དམིགས་པ་རྣམས་རིམ་གྱིས་རེ་རེ་ནས་དོར་ནས་ལྷག་མ་བསྒོམ་པ་དང་། དེ་ནས་འདོད་གཉེན་ལམ་བདེན་ནས་སྡུག་བདེན་བར་གྱི་རྣམ་པ་ཡང་སྔ་མ་ལྟར་དོར་ནས་མཐར་གང་ཟག་བཞིའི་གཉེན་པོའི་དབང་གིས་སྡུག་བདེན་གྱི་བཞི་ལས་གང་རུང་གཅིག་ལན་གཉིས་སུ་བཟླས་ཏེ་བསྒོམ་པ། གོང་མའི་གཅིག་ཕྲི་ནས་བརྩམས་པའི་བཟོད་འབྲིང་དེ་ལ་སྐད་ཅིག་མ་བཞི་བརྒྱ་གོ་བདུན་ཡོད་ཟེར་རོ། །ཁ་ཅིག་དམིགས་ཡུལ་བདེན་པ་ཡོད་བཞིན་རྣམ་པ་འདོར་བ་མི་འཐད་དེ་བདེན་པ་དེའི་རྣམ་པ་འདོར་བ་ཡིན་པས། བསྟན་བཅོས་ལས། བཟོད་འབྲིང་སྐད་ཅིག་མ་བརྒྱ་དང་བཅུ་དགུ་སྟེ། དང་པོ་གོང་མའི་ལམ་བོར་ལྷག་ཉེར་བརྒྱད། དེ་ནས་འདོད་པའི་ལམ་བོར་ལྷག་ཉེར་བཞི་སོགས་མཐར་འདོད་སྡུག་བཞི་རྗེས་
3-213b
ལ་དབང་རྣོན་ལྟ་སྤྱད་དང་། རྟུལ་པོས་སྲེད་སྤྱད་གཉིས་ལས། དང་པོས་སྡུག་བདེན་དང་པོ་གཉིས་ལས་གང་རུང་གཅིག་དོར་ནས་ལྷག་མ་གསུམ་བསྒོམ་པ་དང་། དེ་ནས་སྔ་མ་གཉིས་དོར་ནས་ཕྱི་མ་གཉིས་བསྒོམ། དེ་ནས་ལྟ་སྤྱད་དེ་ལའང་བདག་ལྟ་སྤྱད་པ་ཡིན་ན་བདག་མེད་ལན་གཉིས་དང་། བདག་གིར་ལྟ་བ་སྤྱད་པ་ཡིན་ན་སྟོང་པ་ལན་གཉིས་སུ་བསྒོམ། སྲེད་སྤྱད་ཡིན་ན་འདོད་སྡུག་གི་རྣམ་པ་བཞི་ལས་ཕྱི་མ་གཉིས་གང་རུང་གཅིག་དོར་ནས་ལྷག་མ་དང་པོ་གསུམ་བསྒོམ་པ་དང་། དེ་ནས་སྲེད་སྤྱད་དེ་ལའང་ངའོ་སྙམ་པའི་ང་རྒྱལ་ཤས་ཆེ་བ་དང་། ལེ་ལོ་ཤས་ཆེ་གཉིས། དང་པོ་ཡིན་ན་ང་རྒྱལ་གྱི་གཉེན་པོ་མི་རྟག་པ་ལན་གཉིས། གཉིས་པ་ཡིན་ན་ལེ་ལོའི་གཉེན་པོ་སྡུག་བསྔལ་ལན་གཉིས་སུ་བསྒོམ་པའི་བར་རྣམས་ནི་བཟོད་འབྲིང་ཡིན་ཟེར་རོ། །ཁམས་གསུམ་སུན་འབྱིན་ན་དང་པོ་གཉེན་པོ་མཐའ་དག་ལ་དམིགས་ལ། ཕྱིས་འདོད་ཁམས་ཁོ་ན་དོར་བར་ཤེས་ཤིང་སྤང་བྱ་ཡིན་པས་དེ་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་ཞེས་འགྲེལ་བྱེད་དག་འཆད་དོ། །གཉིས་པ་ལ་ཡུལ་དང་དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ། ཇི་ལྟར་བཟོད་འབྲིང་གི་མཐར་སྔ་མ་ལྟར་ན་སྐད་ཅིག་དྲུག་དང་། ཕྱི་མ་ལྟར་ན་སྐད་ཅིག་བཅུ་གཅིག་འདོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་བདེན་པ་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པ་ལྟར། བཟོད་པ་ཆེན༷་པོ༷འང་འདོ༷ད་པར་གཏོགས༷་པའི་སྡུག༷་བསྔལ༷་བདེན་པའི་ཡུལ༷་ཅན་ནོ། །གཉིས་པ། བཟོད་ཆེན་དེ༷་ནི༷་སྔ་མ་ལྟར་རྒྱུན་མེད་པས་སྐ༷ད་ཅི༷ག་མ་གཅི༷ག་ཡིན་ནོ། །བཞི་པ་ཆོས་མཆོག་ནི། དེ༷་བཞིན༷་དུ་ཆོས༷་མཆོག༷་ཀྱང་འདོད་སྡུག་ཡུལ་ཅན་
3-214a
དང་། སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པ་ནི་བཟོད་པ་འབྲིང་གི་སྐད་ཅིག་མ་ཐ་མ་གཉིས་དང་། བཟོད་པ་ཆེ་བ་དང་ཆོས་མཆོག་གསུམ་ནི་རྣམ་པ་མཐུན་ཏེ། དེ་དང་ཆོས་བཟོད་ཤེས་འདྲ་བས་གང་ཟག་གི་དབང་གིས་གང་སྦྱར་བ་དེ་སྐད་ཅིག་དྲུག་ཏུའོ། །གཉིས་པ་ངོ་བོ་ལ་དངོས་དང་། དོགས་སྤང་གཉིས། དང་པོ་དྲོ་བ་སོགས་ཡེ་ཤེས་བཞི་པོ་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ཀྱང༷་ཕུང༷་པོ༷་ལྔ༷་སྟེ། མཉམ་བཞག་གི་ས་པ་ཡིན་པས་གཟུགས་ནི་བསམ་གཏན་སྡོམ་པའོ། །གཉིས་པ། དྲོད་སོགས་ཀྱི་ཐོབ༷་པ༷་ནི་དྲོད་སོགས་སུ་མ༷་གཏོགས༷་ལ། གཏོགས་ན་འཕགས་པ་མཐོང་ལམ་པས་དྲོ་བ་སོགས་མངོན་དུ་འགྱུར་རོ་ཟེར་རོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
其中小忍具有欲界及上界四谛十六行相合计三十二种行相，中忍则是对色界、无色界对治等真谛行相一一减少，直到仅对欲界所行苦谛以二刹那作意为止，这整个过程都是中忍。当仅为一刹那时，则是大忍，如注释中所说。
在修习小忍三十二行相之后，首先舍弃上二界的对治道谛四行相中的第一个"道"，修习剩余三十一种；然后舍弃"道迹"修习三十种，如此依次舍弃上界灭谛、集谛、苦谛的行相和所缘；之后从欲界对治道谛到苦谛之间的行相也如前舍弃，最后由四种补特伽罗的对治力，从苦谛四行相中任选一种重复修习。从舍弃上界一种开始的中忍共有四百九十七刹那，有人如是说。
有些人认为，在所缘境真谛仍存在的情况下舍弃行相是不合理的，因为是舍弃该真谛的行相。论典中说：中忍有一百一十九刹那：首先舍弃上界道谛，余二十八；之后舍弃欲界道谛，余二十四等，最后是欲界苦谛四行相之后，利根者随见行和钝根者随爱行二者中，前者舍弃苦谛前二种行相中任一，修习余三；然后舍弃前二，修习后二。之后，在此见行者中，若是我见行者则修习无我行相两次，若是我所见行者则修习空行相两次。若是爱行者，则从欲界苦谛四行相中舍弃后二任一，修习余前三；之后，在此爱行者中，若我慢重者和懈怠重者二者，前者修习我慢对治无常行相两次，后者修习懈怠对治苦行相两次，这些都是中忍，有人如是说。
厌患三界时，首先缘于一切对治，之后知道唯欲界应当舍弃且是所断，故唯缘于彼，注释者如是解释。
第二分地点和时间的差别二方面。第一，如同中忍最后，按前说为六刹那，按后说为十一刹那，只缘欲界苦谛一样，大忍也唯以欲界所摄苦谛为所缘。第二，此大忍按前说无相续，故唯一刹那。
第四胜法位：同样地，胜法也是以欲界苦谛为所缘，唯一刹那。关于行相，中忍最后二刹那、大忍和胜法三者行相相同，因为与法忍、法智相似，依补特伽罗之力而任何适合者皆为六刹那。
第二本质分直接说明和解疑二部分。第一，暖等四种智慧皆是五蕴，因为是等持地，色蕴是禅定律仪。第二，暖等的得不属于暖等，若属于，则圣者见道者会现前暖等，有人如是说。
;


 །གསུམ་པ་དོན་བསྡུ། སྔར་བཤད་པ་དེ༷་ལྟར༷་ན༷་ངེས༷་འབྱེ༷ད་ཆ༷་མཐུན༷་པའི་དྲོ་བ་སོགས་རྣམ༷་པ༷་བཞི་ཡིན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་ཞེས་བྱ་ན། མཐོང་སྤང་གི་གཙོ་བོ་ཐེ་ཚོམ་སྤངས་པས་བདེན་པ་ལ་ངེས་པ་དང་། འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལོ་ཞེས་སོགས་ནས། ལམ་མོ་ཞེས་པའི་བར་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཕྱིར། ངེས་པར་འབྱེད་པ་ནི། མཐོང་ལམ་ཡིན་ལ་དེའི་ཆ་ནི་མཐོང་ལམ་གྱི་ཕྱོགས་གཅིག་སྡུག་བསྔལ་ཆོས་བཟོད་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་དྲོ་བ་སོགས་ཀྱིས་དངོས་སམ་བརྒྱུད་ནས་འདྲེན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ཁྱད་པར་ལ། རྒྱུ་དང་། ས་དང་། རྟེན་དང་། གཏོང་ཚུལ། ཉམས་ཚུལ། ཕན་ཡོན་དྲུག་ལས། དང་པོ་རྒྱུ་ཤེས་རབ་གསུམ་གང་ལས་བྱུང་ན། ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་བཞི་ཆར་ཡང་མཉམ་བཞག་གི་ས་པ་ཡིན་པས་བསྒོམ༷་བྱུང༷་ཡིན་གྱི་ཐོས་བསམ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ས་ནི། 
3-214b
དང་པོའི་མི༷་ལྕོག༷ས་མེ༷ད་པ༷་དང༷་། ཁྱ༷ད་པར༷་ཅན་དང་བས༷མ་གཏན༷་དངོས་གཞི་བཞི་སྟེ་དྲུག་གི་ས༷་པ༷འོ༷། །མཐོང་ལམ་དང་མཐུན་པས་དེ་འདོད་པ་ལ་དམིགས་པས་གཟུགས་མེད་བཞི་ལ་མི་བརྟེན་ནོ། །དྲོད་རྩེ་གཉི༷ས་ནི༷། འོ༷ག་མ་འདོད་ཁམས་ན༷འང༷་ཡོ༷ད་པ༷འམ༷་ཞེས་པ་ནི། བཙུན་པ་དབྱངས་སྒྲོགས་ལུགས་ཏེ་དེ་ལྟར་ན་ས་བདུན་པའོ། །གསུམ་པ་ལུས་རྟེན་ནི། བཞི་ཀ་འདོ༷ད་པའི་རྟེན༷་ཏེ། ངེས་འབྱེད་དང་པོ་གསུམ་ཐོག་མར་མིའི་ནང་དུ་སྐྱེད་ཅིང་སྔོན་བསྐྱེད་ཟིན་པ་ནི་ལྷའི་ནང་དུ་ཡང་མངོན་དུ་བྱེད་དོ། །བཟོད་ཆེན་དང་ཆོས་མཆོག་ནི་ལྷ་དག་གི་ནང་དུའང་དང་པོར་སྐྱེད་དོ། །དང་པོ་གསུམ་ནི་སྐྱེས་པས་བུད་མེད་རྟེན་ཅན་ཐོབ་པ་ཡོད་པས་གཉིས་ཀའི་རྟེན་ཅན་ཞིག་གང་ཟག་གཅིག་གིས་ཐོབ་པ་ཡོད་དེ་ཕན་ཚུན་མཚན་འགྱུར་བ་དང་འཆོལ་བར་སྐྱེ་བ་ལས་སོ། །ཆོས༷་མཆོག༷་ནི། བུ༷ད་མེ༷ད་ཀྱིས༷་གཉི༷ས་ཀའི༷་རྟེན༷་ཅ༷ན་ཐོབ༷་པར༷་འགྱུར༷་ཀྱང་། སྐྱེས་པས་ནི་བུད་མེད་རྟེན་ཅན་མིན་ཏེ། ཆོས་མཆོག་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་སྐྱེས་པ་བུད་མེད་ལ་སོ་སོར་བརྟགས་མིན་འགོག་ཐོབ་པས་རྟེན་དམན་དུ་འགྱུར་བ་མི་སྲིད་པས་སོ། །ཆོས་མཆོག་གི་དེ་མ་ཐག་མཐོང་ལམ་སྐྱེ་ལ། དེ་སྐྱེས་པ་དང་བུད་མེད་དུ་སྐྱེ་བ་མེད་དོ། །ཞེས་པ་གྲུབ་མཐའ་འོ། །ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་རྣམས་ནི་གཟུགས་སྤྱོད་དགེ་བ་ཟག་བཅས་ཡིན་པས། དེ་དག་གི་རྣམ་སྨིན་གཟུགས་ཁམས་པའི་ཕུང་ལྔ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་གིས་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པས་སུན་འབྱིན་བྱེད་སྲིད་པའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་རྫོགས་བྱེད་ཡིན་གྱི་རིས་མཐུན་འཕེན་བྱེད་ནི་མིན་ནོ། །ཉམས་པ་ཆ་མཐུན་
3-215a
གྱི་བསམ་གཏན་ནི་འཕེན་བྱེད་ཡིན་ནོ། །ཞེས་འཆད་དོ། །བཞི་པ་གཏོང་ཚུལ་ནི། འཕ༷གས་པ༷་རྣམས་ཀྱིས་ངེས་འབྱེད་དེ༷་དག༷་ཐོབ་པ་ཉམས་པས་གཏོང་བ་མེད་ཀྱང་། གང་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེས་པའི་ས༷་བོར༷་ནས༷་གཏང༷་ངོ༷་སྟེ། དང་པོའི་སས་བསྡུས་པ་གཉིས་པར་འཕོས་ཚེ་གཏོང་བ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ཡང་ཤི་སྟེ་འཕོས་པས་གཏོང་གི་ཆགས་བྲལ་གྱིས་མིན་ནོ། །འཕ༷གས་མིན༷་ཏེ་བྱིས་པ་ནི་ས་བོར་བའམ་མ་བོར་ཀྱང་རིས་མཐུན་དོར་བ་འཆི༷་བས༷་གཏོང་སྟེ་མ་འདྲིས་ཤིང་མི་བརྟན་པས་སོ། །འཕགས་རྒྱུད་ཀྱི་ཐོབ་པ་ནི་སྦྱོར་ལམ་མིན་པར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ལྔ་པ་ལ་སྤྱིར་ཉམས་པ་ཡོད་མེད། ཉམས་ནས་ཐོབ་ཚུལ། ཉམས་པའི་དོན་གསུམ། དང་པོ། དང༷་པོ༷་དྲོད་རྩེ་གཉིས་ནི་སོ་སྐྱེ་ཉོན་མོངས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པས་ཀྱང་གཏོང་ལ། བཟོད་མཆོག་ནི་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ཏེ། དེས་ཉམས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ངེས་འབྱེད་དེ་དག་བསམ་གཏན་དངོས་གཞི་ལ་བརྟེན་ནས་བསྐྱེད་པ་དེས་ནི། དངོས་གཞིའི་ཚེ་དེ་ཉིད་ལ་བདེན་པ་མཐོང་སྟེ་ཡིད་འབྱུང་ཤས་ཆེ་བས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
第三摄义：如上所述，决择分有暖、顶等四种行相。为何称为"决择分"？因为断除见断的主要怀疑，对真谛确定，并从"此是苦"等到"此是道"等分辨，故名"决择"。决择是指见道，其分是指见道的一部分苦法忍，由暖等直接或间接引导彼故。
第二特征分六：因、地、所依、舍弃方式、退失方式和利益。第一，从闻思修三慧何者生起？四种决择分皆是等持地，故是修所生，而非闻思所生。第二，关于地：是初禅未至定、殊胜定和四根本禅，共六地。因与见道相顺，以欲界为所缘，故不依四无色定。关于暖顶二者，"下地欲界也有吗"这是尊者妙音派的主张，若如此则为七地。第三，身所依：四者都是欲界所依，决择分前三最初在人中生起，而先前已生起者在天中也可现前。大忍和胜法在天中也可初次生起。前三由男性所得可转为女性所依，故一人可得两种所依，这是因互相转变性别和错杂转生的缘故。胜法虽然女性可得两种所依，但男性不得女性所依，因为已得胜法的男子不可能因得择灭而转为劣根，这是不可能的。胜法之后立即生起见道，而见道不分男女，此是宗义。
决择分是属于色地善有漏法，因此其异熟果是色界五蕴。它们以无常等行相厌患有，是对治，是圆满因而非同类引因。有人解释说，顺退分禅定是引因。
第四舍弃方式：圣者虽不因退失而舍所得决择分，但舍弃所依地而舍；如初地所摄转至第二地时舍弃。这也是因死亡转生而舍，非因离欲。非圣者即凡夫，因舍所依地或未舍地而舍相续，因死亡而舍，因不熟悉且不稳固故。圣者相续中的得已说明非加行道。
第五分三：总的有无退失、退后获得方式、退失的意义。第一，前二暖顶由凡夫烦恼而退失而舍，忍与胜法则不然，因为它们不会退失。依根本禅所生起的决择分，在正定时即见真谛，因为厌离心强烈。
;


 །གཉིས་པ། གལ་ཏེ་བཟོད་འབྲིང་མན་ཆད་ལས་རྣམ༷་པ༷ར་ཉ༷མས་ཚེ་སླར་ཐོབ་ན༷་སོར་སྡོམ་ལྟར་སྔོ༷ན་མེ༷ད་གསར་དུ་འཐོབ༷་སྟེ། དེ་ཡང་ཉམས་པ་གསར་ཐོབ་ཡིན་པ་ནི་འཕགས་ལམ་གྱི་སྦྱོར་བ་མ་སྐྱེས་པས་ཡང་ཡང་མ་གོམས་པ་དང་། ཆགས་བྲལ་གྱིས་མི་ཐོབ་པ་དང་། འབད་པས་བསྒྲུབ་བྱ་ཡིན་པས་སྔོན་གྱི་རང་ས་མི་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྨོན་ནས་ཤེས་པ་གཅིག་གིས་གསོས་འདེབས་མཁན་ཡོད་ན་འཕྲོ་ནས་སྐྱེ་ལ་མེད་ན་གཞི་ནས་སོ། །
3-215b
གསུམ་པ། རྣམ་ཉམས་དང་ཡོངས་ཉམས་ཏེ་ཉ༷མས་པ༷་གཉི༷ས་ལ་ཁྱད་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན་ནི༷། ཆོས་མི༷་ལྡན༷་པའི༷་རང་བཞིན་ཡིན་པར་ཁྱད་ཅི་ཡང་མེད་དོ། །འོན་ཀྱང་ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ནི། ལོག་ལྟ་སྐྱེས་པ་ན་དགེ་རྩ་ཉམས་པ་ལྟ་བུ་ཉོན་མོངས་པའི་ཉེས་པ་ཁོ་ནས་ཉམས་པ་ཡིན་ལ། རྣམ་ཉམས་བཤད་མ་ཐག་པ་ལྟ་བུ་ཉེས་ཉམས་དང་། མཐོང་ལམ་སྐྱེས་པ་ན་སོ་སྐྱེ་ཉམས་པ་ལྟ་བུ་དང་། ལམ་རྗེས་ཤེས་སྐྱེས་པ་ན་མཐོང་ལམ་གཏོང་བ་ལྟ་བུ་ཡོན་ཏན་གྱིས་ཉམས་པའང་ཡོད་པས། ཉམས་པ་སྤྱི་ཡིན་པས་ཁྱབ་ཆེ་ཆུང་ཡོད་པར་བཤད་དོ། །དྲུག་པ་ཕན་ཡོན། དེ་ལ་དྲོད་ཐོབ་པ་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་ཀྱང་ངེས་པར་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ལ་ཐར་ཆ་དང་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ནི་བར་ཆད་བྱེད་པ་མེད་ན་བདེན་མཐོང་ལ་ཆེས་ཉེ་བའོ། །རྩེ༷་མོ༷་ཐོབ༷་པ༷་དག་ཡོངས་སུ་ཉམས་ཀྱང་དགེ་རྩ༷་ཀུན་ཏུ་མི༷་འཆ༷ད་པ་སྟེ། དཀོན་མཆོག་ལ་མི་ཕྱེད་པའི་དད་པ་བརྟན་པོ་ཐོབ་པས་རྟེན་ལྷག་པས་སོ། །དེ་ནི་ངན་སོང་དུ་འགྲོ་བ་དང་མཚམས་མེད་བྱེད་པ་དག་ཀྱང་སྲིད་དོ། །བཟོ༷ད་ཐོབ༷་ནི་རྣམ་པར་ཉམས་ཀྱང་ངན༷་སོང༷་གསུམ་དུ་མི༷་འགྲོ༷་སྟེ་དེར་འགྲོ་བའི་རྒྱུ་ལས་ཉོན་སྤངས་པས་སོ། །དེས་མཚོན་ནས་སྒོང་སྐྱེས་དང་དྲོད་སྐྱེས་ཏེ་སྐྱེ་གནས་གཉིས་དང་། འདུ་ཤེས་མེད་པ་དང་། སྒྲ་མི་སྙན་པ་དང་། ཚངས་ཆེན་ཏེ་སྐྱེ་བ་གསུམ་དང་། ཟ་མ་དང་མ་ནིང་དང་མཚན་གཉིས་ཏེ་ལུས་གསུམ་དང་། བརྒྱད་པ་ཕན་ཆད་ལ་སོགས་པའི་སྲིད་པ་དང་མཐོང་སྤང་གི་ཉོན་མོངས་པ་སྟེ། དེ་དྲུག་ལ་བརྟགས་མིན་
3-216a
ཐོབ་པས་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཉིད་དྲུག་ཐོབ་པས་སོ། །དེ་ཡང་བཟོད་ཆུང་འབྲིང་གིས་ངན་སོང་དུ་མི་སྐྱེ་བ་ཐོབ་ལ། ཆེན་པོས་ཐམས་ཅད་དུ་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཉིད་འཐོབ་མོད་ཀྱི་རྩ་བར་ངན་སོང་དུ་མི་འགྲོ་བ་གཅིག་པུ་སྨོས་པའོ༷། །གསུམ་པ་སྐབས་སུ་བབས་པའི་དོན་ལ། སྦྱོར་ལམ་དུ་རིགས་ལས་ལོག་པ་ཡོད་མེད་དཔྱད་པ་དང་། སྦྱོར་ལམ་གྱི་རྒྱུ་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ། དྲོད་རྩེ་གཉི༷ས་སུ་སློབ༷་མ་ཉན་ཐོས་ཀྱི་རིགས་ཅན་རང་གི་རིགས༷་ལ༷ས་བཟློག༷་ནས༷་ནི༷་སངས༷་རྒྱས༷་སུ༷་འགྱུར༷་སྲིད་ལ། ཉན་ཐོས་ཀྱི་རིགས་བཟོད་པ་ཐོབ་ནས་སངས་རྒྱས་སུ་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་ཐོབ་ནས་ངན་སོང་དུ་མི་འགྲོ་ལ། བྱང་སེམས་གཞན་དོན་དུ་ངན་སོང་དུ་འགྲོ་བས་སོ། །གཞན༷་རང་སངས་རྒྱས་སུ་ནི་ཆོས་མཆོག་མ་གཏོགས་དང་པོ་གསུམ༷་དུ་ཡང༷་ཉན་ཐོས་ཀྱི་རིགས་ལས་བཟློག་ནས་འགྱུར་ཏེ། རང་རྒྱལ་ཡང་རང་དོན་གཙོ་བས་གཞན་དོན་དུ་ངན་སོང་དུ་མི་འགྲོ་བས་སོ། །ཆོས་མཆོག་ཏུ་ནི་འགྱུར་བ་མེད་དེ། དེ་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་པས་སོ། །མཐོང་ལམ་སྐྱེས་ནས་འགྱུར་བ་མེད་དེ་རིགས་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྟོན༷་པ་དང༷་རང་རྒྱལ་བསེ༷་རུ༷་ལྟ་བུ་ནི་དྲོད་ནས་སམ་མི་སྡུག་པ་ནས་བཟུང་སྟེ། ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་པའི་བྱང༷་ཆུབ༷་ཀྱི་བར༷་བས༷མ་གཏན༷་མཐའ༷་བཞི་པའི་ཏིང་འཛིན་མི་གཡོ་བ་ལ་བརྟེན༷་ནས་དབང་པོ་གསལ་ཞིང་སྦྱངས་པས། སྟན་གཅི༷ག་ལ༷་ལམ་ཐམས་ཅད་ཀུན༷་རྫོགས་པས་ལམ་གཞན་དུ་ཟློག་པར་མི་ནུས་སོ། །དེ་ལ་ཤེས་པ་མི་མཐུན་པ་མི་འབྱུང་བ་དང་རང་འབྲས་དེ་མ་ཐག་ཏུ་ཐོབ་པས་སྒྱིད་ལུག་པ་མེད་ལ།
3-216b
རིགས་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་མེད་དེ་བར་མ་ཆད་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
第二，若从中忍以下退失后再获得，则如别解脱戒般全新获得，这是因为圣道的加行尚未生起，未经常修习，无法通过离欲获得，且是需要努力成就的，故不能获得以前的自地。若有人以愿智辅助，则从断处继续生起，若无则从基础重新开始。
第三，若问"退失"与"遍退失"二者有何区别？在不具法性质上无任何区别。然而，遍退失是如生邪见时善根退失，仅因烦恼过患而退失；而"退失"如前所述包括过患退失，如见道生时凡夫性退失，如道类智生时舍弃见道等功德退失，因此退失是一般性概念，二者有广狭之别。
第六，利益：获得暖位者虽然遍退，但必定是般涅槃法性；与顺解脱分的区别是在无障碍的情况下更接近见谛。获得顶位者虽遍退，但善根不会全断，因为已得对三宝不退坚固信心，所依更殊胜。此类众生也可能堕恶趣或造无间罪。获得忍位者虽退，但不堕三恶趣，因为已断往彼之业烦恼因故。由此类推，得忍者获得六种不生法性：不生于卵生、胎生二种生处，不生无想天、北俱卢洲、大梵天三种生处，不生黄门、阴阳人、二形三种身体，不受第八有等，且不生见断烦恼，因为对这六者获得非择灭。其中小忍中忍获得不生恶趣，大忍获得一切不生法性，但根本论中只提及不堕恶趣这一项。
第三当下所需内容分二：考察加行道中有无从种姓退转，和说明加行道之因。第一，在暖顶二位，声闻种姓的学人可能退转自种姓而成佛，但获得忍位的声闻种姓者不能成佛，因为得忍后不堕恶趣，而菩萨为利他而往恶趣。其他如独觉，除胜法外，在前三位也可从声闻种姓退转而成独觉，因为独觉也主要为自利，不会为利他而往恶趣。在胜法位不会转变，因为它是刹那性。见道生起后不再转变，因为种姓已定。
佛陀和如犀角喻独觉从暖位或不净观开始，乃至尽无生智的菩提，都依第四禅定不动三摩地，因根器明晰且纯熟，在一座上圆满一切道，故不能转向其他道。于此，不生违逆智慧，立即获得结果无有怯懦，且因无间断故不转为其他种姓。
;
USER: 这些是用于人类学和语言学术用途，请完整直译成简体中文，不要意译缩略，如果文件中有重复的部分也照译不要省略，藏文不要对照输出; 遇到原文是对仗诗歌体时译文也请尽量对仗; 如遇种子字和咒语，以（藏文，梵文拟音，梵文天城体，梵文泰卢固体，汉语字面意义，汉语拟音）六种形式按照紧凑而不省略的长句排列显示： །ཉན༷་ཐོས་མཐོང་ལམ་པ་ནི་རང༷་རྒྱལ་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། རང་རྒྱལ་གྱི་ལམ་ནི་སྟོན་པ་མེད་པར་རང་ཉིད་ཀྱིས་བསྒྲུབ་དགོས་ཀྱི། འོག་མ་ལས་མཆོག་གོང་མ་ལ་རག་ལས་པ་མེད་ལ། རང་རྒྱལ་དང་རྫོགས་བྱང་གི་མཐོང་ལམ་ནི་རང་ཉིད་ཀྱིས་རྟོགས་ན་ཡང་ཐོས་བསམ་སོགས་སྟོན་པ་ལ་རག་ལས་པ་ཡིན་པས་སོ། །དེས་ན་རང་རྒྱལ་གྱི་རིགས་ཅན་ཡང་དྲོད་སོགས་སམ་རང་རྒྱལ་ཉིད་ཀྱི་མཐོང་ལམ་མ་སྐྱེས་ཀྱི་བར་དུ་ཉན༷་ཐོས་སམ་ས༷ངས་རྒྱས༷་ཀྱི་ཐེག་པར་བསྒྱུར༷་རུང༷་ངོ་༷།་་།
菩提道
བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ལམ་ལ། ཚད་མས་རྟོགས་པའི་ཚུལ། རྣམ་གཞག་ཇི་ལྟར་ཡིན་པ། ལམ་གོང་མ་རྣམས་བཤད་པ་དང་གསུམ། དང་པོ་ལ། བདེན་པ་རྟོགས་པའི་ཐབས་སྤྱི། བདེན་པ་རེ་རེའི་ཞེན་པ་སྤོང་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། གོང་དུ་བཤད་པ་དེ་ལྟར་སྦྱོར་ལམ་ཆོས་མཆོག་ལས་མ༷ཐོང༷་བའི༷་ལམ༷་ཤིན་ཏུ་ཟབ་མོ་སྐྱེ༷་སྟེ། བདེན་པ་བཞི་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པས་མ་རྟོགས་པ་མེད་པས་ཡེ་ཤེས་དང་། མཐོང་སྤངས་མ་ལུས་པར་སྤོང་བས་རྣམ་དག་ཡིན་ལ། སྐད༷་ཅི༷ག་ཙམ་གྱི་ངོ་བོ་ལ་མཉམ་པར་བཞག་སྟེ་ཆོས་ཉིད་མཐོང་བས་མཐོང་བའི་ལམ་ཞེས་བྱའོ། །བདེན་པ་མཐོང་ན་དེར་ཞེན་པའི་ལྟ་བ་རྣམས་སྤོང་བས་སོ། །ཐབས་གང་གིས་ཞེ་ན། ཕུང་སོགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཤེས་ནས། དེ་དག་རིམ་གྱིས་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་མཐོང་བར་འདོད་
3-217a
པས་དེ་བཤད་པར་བྱའོ། །ཤེས་བྱའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཇི་ལྟར་མཐོང་བ་ཚད་མའི་སྒོ་ནས་བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པར་བརྗོད་པས་ན། ཆོས་སོ་སོའི་རང་མཚན་དང་། གང་ཟག་མེད་པར་རྟོགས་པའི་སྤྱི་མཚན་ཏེ་གཉིས་ཀའི་སྒོ་ནས་ཚད་མས་རྟོགས་པ་དང་། དེ་ཕན་ཚུན་དུ་འབྲེལ་པའི་ཚུལ་བསྟན་པར་བྱའོ། །ཚད་མའི་ཐོག་མར་ཐོས་བསམ་གཙོ་བོ་ཡིན་པས། མདོར་བསྟན་གྱི་སྐབས་སུ། ཕུང་པོ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ༷་མཆེད་དྲུག་དང་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་དང་གནས་དང་གནས་མ་ཡིན་པ་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཞེས་པ་ལྟར་ན། ཆོས་འདི་དག་གི་མཚན་ཉིད་ལུང་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། །རྣམ་པར་ཕྱེ་བའི་སྐབས་སུ་ཕུང་པོ་སོགས་རྒྱས་པར་བཤད་པས་ཕུང་པོའི་མཚན་ཉིད་རྒྱུ་ཚོགས་པ་ལས་འབྱུང་བས་སམ། དངོས་པོར་ཉེ་བར་བཟུང་ནས་དཀྲུགས་པའི་ཕྱིར་ཕུང་པོའོ། །སའི་ཁམས་སོགས་ནི་རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པས་ཁམས་ཏེ། དཔེར་ན་གསེར་དང་རྡོ་ལ་སོགས་པ་རང་གི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པས་ཁམས་ཞེས་བརྗོད་པ་བཞིན་ནོ། །དབང་པོའི་སྐྱེ་མཆེད་ནི་སྐྱེ་ཞིང་མཆེད་པའི་སྒོར་གྱུར་པས་སྐྱེ་མཆེད་དོ། །ཐོས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཤེས་རབ་ལས་དུས་ཕྱིས་སེམས་པས་ཞུགས་ཏེ་བསྟེན་ན༷་ཟབ་མོ་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་པ་ལ་ཉེ་བར་སྐྱེད་ཀྱི། མདོ་གཏམ་ཙམ་བཀླགས་ན་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་རིགས་པས་གོམས་པར་བྱེད་པའི་དོན་དུ། ཡི༷ད་ལ༷་བྱེད༷་པའི་སྒོ་ནས་ཉེ་བར་བརྟགས་ཏེ་བཤད་དོ། །དེ་ལ་གཞན་གྱི་རང་བཞིན་བརྟག་པའི་དོན་དུ་
3-217b
གཞན་ལ་དང་། བདག་གི་རང་བཞིན་བརྟག་པའི་དོན་དུ་བདག་ལ་དང་། གཉིས་ཀའི་རང་བཞིན་བརྟག་པའི་དོན་དུ་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་བསྔོ་བར་བྱའོ།;
ASSISTANT: 这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
声闻见道者不会转为独觉，因为独觉道需在无导师的情况下自己成就，下位不依赖上位；而独觉和圆满菩提的见道虽然是自己证悟，但闻思等仍依赖导师。因此，独觉种姓者在暖等位或独觉见道未生之前，可转入声闻或佛乘。
菩提道
现证四谛之道分三：以量证悟的方式、建立的方式、解说上位诸道。第一分二：总的真谛证悟方法和各别真谛断除执著的方式。第一，如上所述，从加行道胜法位生起极为甚深的见道，因现证四谛无所不知故为智慧，因断尽一切见所断故为清净，刹那间等持于法性而见，故称见道。因为见谛而断除对之执著的诸见。
若问以何方法？答：了知蕴等性相后，渐次作意而欲见，当如是解说。因为以量门现证真谛是说明如何见一切所知法，所以当说明通过各别法的自相和了悟无人我的共相这两方面以量证悟，以及它们相互关联的方式。
量的最初主要是闻思，如总说部分所说："应了知蕴、界、六处、缘起、处非处。"这些法的性相应从经典中了知。在分别解说部分广说蕴等，蕴的性相是从因聚而生，或执为实有而积聚故称蕴。地界等是持自性相故为界，如金、石等持自性相而称为界一样。根处是生长增广之门故称处。
若于由闻所生慧后，以思择入而依止，则能生起证悟甚深之现量，仅读诵经论则不能。为使此以理趣熟习，通过作意观察而解说。其中，为观察他性而向他人，为观察自性而向自己，为观察二者性而向五蕴回向。
;


 །དེས་ན་ཉན་ཐོས་ནི་ཆོས་མཆོག་ནས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པ་དང་། རང་རྒྱལ་བསེ་རུ་ལྟ་བུ་དང་སངས་རྒྱས་ནི་སྦྱོར་ལམ་མམ་ཚོགས་ལམ་ནས་ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་ཡིན་ལ། མངོན་པ་བ་ལྟར་ན་རང་རྒྱལ་ཚོགས་སྤྱོད་ནི་ལམ་བགྲོད་ཚུལ་ཉན་ཐོས་དང་འདྲ་བས་དེ་སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་བ་ཉན་ཐོས་དང་འདྲའོ། །གཉིས་པ་ལ་དངོས་དང་། དེའི་ཁྱད་པར་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ། སྦྱོར་ལམ་དེ༷་ཡི༷་རྒྱུ་ནི་དེ་ཡི་སྔོ༷ན་དུ༷་ངེས་པར་ཐར༷་པའི་ཆ༷་དང་མཐུན༷་པའི་དགེ་བ་འགྲོ་བ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ། དེ་ལྡན་གྱི་གང་ཟག་ནམ་ཐར་ཚུལ། རྒྱུ་གང་ལས་བྱུང་། དབྱེ་བ་དུ་ཡོད། རྟེན་གང་ན་ཡོད་བསྟན་པ་བཞི། དང་པོ། དེ་ནས་ཇི་སྲིད་ན་ཐར་ཞེ་ན། མྱུར༷་བ༷་ནི་སྲི༷ད་པ༷་གསུམ༷་གྱིས༷་ཐར༷་ཏེ། ས་བོན་འདེབས་པ་དང་། མྱུ་གུ་སྐྱེ་བ་དང་། འབྲས་བུ་ཆགས་པ་ལྟར། སྐྱེ་བ་དང་པོ་ལ་ཐར་ཆ། གཉིས་པར་ངེས་ཆ། གསུམ་པ་ལ་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་རྣམས་སྐྱེད་པའོ། །ཚེ་གཉིས་ལས་ཀྱང་ཐར་བའང་བཤད་དོ། །གཉིས་པ། ཐར་ཆ་དེ་ཡང་ཐོས༷་བས༷མ་ལ༷ས་བྱུང༷་བ་ཡིན་གྱི་སྒོམ་བྱུང་མ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་གཡེང་གི་ས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རམ། ནང་པའི་སྒོམ་བྱུང་ད་རུང་མ་སྐྱེས་པས་སོ། །གསུམ་པ། དེ་ཡང་ཡིད་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་སྒོ་གསུམ་གྱི་ལ༷ས་གསུམ༷་མོ༷། །དེས་ན་ཐར་པ་ཐོབ་འདོད་ཀྱི་ཡིད་ཀྱིས་ཀུན་ནས་སློང་བའི་ལུས་ངག་གི་ལས་ཀྱང་ཐར་ཆ་སྟེ། ཟས་འགའ་ཙམ་སྦྱིན་པའམ་བསླབ་པ་འགའ་ཙམ་མནོས་པ་
3-217a
སོགས་ཅུང་ཟད་ཀྱིས་ཀྱང་འགྱུར་ལ། ཐར་འདོད་ཀྱི་སེམས་ཀྱིས་མ་བྱས་ན་དགེ་བ་ཆེ་ཡང་དེར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཐར་བ་མྱང་འདས་ཡིན་ལ་དེའི་ཆ་འཐོབ་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་ཡིན་ལ།དེ་འདྲེན་ཅིང་དེ་ལ་མཐུན་པས་ན་ཐར་ཆ་ཞེས་བྱའོ། །བཞི་པ། དེ་ནི་བློ་གསལ་བས་རྟེན་གླིང་གསུམ་གྱི་མི༷་ཡི༷་ནང༷་ནས༷་དང་པོ་ཁོ་ནར་འཕེན༷་བར༷་བྱེ༷ད་ལ། ལྷ་ལ་ཤེས་རབ་ཡོད་ཀྱང་སྐྱོ་ཤས་ཆུང་བ་དང་། ངན་སོང་ལ་སྐྱོ་བ་ཡོད་ཀྱང་ཤེས་རབ་མི་གསལ་ཞིང་། སྒྲ་མི་སྙན་ལ་གཉིས་ཀ་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་འཕེན་ནོ། །སྦྱོར་ལམ་མཉམ་བཞག་གི་བློ་དེ་རྣལ་མངོན་དང་ཡིད་མངོན་དུ་འདོད་པ་མི་འཐད་ལ༷། གསལ་སྣང་ཡོད་པར་བརྒྱད་སྟོང་འགྲེལ་ལས་བཤད་པ་དེ་ཡང་ངེས་རྟོག་གི་དབང་དུ་བྱས་པའོ། །སྔར་ཆོས་དབྱིངས་ལ་ཐོས་བསམ་གྱི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྟོགས་དོན་ཇི་ལྟ་བར་དྲན་པ་ཡིན་ལ། སྤྱི་ལ་དོན་དུ་རློམ་ཆ་ནས་ལོག་ཤེས་ཡིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་ཡིད་དཔྱོད་བཅད་ཤེས་སུ་འདོད་པ་ལའང་འགལ་བ་མེད་ཟེར་རོ། །
说道现证谛
གསུམ་པ་བདེན་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ལམ་ལ། ལམ་གྱི་ངོ་བོ་ཡེ་ཤེས་སྐད་ཅིག་མ་བཅུ་དྲུག་བཤད་པ་དང་། དེ་དག་གི་རྣམ་བཞག་གཞན་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ།བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། འཇིག༷་རྟེན༷་པ༷་ཡི༷་ཆོས༷་མཆོག༷་གི་ཡེ་ཤེས་དེ་ལ༷ས། ཆོས༷་ཤེས་ཀྱི༷་བཟོ༷ད་པ༷་ཟག༷་པ༷་མེ༷ད་པ་སྐྱེའོ། །གཉིས་པ། དེ་གང་ལ་དམིགས་ཤེ་ན་འདོ༷ད་པའི་སྡུག༷་བསྔལ་ལ༷འོ། །དེ་ནི་ཆོས་མཆོག་
3-217b
དང་འདྲ་བར་འདོད་པས་སྲེད་སྤྱད་ལ་སོགས་པའི་གང་ཟག་གི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་བཞི་པོ་གང་རུང་ཡིན་ནོ་ཟེར། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཆོས་ཉིད་ཤེས་ཤིང་དེ་ལ་མི་སྐྲགས་པས་སོ། །ཡང་ན་འབྲས་བུ་ཆོས་ཤེས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་འབྲས་བུ་མཚོན་ནས་བཏགས་ཏེ། མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུའི་ཤིང་བཞིན་ནོ། །དེ་སྐྱེས་ན་འཕགས་པའི་གང་ཟག་དང་མྱང་འདས་ཉིད་དུ་ངེས་པར་འགྲོ་བས་ན་ངེས་པར་འཇུག་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །འདི་མ་འོངས་པ་སྐྱེ་བཞིན་པས་སོ་སྐྱེ་ཟློག་པར་བྱེད་ཕྱིར་སོ་སྐྱེ་བཟློག་པར་བྱེད་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译：
因此声闻从胜法位开始不退转，而独觉犀角喻和佛陀则从加行道或资粮道开始不退转。按阿毗达磨师的观点，独觉部行者的道路进程与声闻相似，所以其成佛的方式也与声闻相似。
第二分直接说明和说明其特征两部分。第一，加行道之因必定是先前顺解脱分善业。第二分四：具此者何时解脱的方式、从何因生起、有几种分类、在何所依存在的说明。
第一，最快者以三有获解脱，如同播种、发芽和结果，第一世获得顺解脱分，第二世获得顺决择分，第三世生起沙门果。也有说二世获解脱的。第二，顺解脱分是从闻思所生，而非修所生，因为是散乱地，或者因为内教的修所生尚未生起。第三，此是以意为主的三业。因此，由希求解脱的意动机所发起的身语业也是顺解脱分，即使是施舍少许食物或受持某些学处等微小善行也能成为顺解脱分，若无希求解脱之心，即使大善业也不能成为顺解脱分。解脱是涅槃，其分的获得因是顺决择分，因能引导彼且与彼相顺，故称顺解脱分。第四，利根者只在三洲人中首先引发此分，天人虽有智慧但厌离心小，恶趣虽有厌离但智慧不明，北俱卢洲二者皆无，故不能引发。
加行道等持心既不能称为根现量也不能称为意现量。《八千颂释》中所说有明显显现，是就定解而言。先前以闻思智慧如实忆念法界所了悟的义，就将总相执为事义而言是错解。有人说将意识推度视为决断智也无矛盾。
现证谛道
第三现证真谛之道分二：解说道的本质十六刹那智慧，和解说彼等其他建立。第一分说明和解释二部分。第一，从世间胜法智慧生起无漏法智忍。第二，若问它缘于何？答：缘欲界苦谛。有人说，此与胜法一样，由欲界爱行等补特伽罗差别，是四行相中任一。因通晓苦谛法性且不惧怕，故名法智忍。或者因是法智果的因，以果来命名，如花与果树一样。生起此忍则必定趣向圣者和涅槃，故也称"决定入"。此忍为正在生起的未来法而令凡夫退转，故也称"凡夫退转者"。
;
Human: 这些是用于人类学和语言学术用途，请完整直译成简体中文，不要意译缩略，如果文件中有重复的部分也照译不要省略，藏文不要对照输出; 遇到原文是对仗诗歌体时译文也请尽量对仗; 如遇种子字和咒语，以（藏文，梵文拟音，梵文天城体，梵文泰卢固体，汉语字面意义，汉语拟音）六种形式按照紧凑而不省略的长句排列显示： །སངས་རྒྱས་པའི་ལམ་ཉིད་ཀྱི་ངོ་བོ་ཡིན་ལ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ལམ་མིན་ཏེ་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པའི་འཕགས་པའི་གང་ཟག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་ཕན་པས་དགེ་བ་ཟག་པ་མེད་པའོ། །རྒྱུད་ཡོངས་སུ་དག་པའི་རྟགས་ཡིན་པས་བཟོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདོད་པས་བསྡུས་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་དམིགས་པས་དེའི་ཁྱད་པར་སྦྱར་ཏེ། འདོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་སོགས་རིག་པར་བྱེད་པའམ། རིག་བྱར་གྱུར་པའི་ཆོས་འགོག་ལམ་སོགས་ཤེས་པས་ཆོས་ཤེས་པ་ཡིན་ལ། དེའི་ཕྱིར་ཆོ༷ས་ཤེ༷ས་པའི༷་བཟོ༷ད་པ༷་ཞེས་ཏེ་ཆོས་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ཡིན་པས་སོ། །དེ་ཡང་འདོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་དམིགས་པས་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་དེ་ནས་སྐད་ཅིག་གཞན་ལ་འདོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་དམིགས་པ་ཡང་ཡིན་ལ། རྣམ་པ་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པར་འཛིན་པ་ཡང་ཡིན་པའི་སྡུག༷་བསྔལ་ལ༷་ཆོས༷་ཤེས༷་པ༷་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ཡང་ཟག་པ་མེད་པ་དང་དགེ་བ་ཡིན་ཞིང་། ཉན་ཐོས་སོགས་འཕགས་ལམ་གྱི་ཡིན་ལ། ཡེ་ཤེས་སུ་འབྱུང་བས་ན་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་སོ། །ཆོས་དེ་ཤེས་པས་ཆོས་ཤེས་པ་སྟེ། འདོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་དམིགས་པས་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་ཤེས་པའོ། །
3-218a
སླར་ཡང་གོང་མའི་སྡུག་བསྔལ་མི་རྟག་པ་ལ་སོགས་པར་ཤེས་པ་ནི་སྡུག༷་བསྔལ་ལ༷་རྗེས༷་སུ་ཤེས༷་པའི༷་བཟོ༷ད་པ༷་སྟེ། ཚངས་རིས་ལ་སོགས་པའི་ཁམས་ཉི་ཤུ་རྩ་བདུན་པོ་རྗེས་སུ་རྟོགས་པའི་བཟོད་པ་ཡིན་ནོ། །སླར་ཡང་གོང་མའི་སྡུག་བསྔལ་རང་གི་མཚན་ཉིད་མི་རྟག་ལ་སོགས་པ་དེ་ཤེས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལ་རྗེ༷ས་སུ༷་ཤེས༷་པ༷་སྟེ། རྗེས་སུ་ཤེས་པ་དེ་འདྲ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་འདོད་པའི་ཀུན་འབྱུང་ལ་དམིགས་ནས་ཀུན་འབྱུང་ངོ་ཞེས་པས་ཀུན༷་འབྱུང༷་བ༷་ལ༷་ཆོས༷་ཤེས་པའི༷་བཟོ༷ད་པ༷་དང་། ཀུན༷་འབྱུང༷་བ༷་ལ༷་ཆོ༷ས་ཤེས༷་པ༷་དང་། གོང་མའི་ཀུན་འབྱུང་ལ་དམིགས་ནས་ཀུན༷་འབྱུང༷་བ་ལ༷་རྗེས༷་སུ་ཤེས༷་པའི་བཟོད༷་པ༷་དང་། ཀུན༷་འབྱུང༷་བ༷་ལ༷་རྗེ༷ས་སུ་ཤེ༷ས་པ་དང་། འདོད་པའི་འགོག་པ་ལ་དམིགས་ནས་འགོག༷་པ༷་ལ༷་ཆོས༷་ཤེས༷་པའི༷་བཟོ༷ད་པ༷་དང་། འགོག༷་པ༷་ལ༷་ཆོས༷་ཤེས༷་པ་དང་། གོང་མའི་འགོག་པ་ལ་དམིགས་ནས་འགོག༷་པ་ལ༷་རྗེ༷ས་སུ༷་ཤེས་པའི་བཟོ༷ད་པ༷་དང་། འགོག༷་པ༷་ལ༷་རྗེས༷་སུ་ཤེས༷་པ་དང་། འདོད་པའི་ལམ་ལ་དམིགས་ནས་ལམ༷་ལ༷་ཆོས༷་ཤེས༷་པའི་བཟོད༷་པ༷་དང་། ལམ་ལ༷་ཆོས༷་ཤེ༷ས་པ་དང་། གོང་མའི་ལམ་ལ་དམིགས་ནས་ལམ༷་ལ༷་རྗེས༷་སུ་ཤེས༷་པའི་བཟོད༷་པ༷་དང་། ལམ༷་ལ༷་རྗེས༷་སུ་ཤེས༷་པ༷་སྟེ། དེ་ལྟར་ན༷་མཐོང༷་བའི་ལམ༷་ནི་སྐད་ཅིག༷་མ་བཅུ༷་དྲུག༷་གོ། །ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་རུ་གྱུར་ནས་ཐོབ་པའི་རྣམ་གྲོལ་ལམ་འགོག་སྙོམས་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་བཅུ་གཅིག་པ་ལ་ཞུགས་པ་ནས་མི་སློབ་པར་གསུངས་པས་དེའང་གཉིས་ཚན་ཡིན་པར་གསུངས་སོ། །
3-218b
ཁ་ཅིག་ན་རེ། འགོག་སྙོམས་དེ་བདག་མེད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་ཡིན་ནོ་ཟེར་བ་མི་འཐད་དེ། བདག་མེད་ཡིད་ལ་བྱེད་བཞིན་པར་འདུ་ཤེས་ཚོར་བ་མི་འགག་པའི་ཕྱིར་རོ། །བདག་མེད་རྟོགས་ཟིན་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་སྟོང་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་བཞིན་པས་འགོག་པར་ཞུགས་པ་ཡིན་པར་གསུངས་ཏེ། དེ་ཡང་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་གསུམ་གྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་ཆ་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ་ཅན་དང་། དེ་ལ་བརྟེན་པའི་སྙོམས་འཇུག་གི་ཆ་ལ་འགོག་པའི་སྙོམས་འཇུག་ཡིན་ནོ། །མཛོད་ལས་ཆོས་ཤེས་པའི་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ནི་བཟོད་པ་ཞེས་བཤད། སྔར་མ་ཤེས་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་ཤེས་པས་ཆོས་ཤེས་པ་དང་། ཆོས་ཤེས་པ་སྔོན་དུ་བཏང་ནས་ཁམས་གོང་མ་ལ་དམིགས་པས་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་སྟེ་སྐད་ཅིག་མ་བཅུ་དྲུག་གོ། །ཡང་ན་ཀུན་བཏགས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་སྤྱི་ཤེས་པས་ཆོས་ཤེས་པ་དང་། ལྷན་སྐྱེས་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའོ། །ཡང་ན་རང་རིག་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་དང་། གཞན་རིག་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའོ། །ཡང་ན་འདོད་ཁམས་ཀྱི་ཡུལ་ཤེས་པ་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་དང་། ཁམས་གོང་མའི་ཡུལ་ལ་རྗེས་སུ་ཤེས་པའོ། །ཆོས་ཤེས་ལ་སོགས་པ་བཞི་དང་རྗེས་ཤེས་བཞི་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་ཡིན་ལ། བཟོད་པ་བརྒྱད་ནི་འདས་པ་མ་འོངས་པ་ལ་མི་དམིགས་པའི་ཕྱིར་སེམས་དང་སེམས་ལས་བྱུང་བ་དང་ཐོབ་པ་ཡིན་ལ། གཟུགས་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བསམ་གཏན་གྱི་སྡོམ་པ་ལ་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་དྲན་པ་ཉེ་བར་བཞག་པའི་སྦྱོར་བའི་ལམ་ནི་ཞི་རགས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཅན་ཡིན་ལ། མཐོང་ལམ་ནི་བཟོད་པ་བརྒྱད་ཡིན་ཞེས་ཀྱང་ཟེར་རོ། །མདོར་ན་སྡུག་བསྔལ་ཆོས་བཟོད་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོའི་ངོ་བོར་གྱུར་པའི་མཁྱེན་པ་དེ་ནས་རྗེས་སུ་མཁྱེན་པ་དེས་སྡུག་བསྔལ་བདེན་པ་མཐོང་བར་གྱུར་ནས།;


 །ཁ་ཅིག་གིས་སོ་སྐྱེ་ཆོས་མཆོག་གིས་བཟློག་པར་བྱེད་ཟེར་ཡང་ཆོས་མཆོག་སོ་སྐྱེ་མིན་པར་ཐལ་ལ། སོ་སྐྱེ་བཟློག་པ་ལ་ཆོས་མཆོག་དང་ཆོས་བཟོད། བར་ཆད་མེད་ལམ་དང་རྣམ་གྲོལ་ལམ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཟེར་ཀྱང་རྣམ་པ་འགལ་བ་ཙམ་ཡིན་པས་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་སྒྲ་སྦྱར་བ་མ་གཏོགས། སོ་སྐྱེ་སྒོམ་སྤང་ཡིན་པས་མཐོང་ལམ་གྱིས་མི་སྤོང་ཞེས་བྱེ་སྨྲས་འདོད་ཀྱང་། བྱེ་སྨྲའི་འདོད་པ་ནི། ཆོས་མཆོག་གིས་སྤང་ཡང་སོ་སྐྱེ་མིན་པར་ཐལ་བ་མེད་དེ། །དེ་སྤང་ཟིན་པ་མིན་པས། །འགགས་པར་འགྱུར་བའི་ལམ་གྱིས་ནི། །དེ་ཡི་སྒྲིབ་པ་རབ་ཏུ་སྤོངས། །ཞེས་པ་ལྟར་རོ། །གཞན་ཡང་དེ་སྒོམ་སྤང་ཡིན་ཀྱང་ངན་སོང་སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་ལས་རྐྱེན་མ་ཚང་བས་མཐོང་ལམ་ཐོབ་པ་ན་འགགས་པ་ལྟར། ཆོས་བཟོད་སྐྱེ་བཞིན་པ་ན་རྐྱེན་མ་ཚང་བས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ཐོབ་པ་ཆད་པས་སྤངས་ཏེ། དེ་ལྟ་མིན་ན་མཐོང་ལམ་པ་འཕགས་པ་མིན་པར་ཐལ་ལོ། །དེས་ན་དེ་
3-218a
གཉེན་པོས་དངོས་སུ་སྤང་བ་ནི་མིན་ཏེ་དེ་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པས་སོ། །རྣམ་ཉམས་དང་སྤངས་པའི་ཁྱད་པར་ནི། དང་པོ་ནི་རྐྱེན་མ་ཚང་བས་ཐོབ་པ་ཆད་པ་ཡིན་ལ། གཉིས་པ་ནི་གཉེན་པོ་སྐྱེས་པས་སྤངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་ཆོས་བཟོད་སྐྱེ་བཞིན་པ་ན་སོ་སྐྱེའི་བརྟག་མིན་འགོག་ཐོབ་པས་སྤངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སོ། །ཆོས་བཟོད་སྐྱེས་པ་དེ༷་ནས༷་ནི༷། འདོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དེ༷་ཉི༷ད་ལ༷་དམིགས་པའི་ཆོས༷་ཤེས༷་པའི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་འདོད་པའི་ཆོས་ཀྱི་དེ་ཉིད་ཤེས་པས་ན་ཆོས་ཤེས་པ་ཡིན་གྱི། བཟོད་པ་ནི་མིན་ཏེ་སྔར་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་སྐྲགས་པ་བཅོམ་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་དམིགས་པའི་བཟོད་ཤེས་ཟག་མེད་སྐྱེ་བ། དེ༷་བཞིན༷་དུ་སྡུག༷་བསྔལ༷་ལྷག༷་མ་ཁམས་གོང་མའི་དེ་ལ༷་རྗེས༷་བཟོ༷ད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དང་རྗེས་ཤེས༷་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེ་ལ། ཡེ་ཤེས་དེ་དག་ཆོས་ཤེས་པའི་རྗེས་སུ་སྐྱེས་པས་རྗེས་ཤེས་དང་། གོང་མའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཆོས་ཉིད་ལ་མི་སྐྲགས་པས་དང་། སྐྲགས་པ་བཅོམ་ཟིན་ལ་འཇུག་པས་བཟོད་པ་དང་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །བདེན༷་པ༷་གཞན་གསུམ༷་ལ༷འང༷་དེ༷་བཞི༷ན་དུ་བཟོད་ཤེས་བཞི་བཞི་ཕྱེ་བ་ཡིན་ནོ༷། །དེ༷་ལྟ༷ར་ན་བདེན༷་པ༷་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བའམ། མངོ༷ན་པར་རྟོགས༷་པའི་ལམ་འདི༷་ནི་ཟག་མེད་ཀྱི་སེམ༷ས་སྐད་ཅིག་མ་བཅུ༷་དྲུག༷་གོ། དེ་ལ་བདེན་པ་ཅིག་ཅར་རམ་རིམ་གྱིས་རྟོགས། དང་པོ་ལྟར་ན་སྐད་ཅིག་བཅུ་དྲུག་འགལ་ལ། གཉིས་པ་ལྟར་ན་སྟོང་ཆེན་རབ་འབྱམས་ལས། ལྟ་བ་འདི་ལ་སྦྱར་
3-218b
མ་ཐག་ཏུ་ནི། །སོགས་ནས། ཅིག་ཆར་སྤངས་ཏེ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་མཐོང་། །ཞེས་སྤང་བྱ་ཅིག་ཅར་སྤང་བར་བཤད་པ་དང་འགལ་ལོ་ཞེ་ན། གནས་བརྟན་པ་དང་། ཆོས་སྲུང་སྡེ་སོགས་ན་རེ། ཅིག་ཆར་རྟོགས་ཀྱང་བཅུ་དྲུག་ནི་བདེན་བཞི་ལ་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་བཤད་པའི་དབང་དུ་ཡིན་ཟེར། ཐམས་ཅད་ཡོད་སྨྲ་རྣམས་ནི་རིམ་གྱིས་ཏེ། ཅིག་ཅར་སྤངས་ན་ཞུགས་གནས་མི་རུང་ལ། ཡང་དག་པར་ལྡན་པའི་མདོ་སོགས་ལས་ཁང་པའི་རྨང་དང་རྩིག་པ་དང་ཐེམ་སྐས་ལ་དཔེ་མཛད་ནས་སྔ་མ་མ་སྐྱེ་བར་ཕྱི་མ་སྐྱེ་བའི་སྐབས་མེད་ཅིང་རིམ་གྱིས་ཡིན་པར་གསུངས་པས་སོ་ཟེར། ཅིག་ཆར་གསུངས་པ་ནི་བྱ་བའི་མངོན་རྟོགས་གཅིག་གི་དབང་དུ་མཛད་ཟེར། སྡུག་བསྔལ་མཐོང་ན་དེས་ཀུན་འབྱུང་སྤང་ཞིང་འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱེད་ལ་དེ་དག་ཀྱང་ལམ་གོམས་པ་ཡིན་པས་སོ། །འདིར་རིམ་གྱིས་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ནི་མཐོང་བའི་མངོན་རྟོགས་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ་མངོན་རྟོགས་གསུམ་དུ་བཞག་པ། ས་གང་ལ་བརྟེན་པ། ཤེས་བཟོད་ཀྱི་ཁྱད་པར། མཐོང་སྒོམ་གྱི་ཁྱད་པར་བཞི། དང་པོ། མངོན་རྟོགས་དེ་ལ་བརྗོད་རིགས་ཀྱིས་དབྱེ་ན་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་སྟེ༷། མཐོང༷་བ་མངོན་རྟོགས་ནི་ཤེས་རབ་ཟག་མེད་ཀྱི་བདེན་བཞི་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་མངོན་སུམ་མཐོང་བའོ།

 །ཁ་ཅིག་གིས་སོ་སྐྱེ་ཆོས་མཆོག་གིས་བཟློག་པར་བྱེད་ཟེར་ཡང་ཆོས་མཆོག་སོ་སྐྱེ་མིན་པར་ཐལ་ལ། སོ་སྐྱེ་བཟློག་པ་ལ་ཆོས་མཆོག་དང་ཆོས་བཟོད། བར་ཆད་མེད་ལམ་དང་རྣམ་གྲོལ་ལམ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཟེར་ཀྱང་རྣམ་པ་འགལ་བ་ཙམ་ཡིན་པས་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་སྒྲ་སྦྱར་བ་མ་གཏོགས། སོ་སྐྱེ་སྒོམ་སྤང་ཡིན་པས་མཐོང་ལམ་གྱིས་མི་སྤོང་ཞེས་བྱེ་སྨྲས་འདོད་ཀྱང་། བྱེ་སྨྲའི་འདོད་པ་ནི། ཆོས་མཆོག་གིས་སྤང་ཡང་སོ་སྐྱེ་མིན་པར་ཐལ་བ་མེད་དེ། །དེ་སྤང་ཟིན་པ་མིན་པས། །འགགས་པར་འགྱུར་བའི་ལམ་གྱིས་ནི། །དེ་ཡི་སྒྲིབ་པ་རབ་ཏུ་སྤོངས། །ཞེས་པ་ལྟར་རོ། །གཞན་ཡང་དེ་སྒོམ་སྤང་ཡིན་ཀྱང་ངན་སོང་སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་ལས་རྐྱེན་མ་ཚང་བས་མཐོང་ལམ་ཐོབ་པ་ན་འགགས་པ་ལྟར། ཆོས་བཟོད་སྐྱེ་བཞིན་པ་ན་རྐྱེན་མ་ཚང་བས་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་ཐོབ་པ་ཆད་པས་སྤངས་ཏེ། དེ་ལྟ་མིན་ན་མཐོང་ལམ་པ་འཕགས་པ་མིན་པར་ཐལ་ལོ། །དེས་ན་དེ་
3-218a
གཉེན་པོས་དངོས་སུ་སྤང་བ་ནི་མིན་ཏེ་དེ་ཉོན་མོངས་ཅན་མིན་པས་སོ། །རྣམ་ཉམས་དང་སྤངས་པའི་ཁྱད་པར་ནི། དང་པོ་ནི་རྐྱེན་མ་ཚང་བས་ཐོབ་པ་ཆད་པ་ཡིན་ལ། གཉིས་པ་ནི་གཉེན་པོ་སྐྱེས་པས་སྤངས་པ་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་ཆོས་བཟོད་སྐྱེ་བཞིན་པ་ན་སོ་སྐྱེའི་བརྟག་མིན་འགོག་ཐོབ་པས་སྤངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སོ། །ཆོས་བཟོད་སྐྱེས་པ་དེ༷་ནས༷་ནི༷། འདོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དེ༷་ཉི༷ད་ལ༷་དམིགས་པའི་ཆོས༷་ཤེས༷་པའི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེའོ། །འདི་ནི་དང་པོ་འདོད་པའི་ཆོས་ཀྱི་དེ་ཉིད་ཤེས་པས་ན་ཆོས་ཤེས་པ་ཡིན་གྱི། བཟོད་པ་ནི་མིན་ཏེ་སྔར་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་སྐྲགས་པ་བཅོམ་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་འདོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་དམིགས་པའི་བཟོད་ཤེས་ཟག་མེད་སྐྱེ་བ། དེ༷་བཞིན༷་དུ་སྡུག༷་བསྔལ༷་ལྷག༷་མ་ཁམས་གོང་མའི་དེ་ལ༷་རྗེས༷་བཟོ༷ད་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་དང་རྗེས་ཤེས༷་ཀྱི་ཡེ་ཤེས་སྐྱེ་ལ། ཡེ་ཤེས་དེ་དག་ཆོས་ཤེས་པའི་རྗེས་སུ་སྐྱེས་པས་རྗེས་ཤེས་དང་། གོང་མའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཆོས་ཉིད་ལ་མི་སྐྲགས་པས་དང་། སྐྲགས་པ་བཅོམ་ཟིན་ལ་འཇུག་པས་བཟོད་པ་དང་ཤེས་པ་ཡིན་ནོ། །བདེན༷་པ༷་གཞན་གསུམ༷་ལ༷འང༷་དེ༷་བཞི༷ན་དུ་བཟོད་ཤེས་བཞི་བཞི་ཕྱེ་བ་ཡིན་ནོ༷། །དེ༷་ལྟ༷ར་ན་བདེན༷་པ༷་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བའམ། མངོ༷ན་པར་རྟོགས༷་པའི་ལམ་འདི༷་ནི་ཟག་མེད་ཀྱི་སེམ༷ས་སྐད་ཅིག་མ་བཅུ༷་དྲུག༷་གོ། དེ་ལ་བདེན་པ་ཅིག་ཅར་རམ་རིམ་གྱིས་རྟོགས། དང་པོ་ལྟར་ན་སྐད་ཅིག་བཅུ་དྲུག་འགལ་ལ། གཉིས་པ་ལྟར་ན་སྟོང་ཆེན་རབ་འབྱམས་ལས། ལྟ་བ་འདི་ལ་སྦྱར་
3-218b
མ་ཐག་ཏུ་ནི། །སོགས་ནས། ཅིག་ཆར་སྤངས་ཏེ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་མཐོང་། །ཞེས་སྤང་བྱ་ཅིག་ཅར་སྤང་བར་བཤད་པ་དང་འགལ་ལོ་ཞེ་ན། གནས་བརྟན་པ་དང་། ཆོས་སྲུང་སྡེ་སོགས་ན་རེ། ཅིག་ཆར་རྟོགས་ཀྱང་བཅུ་དྲུག་ནི་བདེན་བཞི་ལ་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་བཤད་པའི་དབང་དུ་ཡིན་ཟེར། ཐམས་ཅད་ཡོད་སྨྲ་རྣམས་ནི་རིམ་གྱིས་ཏེ། ཅིག་ཅར་སྤངས་ན་ཞུགས་གནས་མི་རུང་ལ། ཡང་དག་པར་ལྡན་པའི་མདོ་སོགས་ལས་ཁང་པའི་རྨང་དང་རྩིག་པ་དང་ཐེམ་སྐས་ལ་དཔེ་མཛད་ནས་སྔ་མ་མ་སྐྱེ་བར་ཕྱི་མ་སྐྱེ་བའི་སྐབས་མེད་ཅིང་རིམ་གྱིས་ཡིན་པར་གསུངས་པས་སོ་ཟེར། ཅིག་ཆར་གསུངས་པ་ནི་བྱ་བའི་མངོན་རྟོགས་གཅིག་གི་དབང་དུ་མཛད་ཟེར། སྡུག་བསྔལ་མཐོང་ན་དེས་ཀུན་འབྱུང་སྤང་ཞིང་འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱེད་ལ་དེ་དག་ཀྱང་ལམ་གོམས་པ་ཡིན་པས་སོ། །འདིར་རིམ་གྱིས་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ནི་མཐོང་བའི་མངོན་རྟོགས་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ་མངོན་རྟོགས་གསུམ་དུ་བཞག་པ། ས་གང་ལ་བརྟེན་པ། ཤེས་བཟོད་ཀྱི་ཁྱད་པར། མཐོང་སྒོམ་གྱི་ཁྱད་པར་བཞི། དང་པོ། མངོན་རྟོགས་དེ་ལ་བརྗོད་རིགས་ཀྱིས་དབྱེ་ན་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་སྟེ༷། མཐོང༷་བ་མངོན་རྟོགས་ནི་ཤེས་རབ་ཟག་མེད་ཀྱི་བདེན་བཞི་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་མངོན་སུམ་མཐོང་བའོ།


#### 注意此处是断点重试开始位置，可能需要清理此位置之前的一次翻译 ####
这些内容是一些佛教哲学文本的片段，我将为您完整直译成简体中文：
有些人说凡夫的胜法能够断除，但这将导致胜法非凡夫的过失。虽然有人说断除凡夫需要胜法和法忍、无间道和解脱道等，但这仅是名称上的相违，只是应用了相随的术语而已。毗婆沙师虽主张凡夫是修所断，因此见道不能断除它，但毗婆沙师的观点是：胜法虽能断除但不会导致非凡夫的过失，因为它并非已断。如说："将灭之道，能断其障。"此外，虽然它是修所断，但由于缺乏产生恶趣的业因，所以获得见道时即已断除；正如法忍正生起时，因缺乏条件而断除凡夫的得，若非如此，则见道者将成为非圣者之过。
3-218a
因此，它不是被对治直接断除的，因为它不是烦恼性的。毁坏与断除的区别是：前者是因缺乏条件而断得，后者是因生起对治而断除。所以，当法忍正生起时，凡夫的非择灭得已断。法忍生起之后，缘于欲界苦谛本身的法智慧生起。这是首先了知欲界法的本质，故称法智，而非忍，因为前面的智慧已经摧毁了恐惧。如同缘欲界苦谛生起忍智无漏，同样地，缘于其余苦谛（即上界的苦谛）生起随忍智慧和随智智慧，这些智慧因随法智而生故称随智，因不畏惧上界苦谛的法性且已摧毁恐惧而趋入，故称为忍和智。对于其他三谛也同样各分为四种忍智。如此，现见或现证谛理的这一道路，是十六刹那的无漏心。
对此，是顿时了悟诸谛还是渐次了悟？若是前者，则十六刹那相矛盾；若是后者，则与《大空广博》中所说："一旦投入此见解……顿时断除而见圣谛"等所述顿断所断之说相违。
3-218b
对此，上座部和法护部等说，虽是顿悟，但十六刹那是依据四谛十六行相而说。说一切有部则认为是渐次的，因为若顿断则不应有入住[果位]，且《正相应经》等以房屋地基、墙壁和阶梯为喻，说明前者未生则后者不能生起，证明是渐次的。所说的顿时是就一个作意现观而言。见苦时即断集，现前灭，且这些都是修习道的结果。此处的渐次现观是见的现观。
第二分为四点：立为三种现观、依止何地、忍智的差别、见修的差别。首先，若以应说的方式分类，现观有三种：见现观是以无漏智慧现见四谛十六行相。


 །དམི༷གས་པ་མངོན་རྟོགས་ཤེས་རབ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་དང་བཅས་པའོ། །བྱ༷་བ༷་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ཞེས༷་བྱ༷་བ་ནི་ཤེས་རབ་མཚུངས་ལྡན་དང་བཅས་པ་དང་། ལྡན་པར་
3-219a
མིན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་མཚན་ཉིད་ཐོབ་པ་སོགས་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་གིས་སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པར་བྱ་བ་དང་། ཀུན་འབྱུང་སྤངས་སོགས་བྱ་བ་བཞི་པོ་བྱེད་པས་སོ། །དེས་ན་ཤེས་རབ་ནི་གསུམ་ཆར་དང་ཤེས་རབ་ལས་གཞན་པའི་མཚུངས་ལྡན་ནི་ཕྱི་མ་གཉིས་དང་། ཤེས་རབ་དང་ལྷན་ཅིག་མཚུངས་ལྡན་མིན་པ་རྣམས་ནི་ཕྱི་མ་ཁོ་ནའོ༷། །གཉིས་པ། ཡེ་ཤེས་བཅུ་དྲུག་པོ་དེ༷་ནི༷་ཆོས༷་མཆོག༷་དང༷་ས༷་གཅི༷ག་པས་བསམ་གཏན་ས་དྲུག་ལ་བརྟེན་པའོ། །གསུམ་པ། བཟོ༷ད་པ་བརྒྱད་དང༷་ཤེས༷་པ༷་བརྒྱད་པོ་ནི་གོ༷་རིམ༷་བཞིན༷་དུ་རྐུན་པོ་ཕྱིར་འབྱིན་པ་ལྟར་སྤང་བྱ་ལ་གནོད་པ་བྱེད་པ་ལ་གཞན་གྱིས་བར༷་ཆ༷ད་མེ༷ད་པའི་ལམ་དང༷་། སྒོ་འཕར་གཅོད་པ་ལྟར་སྤང་བྱ་ལས་རྒྱལ་བའི་བྲལ་ཐོབ་སྐྱེས་པའི་རྣམ༷་གྲོལ༷་ལམ༷་ཡིན་ནོ། །བཞི་པ། བཅུ་དྲུག་པོ་དེ༷་དག་ལས་ཤེས་བྱ་ལ༷་ཤེས་པ་སྐྱེ་བའི་བྱ་བ་རྫོགས་པའི་སྐད་ཅིག་ཡིན་པས་ན་སྐ༷ད་ཅི༷ག་དང་པོ་བཅོ༷་ལྔ༷་ནི༷་བདེན་པ་སྔར་མ༷་མཐོང༷་བ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང༷་བའི་ཕྱིར༷་མཐོང༷་བའི༷་ལམ༷་ཞེས་བྱའོ། །བཅུ་བཞི་པ་མན་ཆད་ཁམས་གོང་མའི་ལམ་མ་མཐོང་བས་མཐོང་ལམ་དུ་མ་བཤད་དོ། །བཅོ་ལྔ་པ་དེ་རྫོགས་པས་བདེན་བཞི་མཐོང་བ་རྫོགས་ལ་བཅུ་དྲུག་པ་ནི་སྔ་མ་རྣམས་ཀྱིས་མཐོང་ཟིན་བདེན་པ་ལ་དམིགས་ནས་ལམ་གོམས་པར་བྱེད་པས་སོ། །འདི་སྒོམ་ལམ་ཡིན་ན་ཉམས་པ་སྲིད་པར་འགྱུར་རོ་ཟེར་ན་མིན་ཏེ། མཐོང་སྤོང་གི་སྤང་བ་འཛིན་པས་གཞིའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་སོ་ཟེར། ཅིའི་ཕྱིར་ཤེས་པ་བདུན་མཐོང་ལམ་ཡིན་ཟེར་ན།
3-219b
བདེན་པ་མཐོང་བ་ཐམས་ཅད་མ་རྫོགས་པས་ན་བཟོད་པ་གཉིས་ཀྱི་བར་མར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོ་ན་བཅུ་དྲུག་པའང་ལམ་ལ་ངེས་པར་འབྱིན་པའམ་ལམ་ལ་རྗེས་བཟོད་སྔར་མ་མཐོང་བ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་མཐོང་ལམ་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། མཐོང་མ་མཐོང་ནི་བདེན་པ་མཐོང་མ་མཐོང་གི་དབང་དུ་བྱས་ཀྱི། རྣམ་པའི་དབང་དུ་མ་བྱས་པས་རྣམ་པ་གཅིག་མ་མཐོང་བས་མ་མཐོང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། སྙེ་མ་ཉག་གཅིག་མ་བརྔས་ཀྱང་ཞིང་མ་བརྔས་པར་མི་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ། །
安住现证谛之补特伽罗
གསུམ་པ་བདེན་པ་མངོན་རྟོགས་ལ་གནས་པའི་གང་ཟག་ལ་ཞུགས་གནས་བརྒྱད་བཤད་པ་དང་། འཕགས་པའི་གང་ཟག་དེ་དག་གིས་ཐོབ་བྱ་འབྲས་བུའི་རྣམ་དབྱེ་གཞན་བཤད་པ་གཉིས།
说八住向
དང་པོ་ལ། ཆགས་བྲལ་སྔོན་སོང་དང་། མཐར་གྱིས་པ་གཉིས།
断欲先行
དང་པོ་ལ་ཞུགས་གནས་གཉིས།
向因
དང་པོ་ལ་སྤྱི་བྱེ་བྲག་གཉིས། དང་པོ། དབ༷ང་པོ༷་རྣོ༷་རྟུལ༷། སྐད་ཅིག་བཅོ་ལྔ་པོ་དེ༷་དག༷་ཏུ༷་གཞན་གྱི་ལུང་ལ་བརྟེན་ནས་དད་པའི་ཚིག་གི་རྗེས་སུ་འབྲང་བས་དང་། རང་ཉིད་མདོ་སོགས་ཆོས་ཀྱི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བས་ན་ད༷ད་པ་དང༷་ཆོས༷་ཀྱི༷་རྗེས༷་འབྲང༷་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཐོབ་བོ། །མཐོང་ལམ་གྱི་མཚན་ཉིད་བདེན་བཞིའི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་སྔར་མ་མཐོང་བ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བ༷་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་གང་ཟག་ནི་ཕུང་པོ་བཞི་འམ་ལྔའི་རྒྱུན་ལ་བཏགས་པའོ། །རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པ་བས་ས་བོན་ཐམས་ཅད་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་རྒྱུན་གང་ཟག་ཏུ་བཞེད་དོ། །གཉིས་པ་ལ་རྒྱུན་ཞུགས་ཞུགས་པ། ཕྱིར་འོང་ཞུགས་པ། ཕྱིར་མི་འོང་ཞུགས་པ་གསུམ། དང་པོ། མཐོང་
3-220a
ལམ་སྐད་ཅིག་བཅོ་ལྔ་མན་ཆད་ལ་ཞུགས་པའི་དད་པ་དང་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་འབྲང་དེ་ཡང་བསྒོམ༷་པས༷་སྤང༷་བར་བྱ༷་བ་སྣ་གཅིག་ཀྱང་མ༷་སྤངས༷་ན༷་ནི་འབྲས༷་བུ༷་དང༷་པོ༷་རྒྱུན་ཞུགས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལ༷་ཞུགས༷་ཡིན་པ༷་དེར་མ་ཟད་དེ་གཉིས་སྔར་འཇིག་རྟེན་ལམ་གྱིས་འདོད་པའི་སྒོམ་སྤང་རྣམ༷་པ་ལྔ༷་འབྲིང་པོའི་འབྲིང་པོ་བར༷་དུ་གང་རུང་བཅོ༷མ་པའང་རྒྱུན་ཞུགས་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
所缘现观是与慧相应的心心所。所谓作用现观是慧及其相应法，以及与之
3-219a
不相应的戒律和获得的性相等，因为它们能够执行了知苦、断集等四种作用。因此，智慧包含于三种现观中，而智慧以外的相应法包含于后两种现观中，与智慧不相应的法仅包含于最后一种现观中。第二，这十六种智慧与胜法同地，依止于六禅定地。第三，八忍与八智依次如同驱逐盗贼般对所断造成损害而不被他者阻碍的无间道，以及如同关闭门户般获得胜过所断的离得之解脱道。第四，这十六刹那中，因为是对所知生起智慧而圆满作用的刹那，所以前十五刹那因能够现见先前未见之谛理，故称为见道。第十四刹那以下未见上界之道，故不说为见道。第十五刹那圆满，四谛见已圆满，而第十六刹那是缘于已见之谛而修习道路。有人问，若此为修道，则应有退失的可能？答：不是的，因为它是执持见所断之对治，故为基础对治。若问为何七智是见道，
3-219b
答：因为尚未完全见谛，处于两种忍之间的中间状态。若问：那么第十六刹那也应成为见道，因为它对道谛确定出离或对道谛的随忍是先前未见而今见到？答：所谓见与未见是就谛理的见与未见而言，不是就行相而言，所以未见一个行相不能称为未见，如同未收割一把谷穗不能说田地未收割一样。
安住现证谛之补特伽罗
第三，关于安住于谛现观的补特伽罗，分为解释八向住与圣者补特伽罗所获得的其他果位差别两部分。
说八住向
首先分为先行离贪与渐次两种。
断欲先行
首先分为向与住二者。
向因
首先分为总体和个别两部分。第一，利根与钝根，在那十五刹那中，依靠他人教授而随信言语者，以及自己随法义而行者，分别获得信随行者与法随行者之名。见道的定义是现见先前未见的四谛真实性。其中，补特伽罗是假立于四或五蕴之相续。瑜伽行派则认为含摄一切种子的识相续即是补特伽罗。第二部分包括预流果向、一来果向、不还果向三种。首先，见
3-220a
道十五刹那以下的信随行与法随行，若未断一分修所断，则为初果预流果向。不仅如此，这两种行者若先前以世间道断除欲界修所断五品中任何一种乃至中品之中品，也是预流果向。


 །གཉིས་པ། འབྲས་བུ་གཉི༷ས་པ༷་ལན་གཅིག་ཕྱིར་འོང་ལ༷་ཞུགས་པ་ནི་དྲུག་པ་ནས་དགུ༷་པ༷་ཚུ༷ན་ཆ༷ད་སྟེ་བརྒྱད་པའི་བར་དུ་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་ཟ༷ད་པ༷་སྐད་ཅིག་བཅོ་ལྔ་པ་ལ་གནས་པ་ཡི༷ན་ནོ། །གསུམ་པ། དེ་གཉིས་སྔར་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་འདོ༷ད་པའ༷མ། ཡང༷་ན༷་གོང༷་མ༷་གཟུགས་དང་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་བར་གང་རུང་ལས་ཆག༷ས་པ་དང་བྲལ་བ་ནི། གསུམ༷་པ༷་ཕྱིར་མི་འོང་ལ༷་ཞུགས༷་པ༷་ཡིན་ལ། དང་པོ་ལ་ཞུགས་སོགས་ཀྱི་ལ་སྒྲ་ནི་སྨྲ་སྒོ་ལས། ལ་ནི་གཉིས་པ་བཞི་པ་དང་། བདུན་པ་སྡུད་དང་སོགས་དོན་བརྒྱད་ལ་འཇུག་པར་བཤད་པ་ལས་འདིར་ཞིང་ལ་ཆུ་འདྲེན་ལྟ་བུ་དགོས་ཆེད་ཀྱི་སྒྲ་ཡིན་ནོ། །དགྲ་བཅོམ་ལ་ཆགས་བྲལ་སྔོན་སོང་མེད་དེ། སྲིད་རྩེའི་གཉེན་པོ་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་མེད་པས་སོ། །རྒྱུན་ཞུགས་ལའང་ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོ་མེད་དེ། འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་བདེན་པ་མཐོང་བ་མི་སྲིད་པས་སོ། །གང་ཞིག་སྐད་ཅིག་བཅོ་ལྔ་མན་ལ་ལྔ་པའམ་བརྒྱད་པ་དང་། བཅུ་དྲུག་པ་ལ་དྲུག་པའམ་དགུ་པ་སྤོང་བའང་མེད་དེ། བཅོ་ལྔ་མན་ཆད་ཞི་གནས་གང་ལ་བརྟེན་པ་དེ་ལ་བཅུ་དྲུག་པ་ཡང་བརྟེན་པས། ས་གཞན་ལ་བརྟེན་པ་མེད་པས་སོ། །དེས་
3-220b
ན་ཆགས་བྲལ་སྔོན་སོང་འབྲས་བུ་བར་པ་གཉིས་ཁོ་ནའོ། །བཅུ་དྲུག་པ་ལ་དད་མོས་དང་མཐོང་ཐོབ་ཀྱི་མིང་ཐོབ་པ་དེ་བཞིན་དུ་དགྲ་བཅོམ་པའི་འབྲས་བུ་ལ་ཞུགས་པའི་བར་དུའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །རྒྱུན་ཞུགས་ལ་དབྱེ་ན་ཞུགས་གནས་གཉིས། ཞུགས་པ་ལམ་གྱིས་དབྱེ་ན་མཐོང་ལམ་སྐད་ཅིག་བཅོ་ལྔ་ལ་གནས་པས་བཅོ་ལྔའོ། །དེ་རེ་རེ་ལའང་ཆགས་བྲལ་གྱིས་དྲུག་སྟེ། སྒོམ་སྤོང་མ་སྤང་བ་ནས་ལྔ་པ་སྤོང་བའི་བར་རོ། །དེ་རེ་རེའང་གཉིས་གཉིས་ཏེ། དད་འབྲང་ལ་རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ནས་རྟོགས་སྐལ་ཅན་བར་ལྔ་དང་། དེ་རེ་རེའང་དབང་པོས་གསུམ་དང་། དེ་རེ་རེའང་རྟེན་གྱིས་དགུ་དགུ་སྟེ་གླིང་གསུམ་དང་ལྷ་དྲུག་གོ། དེ་ལྟར་བསྡོམས་པས་ཁྲི་ཉིས་སྟོང་བདུན་བརྒྱ་ལྔ་བཅུའོ། །དེ་བཞིན་ཆོས་རྗེས་འབྲང་ལ་རིགས་བྱེད་མེད་པས་ཉིས་སྟོང་བཞི་བརྒྱ་སུམ་ཅུའོ། །འབྲས་གནས་ལ་དད་མོས་ནི་གཞན་དད་འབྲང་དང་འདྲ་ལ། ལམ་གྱིས་དབྱེ་བ་མེད་དེ། བརྒྱད་བརྒྱ་དང་བཅུ། མཐོང་ཐོབ་ནི་གཞན་ཆོས་རྗེས་འབྲངས་དང་འདྲ་ལ། ལམ་དབྱེ་མེད་པས་བརྒྱ་རེ་གཉིས་སོ། །ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོའི་ཕྱིར་འོང་ལ་ཞུགས་གནས་གཉིས། དང་པོ། དད་འབྲངས་གཞན་རྒྱུན་ཞུགས་དང་འདྲ་ལ་ཆགས་བྲལ་གྱིས་གསུམ་སྟེ་བཞི་སྟོང་བརྒྱད་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ། ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོ་དད་རྗེས་འབྲངས་ལ་འབུམ་ཉི་ཁྲི་དགུ་སྟོང་དྲུག་བརྒྱའོ། །དེ་ལ་སོགས་པའོ། །
住果
གཉིས་པ་འབྲས་གནས་ལ་སྤྱི་དང་། འབྲས་གནས་ཙམ་དང་། གོང་མ་ལ་ཞུགས་པ་ཁྱད་པར་བ་གཉིས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ། དད་ཆོས་རྗེས་འབྲངས་
3-221a
གང༷་ཞིག༷་འབྲས་བུ་དང་པོ་གསུམ་གང༷་ལ༷་ཞུགས༷་པ༷་མཐོང་ལམ་ལ་གནས་པ་དེ་ནི༷། སྐད་ཅིག་མ་བཅུ༷་དྲུག༷་པ༷་ལ༷་རྒྱུན་ཞུགས་སོགས་དེ༷་ཡི་འབྲས༷་བུ་ལ་གན༷ས་པར་འགྱུར་ཞིང་དེ༷་ཡི་ཚེ༷་དབ༷ང་པོ༷་རྣོ༷་རྟུལ༷་དག༷་ཞུགས་པ་དང་། དད་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་འབྲངས་མིན་ཏེ། འབྲས་བུ་ཐོབ་ཟིན་པས་ད༷ད་པས༷་མོས༷་པ་དང༷་མཐོང༷་བས༷་ཐོབ༷་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཉིས་པ། ཡང་ཅིའི་ཕྱིར་འདོད་པའི་སྒོམ་སྤང་ལྔ་པའི་བར་དུ་སྤངས་ཀྱང་སེམས་བཅུ་དྲུག་པ་ལ་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ཁོ་ན་ཞེས་བྱའི། ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བ་ལ་ཞུགས་པ་ཞེས་མི་བྱ་སྙམ་ན། གང་གི་ཕྱིར་རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པའི་འབྲས༷་བུ་ཙམ་པོ་ཐོབ༷་ཀྱང་། སེམས་བཅུ་དྲུག་པ་ལ་གནས་པ་དེས་འབྲས༷་བུ༷་ཁྱ༷ད་པར༷་ཅན་ཕྱིར་འོང་གི་ལམ༷་ལ་ཞུགས་པ་ཐོབ༷་པ༷་མེ༷ད་པས༷་དེ༷་ཡི༷་ཕྱིར༷་རྒྱུན་ཞུགས་ཀྱི་འབྲས༷་གན༷ས་དེ་ལམ་ཁྱ༷ད་པར༷་ཅན་ཐོབ་པར་བྱ༷་བའི༷་ཕྱིར༷་མི༷་བརྩོན༷་པ༷་ནི༷། ཕྱིར་འོང་ལ་ཞུག༷ས་པ་མ༷་ཡི༷ན་པར་བཤད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
第二，趣入第二果一来果的是已通过世间道断除第六至第九品，即断至第八品者，住于第十五刹那。第三，若这两种补特伽罗先前通过世间道离欲界贪，或者离上界色界与无所有处之间任何地的贪，则是第三不还果向。初果向等的"la"（藏文助词）在《说门》中解释为："'la'用于第二、第四、第七、总结及等义共八种含义"，此处是表示目的，如同"向田地引水"。阿罗汉没有先行离贪，因为没有对有顶的世间道对治。预流果也没有先行离贪，因为通过世间道见谛是不可能的。也不存在有人在第十五刹那以下断第五或第八品，而在第十六刹那断第六或第九品的情况，因为依止于第十五刹那以下所依的止，第十六刹那也依止于同一止，所以不依止于其他地。因此，
3-220b
先行离贪仅限于中间两种果。在第十六刹那获得信解和见至之名，同样地，直至阿罗汉果向也应当了知。预流果分为向与住两种。向道按道分，住于见道十五刹那，故有十五种。每一种又以离贪分为六种，从未断修所断到断第五品。每一种又分为两类，信随行按种姓分为五种，从退法者到定性者，每一种又按根器分三种，每一种又按所依分为九种，即三洲和六欲天。总计为二万二千七百五十。同样地，法随行者因无种姓差别，故为二千四百三十。果住中，信解者与信随行相似，但无道的差别，故为八百一十；见至与法随行相似，无道差别，故为一百六十二。先行离贪的一来果有向与住二种。首先，信随行与预流果相似，以离贪分为三种，共四千八百六十。先行离贪信随行共十二万九千六百。等等。
住果
第二，果住分为总说，以及单纯果住与向趣上果的差别。首先，信随行与法随行
3-221a
趣入初三果之见道者，于第十六刹那住于预流果等果位，此时利根与钝根皆非向非信随行与法随行，因为已获果，故称为信解与见至。第二，为何虽已断欲界修所断至第五品，但第十六刹那仍称为预流果而非一来果向？因为虽然获得了单纯的预流果，但住于第十六刹那者未获得趣入一来果殊胜道之向，所以说预流果住若不为获得殊胜道而精进，则非一来果向。


 །གཞན་དག་ཀྱང་འབྲས་བུ་ལ་གནས་ཀྱང་གོང་མའི་ཆེད་དུ་ལམ་ལ་མི་བརྩོན་པ་ཞུགས་པ་མ་ཡིན་ལ་རང་འབྲས་ཐོབ་པ་ཙམ་མོ། །འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་སྒོམ་སྤང་སྤོང་ན་བྱིས་པ་སླར་མི་ལྡོག་པའམ་འཕགས་པ་སླར་ལྡོག་གོ་ཟེར་ན། བྱེ་སྨྲས་འཕགས་པ་ལའང་ཉམས་པ་ཡོད་ན་འཇིག་རྟེན་པ་ལ་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཟེར། འོན་ཀྱང་ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོ་ཉམས་མི་སྲིད་དེ་ལམ་གཉིས་ཀྱིས་བརྟན་པར་བྱས་པས་སོ་ཟེར། མདོ་སྡེ་པ་སོགས་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་སྤང་བྱ་མངོན་གྱུར་ཙམ་སྤང་ཡང་ས་བོན་ཉམས་སྨད་པ་ཙམ་ལས་རྩ་བ་ནས་མི་སྤོང་སྟེ། འདས་ལམ་གྱིས་དེ་སྤངས་ཤིང་ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོས་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱི་སྒོམ་
3-221b
སྤང་གི་ཉོན་མོངས་མངོན་གྱུར་སྤོང་ལ། ས་བོན་ཡང་དེ་མ་ཐག་པར་སྐྱེ་བའི་འདས་པའི་སྒོམ་ལམ་གྱིས་སྤོང་བའི་ཕྱིར་དེ་ཕན་ཆད་འདོད་པར་ལན་གཅིག་ལས་འོང་མི་སྲིད་པ་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་བའི་ཕྱིར་དེ་སྐད་བརྗོད་དོ་ཟེར་རོ། །
次第作
གཉིས་པ་མཐར་གྱིས་པ་ལ། རྒྱུ་མཚན་དང་རྒྱུ་མཚན་ཅན་གྱི་གང་ཟག་གཉིས།
理由
དང་པོ། འདོད་ནས་སྲིད་རྩེའི་བར་གྱི་ས༷་དགུ་དང༷་། ས༷་དེ་དག་སོ་སོ་ན༷་སྤང་བྱ་ཉེས༷་པ་རྣམ༷ས་ཀྱང་དགུ༷་ཡོད་པས། བརྒྱད་ཅུ་རྩ་གཅིག་ཡོད་ལ། དེ༷་བཞི༷ན་དུ༷་ནི༷་གཉེན་པོ་ཡོན༷་ཏན༷་སྒོམ་ལམ་རྣམ༷ས་ཀྱང་དགུ་སྟེ། ཆུང༷་དང༷་། འབྲིང༷་དང༷་ཆེ༷་རྣམ༷ས་ཀྱི༷་ཡང་ནང་གསེས་ཆུང་ངུའི་ཆུང༷་ངུ༷་ལ༷་སོ༷གས་ཐ༷་ད༷ད་པ་དགུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར༷་སྤང་བྱ་ཆེ་རིམ་ནས་འགགས། གཉེན་པོ་ཆུང་རིམ་ནས་སྐྱེ་སྟེ་གོས་འཁྲུད་པ་བཞིན་ནོ། །
随理补特伽罗
གཉིས་པ་ལ། རྒྱུན་ཞུགས། ཕྱིར་འོང་། ཕྱིར་མི་འོང་། དགྲ་བཅོམ་བཞི།
预流
དང་པོ་ལ། སྲིད་པ་ལན་བདུན་པ་པ། རིགས་ནས་རིགས་སྐྱེ། འདི་ལ་གཉིས་ཕྱེ་བའི་བཞི། མཆན། འབྲས་གནས་ཁྱད་པར་བ་གཞན་དང་གསུམ།དང་པོ། རྒྱུན་ཞུགས་ཀྱི་འབྲས༷་བུ་ལ་གན༷ས་པ་གང་ཞིག་སྔར་བསྒོམ༷ས་པས་སྤང༷་བྱ༷་གཅིག་ཀྱང་མ༷་ཟ༷ད་སྟེ་མ་སྤང་བ་ཡིན་ནའང་དེ་རེ༷་ལྟར༷་ཏེ་ཇི་ལྟར་ཞེས་ཅི་ཐོགས༷་ན༷འང་སྲིད་པ་ལན༷་བདུན༷་པ༷་ལས་མི་འབྱུང་ངོ་། །མདོ་འགའ་ཞིག་ལས་པོ་ཟོས་ན་ལན་བདུན་པ་དང་། མཆོག་ཏུ་ཐོགས་ན་ལན་བདུན་པ་ཞེས་བཤད། བྱེ་སྨྲས་ལྷའི་སྲིད་པ་བདུན། མིའི་སྲིད་པ་བདུན། དེ་གཉིས་ཀྱི་བར་སྲིད་བདུན་བདུན་ཏེ་ཉེར་བརྒྱད་ལེན་ཀྱང་། བདུན་ཚན་དུ་ཆོས་མཐུན་པས་
3-222a
སྲིད་པ་བདུན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ་ཤིང་ལོ་མ་བདུན་པ་བཞིན་ནོ་ཟེར། མདོ་སྡེ་པས་ཁམས་མང་པོའི་མདོ་ལས་སྲིད་པ་བརྒྱད་གྲུབ་པའི་གནས་མེད་པར་གསུངས་པས་གནོད་ཟེར། བྱེ་སྨྲས་དེ་རིས་མཐུན་གཅིག་ཏུ་མི་སྐྱེ་བའི་དབང་དུ་བྱས་ཟེར། དེ་ཡང་སྲིད་པ་བདུན་པ་འདོད་པའི་སྲིད་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཟེར། བདུན་ཁོ་ན་སྟེ་སྦྲུལ་གོམ་པ་བདུན་པས་ཟིན་པ་བཞིན་ཟེར། དེ་ཕྱི་མར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་མེད་ན་ཁྱིམ་པའི་རྟེན་ལ་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་ཐོབ་པའི་དགེ་སློང་ངམ།ཁ་ཅིག་ཕྱི་རོལ་པ་ལ་སོགས་པའི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱིས་དགྲ་བཅོམ་འབྲས་བུ་ཐོབ་ཟེར། མི་དང་ལྷ་གང་གི་རྟེན་ལ་རྒྱུན་ཞུགས་ཐོབ་པའང་མཐར་དེའི་རྟེན་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་འོ། །གཉིས་པ། སྒོམ་སྤང་ལམ་གཉིས་པོ་གང་རུང་གིས་འདོད་པའི་སྒོམ་སྤང་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་མམ་རྣམ༷་པ་བཞི༷་ཡི་བར་དག་ལ༷ས་གྲོལ༷་བ༷་དེ་ནི་མཐར་གྱིས་པའམ་ཐོད་རྒལ་བ་གང་ཡིན་ཡང་རུང་སྟེ། བཞི་སྤང་ན་ཚེ༷་གཉི༷ས་དང་གསུམ་སྤང་ན་ཚེ་གསུམ༷་དུ༷་རིག༷ས་ནས༷་རིགས༷་སུ་སྐྱེ་བའོ། །དེའང་ལྷའི་རིགས་ནས་རིགས་སུ་སྐྱེ་བ་དང་། མིའི་རིགས་ནས་རིགས་སུ་སྐྱེ་བ་གཉིས། ཉོན་མོངས་པ་གཅིག་དང་གཉིས་སྤང་བ་དེ་དྲུག་གམ་ལྔར་རིགས་ནས་རིགས་སུ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་མ་སྨོས་ཀྱང་ཤུགས་ལ་གོའོ། །ཞེས་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་དག་འཆད་ལ། ཁ་ཅིག་ན་རེ། དེ་ཡང་ལན་གཉིས་སམ་གསུམ་དུ་རིགས་ནས་རིགས་སྐྱེ་ཡིན་པས་ལོགས་སུ་མ་བཤད་དོ། །ཞེས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
其他人虽住于果位，但不为上位果而精进于道者不是向，仅仅是获得自果而已。若有人问：以世间道断除修所断，是凡夫不再退转还是圣者退转？毗婆沙师回答说：若连圣者都有退失，何况世间人。然而，先行离贪不可能退失，因为已被两种道所坚固。经部等认为世间道虽能断除所断的现行，但仅能削弱种子，不能从根本断除；而出世道能断除种子。先行离贪的修行者通过世间道断除修所断烦恼的现行，
3-221b
而种子则由随后立即生起的出世修道断除，因此之后不可能再来欲界一次，也不再返回，故称为一来不还。
次第作
第二，渐次者分为原因和具有该原因的补特伽罗两部分。
理由
首先，从欲界到有顶共有九地，每地都有九种过患所断，共八十一种。同样地，对治功德修道也有九种，细分为小中大各自的小小等九种，因此所断从粗重依次灭除，对治从微小依次生起，如同洗衣服一样。
随理补特伽罗
第二部分包括预流、一来、不还、阿罗汉四种。
预流
首先，包括七返有者、从一族生一族者（这又分为四种）、注释和其他特殊果住三部分。第一，住于预流果位者，先前未断任何修所断，无论如何最多只有七次生死。一些经中说七次已足和最多七次。毗婆沙师说：七次天界生有，七次人界生有，以及这两者之间的七次中有各七次，共二十八次，但因为七组相同，
3-222a
故称为七有，就如七叶树一样。经部师认为，《众界经》中说不可能有第八次生有，这与毗婆沙师说法矛盾。毗婆沙师回应说，那是指不会在同一类众生中生八次，且七有仅指欲界生有，必定是七次，如同蛇行走七步一样。若后世无佛教，则在居士身份上自然获得比丘戒，或者有人说通过外道等沙门行获得阿罗汉果。无论以人或天哪种身份获得预流果，最终都将以该身份般涅槃。第二，通过两种道中任何一种断除欲界修所断的三或四品者，无论是渐次还是超越，若断四品则两生，若断三品则三生，称为从一族生一族者。这包括从天族生天族和从人族生人族两种。虽未明说断一或二种烦恼者将有六生或五生从一族生一族，但可以推知。古代阿阇黎们如此解释，有些人说：断一或二品者也是二或三次从一族生一族，所以未单独说明。
;


 །ཅིའི་ཕྱིར་ལྔ་པ་སྤང་བའང་རིགས་ནས་རིགས་སྐྱེར་མ་སྨོས་ཞེ་ན། ལྔ་པ་སྤངས་བས་ནི་དྲུག་པའང་ཚེ་དེ་ཉིད་ལ་ངེས་པར་སྤང་ཕྱིར་
3-222b
རིགས་སྐྱེ་མིན་ཏེ། རྣམ་པ་དྲུག་པ་གཅིག་པུས་ཕྱིར་འོང་གི་འབྲས་བུ་ལ་གེགས་བྱ་མི་ནུས་པས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་བར་ཆད་གཅིག་པའི་རྣམ་པ་དགུ་པ་གཅིག་པུས་ཀྱང་ཕྱིར་མི་འོང་གི་འབྲས་བུ་ལ་གེགས་བྱེད་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན་མི་མཚུངས་ཏེ། བར་ཆད་གཅིག་པ་འདོད་ཁམས་ལས་འདའ་དགོས་པས་དཀའ་ཕྱིར་རྣམ་པ་གཅིག་གིས་ཀྱང་གེགས་བྱ་ནུས་ལ། གཅིག་ཤོས་ཁམས་ལས་འདའ་མི་དགོས་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་མིན་པས། དེ་གཅིག་པུས་བར་ཆད་བྱ་མི་ནུས་སོ། །གསུམ་པ། རྒྱུན་ཞུགས་གང་འདོད་པའི་སྒོམ་སྤང་རྣམ༷་པ༷་ལྔ༷་ཡི༷་བར༷་སྤངས་པའམ་བཅོ༷མ་པ༷་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འབྲས་བུ་དང་པོ་ལ་གནས་པ་མ་ཟད།
一来
གཉི༷ས་པ༷་ཕྱིར་འོང་ལ༷་ནི༷་ཞུགས༷་པ༷འང༷་ཡི༷ན་ནོ། །གཉིས་པ་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་ལ། ཙམ་པོ་བ་དང་། ཁྱད་པར་ཅན་གཉིས། དང་པོ། འདོད་པའི་སྒོམ་སྤང་རྣམ༷་པ༷་དྲུག༷་པ༷་ཟ༷ད་པར་གྱུར༷་པ༷་དེ༷་ནི༷་འདོད་ཁམས་འདིར་ལན༷་ཅི༷ག་ཕྱིར༷་འོང༷་བ༷་སྟེ་འདོད་ཉོན་ཆུང་ངུ་གསུམ་གྱིས་འདོད་པར་ལན་གཅིག་སྐྱེ་བ་ལས་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ། ཕྱིར་འོང་འབྲས་གནས་འདོད་པའི་སྒོམ་སྤང་གི་ཉེས༷་པའི་ཆ༷་བདུན༷་དང༷་བརྒྱ༷ད་ཟ༷ད་པ༷་ནི་དགྲ་བཅོམ་ཐོབ་པ་ལ་ཚེ༷་གཅི༷ག་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་ཐོབ་པ་ལ་ཉོན་མོངས་ཀྱི་བར༷་ཆ༷ད་གཅི༷ག་པ༷་དང༷་། འབྲས་གནས་ཁྱད་པར་ཅན་དེ་གསུམ༷་པ༷་ཕྱིར་མི་འོང་ལ༷་ནི༷་ཞུགས༷་པ༷འང༷་ཡི༷ན་ནོ། །ཁམས་ལས་འདའ་ན་སྨིན་ངེས་ཀྱི་ལས་ཆུད་ཟ་བས་འདི་སྐབས་ཉོན་མོངས་ཀྱང་ལས་ལྟར་སྤང་དཀའ་བས་ཉོན་མོངས་གཅིག་གིས་ཀྱང་བར་ཆད་
3-223a
བྱེད་དོ། །
不还
གསུམ་པ་ཕྱིར་མི་འོང་ལ། ངོ་བོ་དང་དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ། ཕྱིར་མི་འོང་འབྲས་གནས་དེ༷་འདོད་པའི་སྒོམ་སྤང་དགུ༷་པ་ཟ༷ད་པས༷་ནི་ཕྱིར༷་མི༷་འོང༷་དུ་འགྱུར་རོ། །གཉིས་པ་ལ། རྟེན་གཞན་དུ་འཕོ་བ་དང་མི་འཕོ་བས་ཕྱིར་མི་འོང་དང་། འགོག་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་མི་འོང་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ་སྤྱིར་བསྟན་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཡང་སྲིད་ཕྱི་མ་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་མི་འོང་གི་རྣམ་དབྱེ་གཞན་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ་ཡང་སྲིད་ཡོད་པ་བཤད་པ་དང་། མེད་པར་རྟེན་འདི་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། སྤྱི་བྱེ་བྲག་གཉིས། དང་པོ། ཕྱིར་མི་འོང་གི་འབྲས་གནས་དེ༷་ནི༷་གསུམ་དུ་དབྱེ་སྟེ། གཟུགས་སུ་ཉེར་འགྲོ། གཟུགས་མེད་ཉེར་འགྲོ། ཚེ་འདིར་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའོ། །དང་པོ་ལ་ལྔ་སྟེ། དང་པོ་འདི་ནས་ཤི་འཕོས་ཏེ་གཟུགས་གནས་བཅུ་དྲུག་གང་རུང་གི་བར༷་དོར་ལྷག་མེད་དགྲ་བཅོམ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའོ། །འདི་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་བར་དོར་ཡུན་རིང་གནས་ལ་སྐྱེ་བའི་ཉོན་མོངས་མེད་པའོ། །གཉིས་པ་ཚངས་རིས་སོགས་སུ་སྐྱེས༷་མ་ཐག་ཏུ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བའོ། །གསུམ་པ་དེར་ལམ་སྒོམ་པ་ལ་རྩོལ་བའི་འདུ༷་བྱེ༷ད་དང༷་བཅས་ནས་གཟོད་དགྲ་བཅོམ་ཐོབ་པའོ། །བཞི་པ་དེར་སྐྱེས་ནས་ཡུན་རིང་པོ་ན་རྩོལ་བའི་འདུ༷་བྱེ༷ད་མེ༷ད་པར་ཡོངས༷་སུ་མྱ༷་ངན༷་ལས་འདའ༷་བའོ། །ལྔ་པ་གནས་གཞན་གོང༷་དུ༷་འཕོ༷་བ༷་དང་ལྔ་པོ་རྣམ༷ས་སོ། །སློབ་དཔོན་ནི་འདུ་བྱེད་མེད་པ་མདོ་ལས་འབྱུང་བ་ལྟར་སྔོན་དུ་བྱས་ལ་གོ་རིམ་ཀྱང་དེ་ཁོ་ན་ལྟར་རུང་སྟེ།
3-223b
དེ་གཉིས་ནི་ལམ་ངང་གིས་འབྱུང་བ་དང་མི་འབྱུང་བ་ཡིན་ལ། སྐྱེས་ནས་དང་ཁྱད་པར་ནི་ལམ་ཆེས་ངང་གིས་འབྱུང་བ་དང་། ལམ་ཆེས་ཆེ་བས་ཕྲ་རྒྱས་ངང་གིས་ཆེས་ཆུང་བ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
为何断除第五品者不被说为从一族生一族者？因为断除第五品者必定会在同一生中断除第六品，
3-222b
所以不是从一族生一族者，因为仅第六品一种不能障碍获得一来果。如此说来，那么一种障碍者的第九品单独也不应能障碍获得不还果？这并不相同，因为一障碍者需要超越欲界，因此较为困难，所以一品也能构成障碍；而另一种不需要超越界，因此不是这样，仅凭一品不能构成障碍。第三，预流果者若已断除欲界修所断至第五品，不仅是住于初果，
一来
也是第二一来果向。第二，一来果分为普通和特殊两种。首先，已断欲界修所断第六品者，将一次返回欲界，称为一来，因为仅以三种小烦恼不能使其在欲界生两次。第二，一来果住已断欲界修所断的七和八品者，于一生证阿罗汉，或是一障碍者证不还，此特殊果住也是第三不还果向。因为超越界时必定会失去成熟业，此时烦恼如业般难以断除，因此即使一种烦恼也能形成障碍，
3-223a
不还
第三，不还果分为本质和分类两部分。首先，不还果住因断欲界修所断第九品而成为不还。第二部分分为转生他处与不转生的不还，以及获得灭尽定的不还两种解释。第一又分为总说及别说后有成就的不还其他分类两部分。第一又分为有后有的解释和无后有依此身涅槃的解释两部分。第一又分为总体和个别两部分。首先，不还果住分为三种：往色界者、往无色界者、于此生涅槃者。第一类又分五种：第一，从此死亡后于色界十六处任一中有中般涅槃证无余阿罗汉果。此类因法性而长住中有，且无生起的烦恼。第二，生于梵众天等刚一出生即般涅槃。第三，于彼处修道有行作，终获阿罗汉果。第四，于彼处生后经长时间无行作般涅槃。第五，往上升进至其他处所，共五种。论师认为无行应如经中所说置于前面，顺序也应如是，
3-223b
这两者是道自然生起与不自然生起，而生已和差别则是道更为自然生起，以及道更为广大，随眠自然更为微细。


 །གཉིས་པ་གོང་འཕོ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལ། གཟུགས་འགྲོ་དང་གཟུགས་མེད་འགྲོ་གཉིས། དང་པོ་ལའང་འོག་མིན་འགྲོ་དང་སྲིད་རྩེར་འགྲོ་གཉིས། དང་པོ། གོང་འཕོ་དེ་ནི་རྒྱུའི་སྒོ་ནས་ལྷག་མཐོང་ལ་དགའ་བ་བསམ་གཏན་སྤེལ་བ་དང་། ཞི་གནས་ལ་དགའ་བ་མ་སྤེལ་བ་གཉིས་ཀྱི། དང་པོ་བས༷མ་གཏན༷་སྤེལ༷་ན༷་འབྲས་བུ་འོ༷ག་མིན༷་པར་དུ་འ༷གྲོ་བའོ། །དེ༷་ལའང་འཕར་བ་ནི། འདོད་པའི་འཕགས་པས་བསམ་གཏན་བཞི་པ་གོམས་པར་བྱས་པ་དེ་ལས་ཉམས་ཏེ་དང་པོའི་རོ་མྱོང་བས་ཕྱི་མ་གསུམ་ལས་ཉམས་ནས། ཚངས་རིས་སོགས་སུ་སྐྱེས་པ་སྔོན་གོམས་ཤུགས་ཀྱིས་བསམ་གཏན་བཞི་པ་བཅོ་ལྔ་སྤེལ་ཏེ་བསྒོམས་པས་འོག་མིན་དུ་སྐྱེས་ནས་དགྲ་བཅོམ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའོ། །ཕྱེ༷ད་འཕར༷་ནི། ཚངས་རིས་ཀྱི་རྟེན་ལ་གསུམ་སྤེལ་ལ་སོགས་གོམས་པས་གཙང་རིས་ལྷ་ལྔའི་འོག་མ་གང་རུང་ཞིག་ཏུ་སྐྱེས་ནས་དེར་བཅོ་ལྔ་སྤེལ་ཏེ་འོག་མིན་དུ་སྐྱེས་ཏེ་དགྲ་བཅོམ་པར་བྱེད་པའོ། །གནས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་དུ༷་འཆི༷་འཕོ་བ་ནི། ཚངས་ཆེན་མ་གཏོགས་གནས་བཅུ་དྲུག་འདི་ལ་བཅུ་དྲུག་མི་སྲིད་གཅིག་འཕར་དགོས་ཟེར། མཆན། པོ་ཐམས་ཅད་བརྒྱུད་དེ་འོག་མིན་དུ་དགྲ་བཅོམ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའོ། །འོག་མིན་མན་དུ་དགྲ་བཅོམ་ཐོབ་པ་ཡོད་པས་འདི་གསུམ་དུ་ངེས་པ་ནི་མིན་ཏེ་མཚོན་པའོ། །ཕྱིར་མི་འོང་ཞེས་པ་འདོད་ཁམས་ཁོ་ན་ལས་
3-224a
མིན་ཏེ། འོན་ཀྱང་ས་གང་དུ་སྐྱེས་པའི་འཕགས་པ་དེ་ས་དེ་དང་འོག་སར་མི་འོང་བས་ཡིན་ན། དེ་ཡང་འཕགས་པ་དེ་དག་རྟེན་དེ་ལ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་ལ། དེར་མ་ཐོབ་ན་གོང་དུ་འཕོ་བ་ཡིན་ཏེ་ཁྱད་པར་དུ་འགྲོ་བས་སོ། །སྤེལ་མ་ཉམས་ནས་སྤྲིན་མེད་སོགས་སུ་སྐྱེ་བ་ནི་མེད་དེ། སྤེལ་མའི་ཏིང་འཛིན་བཞི་པའི་ས་པ་ཡིན་ལ་དེ་རང་སའི་ཉོན་མོངས་ཀྱིས་མི་ཉམས་ལ། མ་ཉམས་ན་གནས་གཙང་དུ་སྐྱེ་བས་སོ། །གཉིས་པ། བསམ་གཏན་མི་སྤེལ་བ་གཞན༷་ནི་གཟུགས་ནས་སྲིད་པའི་རྩེ༷་མོར༷་འགྲོ༷་སྟེ། བསམ་གཏན་དང་པོ་ནས་གནས་གཙང་མ་མ་གཏོགས་པར་རིམ་གྱིས་སོང་སྟེ། དེ་ནས་གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་སུ་སོང་ནས་སྲིད་རྩེར་དགྲ་བཅོམ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའོ། །གོང་འཕོ་དེ་དག་ལ་བར་སྐབས་གནས་འོག་མ་དག་ཏུ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཐོབ་པ་ཡོད་མོད་ཀྱི། སྲིད་རྩེ་དང་འོག་མིན་སྨྲོས་པ་ནི། མཐར་ཐུག་པའི་ཚད་དེ་ལས་གོང་དུ་འགྲོ་ས་མེད་པའི་བར་དུ་སྨོས་པ་སྟེ། དཔེར་ན་རྒྱུན་ཞུགས་ལ་སྲིད་པ་གསུམ་མམ་གཉིས་མངོན་པར་གྲུབ་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་སྲིད་ཀྱང་། ཕྱིན་ཆད་སྲིད་པ་བརྒྱད་པ་མི་འགྲུབ་པས་མཆོག་ཏུ་ཐོགས་ནའང་ལན་བདུན་པ་ཡིན་པས་སྲིད་པ་ལན་བདུན་པ་ཞེས་བཤད་པ་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ་གཟུགས་མེད་འགྲོ་ནི། གཟུགས་སུ་ཉེར་འགྲོ་ལས་གཞན༷་ནི༷་འདོད་ཁམས་འདི་ནས་གཟུགས༷་མེ༷ད་དུ་འགྲོ༷་བ་སྟེ་དེ་ལ་སྐྱེས་ནས་སོགས་རྣམ༷་པ༷་བཞི༷་ཡོད་ལ། བར་སྲིད་མེད་པས་བར་འདའ་མེད་དོ། །བཞི་ཞེས་པའང་སྤྱིའི་དབང་དུ་སྟེ། ཅི་ཡང་མེད་མན་ཆད་ལས་སྲིད་རྩེ་
3-224b
ལ་གོང་འཕོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་མཐོང་ཆོས་ཞི་ནི། ཕྱིར་མི་འོང་སྔར་གྱི་དེ་དག་ལས་གཞན༷་པ་ནི༷་ཚེ་འདི༷་ལ༷་མྱ༷་ངན༷་ལས་འདའ༷་བ་ཞེས་བྱ༷་སྟེ། ཉིང་མཚམས་མི་སྦྱར་བའི་ཕྱིར་མི་འོང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་རྟེན་གྱིས་དབྱེ་ན་དགུ། སྤང་བ་སོགས་ཀྱིས་དབྱེ་ན་ཆིག་སྟོང་དྲུག་བརྒྱ་རེ་གཉིས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་བར་མ་དོར་མྱང་འདས་ལ། གནས་དང་། རིགས་བྲལ་སོགས་ཀྱིས་ཕྱེ་ན་ཉིས་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་གོ་གཉིས་ཡིན་པ་སོགས་དབྱེ་ཚུལ་ཤེས་པར་བྱའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
第二，详细说明往上转生，分为往者与往无者两类。第一类又分为往色究竟天者与往有顶者两种。首先，往上转生者从因的角度分为喜爱胜观而修习禅定的和喜爱止而不修习禅定的两种。第一种若修习禅定，则往色究竟天。这又分为：跃进者，是欲界圣者修习第四禅后退失，由味着初禅而退失后三禅，然后生于梵众天等处，由先前修习的力量修习第四禅十五种交错，而生于色究竟天获得阿罗汉果。半跃进者是依靠梵众天身修习三种交错等，生于净居天五天中任一下位，然后修习十五种交错，生于色究竟天获得阿罗汉果。经历一切处死者是经过除大梵天外的十六处—有人说这十六处不可能全部经历，必须跃进一处—注：经过所有处依次往色究竟天获得阿罗汉果。因为在色究竟天以下也可获得阿罗汉果，所以这三种分类并非确定，只是举例而已。"不还"不仅仅是指不再返回欲界，
3-224a
而是指圣者不再返回其已生起的地或更低的地。这些圣者在该处获得阿罗汉果，若在该处未获得则往上转生，因为是往殊胜处而去。不存在因交错禅退失而生于无云天等的情况，因为交错定属于第四禅地，不会被同地烦恼所退失，若不退失则会生于净居天。第二，不修习禅定者则往有顶，即从初禅开始，除净居天外依次上升，再到无色界诸天，最后在有顶获得阿罗汉果。虽然这些往上转生者也可能在中间较低处获得阿罗汉果，但之所以特别提及有顶和色究竟天，是因为这是最终的极限，再无更高之处可去，就像预流果者虽可能经过三生或二生即入涅槃，但因为不会有第八次生有，所以即使最多也称为七返有，此处也是如此。第二，往无色界者，与往色界者不同，是从欲界直接往无色界而去，这又分为生已等四种，因为无中有故无中般涅槃。四种是就一般而言，因为从无所有处以下不能往上升到有顶，
3-224b
第二，现法寂灭，与前述不还者不同的是于此生般涅槃者，因为不再结生，所以是不还。按所依分可分为九种，按所断等分则有一千六百六十二种。同样，中般涅槃按处所、种姓等分有二千五百九十二种等，应当了解这些分类方式。


 །གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ཡང་སྲིད་ཕྱི་མ་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་མི་འོང་གི་རྣམ་དབྱེ་ལ། ངོ་བོའི་ཁྱད་པར་དང་། གནས་གཙང་མར་སྐྱེ་བ་དེའི་རྒྱུ་སྙོམས་འཇུག་གི་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ་ལ། གཟུགས་འགྲོའི་དབྱེ་བ་དང་། གོང་འཕོ་ཐུན་མོང་གི་དབྱེ་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ་ལ། དངོས་དང་། དེ་དག་གི་རྒྱུ་མཚན་གཉིས། དང་པོ། །ཡང་མདོ་ལས་གཟུགས་སུ་ཉེར་འགྲོའི་ཕྱིར་མི་འོང་དགུར་བཤད་པ་ཅི་ཞེ་ན། དེ་ནི་བར་འདའ་སྐྱེ་འདའ་གོང་འཕོ་གསུམ༷་ལ༷་ཡང༷་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་དུ་ཕྱེ༷་ནས༷་གཟུགས༷་སུ༷་ཉེར༷་འགྲོ༷་དགུར༷་བཤ༷ད་དོ༷། །དེ་ཡང་བར་འདའ་བ་ལ་ཞོག་མའི་མེ་སྟག་ཆུང་དུ་མངོན་པར་གྲུབ་བཞིན་དུ་འཆི་བ་དང་། ལྕགས་ཀྱི་ཚྭ་ཚྭ་སྟེང་དུ་ཡར་བཞིན་དུ་འཆི་བ་དང་། ལྕགས་ཀྱི་ཚྭ་ཚྭ་སྟེང་དུ་ཡར་ནས་ས་ལ་མ་ལྷུང་བར་འཆི་བའི་དཔེ་གསུམ་གྱིས། མྱུར་བ་དང་། མྱུར་བ་མིན་པ་དང་། ཡུན་རིང་མོ་ཞིག་ན་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བ་གསུམ་དང་། སྐྱེས་འདའ་ལ། སྐྱེས་མ་ཐག་ཏུ་དང་། 
3-225a
འདུ་བྱེད་བཅས་པ་དང་། འདུ་བྱེད་མེད་པར་འདའ་བ་གསུམ་དང་། གོང་འཕོ་ལ་འཕར་བའི་རིགས་གསུམ་སྟེ་དགུའོ། །གཉིས་པ། ཕྱིར་མི་འོང་གསུམ་དང་དགུ་པོ་དེ༷་དག༷་གི༷་ནི༷་ཁྱ༷ད་པར༷་རྣམ༷ས་ནི།རང་རང་གི་ལ༷ས་བར་སྲིད་འགྲུབ་པ་དང་། སྐྱེས་ནས་དང་། ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ཁྱད་པར་གསུམ་ལས་དང་། དབ༷ང་པོ་རྣོ་འབྲིང་རྟུལ་པོ་གསུམ་དང་། ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ་དང་། དབང་པོ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ལའང་རྣོན་པོའི་རྣོན་པོ་སོགས་དང་། ཆུང་ངུའི་ཆུང་ངུ་སོགས་ཀྱི་བྱེ༷་བྲག༷་དགུ་པོ་ལ༷ས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །དེའང་དབང་པོ་དང་ཉོན་མོངས་པ་ལས་ལས་ལ་བྱེ་བྲག་མེད་དེ་གསུམ་ཚན་དང་པོ་སོགས་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་མཚུངས་པ་དང་། སྐྱེས་ནས་མྱོང་འགྱུར་སོགས་སུ་འདྲ་བས་སོ་ཟེར་ཀྱང་དེ་ལའང་འཕེན་ཤུགས་ཀྱིས་རུང་འདྲ་སྙམ་མོ། །གཉིས་པ་ལ་དངོས་དང་། རྒྱུ་མཚན་གོང་འཕོ་དེ་སུ་ལ་མེད་ཚུལ་བཤད་པ་གསུམ། དང་པོ།ལུང་ལས་སྐྱེས་བུ་དམ་པའི་འགྲོ་བ་བདུན་གསུངས་པ་ལ་གོང་འཕོ་རྣམ་པ་མང་བས། དགུ་པོ་དེ་ལས་གོང༷་དུ༷་འཕོ༷་བ༷་གསུམ་སོ་སོར་མ༷་ཕྱེ༷་བར༷་གཅིག་ཏུ་བརྩིས་པ་ནི་དམ༷་པའི༷་འགྲོ༷་བ༷་བདུན༷། ཞེས་བྱ་བ་ཉི༷ད་དུ༷་འདོ༷ད་དོ། །གཉིས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་སློབ་པའི་ནང་ན་འདི་དག་ཁོ་ན་དམ་པར་བརྗོད་ཅེ་ན། དམ༷་པ༷་དམ༷་མིན༷་འཇུག༷་མི༷་འཇུག༷་ཅེས་ལས་དམ་པ་དགེ་བ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་དང་འདོད་པའི་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བས་མི་དགེ་བ་སྤངས་པས་དམ་མིན་མི་དགེ་བ་ལ་མི་འཇུག་པ་དེའི་ཕྱིར་
3-225b
དམ་པ་དང་། གང་དུ་སོ༷ན་པ༷་དེ་ལས་སླར་ཕྱིར༷་མི༷་འོ༷ང་བའི་ཕྱིར༷་དེ༷་དག་ཁོ་ནར་དམ་པའི་འགྲོ་བར་བཞག་སྟེ། སོ་སྐྱེ་དང་སློབ་པ་ཆགས་བཅས་ལ་དེ་མེད་པས་དང་། མི་སློབ་འཕགས་པ་དག་དམ་པ་ཡིན་ཀྱང་ཁམས་གོང་མར་འགྲོ་བ་མིན་པས་སོ། །ཞེས་སོ། །འོ་ན་མདོ་ལས། སྐྱེས་བུ་དམ་པ་གང་ཞེ་ན་སློབ་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནས་ཏིང་འཛིན་གྱི་བར་དུ་ལྡན་པའོ། །ཞེས་གསུངས་པ། སློབ་པ་ཆགས་བཅས་དེ་དག་སྲོག་གཅོད་པ་ནས་ཆང་གི་བར་གཞི་ལྔ་གཏན་མི་བྱེད་པའི་སྡོམ་པ་ཐོབ་པ་དང་། མི་དགེ་བ་ཕལ་ཆེར་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་གྲངས་པའི་དམ་པ་ལ་དགོངས་ལ། འདིར་རྣམ་གྲངས་མིན་པའི་དམ་པར་བཤད་པས་འགལ་བ་མེད་དོ། །གསུམ་པ་ལ་དངོས་དང་ཞར་བྱུང་གཉིས། དང་པོ། གལ་ཏེ་འདོད་པར་ཚེ་དང་པོ་ལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་མཐོང་ནས་ཚེ་རྗེས་ནས་ཡང་འདོད་པར་ཕྱིར་མི་འོང་ཐོབ་པ་ལའང་བར་འདའ་སོགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན་དེ་མེད་དེ། གང་ཞིག་འདོ༷ད་པར༷་ཚེ༷་ཡོངས༷་སུ་གྱུར༷་པའི༷་འཕག༷ས་པ་ཕྱིར་མི་འོང་དེ་ནི། ཁ༷མས་གཞན༷་དུ༷་ནི༷་འགྲོ༷་བ༷་མེ༷ད་དེ། ཕྱིར་མི་འོང་ཐོབ་པའི་ཚེ་དེ་ལ་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
第二，关于后有成就的不还果的特殊分类，包括本质差别和净居天出生的原因等至差别两部分。首先分为往者的分类和往上转生的共同分类方式两部分。第一部分又分为正文和理由两部分。首先，若问经中说的往不还果九种是什么，那是将中般涅槃、生般涅槃、往上转生三种各自又分为三种，故说往**者有九种。其中，中般涅槃以三种比喻：如同稻草火星刚生即灭，如同锻铁上升，如同锻铁上升未落地而灭，分别对应迅速、不太迅速、经长时间般涅槃三种；生般涅槃分为刚生即
3-225a
有行般涅槃、无行般涅槃三种；往上转生则有三种跃进类，共九种。第二，那三种和九种不还果的差别来自各自不同的业，包括成就中有、生已及其他时受的三种业差别，以及利、中、钝三种根器，大、中、小三种烦恼，以及根器和烦恼又各分利中利等九种差别。虽有人说根器与烦恼对业无差别，因为第一三分类等同样成就，生已受等相同，但我认为也可能依投生力量而有不同。第二部分包括正文、原因及无往上转生方式三部分。首先，律中说七种善士趣，由于往上转生类型较多，所以那九种中的三种往上转生不单独分开而合为一种，称为七种善士趣。第二，为何在有学中唯独这些被称为善士？按照"善与不善，趋入与不趋入"，因为趋入善而舍弃不善，断除欲界贪欲，所以不会趋入不善，因此是善士；由于到达之处不再返回，所以
3-225b
唯独这些被立为善士趣，因为凡夫和有贪有学没有这种特质，无学圣者虽然是善士但不趣往上界。有人问：经中说："何为善士？即具足有学正见乃至正定者。"那些有贪有学完全不杀生乃至不饮酒等守护五戒，且断除大部分不善，所以是相对的善士，此处说的是绝对的善士，因此无矛盾。第三部分包括正文和附带内容两部分。首先，若问在欲界第一生见圣谛后，后生在欲界获得不还果者是否也有中般涅槃等分类？答：没有。因为在欲界完全转生的不还圣者不会往其他界趣，因为在获得不还果的那一生就会般涅槃。


 །དེ་ཡང་འདོད་པ་སྡུག་བསྔལ་མང་བས་ཤིན་ཏུ་སྐྱོ་ཞིང་ཡིད་འབྱུང་བས་ཚེ་དེ་ཉིད་དམ། ཡང་ན་ཚེ་གཉིས་པ་དེ་ལ་འདོད་པར་སྐྱེས་ཤིང་ཕྱིར་མི་འོང་ཐོབ་ནས་དགྲ་བཅོམ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་ཀྱི་ཚེ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་འཕགས་པ་ནི། རེས་འགའ་ཁམས་གཞན་གཟུགས་མེད་དུ་ཡང་འགྲོ་སྟེ། གོང་འཕོ་སྲིད་རྩེའི་མཐར་ཐུག་པར་འགྲོ་བ་བཞིན་ནོ། །འདི་ནི་མཐར་གྱིས་པའི་འབྲས་བུ་ལ་དཀའ་བར་བཤད་པས་
3-226a
ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོའི་ཕྱིར་མི་འོང་གོང་དུ་འཕོ་བར་སྲིད་པར་གསལ་ལོ་ཞེས་ཤེས་འོད་གསུངས། འོ་ན་བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་ཞུས་པའི་མདོ་ལས། བདག་ནི་ཐ་མར་ཉམས་ན་ལྷ་གང་འོག་མིན་ཞེས། །རྣམ་པར་གྲགས་པ་དེར་ནི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བར་ཤོག །བཅོམ་ལྡན་བདག་ནི་རྒྱུན་ཞུགས་བདེ་གཤེགས་རྒྱུན་ཞུགས་ཏེ། །ཞེས་རང་ཉིད་རྒྱུན་ཞུགས་ཡིན་པར་ཡང་བཤད་ཅིང་། དེ་ནས་མིར་སྐྱེས་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་གྱུར་ཅིག །དེར་མྱང་འདས་མ་ཐོབ་ན་གཟུགས་ཁམས་སུ་སྐྱེ་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་སྨོན་ལམ་བཏབ་ལ། སྟོན་པས་ཀྱང་། ལེགས་སོ་བརྒྱ་བྱིན་བག་ཡོད་པར་ནི་གནས་པར་གྱིས། ཞེས་གསུངས་ནས་དགག་པ་མ་མཛད་པའི་ཕྱིར་དེ་དང་འགལ་ཏེ། བརྒྱ་བྱིན་མིར་སྐྱེས་ན་འདོད་པར་ཚེ་ཡོངས་སུ་གྱུར་པའི་འཕགས་པ་ཡིན་པས་སོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་བརྒྱ་བྱིན་གྱིས་ཆོས་མངོན་པ་མ་ཤེས་པའི་སྐྱོན་ཡིན་ལ། སྟོན་པས་མ་བཀག་པ་ནི། བརྒྱ་བྱིན་འཆི་ལྟས་ཀྱིས་སྐྱོ་བ་ལས་དགའ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱེ་སྨྲས་འཆད་དོ། །གཉིས་པ། འདོད་པར་ཚེ་ཡོངས་གྱུར་འཕགས་པ་དེ༷་དང༷་ཁམས་གོང༷་མ༷་གཉིས་པོར་སྐྱེས༷་པའི་འཕགས་པ༷་རྣམས་ནི༷་ཡོངས༷་སུ་ཉ༷མས་པ་དང་། དབ༷ང་པོ༷་འཕོ༷་བའང་མི༷་རྟེན༷་ཏེ། ལམ་མངོན་དུ་འགྱུར་བ་དང་མཐུན་པའི་ལམ་གྱི་རྟེན་ལུས་ཁྱད་པར་ཅན་ཐོབ་པས་ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་ལ། སྐྱེ་བ་དུ་མར་ལམ་ལ་འདྲིས་པར་བྱས་པས་ཤེས་རབ་སོགས། དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་མཐུན་གྱི་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་གྱུར་པས་དབང་པོ་འཕོ་བ་མེད་དོ། །དེ་ཉིད་ཀྱིས་ན་དབང་པོ་ཡོངས་སུ་སྨིན་པས་དབང་པོ་འཕོ་བའང་མི་རྟེན་ལ་ཁམས་གཞན་དུ་ཡང་
3-226b
མི་འགྲོའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་སློབ་པ་ཆགས་བཅས་དག་བར་དོར་མྱ་ངན་ལས་མི་འདའ་ཞེ་ན། སློབ་དཔོན་ནི་ཁམས་གོང་མའི་གཉེན་པོ་རྣམས་མ་འདྲེས་པས་མངོན་སུམ་དུ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་ཕྲ་རྒྱས་རྣམས་ཤིན་ཏུ་མི་ཆུང་བའི་ཕྱིར་ཆགས་བྲལ་ཁོ་ན་ལ་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །བྱེ་སྨྲ་རྣམས་མྱང་འདས་ལ་འདོད་པའི་མི་དགེ་བ་དང་། གོང་མའི་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ཐམས་ཅད་སྤང་བ་དང་། དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་རྒྱུན་ཞུགས་ཀྱིས་གསུམ་མམ། ཕྱིར་འོང་གིས་གཉིས་འཐོབ་པ་སོགས་བྱ་བ་མང་པོ་ཞིག་དགོས་པས་འདོད་ཁམས་ལས་འདའ་བཀའ་བས་དེ་བར་དོ་ལ་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ་རྒྱུ་ལ་སྙོམས་འཇུག་བསྒོམ་ཚུལ་དང་། དེ་ལྟར་བསྒོམས་པའི་དགོས་པ་གཉིས། དང་པོ། སྤེལ་བ་དང༷་པོ༷་བསམ་གཏན་བཞི༷་པའི༷་དངོས་གཞི་ལ་བརྟེན་ནས་ཟག་ཟག་མེད་སྤེལ༷་བར༷་བྱེ༷ད་དེ་དེ་སྐྱོན་བརྒྱད་དང་བྲལ་བས་སོ། །གོམས་ནས་དང་པོ་སོགས་ཀྱི་དངོས་གཞི་དང་ཡང་སྤེལ་ལོ། །དགྲ་བཅོམ་མམ་ཕྱིར་མི་འོང་དེས། དང་པོ་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཟག་མེད་རྒྱུན་ལྡན་དང་། དེ་ནས་ཟག་བཅས་རྒྱུན་ལྡན་ཡང་ཟག་མེད་རྒྱུན་ལྡན་ཏེ། རྒྱུན་དང་ལྡན་པར་སྤེལ་ལ། དེ་ནས་སྔ་མ་ལྟར་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་གཉིས་པ་སྤེལ་ནས་བསྒོམས་ཏེ་དེ་དག་ནི་སྦྱོར་བའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
这是因为欲界痛苦众多，极其厌倦并生厌离，所以在当生或者第二生中生于欲界获得不还果后证得阿罗汉果。在界完全转生的圣者，有时也会往其他界无界而去，如同往上转生最终到达有顶一样。这表明
3-226a
先行离贪的不还果可能往上转生，正如《智光论》所说。若有人问：在《帝释所问经》中，"我若最终退失，愿生于所谓色究竟天，世尊，我是预流果，善逝预流果"，既说自己是预流果，又发愿"之后生为人时般涅槃，若彼时未证得涅槃，愿生于**界"，而佛陀也说："善哉，帝释，当住于不放逸"，并未否定，这与前说矛盾，因为帝释若生为人则是欲界完全转生的圣者。答：这是帝释不了解阿毗达磨的过失，佛陀未制止是因为帝释因死亡征兆而忧恐，为使其欢喜，毗婆沙师如是解释。第二，欲界完全转生的圣者以及生于上界二界的圣者不会全然退失，也不依靠根器转变，因为获得与道相应的特殊身体所依，不会全然退失，由于多生熟习道路，智慧等根的等流果变得殊胜，所以没有根器转变。正因如此，根器已成熟故不依赖根器转变，也不往
3-226b
其他界而去。若问为何有贪有学不在中有般涅槃？论师解释说：由于上界对治未混合故不能现前，且烦恼随眠并非极微细，故只有离贪者才如是说。毗婆沙师认为般涅槃需断除欲界不善和上界有覆无记所有障碍，且预流果要获得沙门三果、一来果要获得二果等，有诸多事需要成办，超越欲界极为困难，因此中有时无法做到。第二，关于因的等至修习方式及如是修习的必要两部分。首先，第一交错依靠第四禅正行而交错有漏无漏，因为它远离八种过患。熟习后也与初禅等正行交错。阿罗汉或不还首先长时修习第四禅无漏，然后有漏长时，再无漏长时，如此交错长时修习，之后如前以二二刹那交错而修，这些都是加行。


 །གང་ཚེ་སྐ༷ད་ཅི༷ག་མ་གསུམ་ནི༷་བར་མ་ཆད་དུ་འཇུག་པའམ་བསྲེས༷་པ༷ས་སྤེལ་ནུས་པའི་ཚེ་དངོས་གཞི་གྲུབ༷་པ་ཟེར། སློབ་དཔོན་ནི་སྐད་ཅིག་མ་སྤེལ་བ་སངས་རྒྱས་མ་གཏོགས་མི་ནུས་པས་རྒྱུན་སྤེལ་བ་ལ་རུང་
3-227a
གསུངས། །གཉིས་པ་ཅི་ཕྱིར་སྤེལ་ན། ཕྱིར་མི་འོང་དབང་རྣོན་གྱིས་གནས་གཙང་མར་སྐྱེ་བ༷་དང༷་། མཐོང་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གན༷ས་པར༷་བྱ༷་ཕྱིར༷་དང༷་སྟེ། དེ་དག་ལས་ཉམས་མི་སྲིད་པས་ཉོན་མོངས་པས་འཇིགས་པའི་ཕྱིར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རྟུལ་བོས་སྔ་མ་གཉིས་དང་དེའི་སྟེང་དུ་ཉོ༷ན་མོང༷ས་པས༷་ནི༷་འཇིགས༷་པའི་ཕྱིར༷་ཡང༷་སྟེ། རོ་མྱང་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་བསམ་གཏན་ཐག་བསྲིང་བའི་སྒོ་ནས་འབྲས་བུ་ལས་མི་ཉམས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དགྲ་བཅོམ་དབང་རྣོན་མཐོང་ཆོས་བདེར་གནས་ཁོ་ན་དང་། རྟུལ་པོས་འབྲས་བུ་ལས་ཉམས་པའི་རྐྱེན་ཉོན་མོངས་པས་འཇིགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ་གཉིས་ཀའི་ཡང་ངོ་། །རྒྱུན་ཞུགས་དང་ཕྱིར་འོང་གིས་སྤེལ་བ་མི་སྲིད་དེ་བསམ་གཏན་གྱི་དངོས་གཞི་མ་ཐོབ་པས་སོ། །རྒྱུ་སྤེལ་མ་དེ༷་ནི༷་ཟག་མེད་གཉིས་པར་ཟག་བཅས་གཅིག་སྤེལ་བ་ཆུང་ངུ་། འབྲིང་དྲུག་ཆེན་པོ་དགུ། ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་བཅུ་གཉིས་དང་། ཆེས་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་བཅོ་ལྔ་སྤེལ་དུ་བསྒོམ་པ་སྟེ་རྣམ༷་པ༷་ལྔ༷་ཡི༷ན་པའི་ཕྱིར༷་ན་གན༷ས་གཙང༷་མར་སྐྱེ༷་བ༷འང༷་མི་ཆེ་བ་སོགས་ལྔ༷་ཁོ༷་ན༷་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བ་ནི་ཟག་བཅས་ཀྱི་དབང་གིས་ཡིན་གྱི་ཟག་མེད་ནི་མིན་ཏེ་སྲིད་གཉེན་ཡིན་པས་འཕེན་བྱེད་མིན་ནོ། །དྲུག་སྤེལ་མན་ཆད་ནི་གོང་མ་སླར་ཡང་བསྐྱར་བའོ། །གཉིས་པ་འགོག་ཐོབ་ནི། དེ་ལྟར་ན། མཆན། འགོག༷་པ༷་ཐོབ༷་པའི༷་ཕྱིར༷་མི༷་འོང༷་བ་ནི་མྱང་འདས་དང་འདྲ་བའི་སེམས་ཞི་བ་མངོན་དུ་བྱེད་ནུས་ལ། དེ་ལ་སེམས་མེད་པའི་ཆ་ནས་ལུས༷་ཀྱིས༷་མངོ༷ན་སུམ༷་
3-227b
བྱེ༷ད་པ་ཞེས་པར༷་འདོ༷ད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར། མདོ་ལས། སློབ་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཅེས་གསུངས་པ་དེ་དག་ཏུ་ལུས་མངོན་བྱེད་མ་བཤད་ཟེར་ན། སློབ་པར་འཇོག་པ་ནི། རྒྱུ་ཟག་མེད་ཀྱི་བསླབ་གསུམ་དང་། དེའི་འབྲས་བུ་བྲལ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ། འགོག་སྙོམས་ནི་སྤོང་ལམ་གྱི་རང་བཞིན་མིན་པས་སློབ་པ་མིན་ལ། བྲལ་འབྲས་བརྟགས་འགོག་མིན་པས་སློབ་པའི་འབྲས་བུའང་མིན་ནོ། །སློབ་པ་བཅོ་བརྒྱད་ནི། ཞུགས་གནས་ཟུང་གསུམ་ཡ་ཅིག་རྒྱུན་ཞུགས་ཞུགས་པ་ནས་དགྲ་བཅོམ་ཞུགས་པའི་བར་གྱི། མཆན། དང་། །རྣོ་རྟུལ་ཟུང་གཉིས་རིགས་སུ་སྐྱེ། །ཚེ་གཅིག་ཕྱིར་མི་འོང་བར་འདའ་ནས་གོང་འཕོ་བར། མཆན། ལྔ་སྟེ། །ཡོན་གནས་སློབ་པ་བཅོ་བརྒྱད་དོ། །ཞེས་སྡོམ་དུ་མཛད་པ་ལྟར་རོ། །མི་སློབ་པ་དགུ་ནི།ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན། འཆི་བར་སེམས་པའི་ཆོས་ཅན། རྗེས་སུ་བསྲུང་བའི་ཆོས་ཅན། གནས་པ་ལས་མི་བསྐྱོད་པ་དང་། རྟོགས་པའི་སྐལ་བ་ཅན་དང་། མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་དང་། ཡོངས་སུ་མི་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། གཉིས་ཀའི་ཆ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའོ། །
阿罗汉
བཞི་པ་དགྲ་བཅོམ་ལ་ཞུགས་གནས་གཉིས། དང་པོ། ཕྱིར་མི་འོང་དེ་བསམ་གཏན་དང་པོའི་གཅིག་ལས་ཆགས་བྲལ་ནས་བཟུང་སྲི༷ད་རྩེའི༷་བར༷་དུ་སྟེ། དེ་ཡང་སྲིད་རྩེའི་ཉོན་མོངས་པ་ཆ༷་བརྒྱ༷ད་ཟ༷ད་པ༷་མན་ཆད་དེ་ནི་དགྲ༷་བཅོ༷མ་ཉི༷ད་ལ༷་ཞུགས༷་པ༷་ཡི༷ན་ལ་སྲིད་རྩེའི་ཉོན་མོངས་དགུ༷་པ་སྤང་བའི༷་བར༷་
3-228a
ཆ༷ད་མེ༷ད་ལམ༷་ཡང༷་དགྲ་བཅོམ་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ། །བར་ཆད་མེད་ལམ་དེ༷་ནི༷་རྡོ༷་རྗེ༷་ལྟ༷་བུའི༷་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཞེས་བྱ་བ་ཡི༷ན་ལ། སྔར་གྱི་ལམ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུ་རྒྱས་པས་བར་ཆད་མེད་ལམ་ཐམས་ཅད་ལས་ནུས་པ་ཆེ་ཞིང་རྩེ་མོའི་མཐར་ཐུག་ཏུ་གྱུར་པ་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཕྲ་རྒྱས་འཇོམས་ནུས་ཤིང་ཚུར་གང་གིས་མི་ཚུགས་པའི་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
当能够连续不间断地进入三个刹那或混合交错而修时，称为成就正行。论师认为除佛陀外无人能做到刹那交错，故以相续交错为宜，
3-227a
第二，为何修交错？利根不还为了生于净居天和为了现法乐住而修，因为他们不可能退失，所以不是因为害怕烦恼而修。钝根者为了前两种目的，以及也是因为害怕烦恼而修，通过断除味着和相应的禅定延长距离，以便不退失果位。利根阿罗汉仅为现法乐住而修，钝根者则因害怕烦恼这种退失果位的条件而修，也就是为了两种目的。预流果和一来果不可能修交错，因为未获得禅定正行。交错因是二无漏一有漏交错为小，六为中，九为大，十二为极大，十五为最极大而修，因为有五种，所以生于净居天也只有小乘等五种。生于彼处是由有漏所决定，不是由无漏，因为无漏是有对治，不能投生。六种交错以下是重复前面更高次数的交错。第二，获得灭尽定者，如是，注：获得灭尽定的不还能够现前与涅槃相似的寂静心，由于其无心的特性，称为以身证，
3-227b
为什么经中说十八有学却未说及身证？成为有学是因为无漏三学及其所得的离系果性，而灭尽定非断道体性故非有学，也非离系果择灭故非有学果。十八有学是：向住成双三，单一预流向，至阿罗汉向，注：和利钝成双二，一生不还入，往上升为五，注：福田有学十八种。如偈颂所总结。九无学是：退法者、思法者、护法者、安住不动者、堪达性者、不动法者、不退法者、慧解脱者、俱分解脱者。
阿罗汉
第四，阿罗汉分为向与住两种。首先，不还从离初禅一地贪开始直至有顶，其中从有顶烦恼断八品以下，皆为趣入阿罗汉果，断有顶烦恼第九品的无间道，
3-228a
也是阿罗汉向。那无间道称为金刚喻定，由于之前所有道的同类因增长，比一切无间道力量更大，是顶峰的终点，能摧毁三界随眠，且无物能侵害，如同金刚。
;


 །དེ་ཡང་སས་དབྱེ་ན་དགུ། དམིགས་པས་དབྱེ་ན་བདེན་བཞི། རྣམ་པས་བཅུ་དྲུག །ས་དམིགས་རྣམ་པ་གསུམ་ཆར་གྱིས་དབྱེ་ན་ཤིན་ཏུ་མང་སྟེ། མི་ལྕོགས་མེད་བརྟེན་རྡོར་ཏིང་དེ་འོག་སའི་ཟག་བཅས་ལ་མི་དམིགས་ཏེ། སྲིད་རྩེ་ཁོ་ནའི་སྡུག་ཀུན་ལ་དམིགས་པའི་རྗེས་ཤེས་ཕྱོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་བརྒྱད་ཡིན་ལ། འགོག་བདེན་ལ་དམིགས་པ་སོ་དྲུག་སྟེ། ས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འགོག་པ་ལ་དམིགས་སྲིད་པས་སོ། །དེ་ཡང་འདོད་པའི་འགོག་དམིགས་ཆོས་ཤེས་བཞི་དང་། གོང་མ་བརྒྱད་ཀྱི་འགོག་དམིགས་རྗེས་ཤེས་བཞི་ཚན་བརྒྱད་དོ། །ལམ་དམིགས་བརྒྱད་དེ། འདོད་ལམ་ལ་དམིགས་པའི་ཆོས་ཤེས་བཞི་དང་། གོང་མའི་ལམ་སྤྱི་ལ་དམིགས་པའི་རྗེས་ཤེས་བཞི་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ན་ཉེར་བསྡོགས་དང་པོས་བསྡུས་པའི་རྡོར་ཏིང་ལྔ་བཅུ་རྩ་གཉིས། དེ་བཞིན་ས་ལྷག་མ་ལྔ་ལའང་བརྟེན་པའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །གཟུགས་མེད་དང་པོ་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་པ་ནི། རིམ་པས་ཉེར་བརྒྱད། ཉེར་བཞི། ཉི་ཤུ་སྟེ་དེ་དག་འདོད་པའི་ལམ་དང་། ས་འོག་མའི་འགོག་པ་ལ་མི་དམིགས་པས་སོ། །ལམ་ནི་ཕན་ཚུན་
3-228b
རྒྱུ་ཡིན་པས། །ས་དྲུག་ས་དགུའི་ལམ་ནི་དེའི། །སྤྱོད་ཡུལ་ཅན་གྱི་ཡུལ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་གསུངས་པས། འོག་མ་གཟུགས་ཁམས་པའི་གཉེན་པོ་ལམ་སྤྱི་ལ་དམིགས་པས་སོ། །དེ་ལྟར་བསམ་གཏན་ས་དྲུག་གིས་བསྡུས་པ་ལ་སུམ་བརྒྱ་བཅུ་གཉིས་དང་། གཟུགས་མེད་དང་པོ་གསུམ་ལ་དོན་གཉིས། བསྡོམས་ན་སུམ་བརྒྱ་གྱ་བཞི་ཡིན་ལ། དེ་དག་ལ་རིགས་དྲུག་དང་དབང་པོ་གསུམ་གྱིས་བསྒྱུར་ན། དྲུག་སྟོང་དགུ་བརྒྱ་བཅུ་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ། །མངོན་པ་བ་གང་དག་ལམ་བདེན་ཡང་འགོག་བདེན་དང་འདྲ་བར་ས་རེ་རེ་ལ་དམིགས་པ་ལྟར་ན། གོང་མའི་ལམ་སྤྱི་ལ་དམིགས་པའི་རྗེས་ཤེས་བཞི་མི་འབྱུང་བས་ས་དགུའི་ལམ་བདེན་ལ་དམིགས་པའི་ཆོས་ཤེས་བཞི། རྗེས་ཤེས་སོ་གཉིས་ཏེ་བསམ་གཏན་ས་དྲུག་རེ་རེ་ལ་བརྒྱད་ཅུ་བརྒྱད་ཅུ་སྟེ་བསྡོམས་པས་བཞི་བརྒྱ་བརྒྱད་ཅུ་དང་། གཟུགས་མེད་དང་པོ་གསུམ་ལ་རང་ས་གོང་སའི་ལམ་བདེན་ལ་དམིགས་པ་བཅུ་གཉིས་དང་བརྒྱད་དང་བཞི་བསྣན་པས་རིམ་པར་བཞི་བཅུ། སོ་གཉིས། ཉེར་བཞི་ཡིན་ཕྱིར་གོ་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་བས་ཐམས་ཅད་བསྡོམས་ན་ལྔ་བརྒྱ་དོན་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་ལ། དེ་དག་རིགས་དང་དབང་པོའི་བྱེ་བྲག་གིས་དྲུག་འགྱུར་དང་གསུམ་གྱིས་བསྒྱུར་ན་ཁྲི་དང་སུམ་བརྒྱ་རེ་བརྒྱད་དོ། །གཉིས་པ། སྲིད་རྩེའི་སྒོམ་སྤང་དགུ་པ་དེ༷་ཟ༷ད་པ་ཐོབ༷་པ་དང༷་རྣམ་གྲོལ་ལམ་ཟ༷ད་པ༷་ཤེས༷་པ་ལྷན་དུ་འབྱུང་བ་དེ༷་ཡི་ཚེ༷་དེ༷་ནི་མི༷་སློབ༷་པ་དང་དགྲ༷་བཅོ༷མ་པ་ཞེས་བྱའོ། །དགྲ་བཅོམ་
3-229a
ལ་དུས་ཀྱིས་རྣམ་གྲོལ་ནི། རིགས་ཀྱིས་ལྔ། དབང་པོས་གསུམ། རྟེན་གྱིས་ཉེར་དགུ་སོགས་སོ། །གང་ཟག་ཟུང་བཞི་ཡ་བརྒྱད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
其又按地分为九种，按所缘分为四谛，按行相分为十六种。按地、所缘、行相三者全面分类则极为众多。依靠未至定的金刚定不缘下地有漏，只缘有顶的苦集谛，为类智分之八行相，缘灭谛的有三十六种，因为可能缘一切地的灭，其中缘欲界灭的法智四种，以及缘上界八地灭的类智八组四种。缘道谛的有八种，即缘欲界道的法智四种和缘上界道总的类智四种。如此，第一近分定所摄的金刚定有五十二种，同样，其余五地所依的也应当了解。无色界前三定所摄的，依次为二十八、二十四、二十种，因为它们不缘欲界道和下地灭。道是互为因，
3-228b
"六地九地之道，是彼行境之境"，因此缘下界色界对治道的总体。如是，由色界六地所摄的有三百一十二种，无色界前三地有七十二种，总计为三百八十四种，若以六种种姓和三种根器相乘，则为六千九百一十二种。若按某些阿毗达磨师所说，道谛如同灭谛一样可对各地单独缘取，则不会出现缘上界总道的类智四种，而是会有缘九地道谛的法智四种和类智三十二种，这样每个色界六地各有八十八种，总共四百八十种。无色界前三地加上缘自地和上地道谛的十二种、八种和四种，依次为四十、三十二、二十四种，因为有九十六种，所以总计有五百七十六种，若以种姓和根器的差别乘以六和三，则为一万零三百六十八种。第二，断尽有顶修所断第九品获得尽智和解脱道尽智同时生起时，彼称为无学和阿罗汉。阿罗汉
3-229a
中的时解脱者，按种姓分五种，按根器分三种，按所依分二十九种等。补特伽罗双四单八。


 །
3-229b
བྲལ་ཕྱིར་མི་འོང་དབང་རྟུལ་ཞིག་བསམ་གཏན་གྱི་སེམས་ལ་བརྟེན་ནས་དབང་པོ་རྣོན་པོར་འཕོ་བ་ན། ལམ་སྔ་མ་ཟད་པར་བཏང་བས་ན། འཇིག་རྟེན་པའི་བྲལ་ཐོབ་ཀྱང་མེད་ན། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ཏེ། དེས་ན་དེས་འདས་པའི་བྲལ་ཐོབ་བཏང༷་ལ༷། འོག་མའི་ཉོ༷ན་མོང༷ས་དང་མི༷་ལྡན༷་པའི་ཕྱིར༷་འཇིག་རྟེན་པའི་བྲལ་ཐོབ་ཡོད་དོ་ཟེར་ཀྱང་ཐལ་བ་འདི་མི་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་ཁྱེད་ལྟར་ན་འདས་ལམ་གྱིས་ཀྱང་སྲི༷ད་རྩེ༷འི་ཕྱེ༷ད་ནི་མཚོན་པ་སྟེ། དེའི་ཉོན་མོངས་བརྒྱད་མན་ཆད་ཅི་རིགས་སྤང་བའམ་དེ་ལ༷ས་རྣམ༷་པར་གྲོལ༷་བའི་ཕྱིར་མི་འོང་དབང་རྟུལ་བསམ་གཏན་ལ་བརྟེན་ནས་དབང་པོ་འཕོ་བ་ལ་སྲིད་རྩེའི་གཉེན་པོ་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་མེད་པའི་ཕྱིར་འཇིག་རྟེན་པའི་བྲལ་ཐོབ་ཀྱང་མེད་ལ། འདས་པའི་བྲལ་ཐོབ་ཀྱང་བསམ་གཏན་ལ་བརྟེན་ནས་དབང་པོ་འཕོ་བས་བཏང་ཕྱིར་བྲལ་ཐོབ་གཉིས་ཀ་མེད་ཀྱང་། སྲིད་རྩེ་ཉོན་མོངས་མི་ལྡན་པར་འདོད་པ་དང་། ཡང་དཔེར་ན་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལས་གོང་དུ་གཉིས་པ་སོགས་སུ་སྐྱེས༷་པའི་བྱིས་པ༷་བཞིན༷་ཏེ། བསམ་གཏན་གཏོགས་པའི་དགེ་བ་ནི། །ས་འཕོས་ཉམས་པ་དག་གིས་གཏོང་། །ཞེས་པས། འདོད་ཉོན་སྤངས་པའི་བྲལ་ཐོབ་གཉིས་ཀ་མེད་ཀྱང་འདོད་ཉོན་མི༷་ལྡན༷་པས་སོ། །བསམ་གཏན་དང་པོ་སོགས་གོང་དུ་སྐྱེས་པ་འོག་མའི་ཉོན་མོངས་མི་ལྡན་པ་ནི་ས་བོན་ཡོད་ཀྱང་མངོན་གྱུར་གྱི་རྐྱེན་མ་ཚང་བས་ཡིན་ནོ་ཞེས་སོ། །གཉིས་པ་ས་གང་
3-230a
གིས་ཆགས་བྲལ་ལ། དངོས་དང་། འཕྲོས་དོན་གཉིས། དང་པོ་ལ། ས་ཀུན་ལས་ཆགས་པ་བྲལ་རུང་གི་རྟེན་དུ་རུང་བ་མི་ལྕོགས་མེད་བཤད་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ལ་ཆགས་བྲལ་གྱི་རྟེན་བསམ་གཏན་གཞན་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། དངོས་དང་། ཞར་བྱུང་འོག་ས་ལ་ཆགས་བྲལ་གྱི་རྣམ་གྲོལ་ལམ་ཐ་མ་དེ་ཉེར་བསྡོགས་དང་དངོས་གཞི་གང་གི་ངོ་བོར་སྐྱེད་དཔྱད་པ་གཉིས། དང་པོ་ས་དགུ་ལས། དང་པོ།ཟག༷་མེ༷ད་མི༷་ལྕོག༷ས་མེ༷ད་པ༷་ཡིས༷་ས་དགུ་པོ་ཐ༷མས་ཅ༷ད་ལ༷ས་ནི༷་འདོ༷ད་ཆགས༷་འབྲལ༷་བར་འགྱུར་རོ། །གཉིས་པ་ཞར་བྱུང་། གལ་ཏེ་ཉེར་བསྡོགས་ལ་བརྟེན་ནས་འོག་མ་ལས་འདོད་ཆགས་བྲལ་ན། རྣམ་གྲོལ་གྱི་ལམ་ཐ་མས་དེ་ཐམས་ཅད་དུ་ཉེར་བསྡོགས་ཀྱི་ངོ་བོར་སྐྱེའམ་འོན་ཏེ་མིན་ཞེ་ན། འདོད་དང་བསམ་གཏན་དང་པོ་གཉིས་ཏེ་ས༷་གསུམ༷་གྱི་ཉོན་མོངས་ལས་ཉེར་བསྡོགས་ཀྱིས་རྒྱལ༷་བ་ལ༷་ནི་དབང་པོ་རྣོ་ན་ལམ་ཐ་མ་བས༷མ་གཏན༷་གྱི་དངོས་གཞི་ལས་སྐྱེ་བ་ཡིན་ནམ༷་སྟེ་ཚོར་བ་རིགས་མི་འདྲ་ཡང་བཏང་སྙོམས་དེ་དངོས་གཞིའི་ཡིད་བདེ་དང་བདེ་བར་སྤོ་བར་ནུས་པའི་ཕྱིར། དབང་པོ་རྟུལ་ན་ནི་ཉེར༷་བསྡོགས༷་ལ༷ས་མཐའི༷་རྣམ༷་གྲོལ༷་ལམ༷་སྐྱེ་ཡི་དངོས་གཞི་ལས་མ་ཡིན་ཏེ། ཉེར་བསྡོགས་དང་དངོས་གཞི་ཚོར་བ་ཐ་དད་པས་བཏང་སྙོམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བདེ་བ་དང་ཡིད་བདེ་སྐྱེ་དཀའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ་སོགས་གོང་མའི་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བ་བཞི་པ་ཡན་ཆད་ཀྱིས་ནི་ཉེར༷་བསྡོགས༷་ལ༷ས་མིན༷་ཏེ་ཀུན་ཏུ་
3-230b
དངོས་གཞི་ལས་སྐྱེ་སྟེ། ཚོར་བ་ཐ་དད་མེད་པའི་ཕྱིར་ན་རྩོལ་མེད་དུ་དངོས་གཞི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ། མི་ལྕོགས་མེད་བཤད་ཟིན་པས་དེ་མ་གཏོགས་པའི་འཕ༷གས་པ་སྟེ་ཟག་མེད་ཀྱི་ས་གཞན་བརྒྱ༷ད་ཀྱིས༷་རང༷་ས་དང་གོང༷་གི་ས༷་ལ༷ས་རྒྱལ༷་བར་འགྱུར་གྱི། འོག་ས་ལས་མིན་ཏེ་ཉེར་བསྡོགས་ཁོ་ནས་རྒྱལ་ཟིན་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
3-229b
离贪不还果钝根者依靠禅定心转为利根时，因为舍弃前道已尽，若无世间离得，则应具有空无边处等烦恼。因此有人说，他舍离过去的离得，但由于不具下地烦恼，所以有世间离得。然而这一过失并不成立，比如按你们所说，即使是出世道，以有顶一半为例，已断其烦恼八品以下任何一种或已从中解脱的钝根不还果依靠禅定转根时，因为没有对治有顶的世间道，所以也没有世间离得，又因为依靠禅定转根而舍弃出世离得，所以虽然两种离得都没有，但仍认为不具有顶烦恼。又如从初禅往上生于第二禅等的凡夫，如经中说"禅定所摄善法，转地退失时舍弃"，尽管没有断欲界烦恼的两种离得，但不具欲界烦恼。初禅等往上生者不具下地烦恼是因为虽有种子，但显现的条件不具足。第二，以何地
3-230a
离贪分为正文和附带内容两部分。首先又分为能作一切离贪所依的未至定和特别离贪所依的其他禅定两部分。第一又分为正文和附带内容之下地离贪的最后解脱道是近分定还是正行本质的探讨两部分。首先，在九地中，第一，无漏未至定能从一切九地离贪。第二，附带内容，若依近分定离下地贪，最后解脱道是否都以近分定本质生起？答：从欲界和初禅两地即三地烦恼以近分定获胜时，若是利根则最后道从禅定正行生起，虽然感受类型不同，但舍受能转变为正行的喜受和乐受。若是钝根则从近分定生起最后解脱道，而非从正行，因为近分定和正行感受不同，舍受之后难以生起乐受和喜受。从第三地以上的上地离贪，即从第四地往上，不从近分定而是
3-230b
一律从正行生起，因为没有感受差别，无须加行即能生起正行。第二，已说明未至定，除此之外，其他八种圣者即无漏地能胜过自地和上地，而不能胜过下地，因为已经由近分定胜过了。


 །གཉིས་པ་འཕྲོས་དོན་ལ་འོག་ས་ལ་ཆགས་པ་བྲལ་ཚུལ༷་ལས་འཕྲོས་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱི་དམིགས་རྣམ་བཤད་པ་དང་། རྣམ་གྲོལ་ལམ་ཐ་མ་གང་གི་ངོ་བོ་སྐྱེ་བ་ལས་འཕྲོས་པའི་ཟད་ཤེས་ལས་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་སྐྱེ་མི་སྐྱེ་དཔྱད་པ་གཉིས། དང་པོ། འཇིག༷་རྟེན༷་པ༷་ཡི༷་རྣམ༷་གྲོལ༷་དང༷་བར༷་ཆ༷ད་མེ༷ད་ལམ༷་ནི་གོ༷་རིམ༷་བཞིན༷་དུ་འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་རྣམ་གྲོལ་ལམ་ནི་འོག་ས་ལ་ལྟོས་ནས་ཞི༷་བ་དང་སོ༷གས་སྒྲས་གྱ་ནོམ། ངེས་འབྱུང་གི་རྣམ་པ་ཅན་གོང་དང་ཞེས་གོང་མའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཅན་ཏེ་གོང་མ་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་ལ། འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་བར་ཆད་མེད་ལམ་གོང་ས་ལ་ལྟོས་ནས་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོས་བསྒྲུབ་བྱ་ཡིན་ཅིང་རགས༷་པ་དང་སོ༷གས་སྒྲས་གནས་ངན་ལེན་ཤིན་ཏུ་ཆེས་མང་བས་མི་མཐུན་པར་གྱུར་པས་ཐ་བ་ངན་པ། རྩིག་པས་རྩིག་པ་དེ་ལས་ངེས་པར་མི་འབྱུང་བ་ལྟར་ས་དེས་ས་དེ་ལས་ངེས་པར་མི་འབྱུང་བས་རྩིག་པ་སྡུག་པོ་ལྟར་ལྟ་བའི་རྣམ༷་པ༷་ཅ༷ན་འོག་མ་སྟེ། གོང༷་མ༷་དང་འོ༷ག་མའི༷་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་གྱི་ས་ལ་དམིགས་པ་ཅན་ནོ། །གཉིས་པ། འོ་ན་ཟད་པ་ཤེས་པའི་མཇུག་ཐོག་ཏུ་ཤེས་པ་གང་སྐྱེ་ཞེ་ན། གལ༷་ཏེ༷་དགྲ་བཅོམ་པ་དབང་རྣོན་
3-231a
མི༷་གཡོ༷་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ན་མི་ཉམས་པས་ཟ༷ད་པར་ཤེས༷་ལ༷ས་མི་སྐྱེ་བའི་ཤེས་པའམ་བློ༷་གྲོ༷ས་སྐྱེ་ལ། གལ༷་ཏེ༷་དབང་པོ་རྟུལ་པོ་ཡིན་ན་མིན༷་ཏེ་ཟ༷ད་ཤེས་ལས་ཟ༷ད་པ༷་ཤེས༷་པ་ཁོ་ནའི་རྒྱུན་སྐྱེས་སམ༷་ཡང་ན་མི༷་སློབ༷་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ༷་བ་སྐྱེ་ལ། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་ནི་མིན་ཏེ་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བའི་སྐབས་ཡོད་པས་ཉམས་པ་སྲིད་ལ། མི་སྐྱེ་བའི་ཤེས་པ་ནི་ཉམས་པ་མེད་པས་སོ། །མི་སློབ་པའི་ལྟ་བ་དེ༷་ནི༷་དགྲ༷་བཅོ༷མ་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ལ༷་འབྱུང་སྟེ། མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་ལའང་རེས་འགའ་མི་སྐྱེ་བའི་ཤེས་པ་ལས་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་ཁོ་ན་དང་། རེས་འགའ་མི་སློབ་པའི་ཡང་དག་ལྟ་བ་སྐྱེ་བས་སོ། །
如是证果类别
གཉིས་པ་དབྱེ་བ་ལ། དགེ་སྦྱོང་གི་འབྲས་བུ་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་དགུར་བཤད་པ་དང་། དེ་ཉིད་བཞིར་བསྡུ་བ། བཞི་པོ་དེའི་རྒྱུའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས། དེ་བཞི་ཁམས་གང་དུ་ཐོབ་དཔྱད་པ་བཞི། དང་པོ། དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་བཞི་ཞེས་བརྗོད་ན། དགེ༷་སྦྱོང༷་ནི་གང་། ཚུལ༷་ནི༷་གང་། འབྲས་བུ་ནི་གང་ཞེ་ན། དགེ་སྦྱོང་ནི་ཉོན་མོངས་ཅི་རིགས་གཏན་དུ་ཞི་བའི་རྒྱུད་དེ་འཕགས་པའི་གང་ཟག་ཡིན་ལ། ཉོན་མོངས་གཏན་དུ་ཞི་བའི་ཐབས་དྲི༷་མེ༷ད་བར་ཆད་མེད་ལམ༷་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་གྲོལ་ལམ་ནི་འབྲས༷་བ྄ུ༷འོ། །དེའི་འབྲས་བུ་འདུས༷་བྱས༷་འདུས༷་མ༷་བྱས༷་དེ༷་དག༷་རེ་རེ་ལ་དབྱེ་ན་བརྒྱ༷ད་ཅུ༷་རྩ༷་དགུའོ༷། །གང་ཞེ་ན། དེ་ལ་མཐོང་སྤང་ལ་ཁམས་གསུམ་གྱི་རྣམ་གྲོལ་ལམ་བརྒྱད་དང་། བསྒོམ་སྤང་གྱ་གཅིག་སྟེ་མཐོང་བསྒོམ་བསྡོམས་པས་གྱ་དགུའོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་གྲོལ༷་ལ༷མ་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་དགུ་དང་། བར་ཆད་མེད་ལམ་ཡང་གྱ་
3-231b
དགུ། སྤང་བྱ་ཟ༷ད་པའི༷་འགོག་པ་གྱ་དགུ་རྣམ༷ས་དང༷་བཅས༷་ཏེ། དེས་ན་བར་ཆད་མེད་ལམ་གྱ་དགུ་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་ཡིན་ལ། རྣམ་གྲོལ་ལམ་གྱ་དགུ་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་འདུས་བྱས་ཏེ་རྒྱུ་མཐུན་རྒྱུ་དང་འདྲ་བའོ། །ཞེས་དང་། གང་གི་སྟོབས་ཀྱིས་གང་སྐྱེས་པ། །འབྲས་དེ་སྐྱེས་བུ་བྱེད་ལས་འབྱུང་། །ཞེས་པས། བར་ཆད་མེད་ལམ་གྱི་རྒྱུ་མཐུན་དང་བྱེད་འབྲས་སོ། །སྤང་བྱ་ཟད་པའི་འགོག་པ་གྱ་དགུ་ནི་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་འདུས་མ་བྱས་ཏེ། དེ་བར་ཆད་མེད་ལམ་གྱིས་ཐོབ་པས་བྱེད་འབྲས་སུ་ཡང་བཞེད་ཟེར་རོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
第二，附带内容分为由下地离贪方式引申的世间道的所缘行相说明和由最后解脱道何种本质生起引申的探讨尽智后是否生起无生智两部分。首先，世间解脱道与无间道按次序，世间解脱道对下地观为寂静等词所包含的妙、出离行相，是以上地为行境，即缘上地；而世间无间道对上地观为以极大加行所成就且粗重等词所含的恶习气极多故成不顺、恶劣，如墙不能从墙中解脱，此地不能从此地中解脱，故如恶墙观看的行相，对下地即以上地与下地为行境的地为所缘。第二，那么尽智之后生起什么智？若是利根
3-231a
不动法阿罗汉因不退失，则从尽智生起无生智或慧，若是钝根者则不会，从尽智只会生起尽智相续，或者生起无学正见，而不会是无生智，因为烦恼仍有生起可能而可能退失，而无生智是不会退失的。无学见于一切阿罗汉都会生起，即使对不动法阿罗汉，有时从无生智生起无生智，有时也会生起无学正见。
如是证果类别
第二，分类包括沙门果八十九种的说明、将其归纳为四种、四种的因的异名和四种在哪些界获得的探讨四部分。首先，若说沙门道果有四，则什么是沙门？什么是道？什么是果？沙门是永久寂灭某些烦恼的相续，即圣者补特伽罗；永久寂灭烦恼的方法即无垢无间道是沙门道；解脱道是果。其果包括有为无为各自分类有八十九种。何为八十九？包括见所断三界的八种解脱道和修所断八十一种，见修合计为八十九。如是解脱道八十九和无间道也是八十九，
3-231b
所断尽灭的八十九，因此，八十九无间道是沙门道，八十九解脱道是沙门道果中的有为，即等流因相似。如经所言："由何力生何，彼果由士用生"，所以是无间道的等流果和士用果。所断尽的灭八十九是沙门道果中的无为，由无间道获得，也被承许为士用果。


 །གཉིས་པ། འབྲས་བུ་མང་པོ་ཡོད་ཀྱང་དེ་དག་བསྡུ་ན། མདོ་ལས་འབྲས༷་བུ༷་བཞིར༷་རྣམ༷་པར་བཞག༷་པ༷་ནི༷། རྒྱུ་མཚན་རྣམ་པ་ལྔ༷་པོ་དག༷་ནི༷་སྲི༷ད་པའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །གང་ཞེ་ན་རྒྱུན་ཞུགས་སོགས་འབྲས་བུ༷་རེ་རེ་འཇོག་པ་ལ༷་ནི་སྔོ༷ན་གྱི་ལམ༷་ཞུགས་པ་སྔ་མ་བཏང༷་བ༷་དང༷་། དེ་ལས་གཞན༷་པའི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པའི་ལམ་ཐོབ༷་པ༷་དང་། སྤང་བྱ་ཟ༷ད་པ་བསྡོམས༷་པའི་ཐོབ་པ་གཅིག་རྙེད་པ་དང་། ཆོས་རྗེས་ཀྱི་ཤེས༷་པ༷་བརྒྱ༷ད་ཚན་ཚང་བར་ཐོབ༷་པ༷་དང༷་། མི་རྟག་སོགས་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྣམ༷་པ༷་བཅུ་དྲུག་ཚང་བར་ཐོབ༷་པའོ། །དེ་ལ་སྤང་བ་བསྡོམས་པ་ནི། སྤང་བ་སོ་སོ་བ་རྣམས་བཏང་ནས་ཐམས་ཅད་བསྡོམས་པའི་བྲལ་ཐོབ་ཟག་མེད་གཅིག་རྙེད་པ་སྟེ། འབྲས་བུ་དང་པོ་ལ་མཐོང་སྤང་གི་ཟད་པ་བསྡོམ་པ་གཅིག་རྙེད་པ་དང་། གཉིས་པ་ལ་མཐོང་སྤང་དང་། འདོད་པའི་སྒོམ་སྤང་དྲུག་ཟད་པ་བསྡོམས༷་པ་གཅིག་རྙེད་པ་སོགས་སོ། །ཞུགས་པ་དང་པོ་ལ་རྒྱུ་མཚན་ལྔ་ཀ་མེད་པ་དང་། ཕྱི་མ་གསུམ་ལ་རྒྱུ་མཚན་ཕྱི་མ་གཉིས་
3-232a
ཡོད་ཀྱང་། སྔ་མ་གསུམ་མེད་པས་སོ་ཞེས་བྱེ་སྨྲས་འདོད། ཁ་ཅིག་འབྲས་བུ་དང་པོ་གཉིས་ལ་སྤང་བ་བསྡོམས་པ་མེད་དེ། ཁམས་ལས་འདས་པ་ལས་སྤང་བ་བསྡོམས་པར་བཤད་པ་ལ་ཁམས་ལས་འདས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཟེར་ཀྱང་། དེ་ནི་ཡོངས་ཤེས་བསྡོམ་ཚུལ་ཡིན་གྱི་འདི་ལ་མིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ཟག་མེད་ལམ་ཁོ་ན་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་ཡིན་ན། ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོས་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་འབྲས་བུ་བར་པ་གཉིས་ཐོབ་པར་སྲིད་པས་དེ་དག་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཟེར་ན། འཕགས་པས་འཇིག༷་རྟེན༷་པའི༷་བསྒོམ་པ་ཡིས༷་བར་པ་གཉིས་ཐོབ༷་པའི་འབྲས༷་བུ༷་ནི། ཟག་བཅས་ཁོ་ན་མིན་ཏེ་མཐོང་ལམ་ཟག་མེད་ཀྱི་ཐོབ་པའང་དེར་བསྲེས༷་པ་དང༷་། འབྲས་བུ་བར་མ་གཉིས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཟག༷་མེ༷ད་ཀྱི་ཐོབ༷་པ་གཅིག་འཛི༷ན་པའི་ཕྱིར༷་དགེ་སྦྱོང་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་འབྲས་བུ་བར་པ་གཉིས་ཀྱང་བྱིས་པས་ཐོབ་པ་དང་མི་འདྲ་སྟེ། སྔར་མཐོང་ལམ་གྱིས་ཐོབ་པ་ཟག་མེད་དང་བསྲེས་ནས་མ་བཞག་པར་དེར་བཞག་མི་རུང་ལ། འཕགས་ལ་བྲལ་བའི་ཐོབ་རྣམ་གཉིས་ཞེས་འབྱུང་བས། བསྒོམ་ལམ་རང་སྐལ་གྱི་ཡང་ཟག་མེད་ཀྱི་ཐོབ་པ་འབྱུང་བས་སོ། །བྲལ་ཐོབ་ཟག་མེད་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའང་མི་འཆིའོ། །ཟག་མེད་ཀྱི་ཐོབ་པ་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་སྐྱེས་པ་ད་ལྟར་ཡོད་ལ། འཕགས་ལམ་བརྒྱད་དེའི་སྟོབས་ཀྱིས་མ་འོངས་པ་ཐོབ་པས། འདུས་བྱས་དེ་ལ་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་བུ་བྱས་ནའང་
3-232b
མི་འགལ་ལོ། །གསུམ་པ་ལ་དངོས་དང་། འཕྲོས་དོན་དུ་དེ་ལས་བྱེ་བྲག་མཐོང་ལམ་ཆོས་འཁོར་དུ་འདོད་ཚུལ་ལོ། །དང་པོ། དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་བར་ཆད་མེད་ལམ་དང་། ཟག་མེད་རྣམ་གྲོལ་འདུས་བྱས་དང་བཅས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ༷་ཉི༷ད་ནི། སྡིག་པ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་དུ་མ་སྤངས་པས་ཚངས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་སྤང་བའི་ཟག་མེད་ཀྱི་ལམ་ཡིན་པས་ཚངས༷་པའི་ཚུལ༷་ཡང་ཡིན་ཏེ། བརྒྱ་བྱིན་གྱི་མདོ་ལས། བཅོམ་ལྡན་འདས་དེ་ནི་ཚངས་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། ཞི་བ་དང་བསིལ་བར་གྱུར་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ནི་ཚངས༷་པ༷་ཡི༷་འཁོར༷་ལོ༷་ཡང་ཡིན་ཏེ། འཁོར་ལོ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཚངས༷་པ༷་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསྐོར༷་བའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །གཉིས་པ། དེ་ལ་ཆོས༷་ཀྱི༷་འཁོར༷་ལོ༷་ནི་མཐོང༷་བའི༷་ལམ༷་དེ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། མྱུར༷་བར༷་འགྲོ༷་བ་དང་། སོ༷གས་སྒྲས། འདོར་བ་དང་། འཇུག་པ་དང་། མ་རྒྱལ་བ་ལས་རྒྱལ་བར་བྱེད་པ་དང་། རྒྱལ་བ་རྣལ་དུ་འགོད་པས་དང་། འཕར་བ་དང་། འབབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་འཁོར་ལོ་རིན་པོ་ཆེ་དང་ཆོས་མཐུན་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
第二，虽有众多果位，总归为：经中所立的四种果位，是由五种理由而存在。哪五种呢？建立预流等每一果位，是由于放弃前道的入（向道），获得不同果位的住道，获得断尽集合的一离得，获得完整的八种法智及类智，获得无常等十六种智的行相。其中断尽集合是指：舍离各别断除而获得总合的一种无漏离得，比如在第一果获得见断尽的总合，在第二果获得见断和欲界修断六品尽灭的总合等。第一道入（向）无五种理由，后三种（向）虽有后两种理由，
3-232a
但没有前三种，这是毗婆沙师的观点。有些人说前两种果没有断尽合集，因为在超越界中才说断尽合集，而这两种尚未超越界，但这是指遍知合集方式，不适用于此处。若只有无漏道是沙门道，那么以先离贪而依世间道获得中间两种果的情况下，这些如何称为沙门道之果呢？圣者以世间修行获得的中间二果，不只是有漏，因为还混有见道无漏的获得，以及中间二果所摄的无漏获得一体持有，所以是沙门道果。这也与凡夫获得中间二果不同，因为若非先前以见道获得无漏并混合建立，不应安立为彼，又因经中说"圣者有两种离得"，所以修道相应部分也会有无漏获得。因无漏离得力量，既不会退失也不会死亡。无漏获得由世间道生起现在有，圣道八支由彼力量获得未来，因此对有为法说是沙门道果也
3-232b
不矛盾。第三，包括正文和附带内容的特殊见道为法轮的观点。首先，沙门道即无间道，和无漏解脱道有为法，这些也是梵行，因为断除诸多恶不善法，且是断除烦恼的无漏道。如《帝释经》中说："世尊，彼称为梵行，亦称为寂静清凉。"这也是梵轮，因为与轮相似，且为世尊梵转动故。第二，法轮即是见道，因为迅速运行等词含义，舍弃、趋入、未胜令胜、已胜安立，上升下降等与珍宝轮相顺应故。


 །དེ་ལ་མཐོང་ལམ་སྐད་ཅིག་བཅོ་ལྔ་བར་མ་ཆད་དུ་གཅིག་རྗེས་གཅིག་མྱུར་དུ་སྐྱེ་བ་དང་། བདེན་པའི་དམིགས་རྣམ་དང་བར་ཆད་མེད་ལམ་སྔ་མ་འདོར་བས་དང་། བདེན་པའི་དམིགས་རྣམ་དང་རྣམ་གྲོལ་ལམ་ཕྱི་མ་རྣམས་ལ་འཇུག་པ་དང་། བར་ཆད་མེད་ལམ་གྱིས་སྔར་མ་རྒྱལ་བ་མཐོང་སྤང་རྣམས་ཐོབ་པས་གཅོད་པའི་
3-233a
ཚུལ་གྱིས་དེ་ལས་རྒྱལ་བར་བྱེད་པ་དང་། རྣམ་གྲོལ་ལམ་གྱིས་བྲལ་ཐོབ་བཟུང་བས་རྒྱལ་བ་རྣལ་དུ་འགོད་པ་དང་། འཕར་བ་ནི། རྣམ་གྲོལ་གྱི་ལམ་མམ་གོང་མའི་བདེན་པ་ལ་འཇུག་པའོ། །འབབ་པ་ལ་བར་ཆད་མེད་ལམ་དང་འདོད་པའི་བདེན་པ་ལ་འཇུག་པའོ། །བཙུན་པ་དབྱངས་སྒྲོགས་ན་རེ། མཐོང་ལམ་འཕགས་ལམ་བརྒྱད་ནི། འཁོར་ལོའི་རྩིབས༷་དང་སོག༷ས་ཀྱི༷་སྒྲས་ལྟེ་བ་དང་། མུ་ཁྱུད་དང་འདྲ་བས་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཞེས་བྱའོ་ཟེར། དེ་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ༷་པ། ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། རྟོག་པ་དང་། རྩོལ་བ་དང་། དྲན་པ་བཞི་ནི་རྩིབས་ལྟ་བུ་སྟེ་ཕན་ཚུན་འཇུག་པའི་ཕྱིར་དང་མཐོང་སྤང་གཅོད་པས་སོ། །ཡང་དག་པའི་ངག་དང་།ལས་མཐའ། འཚོ་བ་གསུམ་ནི། ལྟེ་བ་དང་འདྲ་སྟེ་དེ་དག་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་བསླབ་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་ཀྱི་བསླབ་པ་ཏིང་འཛིན་ཐོབ་ལ། དེས་ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པ་སྐྱེད་པས་སོ། །ཏིང་འཛིན་མུ་ཁྱུད་དང་འདྲ་སྟེ་དེས་གཞན་ཉེ་བར་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རམ་དམིགས་པ་ལ་སེམས་སྡུད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཟེར། ཆོས་འཁོར་མཐོང་ལམ་ལ་ཟེར་བ་ཡང་མདོ་ལས། ཀུན་ཤེས་ཀོའུ་ཌིནྱ་ལ་མཐོང་ལམ་སྐྱེས་པ་ལ་སྐབས་དེར་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ཞེས་གསུངས་པས་སོ་ཟེར་རོ། །བཞི་པ། འདོ༷ད་པར༷་ནི་འབྲས་བུ་དང་པོ་གསུམ༷་སྔར་མ་ཐོབ༷་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ལ། འབྲས་བུ་ཐ༷་མ༷་དགྲ་བཅོམ་ནི༷། ཁ༷མས་གསུམ༷་དུ༷་འཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ༷། །ཅིའི་ཕྱིར་ན། ཁམས་གོང༷་ན༷་མཐོང༷་ལམ༷་མེ༷ད་པའི་
3-233b
ཕྱིར་དང་། མཐོང་ལམ་མ་སྐྱེས་པར་འདོད་པའི་ཆགས་པ་བྲལ་ཡང་ཕྱིར་མི་འོང་མི་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་མེད་ན་གདམས་ངག་ཉན་པ་མེད་ལ། མཐོང་ལམ་དང་པོར་འདོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་མེད་འདོད་པ་ལ་མི་དམིགས་ཤིང་གོང་མ་གཉིས་ན་མི༷་སྐྱོ༷་བའི་ཕྱིར་ཞེས་རིགས་པ་དང་། བཅུ་ཚན་བཅུ་ཡི་ལུང༷་ལ༷ས་ཀྱང་རིགས་ནས་རིགས་སྐྱེ་དང་མཆོག་ཏུ་ཐོགས་ན་ལན་བདུན་པ་དང་། བར་ཆད་གཅིག་པ་དང་། ཕྱིར་འོང་དང་། བར་འདའ་ནས་གོང་འཕོ་བར་ལྔ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པའོ་ཞེས་གང་ཟག་བཅུ་གསུངས་ནས། དེ་དག་ལས་དང་པོ་བཞི་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་ནི། འདིར༷་རྩོམ༷་ཞིང༷་འདིར་མཐར་ཕྱིན་པར་འགྱུར་རོ། །བར་མ་དོར་མྱང་འདས་སོགས་ལྔ་ནི་འདིར་རྩོམ་ཞིང་གོང་མའི་ཁམས་དེར༷་མཐར༷་ཕྱིན༷་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས༷་འབྱུང༷་བའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །འདིར་འདོད་པ་དང་། དེར་གོང་མ། རྩོམ་པ་ནི་མྱང་འདས་ཐབས་ཀྱི་མགོ་འཛུག་པའོ། །
究竟果位阿罗汉差别
གཉིས་པ་འབྲས་བུ་མཐར་ཐུག་པ་དགྲ་བཅོམ་ལ་དབྱེ་བ་དང་ཞར་བྱུང་གཉིས། དང་པོ་ལ་དབྱེ་བ་དངོས་དང་། དེ་ཡི་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ། དགྲ༷་བཅོ༷མ་ལ་དབྱེ་ན་དྲུག་ཡོད་པར་འདོ༷ད་དེ། ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན། འཆི་བར་སེམས་པའི་ཆོས་ཅན། རྗེས་སུ་བསྲུང་བའི་ཆོས་ཅན། གནས་པ་ལས་མི་བསྐྱོད་པ་དང་། རྟོགས་པའི་སྐལ་བ་ཅན་དང་། མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་ནོ། །ཞེས་གསུངས་པ་དེ་དག་ཀྱང་རིམ་པ་ལྟར། རྐྱེན་ཆུང་ངུས་རང་གི་རྟོགས་པ་ལས་ཉམས་པས་
3-234a
དང་། ཉམས་པར་དོགས་ནས་མྱ་ངན་ལས་འདའ་བར་སེམས་པ་དང་། ཉམས་པར་དོགས་པས་ལམ་བསྲུང་བ་ལ་བརྩོན་པ་དང་། རྐྱེན་ཆུང་ངུས་རྟོགས་པ་ལས་མི་བསྐྱོད་པ་དང་། དབང་པོ་འཕོས་ཏེ་མི་གཡོ་བར་རྟོགས་པའི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་དང་། དབང་པོ་རྣོ་བས་རྟོགས་པ་ལས་ཉམས་མི་སྲིད་པ་རྣམས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
其中见道十五刹那不间断一个接一个迅速生起，以及由于放弃前面的无间道和真谛所缘行相，趋入后面的解脱道和真谛所缘行相，以及无间道对先前未胜的见断以断除的
3-233a
方式而胜过它，以及解脱道通过持有离系而安立已胜，上升是指解脱道或趋入上地的谛，下降是指无间道和趋入欲界的谛。尊者妙音说：见道圣道八支，因与轮辐等词所含的轴心和轮围相似，故称为法轮。其中慧学、正见、正思维、正精进、正念四种如同轮辐，因为彼此相互趋入并能断除见断。正语、正业边、正命三者如同轴心，因为它们是戒学，依靠戒学获得心学三摩地，通过三摩地生起慧学。三摩地如同轮围，因为它能摄持其他或者因为它能收摄心于所缘。将法轮称为见道也是基于经典，因为经中说："阿若憍陈如生起见道时，彼时即说法轮转"。第四，在欲界获得前三果尚未获得者，而最后果阿罗汉可在三界获得。为什么呢？因为上界无见道，
3-233b
且未生起见道即使离欲界贪也不能获得不还果。无色界没有听闻教诫，而见道初时缘欲界苦，无色界不缘欲界且上二界无厌离，这是理由。十种十法的经典中也说：从家族至家族生、最多七返、一间隔、一来、中般涅槃至上升转生的五种以及阿罗汉，共说十种补特伽罗，其中前四种和阿罗汉是在此处开始并在此处完成，中般涅槃等五种则在此处开始而在上界完成，此处指欲界，彼处指上界，开始是指开始涅槃方便。
究竟果位阿罗汉差别
第二，究竟果阿罗汉分为分类和附带内容两部分。首先分类本身和其特点两部分。第一，主张阿罗汉分为六种：退法者、思法者、护法者、安住不动者、堪达性者、不动法者。这些依次是：因小缘而退失自己的证悟的，
3-234a
因恐惧退失而思考涅槃的，因恐惧退失而精进护持道的，因小缘不会从证悟中退失的，具备转根为不动的可能性的，以及因根器锐利而不可能从证悟中退失的。


 །དེ༷་དག༷་ལ༷ས་དང་པོ་ལྔ༷་ནི༷་སློབ་པའི་སྐབས་ན༷་ད༷ད་པས༷་མོས༷་ལ༷ས་སྐྱེས་པ་ཡིན་ལ། དེ༷་དག༷་གི་རྣམ༷་པར༷་གྲོལ༷་བ༷་ནི༷་དུས༷་དང༷་སྦྱོར༷་བ་ཡིན་ཏེ། ཟས་གོས་གནས་སོགས་ཀྱི་མཐུན་རྐྱེན་ཚང་བ་དང་། ནད་དང་དགྲའི་ཚེར་མ་ལ་སོགས་པའི་འགལ་རྐྱེན་མེད་པ་ལ་ལྟོས་པས་སོ། །དྲུག་པ་མི༷་གཡོ༷་བའི་ཆོས་ཅན་ནི། རྟོགས་པ་ལས་མི༷་གཡོ༷་བ༷་ཡིན་པ་དེ༷འི་ཕྱིར༷་དེ༷་ནི་འགལ་རྐྱེན་དང་མཐུན་རྐྱེན་གྱི་དུས་དང་མི་སྦྱོར་བར་རང་དབང་གིས་གྲོལ་བ་ཡིན་ཏེ། འདོད་རྒུར་ཏིང་འཛིན་མངོན་དུ་གྱུར་པས་སོ། །མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་དེ༷་ནི༷་ངེས་པར་སློབ་པའི་ཚེ་མཐོང༷་ཐོབ༷་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་རྒྱུ༷་ལ༷ས་བྱུང༷་བ༷་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་དུས་དང་སྦྱོར་མི་སྦྱོར་གྱི་ཁྱད་པར་ནི། འདོད་རྒུར་ཏིང་ངེ་འཛིན་མངོན་དུ་འགྱུར་མི་འགྱུར་རམ། རྟོགས་པ་ལས་ཉམས་པ་སྲིད་མི་སྲིད་ཀྱིས་སོ། །དེ་ཡང་རྣམ་གྲོལ་ནི་དགྲ་བཅོམ་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་ལ། དེ་གནས་མི་གནས་རྐྱེན་ལ་རགས་ལས་པ་དུས་དང་སྦྱོར་བ་དང་། ཅིག་ཤོས་དེ་ལས་ལྡོག་པའོ་ཞེས་རང་གིས་བསམ་པ་འདི་ངེས་པའོ། །གཉིས་པ་ལ། དངོས་དང་། འཕྲོས་དོན། རྟོགས་དཀའ་བ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གསུམ། དང་པོ་རྒྱུའི་ཁྱད་པར། ཉམས་
3-234b
མི་ཉམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ། དེ་ཡང་དབང་པོ་མ་འཕོས་པ་ཁ༷་ཅི༷ག་ནི་དང༷་པོ༷་ནས༷་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་སོགས་དེ༷་ཡི༷་རིགས་ཡིན་ལ། ཁ༷་ཅི༷ག་དབང་པོ་སྦྱང༷ས་པ༷་ལ༷ས་གྱུར༷་པ༷་ནི་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་གྱི་རིགས་དབང་པོ་སྦྱངས་ནས་གཉིས་པར་འགྱུར་བ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་དག་རིགས་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་ནི་རིམ་པར་སློབ་ལམ་དུ་ལམ་བསྒོམ་པ་ལ་རྟག་གུས་གཉིས་མེད་པ་དང་། གཉིས་ཀ་མེད་ལ་ཁྱད་པར་གུས་སྦྱོར་མེད་པ་དང་། རྒྱུན་སྦྱོར་ཙམ་དང་ལྡན་པ་དང་། གུས་ལྡན་དང་། གཉིས་ལྡན་དབང་རྟུལ་དང་། གཉིས་ལྡན་དབང་རྣོན་ལས་གྱུར༷་ཏེ། ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་ལ་སོགས་པའང་དེ་ལྟར་སྲིད་པས་ཡིན་གྱི་ངེས་པར་ཉམས་པ་སོགས་ནི་མིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ན་ཁམས་གསུམ་ཆར་ན་དགྲ་བཅོམ་དྲུག་གི་དབྱེ་བ་ཡོད་ལ། གང་དག་ངེས་པར་ཉམས་པར་འགྱུར་བ་འདོད་པ་ལྟར་ན། འདོད་པ་ལས་གོང་མ་གཉིས་ན་ནི་བཞི་པ་དང་དྲུག་པ་ལས་གཞན་མེད་དེ། དེ་དང་གོང་མར་སྐྱེས་པ་ནི། །ཡོངས་ཉམས་དབང་པོ་འཕོ་མི་བསྟེན། །ཞེས་པ་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ། བར་པ་བཞི༷་ནི༷་རང་གི་རིགས༷་ལ༷ས་ཉམས་པར་འགྱུར་གྱི། དང་པོ་ནི་རང་གི་རིགས་ལས་ཉམས་པ་མིན་ཏེ་རིགས་དེ་བཅོས་མ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་བས་དམན་རིགས་མེད་ཅིང་དེ་སྦྱངས་པ་ལས་གྱུར་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དང་པོ་ལྔ་པོ་ཐམས་ཅད་འབྲས་བུ་ལ༷ས་ཉ༷མས་པར་འགྱུར་ཏེ། སྒོམ་སྤང་ནི་གཞི་དང་བཅས་ཤིང་འབྲས་བུ་གློ་བུར་བ་ཡིན་པས་དང་པོ་ཡང་འབྲས་བུ་ལས་ཉམས་པ་སྲིད་དོ། །འོན་ཀྱང་དང་པོ་ནས་རིགས་
3-235a
ངེས་པ་ལ༷ས་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཉམས་པ་མ༷་ཡི༷ན་ཏེ། དེ་ནི་སློབ་མི་སློབ་ལམ་གཉིས་ཀྱིས་བརྟན་པར་བྱས་པས་སོ། །འོན་ཀྱང་དབང་པོ་སྦྱངས་པའི་རིགས་ནི་ཉམས་པ་ཡོད་དོ། །དགྲ་བཅོམ་དང་པོ་ལྔ་ཀའང་འབྲས་བུ་ཕྱི་མ་གསུམ་ལས་ཉམས་པ་ཡིན་གྱི། དང་པོ་རྒྱུན་ཞུགས་ལས་མིན་ཏེ་ཆགས་སོགས་སྒོམ་སྤང་དམིགས་ཡུལ་གཞི་གཟུགས་སོགས་ཡོད་པས་དྲན་པ་ཉམས་པས་ངེས་པར་མི་རྟོག་པ་དག་ལ་ཉོན་མོངས་སོགས་སྐྱེ་སྲིད་ཀྱང་། མཐོང་སྤང་ངེས་རྟོག་ཡིན་པས་ངེས་པར་མི་རྟོག་པར་འཕགས་པ་དག་ལ་མི་འབྱུང་སྟེ། མཐོང་སྤང་དེའི་གཞི་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་སྤངས་པས་ཐག་པ་ལ་ཐག་པར་རྟོགས་པས་སྦྲུལ་འཛིན་མི་སྐྱེ་བ་བཞིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
前五种是在有学位阶段由信解而生，他们的解脱是依时而得，即依赖饮食、衣服、住所等顺缘具足，以及无病、无敌等违缘不存在。第六不动法者，由于其是不动摇于证悟，所以他不依赖违缘和顺缘的时机而是自在解脱，因为能随意现前三摩地。不动法者必定在有学阶段以见得为先导的因而生。依时与非依时的区别在于：能否随意现前三摩地，或者是否可能从证悟中退失。其中解脱是阿罗汉果，依赖条件而住或不住称为依时，与此相反则为非依时，这是我自己确定的想法。第二分为正文、附带内容和难解部分的特别说明三部分。首先，因的差别和退不退的差别两部分。第一，未转根的某些人一开始就是退法性等种性，
3-234b
某些人则由修炼根器而成，如退法种性修炼根器后成为第二种等。成为六种种性的原因依次是：在学道时修道既不恒常也不恭敬，两者都无但特别无恭敬修习，仅有持续修习，具有恭敬，具足二者但根钝，具足二者且根利而成，退法者等也是如此可能，而非必定退等。如此，三界中都有阿罗汉六分类，若按某些人认为必定会退失的说法，则上面两界除第四和第六外无其他种类，如云："彼及生上界者，退法不修转根"。第二，中间四种可从自种性退失，第一种不从自种性退失，因为此种性非人为且没有比它更下劣的种性，也不可能由修炼而成。前五种都可能从果位退失，因为修断有所依且果位为暂时性，所以第一种也可能从果位退失。然而，一开始就确定的种性，
3-235a
则一切都不会退失，因为它由有学无学两道坚固。然而，由修炼根器成的种性则会退失。前五种阿罗汉均可能从后三种果退失，而不会从初果预流退失，因为贪等修所断以有所依的色等境为所缘，所以若失念则对不确定观察者可能生起烦恼，但见断为确定观察，故不确定观察的圣者不会生起，因为已断其所依自我见，如同认识绳为绳则不会生起蛇执着。


 །མདོ་སྡེ་པ་འབྲས་བུ་བར་པ་གཉིས་འཇིག་རྟེན་ལམ་གྱིས་ཐོབ་ན་ཉམས་སྲིད་ཀྱི། འདས་ལམ་གྱིས་ཐོབ་པ་ཉམས་པ་མེད་པར་འདོད། དགྲ་བཅོམ་ལ་ཉམས་པ་མེད་དེ་ཉོན་མོངས་ས་བོན་སྤངས་པས་སོ་གསུངས། གཉིས་པ་འཕྲོས་དོན་ལ་གསུམ་སྟེ། རིགས་ལས་འཕྲོས་པ། དབང་པོ་སྦྱངས་པའི་འཕྲོས་དོན། ཉམས་པའི་འཕྲོས་དོན་གསུམ། དང་པོ། དགྲ་བཅོམ་དུ་མ་ཟད་འཕགས་པ་སློབ༷་པ༷་དང༷་འཕགས་མིན༷་སོ་སྐྱེའི་ཚེ་ནའང་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་སོགས་རིགས༷་དྲུག༷་དང་ལྡན༷་ཏེ། འབྲས་བུ་རྒྱུ་ལ་མི་འཁྲུལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ། དབང་པོ་འཕོ་ན་སྐབས་གང་དུ་འཕོ་ཞེ་ན། མཐོང༷་བ༷་ཡི་ལམ་ལ༷་ནི༷་དབང་པོ་འཕོ༷་བ༷་མེ༷ད་དེ། དེ་ནི་མཉམ་བཞག་གི་རྒྱུན་གཅིག་ཡིན་པས་སྦྱོར་བ་མེད་པས་སོ། །དེས་ན་སོ་སྐྱེ་དང་། སློབ་པ་དད་མོས་དང་། མི་སློབ་པ་དུས་སྦྱོར་གྱི་སྐབས་ན་འཕོའོ། །དད་མོས་
3-235b
ནི་ཟག་མེད་ཁོ་ནས་འཕོ་ལ། བྱིས་པ་ནི་ཞི་རགས་རྣམ་ཅན་གང་ལ་བརྟེན་ཡང་མི་འགལ་ཏེ་ཅི་ནས་ཀྱང་བདག་དབང་པོ་དག་རྣོན་པོར་བྱའོ་སྙམ་དུ་སྦྱོར་བས་བར་ཆད་མེད་ལམ་དང་རྣམ་གྲོལ་ལམ་རིམ་གྱིས་འཕོའོ། །གསུམ་པ་ལ་སྤྱིར་ཉམས་པའི་དབྱེ་བ། དེ་སུ་ལ་ལྡན་གཉིས། དང་པོ། ཡང་མདོ་ལས་དགྲ་བཅོམ་པ་མི་གཡོ་བ་ལའང་མཐོང་ཆོས་བདེར་གནས་ལས་ཉམས་པར་བཤད་ན་དེ་མི་གཡོ་བར་ཅི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། དེ་ལ་ཁྱད་ཡོད་དེ། ཡོངས་སུ་ཉམས་པ་ལ་རྣམ་པ་གསུམ་ཡོད་དེ། ཡོན་ཏན༷་ཐོབ༷་ཟིན་རྙེད་པ་ལས་ཉམས་པ་དང༷་། ཡོན་ཏན་མ༷་ཐོབ༷་པ་ལས་ཉམས་པ་དང་། ཐོབ་ཀྱང་དེ་ལ༷་ཉེ་བར་ལོངས༷་སྤྱོད་པ་ལ༷ས་ཉམས་པ་སྟེ་ཡོངས༷་སུ་ཉ༷མས་པ་རྣམ༷་པ༷་གསུམ་དུ་ཡོད་པར་ཤེས༷་པར་བྱ༷་སྟེ། ཕྱི་མ་གཉིས་ལྡན་པ་ལས་ཉམས་པ་ཡིན་ཏེ། རང་བཞིན་གྱིས་བླུན་པ་ལ་བློ་གྲོས་ཉམས་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ། དངོས་དང་། དོགས་སྤང་གཉིས། དང་པོ། དེ་ལས་སྟོན༷་པ༷་སངས་རྒྱས་ལ་གདུལ་བྱའི་དོན་ལ་ཞུགས་པས་མཐོང་ཆོས་བདེར་གནས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་འགོག་སྙོམས་སོགས་ཐོབ་ཀྱང་མངོན་དུ་མི་བྱེད་པས་ཉམས་པ་ཐ༷་མ༷་ཉེར་སྤྱད་ལས་ཉམས་པར་བཤད་ལ། དགྲ་བཅོམ་མི༷་གཡོ༷་བ་ལ༷་ཉམས་པ་བར༷་མ༷་དང་མཐའ་མའང༷་ཡོད་དེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་མ་འདྲེས་པ་སོགས་མ་ཐོབ་པས་སོ། །དེ་དག་ལས་གཞན༷་དགྲ་བཅོམ་ལྔ་དང་སློབ་པ་སྒོམ་ལམ་པ་སོ་སྐྱེ་དབང་རྟུལ་རྣམས་ལ༷་ཉམས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། །དེའི་ཕྱིར་དགྲ་བཅོམ་མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན། མཐོང་ཆོས་བདེར་གནས་ལས་ཉམས་པར་བཤད་པ་ཉེར་
3-236a
སྤྱད་ལས་ཉམས་པ་ཡིན་ལ། མི་གཡོ་བ་ནི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ལས་ཡིན་ནོ། །མདོ་ལས་རྐྱེན་ལྔ་དང་རྒྱུ་ལྔས་དུས་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །ལྔ་གང་ཞེ་ན། ལས་ཀྱི་མཐའ་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན། སྨྲ་བ་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན། རྩོད་པ་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན། རིང་དུ་རྒྱུ་བའི་སྦྱོར་བ་དང་ལྡན་པ་ཡིན། ནད་ཀྱི་རྣམ་པ་ཡུན་རིང་པོས་ཐེབས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པས་དགྲ་བཅོམ་གཞན་དུ་མཐོང་བ་དེ་དང་འབྲས་བུ་གཉིས་ལས་ཉམས་ཞེས་བྱེ་སྨྲས་ཟེར། མདོ་སྡེ་པ་སོགས་ཉམས་པའི་དགྲ་བཅོམ་གསུངས་པ་དེ་སློབ་པའི་དུས་སུ་དགོངས་ཟེར། གོང་མ་དག་བསྒོམ་སྤང་གི་ས་བོན་མ་སྤངས་པས་སོ་ཟེར་ཏེ་དེ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ། དགྲ་བཅོམ་ཉམས་ཕྱིར་ཤི་ནས་ཡང་འཁོར་བར་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། འབྲས༷་བུ་ལ༷ས་ཡོངས་སུ་ཉ༷མས་པ༷་ནི། ཉམས་བཞིན་དུ་འཆི༷་འཕོ་བ༷་མེ༷ད་དེ། དྲན་པ་ཉམས་པ་ཆུང་ངུ་བྱུང་ཡང་དྲན་ཤེས་མི་འགྱུར་བར་སོར་ཆུད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཉམས་པའི་རྒྱུ་འབྲས་གནས་དང་འགལ་བའི་སྲོག་གཅོད་སོགས་བྱ༷་བ༷་མ༷་ཡི༷ན་པ་དེ༷་མི༷་བྱེད་དེ། ཟག་མེད་ཀྱི་ལམ་མངོན་དུ་གྱུར་པས་དེ་རིང་པོར་སྐབས་མི་ཐོབ་སྟེ་དྲན་ཤེས་མྱུར་དུ་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རྩལ་པོ་ཆེ་འདྲེད་ཀྱང་རྡོག་མི་འཆོལ་པ་བཞིན་ནོ་ཟེར་རོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
经部师认为，通过世间道获得的中间二果可能退失，但通过出世间道获得的则不会退失。他们主张阿罗汉不会退失，因为已断除烦恼种子。第二，附带内容有三部分：关于种性的引申、关于根器修炼的引申和关于退失的引申。首先，不仅阿罗汉，有学圣者和非圣者凡夫时期也具有退法等六种种性，因为果不违背因。第二，若转根，在何处转？在见道时没有转根，因为它是一个三摩地相续，没有加行。因此，在凡夫、有学信解和无学依时的阶段转根。信解者
3-235b
仅依靠无漏道转，而凡夫则依靠寂静粗重行相不违背，因为无论如何都想"我要使根器锐利"，通过加行依次以无间道和解脱道转根。第三，一般退失的分类和谁具有退失两部分。首先，经中说连不动法阿罗汉也会从现法乐住退失，那么怎么还称为不动呢？这有区别，退失有三种：从已获得的功德获得中退失，从未获得的功德退失，从已获得的功德受用中退失，应知退失有这三种。后两种是从具有中退失，如同本性愚钝者称为智慧退失一样。第二部分又分为正文和疑问解答。首先，佛陀因为为了利益所化众生而虽然获得现法乐住功德如灭尽定等却不现前，故说具有最后一种退失，即受用退失。不动法阿罗汉有中间和最后退失，因为没有获得佛的不共法等。其余五种阿罗汉、有学修道者和钝根凡夫具有三种退失。因此，不动法阿罗汉从现法乐住退失是指受用
3-236a
退失，而不动是指从解脱中不动。经中说五种因缘、五种原因导致依时解脱的阿罗汉退失。五种是什么？从事业，从言说，从争论，具有远行，长时间疾病。毗婆沙师据此说其他阿罗汉能够退失，称为从见和两果退失。经部师等说所说的退失阿罗汉是指有学时期。上师们说是因为未断除修所断种子，这是正确的。第二，若有疑问：阿罗汉退失后死亡，会再生于轮回吗？从果位退失者，不会在退失中死亡，因为即使发生小失念也能不变易而恢复。不会做违背果位住处的杀生等不应做的事，因为现前无漏道，长时间不会有机会，因为速疾生起念和正知，如同技艺高超的人即使跌倒也不会失去步伐。


 །གསུམ་པ་རྟོགས་དཀའ་བ་དབང་པོ་འཕོ་ཚུལ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལ། ལམ་དུས་འཕོ། རྟེན་གང་ལ་འཕོ། ས་གང་ལ་བརྟེན་ནས་འཕོ་ཚུལ་གསུམ། དང་པོ་ལ་དངོས་དང་། ལམ་དེ་ཟག་ཟག་མེད་གང་ཡིན་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ།
3-236b
རྟོགས་པའི་སྐལ་བ་དང་ལྡན་པ་ཞིག་མི༷་གཡོ༷་བར་འཕོ་ན་རྣམ༷་གྲོལ༷་ལམ་དགུ་དང་། བར༷་ཆ༷ད་མེ༷ད་ལམ༷་དགུ༷་སྟེ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱིས་འཕོའོ༷། །མི་སློབ་པ་དབང་པོ་རྟུལ་པོའི་རིགས་དེ་སློབ་མི་སློབ་གཉིས་ཀྱིས་ཤིན༷་ཏུ༷་བསྟེན༷་ཅིང་གོམས་པར་བྱས་པས་སྤང་དཀའ་བའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །དེ་ཡང་མི་གཡོ་བར་འོག་མ་རྟོགས་སྐལ་འཕོ་བས་མཚོན། དགྲ་བཅོམ་དུ་ཞིག་འཕོའང་དེ་བཞིན་ཏེ་རང་ལམ་གྱི་དབང་པོ་ལམ་གཉིས་ཀྱིས་ཤིན་ཏུ་བརྟན་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སློབ་པ་དད་པས་མོས་པ་ཞིག་མཐོང་བས༷་ཐོབ༷་པ་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ལ༷་ནི་བར་ཆད་མེད་ལམ་དང་རྣམ་གྲོལ་ལམ་རེ༷་རེ༷་ཁོ་ན་ལ་སྐྱེ་བ་ཡིན་ཏེ། གོམས་པ་ཆུང་བས་སྤང་སླ་བའི་ཕྱིར་རོ། །སློབ་མི་སློབ་གཉིས་ཀྱི་ཡང་སྦྱོར་ལམ་ནི་གཅིག་ཁོ་ནའོ། །གཉིས་པ། དབང་པོ་སྦྱོང་བའི་བར་ཆད་མེད་ལམ་དང་། རྣམ་གྲོལ་ལམ་དེ་ཡང་འཕགས་པ་ཡིན་ན་ཟག་མེད་ཁོ་ན་སྟེ། དོར་བྱའི་ལམ་ཡང་ཟག་མེད་ཡིན་ན་དེ་དམན་པས་མི་འདོར་བས་སོ། །སོ་སོ་སྐྱེ་བོས་ནི་ཟག་བཅས་ཀྱིས་འཕོ་བ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ། དབང་པོ་འཕོ་བ་དེ་ཡང་རྟེན་མི༷་ཁོ་ནའི༷་ནང་དུ་ཉམས་པ་སྲིད་པས་འཕེལ་ཞིང་འཕོ་ལ་གཞན་དུ་ནི་མིན་ཏེ། ངན་སོང་ལ་ལམ་མི་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་དང་། གོང་ན་ཉམས་པ་མེད་ལ། འདོད་ལྷས་བདེན་མཐོང་རྣམས་ནི་ཡུལ་བཟང་བས་ཡིད་བྱུང་ནུས་པའི་དབང་རྣོན་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ་ལ། མི་སློབ་པ་ས་གང་ལ་བརྟེན་ནས་འཕོ་བ་དང་། སློབ་པ་གང་ལ་བརྟེན་ནས་འཕོ་བ་གཉིས། དང་པོ། ས་ནི་མི༷་སློབ༷་པ་དབང་པོ་སྦྱོང་
3-237a
བ་ཡིན་ན་ཟག་མེད་ས༷་དགུ༷་ལ༷་བརྟེན༷་ཏེ། དེའི་འབྲས་བུ་ས་དགུས་བསྡུས་པ་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ལ་ས་དྲུག་ལ་བརྟེན་ཚུལ་དང་། དེ་ལས་ས་གཞན་ལ་མི་བརྟེན་པའི་རྒྱུ་མཚན་གཉིས། དང་པོ། དབང་པོ་འཕོ་བ་འདི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་དང་ཚུལ་འདྲ་བས། སློབ༷་པ༷་ཕྱིར་འོང་ཡིན་ན་མི་ལྕོགས་མེད་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་ཡིན་ན་བསམ་གཏན་ས་དྲུག་ལ་བརྟེན་གྱི་གཟུགས་མེད་ལ་མི་བརྟེན་ནོ། །གཉིས་པ། སློབ་པ་དེ་ས་གཞན་ལ་མི་བརྟེན་པ་རྒྱུ་མཚན་གང༷་གི༷་ཕྱིར༷་ན་དབང་པོ་འཕེལ་བ་དབང་རྟུལ་གྱིས་བསྡུས་པའི་ཕྱིར་འོང་མི་འོང་གི་འབྲས༷་བུ༷་ཁྱ༷ད་པར༷་ཅ༷ན་བཏང༷་སྟེ། རྣོན་པོས་བསྡུས་པའི་འབྲས༷་བུ༷་ཙམ་པོ་བ་ཐོབ༷་པར་འགྱུར༷་བའི་ཕྱིར་དང་། ཕྱིར་མི་འོང་ཐ་མའི་ཆ་མཐུན་སྤང་བས་ཕྱེ་བས་དང་། འདོད་པ་ལ་མི་དམིགས་པས་དེ་ན་མཐོང་ལམ་མེད་པའི་ཕྱིར། ཕྱིར་མི་འོང་གི་འབྲས་བུ་ཙམ་པོ་བ་སོགས་གཟུགས་མེད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་མེད་པས་སོ། །
另说诸胜者所证果位差别
གཉིས་པ། ཞར་ལ་འཕགས་པའི་གང་ཟག་གི་དབྱེ་བ་གཞན་བཤད་པ་ལ། དགུར་དབྱེ་བ་དང་། བདུན་དུ་དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ་ལ་དབྱེ་བ་དངོས་དང་། དེའི་རྒྱུ་མཚན་གཉིས། དང་པོ། ཡང་དགྲ་བཅོམ་པ་དེ་དག་རྣམ་པ་དགུར་ཕྱེ་སྟེ། སངས༷་རྒྱས༷་དང་རང་སངས་རྒྱས་གཉི༷ས་དང༷་། ཉན་ཐོས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་སོགས་སྔ་མ་ལྔའི་སྟེང་མི་གཡོ་བ་ལ་སྦྱངས་པ་ལས་གྱུར་པ་དང་། དང་པོ་ནས་མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་གཉིས་ཏེ་བདུན༷་ནོ༷། །དེ་ལ་སངས་རྒྱས་གཉིས་ནི།
3-237b
མི་གཡོ་བའི་བྱེ་བྲག་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། གཉིས་ཀའི་ཆ་ལས་རྣམ་གྲོལ་ཡང་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ། དེ༷་དགུར༷་བཞག་པ་ནི། དབ༷ང་པོ༷་རྟུལ་འབྲིང་རྣོན་གསུམ་ལ་རེ་རེ་ཡང་གསུམ་གསུམ་དུ་ཕྱེ་བས་རྣམ༷་པ་དགུ་ཅ༷ན་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་ཉམས་པའི་ཆོས་ཅན་རྟུལ་པོའི་ཆུང་ངུ་སོགས་ནས་སྦྱངས་པ་ལས་གྱུར་པའི་མི་གཡོ་བ་འབྲིང་བོའི་ཆེན་པོའི་བར་གསུམ་གསུམ་བརྩིས་ཏེ་མཐར་རང་བཞིན་གྱིས་མི་གཡོ་བ་དང་། རང་རྒྱལ་དང་སངས་རྒྱས་གསུམ་ནི་རྣོན་པོའི་ཆུང་འབྲིང་ཆེ་གསུམ་ཡིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
第三，难解的转根方式特别说明，分为道位时转、依何身转、依何地转三部分。首先，正文和说明此道是有漏无漏两部分。第一，
3-236b
堪达性者若转为不动，以九解脱道和九无间道共十八而转。无学钝根种性因为有学无学两者都极为修习熟练而难以断除。这以堪达者转为不动为例，任何阿罗汉转根也是如此，因为自道根器被两道极为坚固。有学信解者转为见得，仅仅以一无间道和一解脱道而生，因为熟练少易于断除。有学无学二者的加行道只有一个。第二，转根的无间道和解脱道，若是圣者则唯一是无漏，因为所舍的道若是无漏，因其劣而不舍。若是凡夫则以有漏转。第二，转根也只在人类中可能有退失而增长转变，其他则不是，因为恶趣不依道，上界无退失，欲界天见谛者因境界好能够厌离，唯是利根。第三，无学依何地转和有学依何地转两部分。首先，若是无学转根
3-237a
者，依靠九种无漏地，因为其果可能被九地所摄。第二，依六地转方式和不依其他地的理由两部分。首先，转根与得果方式相似，有学一来者依未至定，不还者依六种禅地，不依无色。第二，此有学不依其他地的理由是什么？因为增长根器是舍弃钝根摄的一来不还特殊果，获得利根摄的一般果，以及不还果由最后顺下分断区分，又因不缘欲界，彼处无见道，所以无色中没有一般不还果等。
另说诸胜者所证果位差别
第二，附带说明圣者补特伽罗其他分类，分为九类和七类两部分。第一，分类本身及其理由两部分。第一，阿罗汉又分为九种：佛和独觉二者，声闻退法等前五加上由修炼成为的不动和本来就是不动法的二者共七种。其中两种佛都
3-237b
只是不动的差别，也都是俱分解脱。第二，立为九种是因为钝中利三种根器各自又分为三种，成为九种。即从退法钝根中的小等乃至由修炼成的不动中根大之间各有三种，最后是本性不动、独觉和佛，这三者是利根的小中大三种。


 །གཉིས་པ་ལ་སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག །ཞར་བྱུང་གསུམ། དང་པོ་ལ་བདུན་དུ་དབྱེ་བ་དང་། དྲུག་ཏུ་བསྡུ་བ་གཉིས། དང་པོ་ལ་དངོས་དང་། རྒྱུ་མཚན་གཉིས། དང་པོ། ཡང་འཕགས་པའི་གང༷་ཟག༷་ཐམས་ཅད་བདུན༷་པོ་དག་ཏུ་བསྡུ་སྟེ། དེ་ལ་གང་ཟག་བདུན་ནི། དད་པའི་རྗེས་འབྲང༷་། ཆོས་ཀྱི་རྗེས་འབྲང་། དད་པས་མོས་པ། མཐོང་བས་ཐོབ་པ། ལུས་ཀྱིས་མངོན་བྱེད། ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ། གཉིས་ཀའི་ཆ་ལས་རྣམ་གྲོལ་ལོ། །བདུན་པར་སངས་རྒྱས་གཉིས་འདུའོ། །གཉིས་པ། དེ་ཡང་སྦྱོར༷་བས༷་བྱས་པ་ལས་ནི་དང་པོ་གཉིས་ཏེ། སྦྱོར་ལམ་སོགས་ཀྱི་དུས་ན་གཞན་དྲིང་ལ་འཇོག་པ་དང༷་མི་འཇོག་པས་སོ། །དབ༷ང་པོས༷་བྱས་པ་ནི་གསུམ་པ་དང་བཞི༷་པ་གཉིས་ཏེ། གཉིས་ཀ་ལ་གཉིས་ཀ་ཡོད་ཀྱང་དད་པས་མོས་པ་ལྷག་པར་དང་། ཤེས་རབ་ལྷག་པར་ཡོད་པས་དབང་པོ་རྟུལ་རྣོན་འཇོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྙོམས༷་འཇུག་གིས་བྱས་པ་ལྔ་པ་སྟེ། འགོག་སྙོམས་ལུས་
3-238a
ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་ནུས་པས་སོ། །ཉོན་མོངས་ལས་རྣམ༷་པར་གྲོལ༷་བས་བྱས་པ་དྲུག་པ་སྟེ། བདག་མེད་རྟོགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཉོན་མོངས་ལས་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་ད༷ང་། སྙོམས་འཇུག་དང་རྣམ་གྲོལ་གཉི༷ས་ཀས་བྱས༷་པ་བདུན་པ་སྟེ། ཏིང་འཛིན་དང་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་སྙོམས་འཇུག་དང་ཉོན་སྒྲིབ་ཀྱི་ཆ་གཉིས་ཀ་ལས་གྲོལ་བའི་ཕྱིར་བཞག་པའོ། །གཉིས་པ་དྲུག་ཏུ་བསྡུ་བ་ནི། དེ༷་ད༷ག་མིང་གི་སྒོ་ནས་བདུན་ཡིན་ཀྱང་རྫས་སུ་ནི་དྲུག༷་སྟེ། འདི༷་ལྟར༷་དབང་པོ་རྣོན་རྟུལ་གྱི་རིམ་པར་མཐོང་སྒོམ་མི་སློབ་པའི་ལམ༷་གསུམ༷་ལ༷་དད་པའི་རྗེས་འབྲང་། ཆོས་ཀྱི་རྗེས་འབྲང་། དད་མོས་མཐོང་ཐོབ་དང་། དུས་སྦྱོར་མི་སྦྱོར་གྱི་བར་གཉི༷ས་གཉི༷ས་ཏེ་དྲུག་གོ །ཕྱི་མ་གསུམ་དུ་ཕྱེ་བ་ཕྱི་མ་གཉིས་སུ་འདུ་བས་སོ། །དེ་དག་ལ་དབང་པོ་རིགས་རྟེན་སོགས་ཀྱིས་དབྱེ་ན་མང་ངོ་། །གཉིས་པ་རྣམ་གྲོལ་གཉིས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ནི། གང་ཞིག་བསམ་གཏན་དངོས་གཞི་ལ་བརྟེན་ནས་འགོག༷་པའི་སྙོམས་འཇུག་ཐོབ༷་པ་ནི། གཉིས་ཀའི༷་ཆ་ལ༷ས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ཏེ། ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཉོན་སྒྲིབ་དང་། ཏིང་འཛིན་གྱིས་རྣམ་ཐར་གྱི་སྒྲིབ་པ་གདམས་ངག་བརྗེད་སོགས་ལྔ་དང་། བསམ་གཟུགས་སོ་སོའི་སྙོམས་པར་འཇུག་མི་ནུས་པ་སྙོམས་འཇུག་གི་སྒྲིབ་པ་དང་གཉིས་སྤངས་བས་སོ། །མི་ལྕོགས་མེད་ལ་བརྟེན་པའི་ཤེས༷་རབ༷་ཀྱིས༷་ནི༷་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཉོན་སྒྲིབ་འབའ་ཞིག་ལས་གྲོལ་བ་དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་ཡིན་ཏེ། གཉིས་ཀའི་ཆ་ལས་
3-238b
གྲོལ་བ་ལས་ཅི༷ག་ཤོས༷་ཡིན་པས་སོ༷། །དེ་ཡང་གཉིས་སུ་བསྡུ་ན་སྙོམས་འཇུག་གི་སྒྲིབ་པ་ནི་ཤེས་སྒྲིབ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་གྲོལ་གཅིག་གྲོལ་དེ་ལ་དགྲ་བཅོམ་རྒྱན་ཅན་དང་རྒྱན་མེད་ཟེར་རོ། །གསུམ་པ་ཞར་བྱུང་དུ་སློབ་མི་སློབ་དེ་དག་གང་གིས་རྫོགས་དཔྱད་པ་ནི། སྙོམ༷ས་འཇུག༷་གིས་སློབ་པ་རྫོགས་པ་ཕྱིར་མི་འོང་ལུས་མངོན་བྱེད། དབང་པོ༷་རྫོགས་པ་མཐོང་ཐོབ། འབྲས༷་བུས༷་རྫོགས་པ་ཕྱིར་མི་འོང་གི་འབྲས་བུ་ལ་གནས་པའོ། །དེ་ལྟར་ཆོས་གསུམ་པོ་རྣམ༷ས་ཀྱིས༷་སློབ༷་པ༷་ཡོངས༷་སུ་རྫོགས༷་པ་ཞེས༷་བྱ་སྟེ། མདོ་ལས། འདི་ལ་གང་ཞིག་ཉོན་མོངས་ལྔ་སྤངས་ཏེ། །མི་འཕྲོག་ཆོས་ལྡན་སློབ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས། །ཞེས་ཉོན་མོངས་ལྔ། ཐ་མའི་ཆ་མཐུན་ལྔ་སྟེ་སྤངས་པས་འབྲས་བུ་རྫོགས་པ་དང་། གཞན་གྱིས་བསླབ་པ་མི་འཕྲོག་པ་ནི་མཐོང་ཐོབ་ཡིན་པས་དབང་པོས་རྫོགས་པ་དང་། མཐོང་ཆོས་བདེར་གནས་འགོག་པ་ལུས་ཀྱིས་མངོན་བྱེད་དང་ལྡན་པ་ནི་སྙོམས་འཇུག་གིས་སོ། །དེས་ན་དབང་སྙོམས་གཉིས་དང་སྙོམས་འཇུག་ཁོ་ནས་རྫོགས་པ་མི་སྲིད་ལ། གཞན་རེ་རེ་གཉིས་གསུམ་གྱིས་རྫོགས་པ་ཅི་རིགས་སྦྱར་རོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
第二分为总说、别说和附带内容三部分。首先总说包括七种分类和六种归纳两部分。第一，正文和理由两部分。第一，又将所有圣者补特伽罗归纳为七种，即七种补特伽罗：随信行、随法行、信解、见得、身证、慧解脱和俱分解脱。第七类中包含两种佛。第二，由加行造成的是前两种，因为在加行道等时依赖他人或不依赖他人。由根器造成的是第三和第四两种，虽然两者都具备两种根器，但信解者以信解为主，见得以慧为主，因而安立为钝根利根。由等至造成的是第五种，因为能以身现前证得灭尽定。由烦恼解脱造成的是第六种，因为以证悟无我的智慧从三界烦恼中解脱，
3-238a
由等至和解脱二者造成的是第七种，因为依靠三摩地和智慧的力量从等至和烦恼障两方面解脱而安立。第二，六种归纳：虽然名义上是七种，但实体上是六种。按照利根钝根的次第，在见道、修道、无学道三种道中，有随信行、随法行、信解、见得，以及依时与非依时二者各二，共六种。后三种分类归纳为后两种。这些依据根器、种性、所依等分类则更多。第二，特别解释两种解脱：依靠根本禅定获得灭尽定者是俱分解脱，因为以慧断除烦恼障，以定断除解脱障（包括忘失教诫等五种）以及不能入定于色界定和无色界定的定障两种。依靠未至定的智慧仅从三界烦恼障解脱者是慧解脱，
3-238b
因为是俱分解脱的另一部分。若归为两种，则定障属于所知障。俱分解脱和一分解脱也称为有庄严阿罗汉和无庄严阿罗汉。第三，附带考察有学无学由何圆满：以等至圆满有学是身证不还，以根器圆满是见得，以果位圆满是住于不还果者。由这三种法门称为圆满有学，如经中说："于此若人断五烦恼，不夺法具圆满有学。"指断除五烦恼，即五下分结，是果位圆满；他人不能夺其学处，是见得，故根器圆满；具足现法乐住灭定身证，是等至圆满。因此，不可能仅由根器和等至两者，或者仅由等至而圆满，其他则可由一种、两种或三种适当圆满。


 །དབང་པོ་ཁོ་ནས་རྫོགས་པ་ནི་མཐོང་ཐོབ་ཆགས་བཅས་འཕགས་པའོ༷། །དབང་པོ་སྙོམས་འཇུག་གཉི༷ས་ཀྱིས་མི་སློབ༷་པ་ཡོངས་སུ༷་རྫོགས་ཏེ། འབྲས་བུ་མ་རྫོགས་པའི་མི་སློབ་པ་མི་སྲིད་པས་དེ་མ་བཤད་ལ། དབང་པོས་རྫོགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྣམ་གྲོལ་དུས་དང་མི་སྦྱོར་རོ། །སྙོམས་འཇུག་གིས་
3-239a
རྫོགས་པ་དུས་སྦྱོར་གཉིས་ཀའི་ཆ་ལས་གྲོལ་བའོ། །དབང་སྙོམས་གཉིས་ཀས་རྫོགས་པ་གཉིས་ཆ་ལས་རྣམ་གྲོལ་དུས་མི་སྦྱོར་རོ། །འདིས་ནི་གང་ཟག་ཐམས་ཅད་སློབ་མི་སློབ་གཉིས་སུ་བསྡུས་ལ། དེ་དེའི་ཆོས་ཡོངས་སུ་ཚང་བར་བྱེད་པ་ཅི་ཡིན་བརྟགས་པ་སྟེ། སློབ་དང་མི་སློབ་པའི་དབྱེ་བ་ཅི་རིགས་པ་དེ་དག་གིས་བྱས་པས་སོ། །ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་དེ་དག་རྫོགས་བྱེད་ཚང་དགོས་ལ་རེ་རེ་གཉིས་སོགས་ཀྱིས་རྫོགས་པ་ནི་དཔེར་བརྗོད་པའོ། །
现证谛道自性
བཞི་པ་བདེན་པ་མངོན་རྟོགས་ཀྱི་ལམ་རང་གི་ངོ་བོ་ལ། སྤྱི་བྱེ་བྲག །སྐབས་སུ་བབས་པའི་དོན་གཞན་བཤད་པ་གསུམ།
总义
དང་པོ་ལ་དངོས་དང་ཞར་བྱུང་གཉིས། དང་པོ། དེ་ཡང་ལམ་ལ། འདས། མ་འདས་ལམ། མཐོང་སྒོམ་མི་སློབ་ལམ། སྦྱོར་བ་བར་ཆད་མེད་ལམ། རྣམ་གྲོལ་ལམ། ཁྱད་པར་གྱི་ལམ་ཞེས་མང་པོ་ཞིག་བཤད་པ་དེ་དག་བསྡུ་ན་དུ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། མདོར༷་ན་ལམ་ནི་རྣམ་བཞི༷་སྟེ། །ཁྱད་པར་ཅ༷ན་དང་རྣམ་གྲོལ་དང་། །བར༷་ཆ༷ད་མེད་དང་སྦྱོར་ཞེས་བྱ། །ཞེས་པ་འདོན་པ་བསྒྱུར་ཏེ། སྦྱོར་དང་བར་ཆད་མེད་པ་དང་། །རྣམ་གྲོལ་ལམ་དང་ཁྱད་པར་ཅན། །ཞེས་བྱ་བ་བཞིར་རིགས་པར་བྱ་སྟེ། དང་པོ་ནི་བར་ཆད་མེད་པའི་ལམ་གྱི་རྒྱུའོ། །གཉིས་པ་སྒྲིབ་པ་ལ་དངོས་སུ་གནོད་པ་བྱེད་པའོ། །གསུམ་པ་སྒྲིབ་པ་ལས་གྲོལ་བ་དང་པོར་སྐྱེས་པའོ། །བཞི་པ་དེ་ཕྱིན་ཆད་ཀྱི་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ལམ་སྟེ། དེ་ཡང་མཐོང་ལམ་ལྟ་བུ་ལ་དཔེར་བརྗོད་ན། ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་རྣམས་
3-239b
དང་། བཟོད་པ་བརྒྱད་དང་ཤེས་པ་རྣམས་དང་། བསྒོམ་ལམ་རྣམས་རིམ་བཞིན་ནོ། །དེ་ལ་དང་པོ་གཉིས་རྣམ་གྲོལ་གྱི་ཁང་བཟང་དུ་འགྲོ་ཕྱིར་ལམ་ཡིན་ལ། ཕྱི་མ་གཉིས་ནི་དེ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་རྒྱུ་བསགས་པའི་སྒོ་ནས་སྔ་མ་བས་ཆེས་ཁྱད་པར་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱིར་རམ། གོང་ནས་གོང་དུ་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའམ། དེ་དག་སྐྱེས་ན་ལྷག་མེད་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ལམ་མོ། །གཉིས་པ། ལམ་དཀའ་སླ་དང་། མངོན་ཤེས་མྱུར་བུལ་གྱི་ལམ་མུ་བཞི་བཤད་པ་ནི། ཡང་མདོ་ལས། མངོན་པར་ཤེས་པ་བུལ་ལ་དཀའ་བའི་ལམ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ་མྱུར་ལ་དཀའ་བའི་ལམ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ་བུལ་ལ་སླ་བའི་ལམ་དང་། མངོན་པར་ཤེས་པ་མྱུར་ལ་སླ་བའི་ལམ་ཞེས་བཞི་བཤད་པ་གང་ཞེ་ན། བསམ་གཏན་དངོས་གཞི་ལ་བརྟེན་པ་དག༷་གི༷་ལམ༷་རྣམ༷ས་ནི། གོམས་པ་སླ་བ་ཡིན་ཏེ། ཡན་ལག་གིས་ཡོངས་སུ་ཟིན་པ་དང་། ཞི་ལྷག་ཆ་མཉམ་པར་འཇུག་པས་འབད་མི་དགོས་པར་ངང་གིས་འཇུག་པས་སོ། །ས༷་གཞ༷ན་མི་ལྕོགས་མེད་དང་། བསམ་གཏན་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། གཟུགས་མེད་པ་ལ་བརྟེན་པ་དག༷་གི༷་ལམ་རྣམས་ནི་གོམས་པ་དཀའ༷་བ༷་ཡི༷ན་ཏེ། གཟུགས་མེད་ཡན་ལག་གིས་མ་ཟིན་པས་དང་། མི་ལྕོགས་མེད་དང་ཁྱད་པར་ཅན་གཉིས་ལྷག་མཐོང་ཤས་ཆེ་ལ། གཟུགས་མེད་ཞི་གནས་ཤས་ཆེ་བས་ཞི་ལྷག་ཆ་མི་མཉམ་པས་འབད་པས་བསྒྲུབ་དགོས་པས་སོ། །གང་ཟག་བློ༷་གྲོས༷་རྟུལ༷་པོས་ནི་ལམ་དཀའ་འམ་སླ་ཡང་རུང་ཤེས་བྱ་མངོ༷ན་པར་ཤེས༷་པ་བུལ༷་བ༷་སྟེ༷། རྟུལ་བ་ལས་ཅི༷ག་ཤོ༷ས་
3-240a
དབང་རྣོན་གྱི༷་ནི༷་ལམ་དཀའ་འམ་སླ་ཡང་རུང་མངོ༷ན་ཤེས༷་མྱུར༷་བ་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་དབང་རྣོན་ས་གཞན་ལ་བརྟེན་པ་ལམ་དཀའ་ལ་མངོན་ཤེས་མྱུར་བ་སོགས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
仅由根器圆满者是见得的有贪圣者。以根器和等至二者圆满无学，因为不可能有未圆满果位的无学，所以未说明，由根器圆满者是慧解脱非依时者。由等至
3-239a
圆满者是依时和非依时的俱分解脱。由根器和等至二者圆满者是俱分解脱非依时者。这里将一切补特伽罗归纳为有学和无学两种，考察何者使其法门圆满，是由有学和无学的适当分类所作。圆满是指具备圆满因素，由一种、两种等圆满是举例说明。
现证谛道自性
第四，真谛现证之道自性分为总说别说和顺便解释其他意义三部分。
总义
第一分为正文和附带两部分。首先，道有出世间道、世间道、见修无学道、加行无间道、解脱道、殊胜道等许多种类，若归纳有多少呢？简而言之，道有四种：殊胜道、解脱道、无间道和加行道，这是调换原文顺序而念诵。应知有四种：加行道、无间道、解脱道和殊胜道。第一是无间道的因，第二直接对治障碍，第三是从障碍解脱初时生起，第四是此后的解脱道。以见道为例，顺抉择分
3-239b
与八忍和诸智及诸修道依次是这四种。其中前两种是为了趋向解脱宫殿之道，后两种因为与前面相似，或由积累因缘而远胜前者，或从高到更高前进，或生起它们即入无余涅槃，故称为道。第二，说明道的难易与现知的快慢四句：又经中说"现知迟而难道、现知快而难道、现知迟而易道、现知快而易道"四种，这是什么意思呢？依靠根本禅定的诸道是易修的，因为被支分所摄持，止观平等而入，不需努力自然趋入。依靠其他地如未至定、殊胜禅和无色定的诸道是难修的，因为无色定不被支分摄持，未至定和殊胜定二者观多于止，无色定止多于观，所以止观不平等，需要努力成就。钝慧补特伽罗无论道难或易，对所知的现证都是迟缓的，与钝根相反的
3-240a
利根者，无论道难或易，现知都是迅速的。因此，利根依其他地是难道而快现知等。


 །
各别
གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ལམ་གྱི་གཙོ་བོ་བྱང་ཆོས་སོ་བདུན་བཤད་པ་ལ། དངོས་དང་དེའི་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ་ལ། མིང་གི་སྒོ་ནས་སོ་བདུན་དུ་བཞག་ཚུལ་དང་། དོན་གྱིས་བཅུར་འདུ་ཚུལ། དེ་རྣམས་ལམ་དུ་བཞག་པའི་རྒྱུ་མཚན་བསྟན་པ་གསུམ། དང་པོ། སྒྲིབ་པ་ཟ༷ད་པ་དང༷་ཕྱིན་ཆད་མི༷་སྐྱེ༷་ཤེས༷་པ༷་ནི༷། བྱང༷་ཆུབ༷་ཅེས་བྱ་སྟེ་སྒྲིབ་པ་ཟད་ཅིང་བྱང་བའི་ཕྱིར་དང་། ཟད་ཅིང་མི་སྐྱེ་བར་ཆུབ་ཅིང་རྟོགས་པས་སོ། །དེའང་གང་ཟག་གིས་དབྱེ་བས་གསུམ་མོ། །དེ༷་དང༷་དངོས་བརྒྱུད་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྗེས་སུ་མཐུན༷་པའི་རྒྱུ་ཉི༷ད་ཡིན་པའི་ཕྱིར༷་དྲན་ཉེ་སོགས་བྱང་ཆུབ་ཕྱོགས་མཐུན་གྱི་ཆོས་སུམ༷་ཅུ༷་རྩ༷་བདུན༷་པོ་ལ་ནི། བྱང་ཆུབ་དེའི༷་ཕྱོག༷ས་དང་མཐུན༷་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཡང་མིང༷་གི༷་སྒོ༷་ནས༷་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། རྫས༷་སུ༷་ནི་བཅུ༷་ཞེས་པས་བསྟན་ཏེ། དད་པའི་རྫས་རིགས་མཐུན་ནས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པའི་རྫས་རིགས་མཐུན་པར་བཅུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་རྒྱས་བཤད་ལ། བཅུ་པོ་བཤད་པ་དང་། གཞན་རྣམས་དེར་འདུ་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། གང་ཞེ་ན། ད༷ད་པ་དང༷་། བརྩོན་འགྲུས་དང་།དྲ༷ན་པ༷་དང༷་། ཤེས༷་རབ༷་དང་། ཏིང༷་ངེ་འཛིན༷་དང་། བཏང༷་སྙོམས༷་དང་། དགའ༷་བ་དང་། རྟོག༷ས་པ་དང༷་། ཚུ༷ལ་ཁྲིམས༷་དང་། ཤིན༷་ཏུ༷་སྦྱང༷ས་དང་བཅུའི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ། དྲ༷ན་པ༷་ཉེར༷་བཞག༷་བཞི་པོའི་ངོ་བོ་ཤེས༷་རབ༷་སྟེ༷། བརྩོན༷་
3-240b
འགྲུས༷་ལ་ནི་ཡང༷་དག༷་པར་འཇོག་ཅིང་སྤོང་བ་བཞི་ཞེས༷་བྱའོ༷། །རྫུ༷་འཕྲུལ༷་རྐང༷་པ༷་བཞི་ནི་ཏིང༷་འཛིན༷་ནོ༷། །དེ་ཡང་དབང་སྟོབས་ཀྱི་ཤེས་རབ་དང་། འཕགས་ལམ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ནས་ཡང་དག་ལྟ་དང་། བྱང་ཆུབ་ཡན་ལག་བདུན་གྱི་ནང་ནས་ཆོས་རབ་རྣམ་འབྱེད་གཉིས་ནི་ཤེས་རབ་ཡིན་ལ། དབང་སྟོབས་འཕགས་བྱང་གི་སྐབས་ན་ཏིང་འཛིན་སོགས་རང་མིང་གིས་སྨྲོས་པ་དེ་དང་དེ་ཡིན་ལ། ངག་ལས་འཚོ་གསུམ་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། །ཚུལ་ཁྲིམས་སྤང་སེམས་ལ་འདོད་ན་རྫས་གཅིག་དང་། བྱེ་སྨྲའི་ལྟར་ལུས་ངག་གི་ལས་ལ་འདོད་ན་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཡན་ལག་རྫས་ཐ་དད་དེ་བཅུ་གཅིག་གོ། གསུམ་པ་དེ་རྣམས་ལམ་དུ་འཇོག་པའི་རྒྱུ་མཚན་གཙོ་བོའི་སྒོ་ནས་ཡིན་པར་སྟོན་པ། དྲན་ཉེར་ཤེས་རབ། ཡང་དག་སྤང་བཞི་བརྩོན་འགྲུས། རྫུ་འཕྲུལ་རྐང་བཞི་ཏིང་འཛིན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའང་། ཤེས་རབ་སོགས་ལམ་དེ་ན་གཙོ༷་བོ༷་སྨོས༷་པ༷་ཡིན་གྱི། དེ༷་དག༷་ནི༷་འཁོར་དང་བཅས་ན་སྐྱེས་ཐོབ་ཀྱི་ཡོན་ཏན་དད་སོགས་མ་གཏོགས། སྦྱོར༷་བྱུང༷་གི་ཡོན༷་ཏན༷་ཐོས་བསམ་སྒོམ་བྱུང་གི་ཟག་ཟག་མེད་དང་། དགའ་ཤིན་སྦྱང་བཏང་སྙོམས་ཡང་དག་རྟོགས་དད་པ་དྲན་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་སོགས་ཀུན༷་ཀྱང༷་དྲན་པ་ཉེར་བཞག་ལ་སོགས་པ་ཡི༷ན་གྱི། གཙོ་བོ་ཁོ་ན་མིན་ནོ། །གཉིས་པ་ཁྱད་པར་ལ། གནས་སྐབས་གང་དུ་འཇོག་པའི་ཁྱད་པར། ཟག་མེད་ཟག་བཅས་ཀྱི་ཁྱད་པར། ས་གང་ན་ཡོད་དཔྱད་པ་གསུམ། དང་པོ། དྲན་པ་ཉེར་བཞག་སོགས་སྡེ༷་ཚན༷་བདུན༷་ནི༷། སྐབས་དེ་དང་དེར་གཙོ་བོ་ཡིན་པས་གོ༷་རིམ༷་བཞིན༷་དུ་ལ༷ས་ནི༷་དང༷་པོ༷་པ༷་ལ༷་ཚོགས་ལམ་དག༷་ལ་དྲན་ཉེར་བཞི་དང༷་། ངེས༷་འབྱེ༷ད་
3-241a
ཆ༷་མཐུན༷་དྲོད་ཀྱི་སྐབས་སུ་ཡང་དག་སྤོང་བ་བཞི་དང་། རྩེ་མོར་རྫུ་འཕྲུལ་རྐང་པ་བཞི་དང་། བཟོད་པ་ལ་དབང་པོ་ལྔ་དང་། ཆོས་མཆོག་ལ་སྟོབས་རྣམ༷ས་དང༷་ནི༷། སྒོམ༷་ལམ་ལ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཡན་ལག་བདུན་དང༷་། མཐོ༷ང་ལམ་ལ༷་འཕགས་ལམ་བརྒྱད་ཡིན་པར་རབ༷་ཏུ༷་ཕྱེ་བ༷་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ་ནི། བྱང༷་ཆུབ༷་ཡན༷་ལག༷་བདུན༷་དང་། འཕགས་ལམ༷་ཡན༷་ལག༷་བརྒྱད་ནི་ཟག༷་པ༷་མེ༷ད་པ་ཡིན་ལ། གཞན༷་ནི་ཟག་ཟག་མེད་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཏེ། སོ་སྐྱེའི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པ་སྦྱོར་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པ་ཟག་བཅས་དང་། འཕགས་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པ་ལམ་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་པ་དག་ཟག་མེད་ཡིན་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
各别
第二，别说道的主要内容三十七菩提分，分为正文和其特点两部分。首先，从名称安立三十七分的方式、实体归纳为十的方式、说明它们安立为道的理由三部分。第一，灭尽障碍和了知今后不生，称为菩提，因为障碍灭尽而净化，因为了知灭尽不生。依补特伽罗可分为三种。由于与此有直接间接相顺应的因缘，所以念住等三十七菩提分法，称为随顺菩提分。这是从名称上说的。第二，包括略说和广说两部分。首先，略说"实体上是十"，因为从信的实体种类到轻安的实体种类共有十种。第二，广说包括解释十种和其余融入此中的方式两部分。首先，是哪十种？信、精进、念、慧、定、舍、喜、觉、戒、轻安十种的自性。第二，四念住的体性是慧，精进
3-240b
称为四正断。四神足是定。其中根力中的慧、八圣道中的正见、七觉支中的择法觉支二者是慧，根力圣道觉支中以自名称说的定等就是定等，正语正业正命三者是戒。若认为戒是断意，则实体一种，若按毗婆沙师所说戒是身语业，则戒支为不同实体，共十一种。第三，说明它们安立为道的理由主要是：念住是慧，四正断是精进，四神足是定等，这是因为慧等是该道中主要提及的，而非它们只有主体。如果连同眷属，除了信等俱生功德，修所生功德包括闻思修所生的有漏无漏，以及喜、轻安、舍、正觉、信、念、戒等一切都是念住等，并非只有主要部分。第二，特点包括在何阶段安立的特点、有漏无漏的特点、考察何地有三部分。首先，念住等七组，因在各个阶段是主要的，依次在初业者
3-241a
资粮道上是四念住，顺决择分暖位阶段是四正断，顶位是四神足，忍位是五根，胜法位是诸力，修道上是七菩提分，见道上是八圣道支，这样区分。第二，七菩提分和八圣道支是无漏，其余则有漏无漏两种，因为凡夫相续中存在的加行道所摄的是有漏，圣者相续中存在的三道所摄的是无漏。


 །གསུམ་པ། བས༷མ་གཏན༷་དང༷་པོ༷་ན༷་སོ་བདུན་པོ་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ཡོད་ལ། མི༷་ལྕོགས༷་མེ༷ད་ན༷་བཏང་སྙོམས་ས་པ་ཡིན་པས་དགའ༷་བ་མ༷་གཏོགས༷་སོ་དྲུག་ཡོད་དེ། བདེ་བླག་ཏུ་ཐོབ་པ་དང་། དོགས་པ་མེད་ན་དགའ་བར་འགྱུར་བ་ལས་དང་པོའི་ཉེར་བསྡོགས་ནི་རྩོལ་ནས་བསྐྱེད་དགོས་པ་དང་། ས་འོག་མར་ཉམས་ཀྱིས་དོགས་པ་དང་། ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་ཡིན་པས་སོ། །བསམ་གཏན་གཉི༷ས་པ༷་ནི༷་རྟོག༷ས་པ་མ༷་གཏོགས༷་སོ་དྲུག་ཡོད་དེ། རྟོག་པ་དེ་གཉིས་པས་སྤངས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །བསམ་གཏན་ཕྱི་མ་གཉི༷ས་ན༷་དགའ་རྟོག་དེ༷་གཉི༷ས་མ༷་གཏོགས༷་པ༷་སོ་ལྔ་ཡོད་ལ། བས༷མ་གཏན༷་དང་པོའི་དངོས་གཞི་ཙམ་པོ་དང་། གཉིས་པའི་བར༷་མ་དང་པོའི་དངོས་གཞི་ཁྱད་པར་ཅན་ན༷འང་དགའ་རྟོག་མ་གཏོགས་སོ་ལྔ་ཡོད་ལ། གཟུགས༷་མེ༷ད་པ༷་དང་པོ་གསུམ༷་ན༷འང༷་། དགའ་རྟོག་དེ༷་དང༷་ཚུལ༷་ཁྲིམས་ཡན་ལག་གསུམ་མ་གཏོགས་སོ་གཉིས་ཡོད་དོ། །བྱང༷་ཆུབ༷་ཀྱི་ཡན་ལག་བདུན་
3-241b
དང༷་ནི༷་འཕ༷གས་ལམ༷་ཡན༷་ལག༷་བརྒྱད་མ༷་གཏོགས༷་པ་ཉེར་གཉིས་ནི་འདོ༷ད་ཁ༷མས་དང་སྲི༷ད་རྩེ༷་ན༷་ཡོ༷ད་དེ། དེ་དག་མེད་པ་ནི་ས་དེ་གཉིས་ལ་ཟག་མེད་ཀྱི་ལམ་མི་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྲིད་རྩེ་སོགས་གཟུགས་མེད་ན་ལུས་དྲན་ཉེ་ཇི་ལྟར་ཡོད་དེ་རང་ས་ན་མེད་ལ་འོག་ས་ལ་མི་དམིགས་ན་དེའི་ཡུལ་ལུས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རང་ས་ན་གཟུགས་མེད་ཀྱང་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་ཉེར་བསྡོགས་ལ་བརྟེན་པའི་དྲན་ཉེ་དགེ་བ་ཟག་བཅས་ཀྱིས་བསམ་གཏན་བཞིའི་གཟུགས་ཟག་བཅས་ལ་དམིགས་པ་དང་། འོག་མ་ལ་མི་དམིགས་པར་བཤད་པ་ནི་དངོས་གཞི་དགེ་བས་ཟག་བཅས་ལ་མི་དམིགས་པ་ཡིན་ལ། གཟུགས་མེད་དང་པོ་གསུམ་གྱི་དངོས་གཞི་དགེ་བ་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་ཀྱིས་བསམ་གཏན་ས་དྲུག་ལ་བརྟེན་པའི་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལ་དམིགས་པས་དང་། སྲིད་རྩེའི་ཤེས་རབ་དགེ་བ་ཟག་བཅས་ཀྱིས་བསམ་གཏན་ལ་བརྟེན་པའི་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་ཡང་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་གཟུགས་སུ་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་རྒྱལ་སྲས་འཆད་དོ། །ཡང་གལ་ཏེ་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ན་མི་དགེ་བ་མེད་ན་དེ་དག་སྐྱེས་སྤང་གི་བརྩོན་འགྲུས་ཇི་ལྟར་ཡོད་ཅེ་ན། དེ་ལྟ་མོད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་དང་སྙོམས་འཇུག་གི་སྒྲིབ་པ་ཟག་བཅས་ལ་སྡིག་པའི་སྒྲར་བརྗོད་དེ་དོན་དམ་པའི་མི་དགེ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསམས་སོ། །
另说即时义
གསུམ་པ་སྐབས་སུ་བབས་པའི་དོན་ལ། འཕགས་པ་དགྱེས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཤེས་ནས་དད་པ་ཁྱད་པར་དུ་བཤད་པ་དང་། ཡང་དག་པའི་རྣལ་གྲོལ་དང་། ཤེས་པ་ཁྱད་པར་དུ་
3-242a
བཤད་པ་གཉིས།
了胜者欢喜之戒律已说殊胜信心
དང་པོ་ལ། རྒྱུ་གང་གིས་ཐོབ་པ་དང་ངོ་བོ་གང་ཡིན་དཔྱད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། སྤྱི་བྱེ་བྲག་གཉིས། དང་པོ་ལ། བདེན་པ་དང་པོ་གསུམ་གྱི་སྐབས་སུ་ཐོབ་ཚུལ། ཕྱི་མའི་སྐབས་སུ་ཐོབ་པ་གཉིས། དང་པོ། ཡང་མདོ་ལས། སངས་རྒྱས་དང་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་ཐོབ་ཅིང་འཕགས་པ་དགྱེས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཐོབ་པ་ཞེས་ཤེས་ནས་དད་པ་ཐོབ་པ་བཞི་བཤད་ན། ལམ་བྱང་ཕྱོགས་ལ་གནས་པ་དེ་དག་གནས་སྐབས་གང་དུ་ཤེས་ནས་དད་པ་ཇི་ལྟར་ཐོབ་ཅིང་། དེ་དག་གི་ངོ་བོ་ཡང་གང་ཞེ་ན། མཐོང་ལམ་དུ་བདེན༷་པ་དང་པོ་གསུམ༷་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང༷་ན༷་དེ་དག་ཆོས་ཡིན་ལ་སངས་རྒྱས་དང་དགེ་འདུན་གྱི་ངོ་བོ་མིན་པས། འཕགས་པ་དགྱེས་པའི་ཚུལ༷་ཁྲིམས༷་དང༷་ཆོས༷་ལ༷་ཤེས༷་ནས༷་ད༷ད་པ༷་འཐོབ༷་སྟེ། དེའི་ཚེ་ཟག་མེད་ཀྱི་སྤོང་བདུན་ཐོབ་ཅིང་བདེན་པ་མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བས་ཆོས་ཙམ་དུ་ཡིད་ཆེས་པས་སོ། །གཉིས་པ། ལ༷མ་བདེན་མངོ༷ན་སུམ་དུ་རྟོག༷ས་ན༷་ལམ་དེ་སློབ་མི་སློབ་དུ་བྱེད་པའི་ཆོས་ཡིན་པས། སང༷ས་རྒྱས༷་དང༷་སངས་རྒྱས་དེ༷་ཡི༷་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ༷་འདུ༷ན་དག༷་ལ༷་ཡ༷ང་ཤེས་ནས་དད་པ་ཐོབ་སྟེ། ཡང་སྒྲས་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཆོས་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་ཐོབ་པའང་སྡུད་པའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
第三，初禅中有全部三十七分，在未至定中因为是舍受所摄故除喜外有三十六分，因为易得且无疑虑时会生起喜，而初禅近分是需要努力生起的，担心会退失于下地，且受是舍受。第二禅中除觉外有三十六分，因为觉已被第二禅所断。后两种禅中除喜觉二者外有三十五分，在初禅根本定一般和第二禅中间与初禅根本殊胜定中也除喜觉外有三十五分，前三无色界中也除喜觉和戒支三支外有三十二分。七菩提分
3-241b
和八圣道支除外的二十二分在欲界和有顶中有，因为这两地不依靠无漏道。有顶等无色界中身念住如何存在？自地中无色且不缘下地，而其所缘是身体。答：虽然自地无色，但依空无边处近分所依止的念住善有漏能缘四禅的有漏色，所说的不缘下地是指根本善不缘有漏，前三无色根本善有漏无漏能缘依六禅地的无漏律仪，有顶善慧有漏能缘依禅的无漏律仪，这也被认为是未来色，如王子所说。又问：若上二界无不善，如何有断生的精进？虽然如此，但烦恼和定障有漏被称为恶的名称，因为是胜义不善，如此思考。
另说即时义
第三，顺便解释的意义分为解释圣者所喜戒律和了知后信以及正解脱和了知二部分。
了胜者欢喜之戒律已说殊胜信心
第一分为由何因获得和考察其体性两部分。首先，总别两部分。第一，在前三谛中获得的方式和在后谛中获得两部分。第一，又经中说："获得于佛法僧的了知后信及获得圣者所喜戒律"，说明获得四种了知后信，那么住于道菩提分的人们在何阶段如何获得了知后信，这些的本质是什么？在见道中见前三谛时，这些是法而非佛和僧的本质，所以获得圣者所喜戒律和对法的了知后信，因为当时获得七无漏断，以及由现见真理而确信唯法。第二，当现证道谛时，因为道是能成就有学无学的法，所以也获得对佛陀和佛陀的声闻僧团的了知后信，"也"字表示包括获得对戒律和法的了知后信。


 །འདི་ལ་འཕགས་རྣམས་དགྱེས་ཤིང་མཉེས་པས་ཟག་མེད་སྡོམ་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ། །དེའང་བདེན་པ་རྣམས་ཇི་བཞིན་མངོན་སུམ་དུ་རྟོགས་ནས་ཡིད་ཆེས་ཀྱི་དད་པ་ཐོབ། གཉིས་པ། དད་ཡུལ་གྱི་ཆོས་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ། ཆོས་ནི་སློབ་མི་སློབ་ཀྱི་
3-242b
ལམ་བདེན་ཡིན་ན། དེ་ལ་བདེན་པ་དང་པོ་གསུམ་མཐོང་བས་ཆོས་ལ་ཤེས་ནས་ཇི་ལྟར་དང་། གལ་ཏེ་བདེན་པ་དེ་ཁོ་ན་ལ་ཆོས་སུ་འདོད་ན་སྡུག་བསྔལ་བདེན་པ་མཐོང་བ་ཙམ་ན་ཆོས་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བས་བདེན་གསུམ་ཞེས་ཇི་ལྟར་བཤད་ཅེ་ན། འདིར་ཆོས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་བདེན་པ་དང་པོ་གསུམ༷་ལ་བརྗོད་དེ། དེ་དག་གི་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ཆོས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང༷་། འགོག་པ་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་ཀྱང་ཡིན་པས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་བདེན་གསུམ་མཐོང་ནས་ཆོས་ལ་ཤེས་ནས་དད་ཅེས་པ་བདེན་གསུམ་ཅི་རིགས་པ་ཡིན་གྱི་ཚོགས་པ་ནི་མིན་ནོ། །དེ་བཞིན་རང༷་སང༷ས་རྒྱས༷་ཀྱི་སློབ་མི་སློབ་ཀྱི་ལམ་དང་། བྱང༷་ཆུབ༷་སེམ༷ས་དཔའི༷་སློབ་པའི་སྐབས་ཀྱི་ཟག་མེད་ཀྱི་ལམ༷་ཡང་ཆོས་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ནི་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་ཆོས་ཡིན་པས་སོ། །ཚོགས་པ་མིན་པས་དགེ་འདུན་མིན་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱང་མིན་ནོ། །བསེ་རུ་ལྟ་བུ་ནི་འདུས་པ་མེད་ལ། དེའི་ལམ་ཡང་གཞན་གྱི་སྒྲ་ལ་མི་བརྟེན་ཅིང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ལམ་གཞན་གྱི་དྲིང་ལ་མི་འཇོག་པས་དགེ་འདུན་མིན་ནོ་ཟེར། ལམ་དེ་སངས་རྒྱས་མིན་པ་གོ་སླ་ལ། དེས་ན་རང་སངས་རྒྱས་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ལམ་ཆོས་ཡིན་པས་བདེན་པ་བཞི་ཆར་ཡང་ཆོས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། བདེན་པ་བཞི་ཆར་མངོན་པར་རྟོགས་པས་ཀྱང་ཆོས་ལ་ཤེས་ནས་དད་པར་འགྱུར་བ་ཡིན་ནོ༷། །གཉིས་པ་ངོ་བོ། ཤེས་ནས་དད་པ་བཞི་པོ་ཡང་ཡུལ་ལམ་གཞི་དཀོན་མཆོག་གི་སྒོ་ནས་ཕྱེ་སྟེ་མིང་གིས་ཡིན་གྱི། རྫ༷ས་སུ༷་གཉི༷ས་ཏེ༷་དཀོན་མཆོག་ལ་ད༷ད་པ༷་དང༷་
3-243a
འཕགས་པ་དགྱེས་པའི་ཚུལ༷་ཁྲི༷མས་སོ། །འདི་ཡང་སེམས་དང་སྟོབས་ཀྱིས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱང་དག་པ་ཡིན་པས་རྒྱུ་མིང་འབྲས་ལ་བཏགས་ཏེ་ཤེས་ནས་དད་པའི་མིང་གིས་བསྟན་ཏོ། །དད་ཚུལ་དེ་གཉིས་ཀའང་ཟག་པའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་དྲི༷་མ༷་མེ༷ད་པ༷་ཟག་མེད་ཡི༷ན་ནོ། །མདོ་ལས་བསྟན་པའི་གོ་རིམ་ནི་ཏིང་འཛིན་ལས་ལངས་ནས་ཇི་ལྟར་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ལྟར་བཀོད་པ་སྟེ། ཀྱེ་མ་སངས་རྒྱས་ནི་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཆོས་འདུལ་ནི་ལེགས་པར་གསུངས་པ། དེའི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནི་ལེགས་པར་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་མངོན་དུ་ཕྱེད་དེ་རིམ་པར་སྨན་པ་སྨན་དང་ནད་གཡོག་ལྟ་བུ་དང་། དད་སྟོབས་ཀྱིས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱང་དང་བ་སྟེ་མི་སྙོགས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ནད་མེད་པ་ལྟ་བུ་དང་། ཡང་ན་ལམ་སྟོན་དང་ལམ་དང་ལམ་གྲོགས་དང་བཞོན་པ་བཞིན་དུ་དེ་དག་ལ་ཡིད་ཆེས་པས་ན་བཞི་པོའི་གོ་རིམ་ཡང་དེ་ལྟར་རོ། །
说清净解脱及智殊胜
གཉིས་པ་ལ་སྤྱིར་བསྟན་པ་དང་། རྣམ་གྲོལ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། སློབ་པའི་ཡན་ལག་ཏུ་ཡང་དག་པའི་རྣམ་གྲོལ་མ་བཤད་པའི་ཚུལ་དང་། ཡང་དག་པའི་ཤེས་པ་མ་བཤད་པའི་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ་ལ་དངོས་དང་། རྣམ་གྲོལ་གྱི་དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ། འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་མདོ་ལས། སློབ་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནས། ཏིང་ངེ་འཛིན་བར་ཡན་ལག་བརྒྱད་ལྡན་དང་། མི་སློབ་པ་ནི་མི་སློབ་པའི་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་ནས། ཏིང་ངེ་འཛིན་པར་བརྒྱད་དང་། མི་སློབ་པའི་ཡང་དག་པའི་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་དང་། མི་སློབ་པའི་ཡང་དག་པའི་ཤེས་པ་སྟེ་ཡན་ལག་བཅུ་
3-243b
དང་ལྡན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
因为圣者们对此喜悦满意，所以无漏律仪是戒律。这是如实现见真理后获得确信的信心。第二，详细解释信仰对象的法，若法是有学无学的
3-242b
道谛，那么见前三谛怎样对法有了知信？如果认为唯有真理才是法，那么仅见苦谛时就应获得对法的了知信，为何说三谛呢？这里法的名称是指前三谛，因为它们的真实性是法，而且灭谛是诸法中最殊胜的。因此，见三谛后对法有了知信是指适当的三谛，而非整体。同样，独觉的有学无学道以及菩萨有学位中的无漏道也是法，因为它们是现证之法。由于非集体，所以不是僧团，也不是佛。独觉如犀牛不依集体，其道也不依赖他人声音，菩萨道不依他人，所以不是僧团。此道非佛容易理解，因此，独觉和菩萨道是法，因为四谛都是法，所以现证四谛也都能获得对法的了知信。第二，本质，四种了知信是从对境或基础三宝方面区分的名称，实体上有二：对三宝的信心和
3-243a
圣者所喜戒律。这也由于心和力量使戒律清净，故用因名标果，以了知信的名称表示。这两种信法都是烦恼的对治，所以无垢，是无漏。经中的顺序是依照从定中起后如何现证而安排的："奇哉，佛是正等觉，其法调伏是善说，其声闻僧是善行。"如此现证次第宣说，如医生、药和护理，以信力使戒律清净不染，戒律如无病，或者如指路者、道路、同行者和乘骑，因为对它们确信，所以四者顺序如此。
说清净解脱及智殊胜
第二分为总说和详解解脱两部分。第一，为何不说有学支分的正解脱和不说正知两部分。第一，正文和解脱的分类两部分。第一，那么，为何经中说："有学具足正见至正定八支分，无学具足无学正见至正定八支分，无学正解脱和无学正知共十
3-243b
支分。"


 །ཞེས་གསུངས་པས། སློབ་པ་ལ་ཡང་དག་པའི་རྣམ་གྲོལ༷་དང་ཤེས་པ་གཉིས་མ་བཤད་ཅེ་ན། ཉོན་མོངས་པས་འཆིང་བ་ལས་གཏན་དུ་ངེས་པར་གྲོལ་བ་དང་། གྲོལ་བ་དེ་སོ་སོ་རང་གིས་ཤེས་པས་དེ་གཉིས་སུ་འཇོག་པ་ལ། སློབ་པ་རྣམས་ནི་ད་དུང་ཉོན་མོངས་པས་བཅིང༷ས་པའི་ཕྱིར༷། སློབ༷་པའི༷་ཡན༷་ལག༷་ཏུ༷་ཡང་དག་པའི་རྣམ༷་གྲོལ༷་དང་ཡང་དག་པའི་ཤེས་པ་མ༷་བཤ༷ད་ལ། འཆིང་བ་ཕྱོགས་གཅིག་ལས་གྲོལ་བ་ནི་ཡང་དག་པའི་རྣམ་གྲོལ་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །གཉིས་པ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། རྣམ་གྲོལ་དེ༷་ལ་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་སོ། །གཉིས་པ་ལ་སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་ཡན་ལག་ཏུ་རུང་བ་མོས་པ་རྣམ་གྲོལ་གྱི་དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ་གང་ཞེ་ན། ཉོ༷ན་མོང༷ས་བཅོ༷མ་པ༷་སོ་སོར་བརྟགས་འགོག་ནི་རྣམ་གྲོལ་འདུས༷་མ༷་བྱས༷་དང་། རྣམ་གྲོལ་དེ་ལ་དེར་ངེས་པ་མི་སློབ་པའི་མོས༷་པ༷་ནི་རྣམ་གྲོལ་འདུས༷་བྱས༷་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ། གང་ཞིག་མི་སློབ་པའི་ཡན༷་ལག༷་ཏུ་གསུངས་པའི་ཡང་དག་པའི་རྣམ་གྲོལ་ནི༷། རྣམ་གྲོལ་འདུས་བྱས་མོས་པ་དེ༷་ཡི༷ན་ཏེ། མི་སློབ་པའི་ཡན་ལག་བཅུ་ཆར་འདུས་བྱས་ཡིན་པས་སོ། །འདུས་མ་བྱས་སྐལ་བ་མི་མཉམ་པའི་ཕྱིར་དང་། སློབ་མི་སློབ་གཉིས་ཀ་མིན་པས་ཡན་ལག་མ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡན་ལག་འདུས་བྱས་དེ༷་ཉི༷ད་ལ་མདོ་ལས། སེམས་འདོད་ཆགས་ལས་རྣམ༷་པར་གྲོལ༷་བ་དང་། ཤེས་རབ་མ་རིག་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བ་གཉི༷ས་སུ་གསུངས་ཏེ་རྣམ་གྲོལ་འདུས་བྱས་དེ་ཉིད་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་སོགས་ལྔའི་ནང་ནས་རྣམ་གྲོལ་གྱི་ཕུང་པོ་རང་དེ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་བྱེ་སྨྲས་
3-244a
འཆད་དོ། །སློབ་དཔོན་ནི་མོས་པ་འབའ་ཞིག་རྣམ་གྲོལ་མ་ཡིན་གྱི་སེམས་ཤེས་རབ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཟག་མེད་ཀྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་འདུན་བརྩོན་སོགས་གཞན་དག་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། མདོ་ལས་འདུན་བརྩོན་ཀྱང་དེར་བཤད་པས་སོ། །གཉིས་པ། གལ་ཏེ་ཡང་དག་ཤེས་པ་ཡང་དག་ལྟ་བའི་ནང་དུ་འདུས་པས་ན་ཡན་ལག་བཅུ་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན་མ་ཡིན་ཏེ། བྱང༷་ཆུབ༷་ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་ཞེས་སྔར་ཇི༷་སྐ༷ད་བཤ༷ད་པ༷་དེ་ནི་ཡང་དག་པའི་ཤེས༷་པ་ཡིན་ལ་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་མིན་ཏེ་ཟད་དང་མི་སྐྱེའི་བློའི་ལྟ་མིན། །ཞེས་པས་སོ། །ཡང་དག་ཤེས་པ་དེ་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་གཟིགས་པའི་ཕུང་པོའང་ཡིན་ཏེ། རང་གི་བྱང་ཆུབ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་རྣམ་གྲོལ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལ། སེམས་གང་རྣམ་པར་གྲོལ། ལམ་གང་གིས་རྣམ་པར་གྲོལ། དེ་ལྟར་གྲོལ་བའི་གནས་ལ་དབྱེ་བ་དུ་ཡོད་གསུམ། དང་པོ། གལ་ཏེ་སེམས་རྣམ་པར་གྲོལ་ན་སེམས་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ད་ལྟ་བ་གསུམ་གང་ཞིག་རྣམ་པར་གྲོལ་བར་འགྱུར་ཞེ་ན། མི༷་སློབ༷་པའི་སེམ༷ས་ནི༷། སྐྱེ༷་བར༷་འགྱུར༷་བ༷་མ་འོངས་པ་ཉིད་ནི་སྒྲིབ༷་པ༷་ལ༷ས་ནི༷་རྣམ༷་པར་གྲོལ༷་བར་འགྱུར༷་ཏེ། འདས་པའི་སྒྲིབ་པ་ཡོད་པ་ཡིན་ལ། ད་ལྟ་བ་ལ་དངོས་སུ་གནོད་པ་ནི་རྡོ་རྗེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ལ། དེ་སྒྲིབ་པའི་ཐོབ་པ་དང་དུས་མཉམ་པའི་ཕྱིར་དང་། དེའི་རྗེས་ཐོགས་སུ་སྒྲིབ་པ་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སེམས་སྐྱེ་བས་སོ། །ཉོན་མོངས་པ་ནི་དེའི་ཐོབ་པ་ལ་བཞག་སྟེ། དེ་སྐྱེ་བ་ལ་གེགས་བྱེད་པས་སོ། །འོ་ན་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་དག་ཇི་ལྟར་སྒྲིབ་པ་ལས་གྲོལ་བ་ཡིན་ཞེ་ན།
3-244b
དེ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་ལས་མི་སློབ་པའི་སེམས་མ་འོངས་པ་སྒྲིབ་པ་རྣམས་ལས་གྲོལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཞེས་བཤད་དོ། །གཉིས་པ། འོ་ན་འདས་སོགས་གང་གིས་སྒྲིབ་པ་སྤང་ཞེ་ན། འགག་པར༷་འགྱུར༷་བ་སྟེ་འགག་པ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ད་ལྟ་བའི༷་ལམ༷་གྱིས༷་ནི༷། ད་ལྟར་དེ༷་ཡི༷་སྒྲིབ༷་པ༷་རབ༷་ཏུ༷་སྤངས༷་ཏེ། འདི་ལྟར་སྤང་བ་ནི་བྱ་བ་འགལ་བའི་སྒོ་ནས་གནོད་བྱེད་ཡིན་ན། འདས་འོངས་བྱ་བ་འགག་པ་དང་མ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་རོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
如此说明，为何有学不说正解脱和正知二者？因为从烦恼束缚中永远确定解脱，以及自己了知此解脱，据此安立这两者，而有学们仍然被烦恼束缚，所以有学支分中没有说明正解脱和正知，从束缚的一部分解脱不能成为正解脱。第二分为略说和广说两部分。首先，解脱有有为和无为两种。第二，总说和别说适合为支分的胜解解脱的分类两部分。首先，是哪些？断除烦恼的择灭是无为解脱，对此解脱确定的无学胜解是有为解脱。第二，说为无学支分的正解脱是有为解脱胜解，因为无学十支都是有为。无为不相称，因为既非有学也非无学，所以非支分。关于有为解脱支分，经中说："心从贪欲解脱，慧从无明解脱"二种，这有为解脱在戒蕴等五蕴中就是解脱蕴本身。如毗婆沙师
3-244a
所说。论师则认为不仅胜解是解脱，心慧解脱的无漏心心所欲解精进等其他也是，因为经中欲精进也说为解脱。第二，若正知包含在正见中，则不应成为第十支，不是这样，如前所说的菩提灭尽无生智是正知而非正见，因为"灭尽无生智非见"之说。正知也是解脱智慧见蕴，因为了知自己的菩提。第二，详细解释解脱分为哪种心解脱、由何道解脱、如是解脱的处所有几种区分三部分。第一，若心解脱，过去现在未来三种心中哪一种解脱？无学之心，将生起的未来心从障碍中解脱，因为过去障碍已存在，现在直接对治是金刚喻定，与障碍的得同时，其后立即生起从障碍解脱的心。烦恼安立于其得中，因为它阻碍其生起。那么，不生法如何从障碍解脱？
3-244b
因为与此相似。因此论中说："无学未来心从诸障解脱。"第二，那么过去等由何断障？将灭的，即趋向灭的现在道，断除当前的障碍，因为断是通过相违作用而对治，过去和未来已灭和未生，没有作用。


 །གལ་ཏེ་ད་ལྟའི་ལམ་གྱིས་ད་ལྟའི་སྒྲིབ་པ་སྤང་བ་མིན་ཏེ། རྒྱུད་གཅིག་ལ་ཉོན་མོངས་དང་ཡེ་ཤེས་གཉིས་སུ་ཐལ་བའི་ཕྱིར་དང་། འགལ་བ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འབྱུང་བར་ཐལ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཡེ་ཤེས་ཉོན་མོངས་པའི་འཇིག་རྒྱུར་ཐལ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་མིན་ཏེ་ཉོན་མོངས་པའི་ཐོབ་པའམ་ས་བོན་སྤང་བྱར་འདོད་པས་ཡུན་རིང་དུ་མི་གནས་ཤིང་གནོད་པ་བྱེད་བཞིན་པའི་ལྷན་ཅིག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། སྤང་བྱ་ཕྱི་མ་སྐྱེད་པའི་ནུས་པ་དང་མི་ལྡན་པར་བསྐྱེད་པ་ལ་གནོད་པ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་སྐྱོན་མེད་དོ། །གསུམ་པ་ལ་དངོས་དང་། འཕྲོས་དོན་གཉིས། དང་པོ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། ཡང་མདོའམ་བསྟན་བཅོས་ལས་སྤངས་པའི་ཁམས་དང་། འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཁམས་དང་། འགོག་པའི་ཁམས་ཞེས་གསུམ་བཤད་པ་དེ་གང་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་གསུམ་ནི། རྣམ་གྲོལ་འདུས༷་མ༷་བྱས༷་སུ་བཤད་པ་དེ་ཉི༷ད་ལ་ནི་སྤངས་བའི་ཁ༷མས་ཞེས༷་བྱ་བ་སོགས་གསུམ་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ༷། །གཉིས་པ། འདི་ལྟར་ཁམས་གསུམ་གྱི་
3-245a
འདོ༷ད་ཆགས༷་ཀུན༷་ཟ༷ད་ཅིང་སྤངས་པ་ནི་འདོ༷ད་ཆགས༷་དང་བྲལ༷་བའི་ཁམས་ཡིན་ལ། སྤངས༷་པའི༷་ཁམ༷ས་ཞེས་བྱ་བ་ནི༷་ཆགས་ལས་གཞན་པའི་ཉོན་མོངས་ཞེ་སྡང་སོགས་ཡང་དག༷་པར་ཟད་ཅིང་སྤངས་པ་དག་གོ༷ །འགོག༷་པའི༷་ཁ༷མས་ཞེས༷་བྱ༷་བ༷་ནི༷་ཉོན་མོངས་པའི་གཞི༷་ཡང་དག་པར་ཟད་པའོ། །དེ་གསུམ་ནི་རྣམ་གྲོལ་འདུས་མ་བྱས་ལས་དབྱེ་བ་སྟེ། དེའང་གཞིའི་སྒྲ་ནི། ཡུལ་དང་རྒྱུ་སྟེ་གཟུགས་སོགས་ཟག་པ་དང་བཅས་པ་དག་གོ། ཕྱི་མ་ལ་འདུན་པའི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་སྤང་ངོ་། །གཉིས་པ་འཕྲོས་དོན་དུ་ཡིད་འབྱུང་དང་། ཆགས་བྲལ་གྱི་ལམ་གྱི་མུ་དཔྱད་པ་ནི། འོ་ན་དངོས་པོ་གང་གིས་ཡིད་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་དངོས་པོ་དེས་འདོད་ཆགས་དང་འབྲལ་བར་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། སྡུག༷་བསྔལ༷་དང་། རྒྱུ༷་ཀུན་འབྱུང་ལ་དམིགས་པའི་བཟོ༷ད་པ་དང་ཤེས༷་པ་རྣམ༷ས་ཀྱིས༷་ནི་བདེན་པ་དེ་གཉིས་ཟག་བཅས་ཡིན་པས་ཡུལ་དམན་པ་ལ་སྐྱོན་དུ་བརྟགས་པས་ཡི༷ད་འབྱུང༷་བར་འགྱུར་ལ། བཟོད་པ་བཞི་དང་སྒོམ་ལམ་ཤེས་པ་གང༷་གིས༷་དངོས་སུ་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་པར་འགྱུར༷་བ༷་དེ་ནི་བདེན་པ་བཞི་པོ་གང་ལ་དམིགས་ཀྱང་རུང་ཀུན༷་གྱིས༷་འདོ༷ད་ཆགས༷་དང་འབྲལ༷་བར༷་འགྱུར༷་རོ། །དེ༷་ལྟ༷་ན༷་ནི་ཡིད་འབྱུང་བ་དང་འདོད་ཆགས་བྲལ་བ་ལ་མུ༷་བཞི༷་སྲི༷ད་དེ། ཡིད་འབྱུང་བར་འགྱུར་ལ་འདོད་ཆགས་བྲལ་བར་མི་འགྱུར་བ་ནི། སྡུག་ཀུན་ལ་དམིགས་པའི་བསྒོམ་ལམ་ཡིན་ཡང་རུང་། སྦྱོར་བ་དང་རྣམ་གྲོལ་དང་། ཁྱད་པར་ལམ་དང་། ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོས་བདེན་པ་དང་པོ་གཉིས་ལ་དམིགས་པའི་ཆོས་ཤེས་པའི་
3-245b
བཟོད་པ་དང་ཤེས་པ་རྣམས་ཏེ། ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཡིད་འབྱུང་བའི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པས་ཡིད་སྐྱོ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དང་། སྦྱོར་ལམ་སོགས་གསུམ་སྤོང་ལམ་མིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོའི་བདེན་པ་དང་པོ་གཉིས་ལ་དམིགས་པའི་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་སྤོང་ལམ་ཡིན་ཡང་། འཇིག་རྟེན་པའི་བསྒོམ་ལམ་གྱིས་སྔར་ཡང་སྤངས་ཟིན་པས་དང་། ཤེས་པ་ནི་སྤོང་ལམ་མིན་པས་སོ། །རྗེས་ཤེས་ཀྱིས་བཟོད་པ་དག་གིས་ནི་ངེས་པར་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་སྤངས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ལམ་གྱིས་སྲིད་རྩེ་ལས་འདོད་ཆགས་མི་འབྲལ་བས་སོ། །གཉིས་པ་ནི། འགོག་ལམ་ལ་དམིགས་པའི་སྤང་བྱ་དངོས་སུ་སྤོང་བའི་ལམ་ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོའི་འགོག་པ་ཆོས་ཤེས་པའི་བཟོད་པ་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་སྒོམ་ལམ་གྱིས་སྔོན་དུ་སྤངས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་དང་། གཞན་ནི་སྤང་བྱ་ལ་དངོས་སུ་གནོད་བྱེད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་དག་གི་དམིགས་པ་འགོག་ལམ་ཟག་མེད་ལ་ཡོན་ཏན་དུ་ལྟ་བས་མཆོག་ཏུ་དགའ་བའི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
若现在道不能断现在障碍，则有过失：一个相续中有烦恼和智慧两者，相违同时生起，智慧成为烦恼的灭因。不是这样的，因为认为烦恼的得或种子是所断，虽不长时存在而正在造害，是同时的，因为所断失去产生后者的能力，说害其生起，所以无过。第三，正文和引申义两部分。首先，略说和广说两部分。第一，又经论中说断界、离贪界和灭界三种，是什么？这三种，即是前面所说的无为解脱，应知为断界等三种。第二，如是三界中
3-245a
贪欲全部灭尽断除是离贪界，断界是指除贪外的瞋等烦恼完全灭尽断除。灭界是指烦恼的基础完全灭尽。这三者是无为解脱的分类，其中"基础"指对境和因，即有漏的色等。后者通过断除爱欲贪而断除。第二，引申义考察厌离和离贪道的四句：那么，使人生起厌离的事物也能使人离贪吗？缘苦和集谛的忍智能生起厌离，因为这两谛是有漏，对劣境察见过患而生厌离，而四忍和修道智能够直接断除烦恼，无论缘哪一谛，皆能离贪。如此，厌离和离贪有四句：能生厌离而不能离贪的是：缘苦集的修道，或加行道、解脱道、殊胜道，以及前行离贪缘前二谛的法忍和法智
3-245b
，因为皆缘厌离境生起厌倦，而加行道等三者非断道，前行离贪缘前二谛的法忍虽是断道，但世间修道已先断，而法智非断道。类智的忍必定断烦恼，因为世间道不能断有顶贪。第二句是：缘灭道的能直接断所断的道，除前行离贪的灭法忍外，因为此忍世间修道已先断，其他是直接损害所断的，而且它们所缘的灭道无漏被视为功德，观为最胜喜悦境。


 །གཉིས་ཀ་ཡིན་པ་ནི། བདེན་པ་དང་པོ་གཉིས་ལ་དམིགས་པའི་བར་ཆད་མེད་ལམ་ཆགས་བྲལ་སྔོན་འགྲོའི་བདེན་པ་དང་པོ་གཉིས་ལ་དམིགས་པའི་ཆོས་ཤེས་དག་གི་བཟོད་པ་ལས་གཞན་རྣམས་ཏེ། ཡིད་འབྱུང་གི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དང། ཉོན་མོངས་པ་དངོས་སུ་སྤོང་བའི་ཕྱིར། །གཉིས་མིན་འགོག་ལམ་ལ་དམིགས་པའི་སྦྱོར་བ་དང། རྣམ་གྲོལ་དང། ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་དང། ཆགས་
3-246a
བྲལ་སྔོན་འགྲོའི་འགོག་ལམ་ཆོས་ཤེས་ཀྱི་བཟོད་པ་དང་། ཤེས་པ་རྣམས་དང་། བར་ཆད་མེད་ལམ་ཡིན་ཡང་ཉོན་མོངས་པ་མི་སྤོང་བ་དབང་པོ་འཕོ་བ་ལ་སོགས་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་བར་ཆད་མེད་ལམ་ཁ་ཅིག་ཀྱང་ཡིན་ནོ་ཞེས་སོ། །
品名
གཉིས་པ་ལེའུའི་མིང་། ཆོས༷་མངོ༷ན་པའི༷་མཛོད༷་ཀྱི༷་ཚིག༷་ལེ༷འུར༷་བྱས༷་པ༷་ལ༷ས། ལམ༷་དང༷་གང༷་ཟག༷་བསྟན༷་པ༷་ཞེས༷་བྱ༷་བ༷་སྟེ༷་གན༷ས་དྲུག༷་པའི༷་འགྲེལ་བའོ།། ༈ །།
说果位智
གཉིས་པ་འབྲས་བུ་ཡེ་ཤེས་བསྟན་པ་ལ། བརྟེན་པ་ཡེ་ཤེས་དང་། རྟེན་སྙོམས་འཇུག་བཤད་པ་གཉིས།
说能依智慧
དང་པོ་ལ། གནས་དང་། གནས་རྫོགས་པའི་སྐབས་ཀྱི་མིང་གཉིས།
处
དང་པོ་ལ་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་དང་། ཤེས་པས་བསྡུས་པའི་ཡོན་ཏན་གཉིས།
智自性
དང་པོ་ལ་དབྱེ་བ་དང་། དེ་དག་གི་ཁྱད་པར་གཉིས།
类别
དང་པོ་ལ། ཤེས་པ་སྤྱིར་མཚན་གཞི་ལ་ལྟོས་ཏེ་དབྱེ་བ་དང་། ཡུལ་ལ་ལྟོས་ཏེ་ཤེས་བཅུའི་དབྱེ་བ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས།
依共智事相分类
དང་པོ། གལ་ཏེ་བཟོད་པ་དང་ཤེས་པ་དང་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་དང་། ཡང་དག་པའི་ཤེས་པ་རྣམས་ལ་ཁྱད་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། དྲི༷་མ་མེ༷ད་པའི་བཟོ༷ད་པ་བརྒྱད་པོ་རྣམ༷ས་ནི་ཤེས༷་པ༷་མིན༷་ཏེ། ཤེས་པ་ནི་ངེས་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་ན། བཟོད་པ་རྣམས་ནི་བར་ཆད་མེད་ལམ་ཡིན་པས། དེའི་ཚེ་རང་གི་སྤང་བྱ་ཕྲ་རྒྱས་མ་སྤངས་པས་རང་ཡུལ་ལ་ཐེ་ཚོམ་དང་བཅས་པས་སོ། །བཟོད་པ་དེ་དག་ཡང་དག་པར་རྟོགས་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་ལྟ་བ་ཡིན་ནོ། །དྲི་མེད་ཅེས་པས་བཟོད་པ།
3-246b
ཟག་བཅས་ནི་ཤེས་པ་ཡིན་ལ། ཟ༷ད་དང༷་མི༷་སྐྱེ༷་བ་ཤེས་པའི་བློ༷་ནི་ལྟ༷་བ་མིན༷་ཏེ། ཡང་དག་པར་རྟོགས་པ་དང་། དམིགས་རྣམ་འཚོལ་བའི་བསམ་པ་ཅན་མིན་པས་སོ། །དེ་ནི་བྱ་བ་བྱར་མེད་ཙམ་དུ་རྟོགས་ཀྱི་བདེན་པ་བཞི་ལ་མི་རྟོག་པས་འབྲས་བུ་རྫོགས་ཟིན་པའོ། །དེ་ནི་ཡང་དག་པའི་ཤེས་པ་ཞེས་བྱ་ཡི་ཤེས་པ་ཙམ་ཡང་མིན་ནོ། །བཟོད་པ་བརྒྱད་དང་ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་དེ༷་ལ༷ས་གཞན་པ་འཕ༷གས་པའི་བློ༷་སྟེ་ཟག་མེད་ཀྱི་ཤེས་པ་སྡུག་བསྔལ་ཆོས་ཤེས་ནས་ལམ་རྗེས་ཤེས་བར་གྱི་ཤེས་པ་བརྒྱད་པོ་རྣམས་ནི། ཤེས་པ་དང་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་གཉི༷ས་ཀ༷་སྟེ། རྣམ་གྲོལ་ལམ་ཡིན་པས་རང་ཡུལ་ལ་ཐེ་ཚོམ་སྤངས་པ་ངེས་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པ་དང་། ཡང་དག་རྟོགས་པའི་བདག་ཉིད་ཅན་ཡང་ཡིན་པས་སོ། །འཕགས་བློ་ལས་གཞན༷་པའི་ཟག་བཅས་འཇིག་རྟེན་པའི་ཤེས་རབ་ཐམས་ཅད་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས༷་པ་ཡིན་ཏེ། ཟག་བཅས་ལ་ཤེས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཤེས་རབ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཤེས་རབ་གང་ཡིན་ཡང་ཤེས་པ་ཡིན་པས་སོ། །སྒོ་ལྔའི་འཁོར་བྱུང་ཤེས་རབ་དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་ཐམས་ཅད་དང་། ཡིད་ཤེས་འཁོར་བྱུང་གི་ཤེས་རབ་ལྟ་བ་དྲུག་པོ་མ་གཏོགས་པའི་ཉོན་མོངས་ཅན་དང་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་རྣམས་ནི་ཤེས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །ཡིད་ཤེས་འཁོར་བྱུང་ཤེས་རབ་འཇིག་ལྟ་སོགས་ཉོན་མོངས་ཅན་ལྔ་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་ཡང་དག་ལྟ་བ་དང་དྲུག༷་ནི༷། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ཡིན་པར་མ་ཟད་ལྟ༷་བ༷འང༷་ཡི༷ན་ཏེ་ངེས་པར་རྟོགས་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་སོ། །
3-247a
དེས་ན་ལྟ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་པ་ནི་མེད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
二者皆是的情况是：缘前二谛的无间道，除前行离贪缘前二谛的法忍外的其他法，因为缘厌离境且直接断除烦恼。二者皆非的是：缘灭道的加行道、解脱道和殊胜道，以及前行离贪的灭道法忍和法智，还有虽为无间道但不断烦恼的转根等情况下的某些无间道
3-246a
如此所说。
品名
第二，章名：《阿毗达磨俱舍论》中，说为"显示道与补特伽罗品"，这是第六品的注释。
说果位智
第二，显示果位智慧分为：能依智慧和所依等至二部分。
说能依智慧
第一，处所和处所圆满阶段的名称两部分。
处
第一，智慧的自性和智慧所摄功德两部分。
智自性
第一，分类和它们的差别两部分。
类别
第一，依照事相普遍分类智慧和依对境特别解说十智分类两部分。
依共智事相分类
第一，如果问忍、智、正见和正知有何差别？无垢八忍不是智，因为智是确定的本性，而忍是无间道，当时未断自己的所断随眠，对自境仍有疑惑。这些忍具有正确了悟的自性，所以是见。无垢是指忍，
3-246b
有漏忍是智，而灭尽无生智不是见，因为它不是正确了悟，也没有寻求所缘行相的意愿。它只是证悟无事可为，不观察四谛，因为果位已圆满。它被称为正知而非仅仅是智。除八忍和灭尽无生智外的其他圣者智慧，即无漏智从苦法智到道类智八种智，既是智也是正见，因为是解脱道，对自境断除疑惑，具有确定性，又具有正确了悟的自性。非圣智慧的一切世间有漏智慧是世俗智，因为有漏中不可能有非智的智慧，任何智慧都是智。五根识相应生起的善、不善、无记一切智慧，以及意识相应生起的智慧中除六见外的染污和无覆无记，只是智而已。意识相应生起的智慧中，五种染污见如身见等和世间正见六种，不仅是世俗智，也是见，因为具有确定了悟的自性。
3-247a
因此，没有仅仅是见的情况。


 །ཤེས་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ཟེར་ཀྱང་ཤེས་པ་བཅུར་མིན་ནམ། བཟོད་པ་ཤེས་པ་མིན་ཞེས་པས་དེ་འཐད་འདྲའམ་དཔྱོད།
依境分十智各别说
གཉིས་པ་ལ་རྩ་བའི་དབྱེ་བ་གསུམ་བཤད་པ་དང་། དེ་ལས་སྤྲོས་ཏེ་ལྷག་མ་བདུན་བཤད་པ་གཉིས།
说三根本类别
དང་པོ་ལ་དབྱེ་བ་དང་། དེ་དག་གི་དམིགས་ཡུལ་གཉིས། དང་པོ། མདོ་ལས། ཤེས་པ་ནི་བཅུ་སྟེ་འདི་ལྟ་སྟེ། ཆོས་ཤེས་དང་རྗེས་ཤེས་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དང་། ཕ་རོལ་ཀྱི་སེམས་ཤེས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་དང་། ཀུན་འབྱུང་ཤེས་པ་དང་། འགོག་པ་ཤེས་པ་དང་། ལམ་ཤེས་པ་དང་། ཟད་པར་ཤེས་པ་དང་། མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའོ། །ཞེས་གསུངས་པའི་བཅུ་པོ་དེ་དག་སྤྱིར་ཤེས༷་པ༷་ཐམས་ཅད་ནི་ཟག༷་བཅས༷་ཤེས་པ་དང་ཟག༷་པ༷་མེ༷ད་པ་གཉིས་སུ་འདུའོ། །དེ་ལ་དང༷་པོ༷་ཟག་བཅས་ནི་ཀུན༷་རྫོབ༷་ཤེས་པ་ཞེས༷་བྱ༷་བ་ཡིན་ལ། རེས་འགའ་རང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་དང་། ཕལ་ཆེར་བུམ་སྣམ་སྐྱེས་པ་བུད་མེད་སོགས་ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པའོ༷། །ཟག༷་མེ༷ད་ནི་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཏེ་གང་ཞེ་ན། ཆོས༷་ཤེས་དང༷་ནི༷་རྗེས༷་སུ༷་ཤེས༷་པ་གཉིས་པོ་ཁོ༷་ན༷་ཡི༷ན་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་སོགས་ནི་འདི་གཉིས་སུ་འདུས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ། དེ་ལ་ཀུན༷་རྫོབ༷་ཤེས་པའི་ཡུལ༷་ནི༷་འདུས་བྱས་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་ཆོས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་དོ༷། །དེའང་ཡིན་ཏེ། བསམ་གཏན་དགེ་ཡུལ་ཡོད་དགུ་ཡིན། ཞེས་དང་། མིག་ཤེས་ཀྱིས་གཟུགས་ཤེས་པ་སོགས་ཅི་རིགས་པར་ཐམས་ཅད་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཆོས༷་ཤེས་ཞེས༷་བྱ༷་བའི༷་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ནི༷་
3-247b
འདོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་དང་སོགས་པས་བསྡུས་པ་ཀུན་འབྱུང་དང་འགོག་པ་དང་ལམ་རྣམས་ཡིན་ལ། རྗེས༷་ཤེ༷ས་པའི༷་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ནི་གོང༷་མ༷་གཉིས་པོའི་སྡུག༷་བསྔལ༷་ཀུན་འབྱུང་སོ༷གས་ཡིན་ནོ། །ནམ་མཁའ་དང་བརྟགས་མིན་ནི་བདེན་བཞིར་མ་འདུས་པས་དེ་དག་གི་དམིགས་པ་མིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ན་ཤེས་པ་གསུམ་མོ། །
说依此分七
གཉིས་པ་ལྷག་མ་བདུན་བཤད་པ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས། དང་པོ་ལ་བདེན་བཞི་ཤེས་པ་བཤད་པ། མི་སྐྱེ་བ་དང་ཟད་ཤེས་བཤད་པ། ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་བཤད་པ་གསུམ། དང་པོ། ཆོས་རྗེས་ཤེས་པ་དེ༷་དག༷་ཉི༷ད་ལ་སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་སོགས་ཏེ། ཡུལ་བདེན༷་བཞི་ལ་དམིགས་པའི་བྱེ༷་བྲག༷་གིས༷་སོ། །བཞི༷་སྟེ༷་ཞེས་པ་བཞིའོ། །གཉིས་པ་ལ་དངོས་དང་། དང་པོར་སྐྱེ་བ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་སོགས་རྣམ་པ་བཞི༷་པོ་ལྟ་བའི་རང་བཞིན་མིན་པ་དེ༷་དག༷་ནི༷་མི༷་སྐྱེ༷་བ༷་ཤེས་པ་དང༷་། ཟ༷ད་པ༷་ཤེས༷་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ་རྡོར་ཏིང་གི་རྗེས་སུ་སྐྱེས་པའི་བདེན་བཞི་ཤེས་པ་གང་ཡིན་པའོ། །གཉིས་པ། ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་དེ༷་གཉི༷ས་དང༷་པོ༷ར་སྐྱེས༷་པ༷་ནི༷། སྡུག༷་བསྔལ་དང་རྒྱུ༷་ཀུན་འབྱུང་ལ་རྗེས༷་སུ་ཤེས༷་པ༷་ཡི༷ན་ཏེ། སྲིད་རྩེའི་ཕུང་པོས་བསྡུས་པའི་སྡུག་ཀུན་ལ་མི་རྟག་སོགས་དང་། རྒྱུ་ལ་སོགས་པར་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དང་པོར་སྐྱེས་པ་ལས་གཞན་དེ་ཕྱིན་ཆད་ཀྱི་དེ་གཉིས་ནི་བདེན་པ་གཞན་དག་ལའང་དམིགས་སོ། །རྡོར་ཏིང་སྲིད་རྩེའི་བདེན་བཞི་ལ་དམིགས་ལ། ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་དང་པོར་སྐྱེས་པ་སྡུག་ཀུན་ལ་དམིགས་སོ། །ཞེས་པ་བྱེ་སྨྲའི་གྲུབ་མཐའ་སྟེ། ཁྱད་མེད་ལ་ཁྱད་པར་རྟོག་པ་ཡིན་ནོ། །
3-248a
རྡོར་ཏིང་དང་དེ་གཉིས་དམིགས་པ་གཅིག་གམ་ཐ་དད་ཅེ་ན། རྡོར་ཏིང་གལ་ཏེ་སྲིད་རྩེའི་སྒོམ་སྤང་ཆུང་ངུ་ཆུང་ངུའི་ངོ་བོར་གྱུར་པ་བདེན་པ་དང་པོ་གཉིས་ལ་དམིགས་ན་གཅིག་ལ། འོན་ཏེ་སྒོམ་པའི་ལམ་ལ་འགོག་པའམ།ཞེས་སོགས་ལྟར་འགོག་ལམ་ལ་དམིགས་ན་མི་གཅིག་སྟེ། ཤེས་པ་གཉིས་པོ་ནི། སྲིད་རྩེའི་ཕུང་པོ་ཁོ་ནར་ངེས་པར་དམིགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ་དུག་མདས་ཕོག་སྟེ་འཆི་བ་ན་ཐོག་མར་དུག་ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་ལ་ཁྱབ་ནས་མཐར་ཤི་མ་ཐག་རྨའི་ཕྱོགས་ཁོ་ནར་འདུ་བ་བཞིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
虽说"智慧详细解释"，但智慧不是有十种吗？"忍不是智"这种说法似乎合理吗？请考察。
依境分十智各别说
第二分为说明三种根本分类和由此延伸解释其余七种两部分。
说三根本类别
第一，分类和它们的所缘境两部分。第一，经中说："智有十种，即：法智、类智、世俗智、他心智、苦智、集智、灭智、道智、尽智和无生智。"所说的这十种，一般来说，一切智分为有漏智和无漏智两种。其中第一，有漏是世俗智，有时缘自相共相，大多数缘瓶、毯、男人、女人等世俗存在的事物。无漏有两种，哪两种？只有法智和类智两种，因为苦智等包含在这两种中。第二，世俗智的对境是一切有为无为法。这是因为，"善禅缘一切九境"，以及眼识了知色等，依情况作用于一切。法智的行境是
3-247b
欲界的苦等，包括集、灭、道，而类智的行境是上二界的苦集等。虚空和非择灭不包含在四谛中，所以不是它们的所缘。如此有三种智。
说依此分七
第二，解释其余七种分为：总说和别说两部分。第一，解释四谛智、无生智和尽智、他心智三部分。第一，法智和类智根据所缘四谛的差别即是苦智等。"四种"指四智。第二，直接说明和详细解释最初生起两部分。第一，非见性的四种苦智等成为无生智和尽智，即金刚喻定后所生的四谛智。第二，这两种智最初生起的是苦和集的类智，因为缘有顶蕴所摄的苦集为无常等和因等。此后生起的两种智也缘其他谛。金刚喻定缘有顶四谛，而最初生起的尽无生智缘苦集。这是毗婆沙师的主张，是对无差别处分别差别。
3-248a
问：金刚喻定与这两智所缘是一样还是不同？答：若金刚喻定作为有顶修断微微品，缘前二谛则相同；若如"修道中缘灭或"等所说缘灭道则不同。因为这两种智必定只缘有顶蕴，就如被毒箭射中而死亡时，毒先遍及全身各支节，最后死亡那一刻集中在伤口处一样。


། གསུམ་པ་ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་ལ་དངོས་དང་། དེའི་ཡུལ་དུ་སེམས་གང་འགྱུར་མི་འགྱུར་དཔྱད་པ་གཉིས། དང་པོ། ཆོས་ཤེས། རྗེས་ཤེས། ལམ་ཤེས། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་བཞི༷་ལ༷ས་ནི་ཕ༷་རོལ༷་སེམ༷ས་རིག༷་པ༷་བཞག་སྟེ། གཞན་སེམས་ཟག་བཅས་ལ་དམིགས་པ་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དང་། ཟག་མེད་ལ་དམིགས་པ་ལམ་ཤེས་པ་དང་། གཉེན་པོའི་བྱེ་བྲག་གིས་ཆོས་ཤེས་རྗེས་ཤེས་ཀྱང་ཡིན་པས་སོ། །གཉིས་པ་ལ། སྤྱི་བྱེ་བྲག་ཞར་བྱུང་གསུམ། དང་པོ། སེམས་ཤེས་པ་དེས༷་ནི༷། བསམ་གཏན་དང་པོ་སོགས་འོག་མའི་སེམས་ཤེས་ཀྱིས༷་ས་འདས་པ་གོང་མ་གཉིས་པ་སོགས་ཀྱི་སེམས་མི་ཤེས་པ་དང་། དབ༷ང་པོ༷་འདས་པ་དབང་པོ་རྟུལ་པོས་རྣོན་པོའི་སེམས་མི་ཤེས་པ་དང་དད་མོས་པའི་ལམ་གྱིས་མཐོང་ཐོབ་པའི་ལམ་མི་ཤེས་པ་དང་། དུས་སྦྱོར་གྱིས་དུས་མི་སྦྱོར་གྱི་ལམ་མི་ཤེས་པ་ལྟ་བུའོ། །གང༷་ཟག༷་འདས༷་པ་ཕྱིར་མི་འོང་གིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་སོགས་དང་། ཉན་ཐོས་ཀྱི་ལམ་པས་རང་སངས་
3-248b
རྒྱས་ཀྱི་ལམ་གྱི་སེམས་མི་ཤེས་པ་ལྟ་བུའོ། །འཕགས་པ་ཆགས་བཅས་མ་སྨྲོས་པ་ནི་དེ་དག་ལ་སེམས་ཤེས་བཀག་པས་སོ། །དེ་དག་གིས་རང་སྟོབས་ཀྱིས་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ན་གང་ཟག་དང་དབང་པོ་འདས་པ་ཡང་ཤེས་སོ། །སེམས་ཤེས་དེ་ནི་ཡུལ་སེམས་ད་ལྟ་བ་ཁོ་ནའི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་པས་དུས་ཞིག༷་པ་འདས་པ་དང༷་། མ༷་སྐྱེས༷་པ་མ་འོངས་པའང་མི༷་རིག༷་གོ༷། ཅིའི་ཕྱིར་ན། འདས་འོངས་ཤེས་པ་ནི་སྔོན་གནས་རྗེས་དྲན་དང་འཆི་འཕོ་སྐྱེས་ཤེས་ཡིན་ལ། དེ་དག་ཀྱང་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ཡིན་པས་སོ། །གཉིས་པ། ཆོས༷་ཤེས་དང་རྗེས༷་ཤེས་པའི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པའི་སེམས་ཤེས་པའི་བློ༷་ཡང་། རང་རང་གི་རིགས་མཐུན་མིན་པ་ཕྱོགས༷་ཕན་ཚུན་གཅིག་གིས་གཅིག་རིག་པ་མིན༷་ཏེ། དེ་གཉིས་འདོད་དང་གོང་མའི་གཉེན་པོ་ཐ་དད་ལ་དམིགས་པས་དང་། གང་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པ་དེ་ལ་མི་དམིགས་པར་འདོད་པས་སོ། །མཐོང་ལམ་ན་མཉམ་བཞག་གི་ཟག་མེད་བར་མ་ཆད་ལ་སེམས་ཤེས་ཀྱི་སྤྱོར་བ་བྱ་བའི་སྐབས་མེད་པས་ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་མེད་དོ། །འོན་ཀྱང་སངས་རྒྱས་དང་དགེ་འདུན་ལ་ཤེས་ནས་དད་པ་ནི་བདེན་པ་མཐོང་བས་ཡིད་ཆེས་པ་ཡིན་གྱི་ཕ་རོལ་སེམས་མངོན་སུམ་དུ་ཤེས་པ་མིན་ནོ། །ཞེས་པ་ནི་གྲུབ་མཐའ་འོ། །ཐེག་པ་གོང་མ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་བརྒྱ་ཤེས་པ་སོགས་སྐད་ཅིག་མ་ལ་སྐྱེས་པའི་ཡོན་ཏན་དུ་མ་བཞེད་ཅེས་གསུངས་སོ། །གསུམ་པ་མཐོང་ལམ་གྱི་སེམས་ཤེས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་སྐད་ཅིག་དུ་འགྱུར་དཔྱད་པ། མཐོང་ལམ་ནི་ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་
3-249a
འགྱུར་བས་དེ་བཤད་ན་ཉན༷་ཐོས༷་ཀྱི་སེམས་ཤེས་པས་དབང་པོ་རྟུལ་བས་ནི་མཐོང༷་བའི༷་ལམ་གྱི་སྐད་ཅིག་བཅོ་ལྔ་ལས་སྐ༷ད་ཅི༷ག་མ་དང་པོ་གཉི༷ས་ཁོ་ན་རིག༷་སྟེ༷། རྗེས་ཤེས་ཕྱོགས་ནི་ཤེས་པར་འདོད་པ་ན་སྦྱོར་བ་གཞན་གྱིས་བསྒྲུབ་དགོས་པའི་ཕྱིར་དང་། གྲུབ་པ་ནའང་དེའི་བར་ལ་ཡུན་རིང་འགོར་བས། སེམས་བཅུ་དྲུག་ཐོབ་པར་འགྱུར་ལ་ཐོབ་ནས་འདས་པའི་ཕྱིར་མི་རིག་ཟེར། འོ་ན་དང་པོ་གཉིས་ཀྱང་མི་རིག་སྟེ། དེ་ཤེས་འདོད་ཀྱི་སྦྱོར་བ་བརྩམ་ནས་གྲུབ་ཚེ་དེ་གཉིས་འགགས་པས་སོ་ཟེར་ན་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པོ་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཞེས་སྦྱོར་བ་རྩོམ་པ་ནི་མིན་གྱི་གང་ཟག་འདིའི་སེམས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཞེས་སྦྱོར་བ་བརྩམ་པ་ན་མངོན་ཤེས་གྲུབ་དང་དུས་མཉམ་པར་སྐད་ཅིག་དང་པོ་གཉིས་སྐྱེས་པ་དག་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱེ་སྨྲས་འདོད་མོད་ཀྱི། དེ་ལྟ་ན་རྗེས་ཤེས་ཀྱི་བཟོད་པ་སོགས་ཀྱང་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བ་ནི་སྤྱི་ལ་དམིགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལ་མ་ཡིན་པས་མི་ཤེས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
第三，他心智分为直接说明和探究哪些心成为或不成为其对境两部分。第一，在法智、类智、道智、世俗智四者中安立他心智，因为缘他人有漏心是世俗智，缘无漏心是道智，按对治的差别也是法智和类智。第二分为总说、别说和附带三部分。第一，此心智，以下地如初禅等的心智不能了知上二地如二禅等的心，以及超越根性者如钝根不知利根之心，信解道不知见至道，相应时不知不相应时道等。超越补特伽罗者如不还不知阿罗汉道等，以及声闻道者不知独觉
3-248b
佛道之心。未提及有贪圣者，因为他们被禁止有心智。这些是就自力而言，若得佛加持则能知超越的补特伽罗和根性。此心智只能缘现在心为对境，所以不能了知已灭的过去和未生的未来。为什么？因为了知过去未来是宿住随念和死生智，而它们是世俗智。第二，与法智和类智相应的心智，不能相互了知不同类的相反方面，因为这两者缘欲界和上界不同对治，认为不缘背向之境。见道中无间无漏等持没有修习他心智加行的机会，所以无他心智。然而，对佛和僧伽的了知信是因见谛而相信，并非亲见他心。这是宗义。上乘说一刹那中生起能知百世界等多种功德。第三，考察见道有几个刹那成为他心智对境，见道成为他心智对境
3-249a
解释如下：声闻心智中，钝根者只能了知见道十五刹那中的前二刹那，因为欲知类智方面时需用另一加行成就，且成就时也经过长时间，已获得第十六心且已过去故不能知，有人说。那么前二刹那也不应能知，因为从开始想知的加行到成就时，这两刹那已灭故。答：并非"应知这两个刹那"的加行，而是"应知此补特伽罗之心"的加行，当神通成就的同时，能知已生起的前两刹那，毗婆沙师如此认为。若如此，则类智忍等也应能知。因此，加行缘总相而非别相，所以不能知。


 །དེའི་ཕྱིར་འདི་དག་ཀྱང་ཁྱད་མེད་ལ་ཁྱད་པར་རྟོགས་པ་ཡིན་ནོ་ཟེར་ཡང་།གང་རུང་གཉིས་སམ་སྙམ། རང་རྒྱལ་བསེ༷་རུ༷་ལྟ༷་བུས༷་ནི་སྐད་ཅིག་དང་པོ་གཉིས་དང་བརྒྱད་པ་གསུམ༷་རིག་སྟེ། ཉན་ཐོས་སྤྱོར་བ་ཆེན་པོས་བསྒྲུབ་དགོས་ལ། འདི་ནི་སྦྱོར་བ་ལ་རྩོལ་བ་ཆུང་བས་དང་པོ་གཉིས་ཤེས་ནས་ཡང་སྐད་ཅིག་མ་ལྔའི་བར་ལ་མངོན་ཤེས་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་བརྒྱད་པ་རིག་ནས་ཡང་དགུ་པ་ལ་སྦྱོར་བ་གཞན་གྱིས་བསྒྲུབ་དགོས་ལ་དེ་ནས་དུབ་པས་སྐད་ཅིག་མ་བདུན་ལའང་སྦྱོར་བ་མི་རྫོགས་ལ། དེ་ནས་མཐོང་ལམ་འདས་འགྲོའོ། །ཁ་ཅིག་སྐད་ཅིག་མ་དང་པོ་
3-249b
གཉིས་ཤེས་ནས། ཡང་སྦྱོར་བ་བྱས་པས་སྐད་ཅིག་བཅོ་ལྔ་པ་དང་གསུམ་ཤེས་ཟེར། ཉན་རང་གཉིས་ལ། དང་པོ་སྨོས་པ་ནི་མཚོན་པ་སྟེ། ཉན་ཐོས་ཀྱིས་ནི་རིགས་མཐུན་པའི་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་ཅི་རིགས་ཤེས་པར་འགྱུར་ལ། རང་རྒྱལ་གྱིས་རིགས་མཐུན་གཉིས་མི་མཐུན་པ་གཅིག་སྟེ། གསུམ་ཅི་རིགས་ཤེས་ལ་དེ་ལས་མང་བ་མི་ཤེས་པའི་དབང་དུ་བྱས་པའོ། །སངས༷་རྒྱས༷་ལ་ནི་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་པས་ན་སྦྱོར༷་བ༷་འབད་རྩོལ་མེ༷ད་པར༷་སྐད་ཅིག་ཐམས་ཅད་ཀུན༷་ཤེས་སོ། །གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་པའི་རྣམ་པ་བཤད་པ། ཟ༷ད་པར༷་ཤེས༷་པ༷་ནི་བདེན༷་པ་བཞི་པོ་རྣམ༷ས་ལ༷་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས༷་སོ༷་ལ༷་སོ༷གས་པས་ཀུན་འབྱུང་སྤངས་སོ། །འགོག་པ་མངོན་དུ་བྱས་སོ། །ལམ་བསྒོམས་སོ། །ཞེས་མཉམ་བཞག་གི་དུས་སུ་ཤེས་པ་ལས་བྱུང་བའི་རྗེས་ཀྱི་ཤེས་པས་ངེས༷་པ༷འོ༷། །དེ་བཞིན་དུ་མཉམ་བཞག་ཏུ་བདག་གིས་སྡུག་བསྔལ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱས་ཏེ། ཡང་ཡོངས༷་སུ༷་ཤེས༷་པ༷་བྱར༷་མེ༷ད་དོ༷། །ཞེས་པ་ལ༷་སོ༷གས་རྟོགས་པ་ལས་ལངས་པའི་རྗེས་ཐོབ་ཀྱི་ཤེས་པས་ངེས་པ་ནི་མི༷་སྐྱེ༷་བ༷་ཤེས༷་པ༷་ཡི༷་བློར༷་ཁ་ཆེ་བས་འདོ༷ད་དོ༷། །ཉི་འོག་པ་མཉམ་བཞག་ན་ཟག་མེད་ཀྱི་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ལས་གཞན་ཡང་ཡོད་པས་དེས་དེ་ལྟར་ངེས་སོ་ཞེས་འདོད་དོ། །བསྟན་བཅོས་ལས་མཐོང་བ་དང་རྟོགས་པ་གཅིག་པར་བཤད་ཀྱང་མཐོང་བ་ལྟ་བ་ནི་མིན་ཏེ་ཤེས་པའམ་མངོན་སུམ་དུ་ཤེས་པ་ལ་བཏགས་པའོ། །
智差别
གཉིས་པ་ཤེས་བཅུའི་ཁྱད་པར་ལ། བཅུར་འཇོག་པའི་རྒྱུ་མཚན། དེ་དག་གི་རྣམ་པ། དགེ་སོགས་
3-250a
ཀྱི་ཁྱད་པར། ས་གང་ན་ཡོད། རྟེན་གང་ཡིན། དྲན་པ་ཉེར་བཞག་དུའི་ངོ་བོ་ཡིན། ཕན་ཚུན་གང་གི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གང་འགྱུར། ལྡན་ཚུལ། འཐོབ་ཚུལ་དགུ་ལས།
立十原因
དང་པོ་ལ་དངོས་དང་། དམིགས་བསལ་གཉིས། དང་པོ། ཟག་བཅས་ཀྱི་རང༷་བཞིན༷་ལས་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཤེས་པ་བཞག་པ་དང་། དེ་ནི་དོན་དམ་མི་ཤེས་ཤིང་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པས་སོ། །འདོད་དང་གོང་མའི་གཉེན༷་པོ༷་ལས་ཆོས་རྗེས་ཀྱི་ཤེས་པ་གཉིས་དང༷་། སྡུག་ཀུན་གྱི་ཤེས་པ་གཉིས་ནི་རྣམ༷་པ༷་མི་རྟག་སོགས་མི་འདྲ་བ་ཙམ་གྱིས་ཕྱེ་བ་སྟེ་དམིགས་པ་གཉིས་ཀ་ཉེར་ལེན་ཕུང་པོ་ཡིན་པས་གཅིག་གོ། འགོག་པ་དང་ལམ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པ་དང་འདུས་བྱས་དང་འདུས་མ་བྱས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ལམ་དམིགས་པ་གཉིས་ཀ་ཐ་དད་པས་འགོག་ལམ་ཤེས་པ་དང༷་། སྦྱོར་བ་ལས་ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་བཞག་སྟེ། དེས་སེམས་བྱུང་ཡང་ཤེས་མོད་ཀྱི་སེམས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཞེས་སྦྱོར་གྱི་སེམས་བྱུང་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་མི་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་དང༷་། བྱ༷་བ༷་བྱས༷་པ་ཉི༷ད་ལས་ནི་ཟད་ཤེས་བཞག་སྟེ། བྱ་བ་བྱས་པའི་རྒྱུད་ལ་དང་པོར་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་དང༷་། ཟག་མེད་ཤེས་པ་སྔར་སྐྱེས་ཀུན་གྱི་སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུ༷་རྒྱས༷་པའི༷་འབྲས་བུ་ཡིན་པ་ལ༷ས་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་བཞག་གོ། དེས་ན་རྒྱུ་བདུན་གྱིས་ཤེས་བཅུར༷་བཞག་པ་ཡི༷ན་ནོ་ཟེར་ཡང་རང་བཞིན་གཉེན་པོ་ཡུལ་ཤེས་པའི་རྣམ་པ་ལས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
因此，这些也是在无差别中分别差别，或许是两者之一。犀牛喻独觉能了知第一、第二和第八三个刹那，因为声闻需要大加行才能成就，而此者加行劳力较小，知道前两刹那后，在五刹那间隔中成就神通。因此，了知第八刹那后，又需用另一加行才能成就第九刹那，此后疲惫，对七个刹那的加行也未能完成，然后见道已经过去。有些人说，知道第一
3-249b
第二刹那后，又修加行能知道第十五和第三刹那。对于声闻和独觉两者，第一刹那是举例说明：声闻能知同类的两个刹那，独觉能知同类两个和异类一个，共三个刹那，不能知道更多，这是指此情况而言。佛陀则因自然成就，无需加行努力，能知一切刹那。第二，详述尽智无生智的行相。尽智对四谛是"已遍知苦"等，"已断集"，"已现证灭"，"已修道"，是通过定中智所生的后续智得到确认。同样，在定中"我已遍知苦，无须再遍知"等，是从证悟后起定的后得智确认，迦湿弥罗人认为这是无生智的心识。南方师认为，等持中除十六无漏行相外还有其他，是通过它们确认的。虽然论典说见和证是一回事，但见不是见解，而是假立为智或现量智的意思。
智差别
第二，十智的差别分为：安立为十的原因，它们的行相，善等
3-250a
的差别，在何地有，依何所依，是几种念住的本质，互相哪些成为哪些的行境，具有的方式，获得的方式九个方面。
立十原因
第一，直接说明和例外两部分。第一，从有漏的自性安立世俗智，因为它不知胜义而知世俗。从欲界和上界的对治安立法智和类智，苦集智二者是以行相无常等不同而区分，因为两者所缘都是取蕴，所以是一个。灭智和道智等由于行相和有为、无为的所行境或所缘两者都不同而安立。从加行安立他心智，虽然它也知心所，但修"应知心"的加行，不修"应知心所"的加行，因此而安立。从已作已办安立尽智，因为它在已办事相续中最初生起，因此；从先前生起的一切无漏智的同等因增长的果中安立无生智。因此说由七种因安立为十智，然而实际上是由自性、对治、所知、智行相而区分。


 །གཉིས་པ་གཉེན་པོ་ཞེས་པའི་དེར་ངེས་མ་ངེས་ཀྱི་དམིགས་བསལ། ཆོས་ཤེས་འདོད་པའི་གཉེན་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའང་
3-250b
འདོད་པའི་སྤང་བྱ་རིས་ལྔ་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། གཉེན་པོ་ཆོས་ཤེས་མཐོང་སྒོམ་གྱིས་བསྡུས་པ་བདེན་བཞི་ལ་དམིགས་པ་ཐམས་ཅད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བཤད་པ་ཡིན་གྱི། དེར་མ་ཟད་གཞན་ཡང་ཆོས་ཤེས་ཀྱིས་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་གཉེན་པོ་བྱེད་པའང་ཡོད་དེ། གང་ཞེ་ན་བསྒོམ༷་པའི༷་ལམ༷་ལ༷་འགོག༷་པ༷་ལ་ཆོས་ཤེས་པའ༷མ་ལམ༷་ལ༷་ཆོས་ཤེས་གང༷་ཡི༷ན་པ་དེ༷་དག༷་ནི་ཁ༷མས་གསུམ༷་གྱི༷་ནི༷་གཉེན༷་པོ༷་ཡི༷ན་ཏེ། འདོད་པའི་རྟེན་ཅན་གྱི་འཕགས་པས། འདོད་པའི་སྒོམ་སྤང་དགུ་ཆོས་ཤེས་པས་རིམ་གྱིས་སྤངས་ནས་ཁམས་གོང་མའི་སྒོམ་སྤང་ཡང་སྔར་འདྲིས་པའི༷་ལམ་དེ་ཉིད་བསྐྱེད་ནས་སྤོང་བ་དག་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་འགོག་ལམ་ཆོས་ཤེས་ཀྱི་དམིགས་པ་ནི་ཟག་མེད་ཡིན་པས་ཁམས་གསུམ་མ་གཏོགས་པས་དམིགས་པ་དམན་པ་མིན་པས་དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཆོས་ཤེས་ཁམས་གསུམ་གྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་པ་སྲིད་པས་སོ། །འོ་ན་སྡུག་ཀུན་ཆོས་ཤེས་ཡང་དེར་ཐལ་ཞེ་ན། དེའི་དམིགས་པ་ཟག་བཅས་ཡིན་ལ་དེ་སུན་འབྱིན་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་དགོས་པས། དམན་པས་མཆོག་སུན་འབྱིན་མི་ནུས་པས་སོ་ཟེར། ཁ་ཅིག་སྤང་བྱ་སྤོང་བ་ལ་དེ་ལ་དངོས་སུ་གནོད་པའམ་ཡང་ན་དེ་དང་འགལ་བ་ལ་ཡོན་ཏན་དུ་ལྟ་བའི་ཤུགས་ལ་སྤང་བ་ཡིན་པས་ན་སྡུག་ཀུན་ལ་ཆོས་ཤེས་པ་ནི་དེ་ལྟ་མིན་ཏེ། ཁམས་གོང་མའི་སྤང་བྱ་ལ་དངོས་སུ་མི་དམིགས་པས་དང་། འགལ་ཟླ་ལ་ཡོན་ཏན་དུ་ལྟ་བའང་མིན་ཏེ། འོག་མའི་བདེན་པ་ལ་དམིགས་ནས་ཡིད་སྐྱོ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འགོག་
3-251a
ལམ་ལ་དམིགས་པའི་ཆོས་ཤེས་ནི། གོང་མའི་སྤང་བྱ་དང་འགལ་བ་ལ་ཡོན་ཏན་དུ་ལྟ་བའི་ཕྱིར་ཤུགས་ལ་སྤོང་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འཆད་དོ། །མཐོང་ལམ་འགོག་ལམ་ལ་ཆོས་ཤེས་དག་གོང་མའི་གཉེན་པོ་མིན་ཏེ། བདེན་པ་ལ་དམིགས་པའི་ལོག་ཞུགས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཐོ་ལ་མིར་འཛིན་པའི་ལོག་རྟོག་ཐག་པ་ལ་དེར་ཤེས་པས་མི་སྤོང་བ་བཞིན་ནོ། །འོ་ན་འགོག་ལམ་རྗེས་ཤེས་སྒོམ་ལམ་པས་བསྡུས་པའང་འདོད་པའི་གཉེན་པོ་བྱེད་དམ་ཞེ་ན། འདོ༷ད་པའི༷་ཁ༷མས་ཀྱི༷་གཉེན་པོ་ནི་རྗེས༷་ཤེས་སྒོམ་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པའང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མ་ཡི༷ན་ཏེ། འདོད་པའི་སྤང་བྱ་ཆོས་ཤེས་པས་སྤངས་ཟིན་པས་དང་། འོག་མའི་སྤང་བྱ་མ་སྤངས་བར་གོང་མའི་གཉེན་པོ་སྐྱེ་བ་མེད་པས་སོ། །གང་སྤེལ་གྱིས། ཆོས་ཤེས་པས་ཡུལ་ཅན་འདོད་པའི་ཀུན་འགྲོ་བཅོམ་ལ་ཅིག་ཤོས་དེ་མིན་པས་ཟེར་བ་ནི་མིན་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་སྡུག་ཀུན་ཆོས་ཤེས་པའང་གོང་མའི་གཉེན་པོར་འགྱུར་ཏེ་ཡུལ་ཅན་འདོད་པའི་ཀུན་འགྲོ་བཅོམ་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་པ་འདི་སྤང་དགོས་སོ། །
彼相
གཉིས་པ་རྣམ་པ་ལ་དངོས་དང་། ཟག་མེད་ཀྱི་རྣམ་པའི་གྲངས་འདོད་ཚུལ། རྣམ་པའི་ངོ་བོ་དཔྱད་པ་གསུམ། དང་པོ། ཤེས་པ་བཅུ་པོ་དེ་དག་ལས། ཆོས༷་ཤེས༷་པ་དང་རྗེས༷་སུ༷་ཤེས༷་པ་ནི་རྣམ༷་པ༷་ཡིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
第二，关于"对治"一词的确定与不确定的例外。所谓法智是欲界的对治，
3-250b
因为它是欲界所断五品一切的对治，以及对治法智包含见修所摄的一切缘四谛的法智，不仅如此，法智也有作为上二界对治的情况，是哪些呢？修道中缘灭的法智或缘道的法智，这些是三界的对治，因为依于欲界的圣者，以法智渐次断除欲界九种修所断后，对上界修所断也可能生起先前熟悉的同一道而断除；或者，因为灭道法智的所缘是无漏，不属于三界，所以所缘非劣，缘它的法智可能成为三界的对治。那么，苦集法智也应如此吗？它的所缘是有漏，需要作意厌逆它，劣法不能厌逆胜法，有人说。有些人解释说，断除所断或者是直接损害它，或者是通过观察与它相违的功德而间接断除。苦集法智不是这样，因为它不直接缘上界所断，也不是观察相违为功德，因为它缘下界谛而生厌离。缘灭
3-251a
道的法智，是通过观察与上界所断相违的功德而间接断除。见道缘灭道的法智不是上界的对治，因为缘谛的邪入是不同的，就像把柱子误认为人的错误见解不会因了知绳子为绳子而断除一样。那么，修道所摄的灭道类智也能作为欲界的对治吗？欲界的对治，类智修道所摄的绝对不是，因为欲界所断已被法智断除，未断下界所断不会生上界对治。功德（原文为"gang spel"，可能是人名）说："法智断除欲界遍行所缘，另一者不是"，这不对，若是这样，苦集法智也应成为上界对治，因为已断欲界遍行所缘，这个说法必须破除。
彼相
第二，行相分为直接说明、无漏行相数量的主张方式和考察行相的本质三部分。第一，在这十种智中，法智和类智的行相
;


 །གཉིས་པ་ལ། གྲངས་བཅུ་དྲུག་ལས་གཞན་མེད་པར་འདོད་པ་དང་། ཡོད་པར་འདོད་པའི་ལུགས་གཉིས། དང་པོ། མི་རྟག་སོགས་ཀྱི་རྣམ་པ་བཅུ༷་དྲུག༷་ཅན་ཡིན་ལ། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་
3-251b
ནི༷། སྦྱོར་ལམ་ན་ཡོད་པ་ནི་གཉིས་པོ་དེ༷་བཞིན༷་བཅུ་དྲུག་ཅན་ཡིན་ལ། གནས་སྐབས་གཞན་ན་ཡོད་པ་དག་ནི་རྣམ་པ་གཞན་དུའང་ཡིན་ཏེ། མི་སྡུག་དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་བྱམས་སོགས་བསྒོམ་པ་ན་རང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་འཛིན་ལ། དེ་དག་ཏུ་མ་ཟད་བུམ་སྣམ་དང་། ཟོ་ཞིག་འཐུང་ཞིག་སོགས་རང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ལས་གཞན་པའི་རྣམ་པ་ཅན་ཡོད་དོ་ཞེས་ཊིཀ་བྱེད་དག་འཆད་ལ། འདིའི་རང་མཚན་ནི་ལྟོ་ལྡིར་བ་སྣལ་མ་ཐགས་སུ་བཏགས་པ་སོགས་མིན་པར་བུམ་སྣམ་བཟུང་བ་ཙམ་ལ་ཟེར་རམ་དཔྱད། བདེན་པ་བཞི་ཤེས་པ་ནི། རང༷་རང༷་གི༷་བདེན༷་པ༷འི་རྣམ༷་པ་ཅན་དུ་འཇུག་པས༷་བཞི༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །ཕ༷་རོལ༷་ཡི༷ད་ཤེས༷་དྲི༷་མེ༷ད་ཀྱང༷་ལམ་ཤེས་ཡིན་པས། ལམ་ཤེས་པ་དེ༷་བཞིན༷་དུ་ལམ་བདེན་གྱི་རྣམ་པ་བཞི་ཅན་ཡིན་ལ། དྲི༷་མ༷་དང༷་བཅས༷་པའི་ཕ་རོལ་ཡིད་ཤེས་ནི༷་ཤེས༷་བྱ་སེམས་སེམས་བྱུང་རང༷་གི༷་མཚ༷ན་ཉི༷ད་ཀྱི༷་རྣམ་པ༷་ཅན་ཏེ། དེ་ཡུལ་དུ་བྱེད་པ་ཡིན་ལ། ཟག་བཅས་མ་བཅས་གཉིས་ཀའང་སེམས་འཛིན་པའི་ཚེ་སེམས་བྱུང་དང་། སེམས་བྱུང་འཛིན་པའི་ཚེ་སེམས་མི་འཛིན་ལ། ཚོར་བ་འཛིན་པའི་ཚེ་འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་པ་ཕན་ཚུན་མི་འཛིན་པ་སེམས་སེམས་བྱུང་གི་རྫས༷་རེ༷་རེ༷་ཞིག༷་གི༷་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ལོ༷། །འོ་ན་གནས་མང་པོའི་མདོ་ལས། འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་ལ་ཡང་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པའི་སེམས་སོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་ཤེས་སོ། །འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སེམས་ལ་ཡང་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་སེམས་སོ་ཞེས་ཡང་དག་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་སོ། །ཞེས་པ་
3-252a
ནས། དེ་བཞིན་ཞེ་སྡང་གཏི་མུག་བཅས་བྲལ་དང་། ཀུན་ཏུ་བསྡུས་པ་དང་། རྣམ་པར་གཡེང་བ་དང་། ལེ་ལོ་དང་མཚུངས་ལྡན་ཉོན་མོངས་ཅན་ཞུམ་པ་དང་། བརྩོན་འགྲུས་དང་མཚུངས་ལྡན་དགེ་བ་རབ་ཏུ་བཟུང་བ་དང་། ཉོན་མོངས་ཅན་ཆུང་ངུ་དང་། དགེ་བ་ཆེན་པོར་གྱུར་པ་དང་། རྒོད་པ་དང་མཚུངས་ལྡན་ཉོན་མོངས་ཅན་དང་། དེ་མ་ཡིན་པ་དེའི་གཉེན་པོ་དགེ་བ་དང་། ཉེ་བར་མ་ཞི་བ་དང་། ཉེ་བར་ཞི་བ་གཉིས་ཀྱང་དེ་དང་འདྲ། མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་རྣམ་གཡེང་དང་མཚུངས་ལྡན་ཉོན་མོངས་ཅན་དང་། དེ་མིན་པའི་མཉམ་པར་བཞག་པ་མ་བསྒོམ་པ་དང་། བསྒོམས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་དང་མཚུངས་ལྡན་རྣམ་པར་མ་གྲོལ་བ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སེམས་ལ་སྦྱར་ཏེ་གསུངས་པ་དང་འགལ་ལོ་ཞེ་ན། བྱེ་སྨྲས། འདོད་ཆགས་བཅས་བྲལ་ནི་མཚུངས་ལྡན་བཅས་པ་མིན་ཏེ། འདོད་ཆགས་ཀྱི་ཐོབ་པ་བཅས་པའམ་ཆགས་པ་རྒྱས་འགྱུར་གྱི་དམིགས་པ་ཡིན་པ་ལ་ལྡན་པ་ཁོ་ནས་བཅས་སྒྲར་བརྗོད་པས་དེ་འཛིན་པ་སྟེ། གོས་སོ་སྙམ་ཚེ་དྲི་མ་མི་འཛིན་ལ་དེ་འཛིན་ཚེ་གོས་མི་འཛིན་པ་བཞིན་ནོ་ཟེར། ཁ་ཅིག་དེ་མཚུངས་ལྡན་ཡིན་དགོས་ཟེར། ཀུན་ཏུ་བསྡུས་པ་དང་རྣམ་གཡེང་ནི་བྱེ་སྨྲས་རྣམ་གཡེང་དང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པ་དང་། ལྡན་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་དམིགས་པ་ལ་སེམས་སྡུད་པའི་ཕྱིར་དགེ་བ་དང་ཉོན་མོངས་ཅན་ཡིན་ནོ་ཟེར། ནུབ་ཕྱོགས་པས་དེ་གཉིས་ནི་རིམ་པར་གཉིད་ཉོན་མོངས་ཅན་དང་། གཉིད་ལས་གཞན་པའི་ཉོན་མོངས་དང་མཚུངས་ལྡན་ཡིན་པས་གཉིས་ཀའང་ཉོན་མོངས་ཅན་
3-252b
ཡིན་ནོ་ཟེར། ཡང་ན་བརྒྱད་ནི་དགེ་བ་དང་བརྒྱད་ནི་ཉོན་མོངས་ཅན་དུ་འཆད་པ་དེ་བདེའོ། །གཞན་ཡང་ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་ཀྱིས་སེམས་འདི་ཆགས་པ་དང་བཅས་པའོ་ཞེས་ཤེས་ཀྱི། གཟུགས་འདི་ལ་ཆགས་པའོ་ཞེས་དམིགས་ཡུལ་མི་ཤེས་ཏེ། ཤེས་ན་གཟུགས་ལ་དམིགས་དགོས་པས་ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་མིན་པར་འགྱུར་བས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
第二分为：主张除十六行相外无其他行相和主张有其他行相两种观点。第一，无常等十六种行相，世俗智
3-251b
在加行道中有的与前二者相同，是十六行相，而在其他阶段有的则有其他行相，如修习不净观、出入息、慈心等时执取自相共相。不仅如此，还有瓶、毯和"吃吧、喝吧"等非自相共相的行相，如注释者所解释的。这里的自相是否指圆腹、经纬织成等，而是仅仅指瓶、毯等的执取，请考察。四谛智以各自谛的行相运行，故是四种。他心无漏智因为是道智，所以道智同样具有道谛的四种行相，而有垢的他心智具有所知心心所自相的行相，因为它以此为对境。无论有漏无漏，执取心时不执取心所，执取心所时不执取心，执取受时不执取想等其他，是心心所各个实体的行境。那么，经多处经中说："于有贪心如实知为有贪心，于无贪心如实知为无贪心"，
3-252a
乃至同样地，有离贪心，有嗔有痴心，离嗔离痴心，寂止心，散乱心，与懈怠相应的染污下劣心，与精进相应的善摄持心，微小染污心，广大善心，与掉举相应的染污心，与非掉举相应的善对治心，不寂静心和寂静心两者也相同，不等持的散乱相应的染污心，非此的等持未修和已修，与烦恼相应的未解脱心和解脱心，如此所说岂不相违？毗婆沙师说：有贪离贪不是相应的有，而是有贪得或者贪增长的对境，仅以具有而说有，如执取衣服时不执取污垢，执取污垢时不执取衣服一样。有些人说这必须是相应的。关于寂止和散乱，毗婆沙师说是因与散乱不相应和相应的差别而摄心于所缘故是善与染污。西方师说这两者分别是与睡眠染污和与睡眠以外的烦恼相应，所以两者都是染污的
3-252b
或者解释为八种是善，八种是染污更为适宜。另外，他心智能知"此心有贪"，但不知其所缘对境"贪著此色"，因为若能知，则须缘色，就不是他心智了。


 །སེམས་ཤེས་ཐམས་ཅད་ཡུལ་ཟག་ཟག་མེད་མཚུངས་ལྡན་དང་། རང་མཚན་འཛིན་པ་དང་། དུས་ད་ལྟ་བ་ཕ་རོལ་པོའི་རྒྱུད་ཀྱིས་བསྡུས་པ།ས་བསམ་གཏན་དངོས་གཞིས་བསྡུས་པ། གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་བསྒྲུབ་བྱ་ཡིན་པས་ཁམས་འོག་མ་གཉིས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་དང་། ལམ་སྒོམ་ལམ་གྱི་སྦྱོར་བ་དང་། རྣམ་གྲོལ་ལམ་དང་། ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་ལམ་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་པ་ཡིན་གྱི།གཟུགས་སོགས་དང་། སྤྱི་མཚན་དང་། འདས་འོངས་དང་། རང་རྒྱུད་དང་། གཟུགས་མེད་ལ་དམིགས་པ་མིན་ནོ་ཟེར། རྣམ་པ་ཟག་མེད་ནི་ལམ་བདེན་གྱི་རྣམ་པ་ཅན་ཡིན་པས་སྨོན་མེད་ཀྱི་རྣམ་པ་ཅན་ཡིན་གྱི། སྟོང་པ་དང་མཚན་མེད་ནི་མིན་ཏེ། དེ་གཉིས་འགོག་སྡུག་གི་རྣམ་པ་ཡིན་པས་སོ་ཟེར། ཡུལ་གཟུགས་རྐྱང་མི་དམིགས་ཀྱང་ཕ་རོལ་རྟོག་ངོ་ན་ཤར་བ་ལྟར་དམིགས་རུང་ངོ་སྙམ། འདི་དག་གི་རྒྱུ་མཚན་བྱེ་སྨྲས་རྣམ་བརྟགས་ཙམ་སྟེ། ཞིབ་པར་མ་བྲིས་སོ་གསུངས།བརྒྱད་པོ་དེའི་ལྷག༷་མ༷་ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་ནི་མི་རྟག་སོགས་རྣམ༷་པ༷་བཅུ༷་བཞི༷་ཅ༷ན་ཏེ་གང་ཞེ་ན། བཅུ་དྲུག་པོ་ལས་སྟོང༷་དང༷་བདག༷་མེ༷ད་གཉིས་མ༷་གཏོགས༷་སོ༷། །དེའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་ཤེས་པ་དེ་དག་དོན་དམ་པའི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་ཡང་། བདག་གི་སྐྱེ་བ་
3-253a
ཟད་དོ། །ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་བསྟེན་ཏོ། །འདི་ལས་སྲིད་པ་གཞན་མི་ཤེས་སོ་ཞེས་སོགས་རྗེས་ཐོབ་ཀྱི་ཤེས་པས་བདག་གི་ཐ་སྙད་བྱེད་པས་བདག་སྟོང་པ་མ་ཡིན་ལ། རྗེས་ཐོབ་ཀྱང་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་པས་དང་། མཉམ་བཞག་ཀྱང་དེ་དང་མཐུན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྟོང་བདག་མེད་གཉིས་མི་བསྒོམ་པས་དེ་གཉིས་མ་གཏོགས་ཟེར། ཁ་ཆེ་བ་རྣམས་ནི། དྲི༷་མ་མེ༷ད་པ་ལ་ནི་བཅུ༷་དྲུག་ལས་གཞན༷་རྣམ༷་པ་མེད་དེ། བདེན་རྣམ་ཅན་འདིར་འདུས་ལ་འདུས་མ་བྱས་གཞན་གཉིས་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པའི་ཡུལ་ཡིན་པས་སོ། །གཉིས་པ་ཉི་འོག་པ་ནི། དྲི་མེད་ཀྱི་རྣམ་པ་བཅུ་དྲུག་ལས་གཞན་ཡང་ཡོ༷ད་ཅེས་པ༷་འདོད་དེ། བསྟན༷་བཅོས༷་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་ལས་མི་ལྡན་པའི་སེམས་ཀྱིས་འདོད་པ་དང་ལྡན་པའི་ཆོས་རྣམས་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན་ཤེས་པར་འགྱུར་ཏེ། རིགས་པས་བསྐྱེད་པའི་སྒོ་ནས་མི་རྟག་པ་དང་སོགས་ནས། རབ་སྐྱེ་དང་རྐྱེན་བར་བརྒྱད་ཀྱི་རྗེས་ལ། འདི་ནི་གནས་ཡོད་དོ། །འདི་ནི་གཞི་ཡོད་དོ། །ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་མི་ལྡན་པའི་སེམས་ནི་ཟག་མེད་དོ། །རིགས་པས་བསྐྱེད་པ་ནི་ཕྱིན་ཅི་མ་ལོག་པའོ། །གནས་ནི་མཚན་ཉིད་དོ། །གཞི་ནི་རྒྱུའོ། །གལ་ཏེ་མི་རྟག་སོགས་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་འདི་ནི་གནས་ཡོད། གཞི་ཡོད་ཅེས་སྟོན་པ་ཡིན་གྱི་བདེན་པའི་རྣམ་པ་མིན་ནོ་ཞེ་ན་ཚིག་དེ་གཉིས་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་གཞུང་གི་ཆ་གཞན་ནས་མི་འབྱུང་བས་ཏེ། དེ་ལས་རིགས་མིན་གྱིས་བསྐྱེད་པ་བདག་དང་བདག་གི་དང་ཆད་པ་སོགས་གསུངས་པ་དེ་ལ་ཡང་འདི་ནི་གནས་ཡོད་གཞི་ཡོད་ཅེས་
3-253b
འབྱུང་རིགས་པ་ལ་དེ་མེད་པས་སོ་ཟེར། མདོ་སྡེ་པས་བཅུ་དྲུག་ནི་མིང་གི་སྒོ་ནས་ཡིན་གྱི། རྫས་སུ་སྡུག་བདེན་གྱི་བཞི་དང་། ཕྱི་མ་གསུམ་ནི་རྒྱུ་འགོག་ལམ་གྱི་རྣམ་པ་རེ་རེ་བ་སྟེ་བདུན་ཡིན་ཟེར། ཁ་ཆེ་བྱེ་སྨྲས་དོན་དམ་པར་རྫས༷་སུ༷་རྣམ༷་པ༷་བཅུ༷་དྲུག༷་གོ༷་ཞེས་འདོད་དེ། རྐྱེན་ལ་རག་ལས་པས་མི་རྟག་པ་དང་། གནོད་པའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པས་སྡུག་བསྔལ་བ། བདག་གིར་ལྟ་བའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཡིན་པས་སྟོང་པ། བདག་ལྟའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཡིན་པས་བདག་མེད་དོ། །སྡུག་བསྔལ་ས་བོན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་ཚུལ་གྱིས་རྒྱུ་དང་། དེ་མ་ཐག་ཏུ་འབྱུང་བས་ཀུན་འབྱུང་། རྒྱུན་གྱིས་འབྲེལ་བས་རབ་སྐྱེ། རྒྱུ་རྐྱེན་མང་པོས་མངོན་པར་འགྲུབ་པའི་རྐྱེན། སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་ཞི་བས་འགོག་པའོ། །དུག་གསུམ་གྱི་མེ་ཞི་བས་ཞི་བ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་འཚེ་བ་མེད་པས་གྱ་ནོམ་པའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
一切心智的对境是有漏无漏相应，执取自相，时间是现在，为他人相续所摄，地是根本定所摄，依色而成就，为下二界所摄，道是修道的加行、解脱道和殊胜道三者所摄，而不是缘色等、共相、过去未来、自相续和无色界，他说。无漏行相是道谛的行相，所以是无愿行相，而不是空和无相，因为这两者是灭谛和苦谛的行相，他说。虽然对境不缘单纯的色，但似乎可以缘他人意识中显现的色。这些理由毗婆沙师只是推测而已，没有详细记载。余下的八者中，尽智和无生智具有十四种行相，即哪些呢？十六行相中除空和无我两者。其原因是，虽然这些智是胜义所缘，但后得智中说"我的生已尽，梵行已立，不受后有"等，以自我名言，所以不是空无我；后得智也是世俗所缘；等持也应与之一致，因此不修空和无我两者，他说。迦湿弥罗人认为，在无垢中除十六行相外无其他行相，因为谛行相包含在此中，另两种无为是世俗智的对境。第二，南方师认为，无垢行相除十六外还有其他，因为
3-253a
论典《识蕴》中说："无贪相应心能知有贪相应法吗？答：能知。依正理所生而知无常"等，在"遍生和缘"八者之后说"此是住所，此是基础"而能知。其中无贪相应心是无漏，正理所生是无颠倒，住所是性相，基础是因。若说"所知的无常等是'住所有，基础有'，不是谛行相"，则该论其他部分并没有这两句话，因为在论中说到"不正理所生的我和我所、断见"等处也应当有"此是住所，基础有"之句，
3-253b
但却没有，他说。经部师认为十六是名称上的，实际上苦谛的四相和后三谛各一相，共七相，他说。迦湿弥罗毗婆沙师认为，胜义中实有十六行相：依缘而存在故无常，本性是损害故苦，是我所见相违品故空，是我见相违品故无我。是苦种子法故因，立即生起故集，相续连接故遍生，依多种因缘成立故缘，苦蕴寂灭故灭，三毒火息故静，无苦害故妙。


 །ལས་ཉོན་གྱི་སྐྱོན་ཐམས་ཅད་བྲལ་བས་ངེས་འབྱུང་། ཐར་བར་འགྲོ་བྱེད་ཀྱིས་ལམ། ཐབས་ཀྱི་རིགས་པ་དང་ལྡན་པས་རིགས་པ། མྱང་འདས་ཡང་དག་སྒྲུབ་པས་སྒྲུབ་པ། གཏན་དུ་ཡང་དག་འདའ་བྱེད་ངེས་འབྱིན་ནོ། །རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་ན། རྟག་པ་དང་། བདེ་བ་དང་། བདག་གིར་དང་། བདག་ཏུ་ལྟ་བ་དང་། རྒྱུ་མེད་པ་དང་། རྒྱུ་གཅིག་པུ་དང་། རང་བཞིན་རྟག་ལ་གནས་སྐབས་འགྱུར་བ་དང་། བློ་སྔར་བཏང་བར་ལྟ་བ་དང་། །ཐར་པ་མེད་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ལ་ཐར་བར་ལྟ་བ་དང་། བསམ་གཏན་བདེ་བ་གྱ་ནོམ་པ་དང་། ཐར་པ་གཏན་དུ་བ་མིན་པར་ལྟ་བ་དང་། ལམ་མེད་པར་ལྟ་བ་དང་། ལམ་འདི་ངན་ནོ། །འདི་ལས་གཞན་ཡང་ཡོད་ཀྱི་ལམ་འདི་ཡང་ལྡོག་གོ་
3-254a
སྙམ་པའི་ལྟ་བ་སྤྱད་པ་བཅུ་དྲུག་གི་གཉེན་པོར་གོ་རིམ་བཞིན་མི་རྟག་སོགས་བཅུ་དྲུག་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ་ངོ་བོ་ལ། གཙོ་བོ། འཁོར། ཡུལ་གསུམ། དང་པོ་ནི། རྣམ༷་པ༷་ནི་ཤེས༷་རབ༷་ཡིན་ལ། དེ་ཁོ་ན་མིན་པར་ཤེས་རབ་དེ་དང༷་བཅ༷ས་པའི༷་སྟེ་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་འཛིན་པར་བྱེད་དོ། །གཉིས་པ། དམི༷གས་དང༷་བཅས༷་པ༷་སེམས་སེམས་བྱུང་ཚོགས་པ་གཅིག་པ་ཀུན་གྱིས་འཛིན༷་པར༷་བྱེ༷ད་དེ། དེ་ཡང་དམིགས་བཅས་ནི་སེམས་སེམས་བྱུང་གི་རྣམ་གྲངས་སུ་བཤད་ཟིན་ལ། ཤེས་རབ་ནི་ས་མང་བ་ཡིན་པས་སོ། །གསུམ་པ། རྫས་བཏགས་སུ་ཡོ༷ད་པ༷འི་ཆོས་ཐ༷མས་ཅ༷ད་དེས་བ༷ཟུང་བྱ༷་ཡི༷ན་ཏེ། ཡུལ་ཡོད་ན་ཤེས་པས་བཟུང་བྱ་ཡིན་པས་ཁྱབ་པས་སོ། །དེ་ལྟ་ན་ཤེས་རབ་ནི།རྣམ་པ་དང་། འཛིན་པ་དང་། གཟུང་བྱ་གསུམ་ཀ་ཡིན་པ་དང་། ཤེས་རབ་ལས་གཞན་པའི་དམིགས་བཅས་ཐམས་ཅད་ནི་འཛིན་གཟུང་གཉིས་ཀ་དང་། དམིགས་པ་མེད་པ་རྣམས་ནི་གཟུང་བ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་བྱེ་སྨྲས་འདོད། མདོ་སྡེ་པ་རྣམས་ནི་ཤེས་རབ་རྣམ་པར་འདོད་ན་དེ་གྲོགས་སུ་ལྡན་པའམ་ངོ་བོ་ཡིན་པས་རྣམ་བཅས་ཡིན། དང་པོ་ལྟར་ན་ཤེས་རབ་ཉིད་རྣམ་པ་དང་བཅས་པར་མི་འགྱུར་ཏེ་རང་དང་རང་མཚུངས་པར་མི་ལྡན་པས་སོ། །གཉིས་པ་ལྟར་ན་ཤེས་རབ་ལས་གཞན་མཚུངས་ལྡན་རྣམས་རྣམ་པ་དང་བཅས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་གང་རུང་མིན་ན། རྟེན་དང་དམིགས་པ་རྣམ་བཅས་ཞེས་བཤད་པ་དང་འགལ་ལ། དེའི་ཕྱིར་དམིགས་པ་ཡུལ། རྣམ་པ་བློའི་འཛིན་སྟངས་ཏེ་ཡུལ་གྱི་རྣམ་ཅན་གྱི་སེམས་
3-254b
སེམས་བྱུང་ཐམས་ཅད་ལ་འདོད་དོ་ཟེར་རོ། །
善等差别
གསུམ་པ་དགེ་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར། དང༷་པོ༷་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ནི་ཅི་རིགས་དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་ཡོད་ལ་གཞན༷་དགུ་པོ་རྣམ༷ས་ནི་དགེ༷་བའོ། །ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་སྒོམ་བྱུང་ཡིན་པས་དགེ་བའོ། །
所依地
བཞི་པ་ས་གར་ཡོད། དང༷་པོ༷་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ནི་འདོད་ནས་སྲིད་རྩེའི་བར་གྱི་ས༷་རྣམ༷ས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ན༷་ཡོད་དེ། ཁམས་གསུམ་ལ་དམིགས་པ་ཐམས་ཅད་དེར་འདོད་པས་སོ། །བསམ་གཏན་ས་དྲུག༷་ན༷་ཆོས༷་ཤེས༷་ཞེས་བྱ་བ་ཡོད་དེ། དེ་དག་འདོད་པའི་སྡུག་བསྔལ་སོགས་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དང་། གཟུགས་མེད་འདོད་པ་ལ་མི་དམིགས་པས་མེད་དོ། །ཟག་མེད་ས་དགུར༷་རྗེས༷་ཤེས༷་བྱ༷་བ༷་ཡོད་ལ། དེ་ཡང་གཟུགས་མེད་དང་པོ་གསུམ་ན་རྗེས་ཤེས་སྒོམ་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པ་ཁོ་ན་ཡོད་དོ། །ཇི་ལྟར་རྗེས་ཤེས་ས་དགུ་ན་ཡོད་པ་དེ༷་བཞིན༷་དུ། བདེན་པ་བཞི་ཤེས་དང་། ཟད་པ་དང་མི་སྐྱེ་བ་ཤེས་པ་སྟེ་དྲུག༷་ཀྱང་ས་དགུ་པོ་དེ་དག་ན་ཡོད་དེ། འདི་ཡང་ཆོས་ཤེས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ས་དྲུག་དང་། རྗེས་ཤེས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ས་དགུ་ལ་ཡོད་པས་སོ། །གཞན༷་ཡི༷ད་ཤེས༷་པ༷་ནི་བས༷མ་གཏན༷་གྱི་དངོས་གཞི་བཞི༷་ཁོ་ན་ན་ཡོད་དོ། །
所依处
ལྔ་པ་རྟེན་ནི། སེམས་ཤེས་དེ༷་ནི༷་འདོ༷ད་དང༷་གཟུགས༷་རྟེན༷་ཅ༷ན་ཡིན་གྱི་གཟུགས་མེད་ནི་མིན་ཏེ། གང་ཟག་ཕན་ཚུན་ཡུལ་མིན་པས་སོ། །ཆོས༷་ཤེས༷་བྱ༷་བ༷་འདོ༷ད་པའི་རྟེན༷་ཅ༷ན་ཁོ་ན་སྟེ། དེ་གཙོ་བོར་འདོད་པ་སུན་འབྱིན་པ་ཡིན་ན་གོང་མ་གཉིས་སུ་སྤང་ཟིན་དེ་སུན་མི་འབྱིན་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
远离业惑一切过失故出离，能往解脱故道，具足方便理故理，正确成就涅槃故修，永恒完全出离故出离。或者说，常见、乐见、我所见、我见、无因见、一因见、体性常住而状态变化见、先舍智见、无解脱见、于苦见为解脱见、禅定乐为妙见、解脱非永恒见、无道见、"此道恶，除此还有其他道路，此道也应舍"
3-254a
的见，这十六种颠倒的对治分别是无常等十六行相。第三，本性分为：主要、眷属、对境三者。第一，行相是慧，不仅如此，还有与慧相应的执取。第二，有所缘的心心所一和合皆能执取，此中有所缘已在心心所同义词中解释，而慧是大地法。第三，一切实有假立法皆为其所取对象，因为凡是存在的对境都是智所取的。如此，慧既是行相，也是执取，也是所取，三者皆是；除慧外的一切有所缘是执取和所取两者；无所缘者只是所取，毗婆沙师如此主张。经部师则认为，如果认为慧是行相，那么与之相伴或本质是行相，如果是前者，则慧本身不具行相，因为自身不与自身相应；如果是后者，则除慧外的相应者不具行相。若非两者之一，则与所说"所依和所缘具行相"相违，因此认为所缘是境，行相是心的执取方式，存在于一切具境相的心
3-254b
心所中。
善等差别
第三，善等差别。第一，世俗智依情况有善、不善、无记三种，而其他九种是善。他心智是修所生，所以是善。
所依地
第四，在何地有。第一，世俗智在从欲界到有顶的一切地中都有，因为认为缘三界的一切都是世俗智。在六禅地有法智，因为它们缘欲界苦等，而无色界不缘欲界故无法智。在九无漏地有类智，其中在无色界前三地只有类智修道所摄。如同类智在九地中有，同样，四谛智和尽智无生智六者也在那九地中有，这是因为法智所摄在六地有，类智所摄在九地有。他心智只在四根本禅中有。
所依处
第五，所依。心智唯依欲界和色界，不依无色界，因为补特伽罗不互为对境。法智唯依欲界，因为它主要破斥欲界，上二界已断故无需破斥。


 །ཁ༷མས་གསུམ༷་པ༷་ཡི༷་རྟེན༷་ཅ༷ན་
3-255a
ནི་ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་དང་ཆོས་ཤེས་དེ་གཉིས་ལས་གཞན༷་པའི་ཤེས་པ་བརྒྱད་དོ། །
念住本质
དྲུག་པ་དྲན་པ་ཉེར་བཞག་དུའི་བདག་ཉིད་ཡིན་པ་ནི། འགོག༷་པ་ཤེས་པའི་བློ༷་ནི་ཆོས་དྲ༷ན་པ༷་ཉེ༷་བར་བཞག༷་པ༷་གཅི༷ག་སྟེ། དྲན་པ་ཉེར་བཞག་བསྟན་པ་ལས། ཆོས་ནི་ལུས་ཚོར་སེམས་ལས་གཞན་པ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་པ་ལྟར་དེ་ཁོ་ནའི་འོ། །ཕ༷་རོལ༷་སེམ༷ས་ཤེས་པའི་བློ༷་ནི༷་ལུས་ལ་མི་དམིགས་པས་སེམས་ཚོར་ཆོས་གསུམ༷་མོ༷། །ཤེས་པ་ལྷག༷་མ༷་བརྒྱད་ནི་ཅི་རིགས་པར་རེས་འགའ་ལུས་ནས་རེས་འགའ་ཆོས་ཀྱི་བར་ལ་དམིགས་ཤིང་། ལམ་ཤེས་པའང་གལ་ཏེ་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་ལ་དམིགས་ན་ལུས་དྲན་ཉེར་དུ་འགྱུར་བས་བཞི༷་ཀ་ཡི༷ན་ནོ༷། །
彼此何为所行处
བདུན་པ་ཤེས་པ་གང་གི་ཡུལ་དུ་གང་འགྱུར་ལ།དངོས་དང་འཕྲོས་དོན་གཉིས། དང་པོ། འོ་ན་ཤེས་པ་དེ་དག་ཕན་ཚུན་གང་གིས་དམིགས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཆོས༷་ཤེས་བློའི༷་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ནི་རྗེས་ཤེས་མིན་པ་དགུ༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །དེ་ཡང་ལམ་ཆོས་ཤེས་པས་རྗེས་ཤེས་མ་གཏོགས་ཟག་མེད་ཀྱི་ཤེས་པ་བདུན་ལ་དམིགས་པ་དང་། སྡུག་ཀུན་ཤེས་པས་བསྡུས་པའི་ཆོས་ཤེས་པས། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་དང་གཞན་ཤེས་ཟག་བཅས་ལ་དམིགས་པས་སོ། །ལམ༷་ཤེས་པའི་བློ་ཡི་དམིགས་པའང་ཀུན་རྫོབ་མ་གཏོགས་པའི་དགུ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཟག་མེད་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པར་ངེས་པས་སོ། །ལམ་རྗེ༷ས་སུ་ཤེས་པའི་བློ༷་ཡི༷་དམིགས་པའང་ཆོས་ཤེས་མ་གཏོགས་དགུ༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །སྡུག༷་བསྔལ༷་དང་རྒྱུ༷་ཀུན་འབྱུང་ཤེས་པའི་བློའི༷་ཡུལ་དུ་བདེན་པ་དང་པོ་གཉིས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དང་།
3-255b
ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་ཟག་བཅས་གཉི༷ས་ཡི༷ན་ནོ༷། །ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དང་གཞན་སེམས་ཤེས་པ་དང་ཟད་དང་མི་སྐྱེ་ཤེས་པ་བཞི༷་ཡི༷་སྤྱོད་ཡུལ་ནི་བཅུ༷་ཆར་ཡིན་ཏེ། ཅི་རིགས་པར་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པས་སོ། །དེ་ཡང་གཞན་གོ་སླ་ལ་ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་ཟག་མེད་ཀྱི་དམིགས་པ་ནི་ཤེས་པ་དགུ་ཡིན་ལ། ཟག་བཅས་ཀྱིས་ཀུན་རྫོབ་དང་ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་ཟག་བཅས་ཡིན་ནོ། །གཅི༷ག་གི༷་སྟེ་འགོག་པ་ཤེས་པ་གཅིག་པུའི་དམིགས་པར་ནི། ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་མིན༷་ཏེ། དེས་སོ་སོར་བརྟགས་འགོག་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་ལ། དེ་ནི་ཤེས་པའི་རང་བཞིན་མིན་པས་སོ། །གཉིས་པ་འཕྲོས་དོན་དུ་ཤེས་བྱ་དུ་འགྱུར་དཔྱད་པ་ལ། བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། ཤེས་བྱའི་ཆོས༷་ཐམས་ཅད་རྣམ་པ་བཅུར༷་ཕྱེ་ལ། བཅུ་པོ་དེ་དག༷་ནི༷་ཤེས་པ་དུ་ཞིག་གི་ཡུལ་དུ་འགྱུར་བ་ནི་སྦྱར༷་ཏེ་ཤེས་པར༷་བྱའོ༷། །གཉིས་པ་ལ་ཆོས་བཅུར་དབྱེ་བ་དང་། དེ་ཡུལ་དུ་འགྱུར་ཚུལ་མདོ་ཙམ་བཤད་པའོ། །དང་པོ། དེ་ལ་ཤེས་བྱའི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཇི་ལྟར་བཅུར་དབྱེ་ཞེ་ན། ཁ༷མས་གསུམ༷་པའི༷་ཆོས་གསུམ་དང༷་། དྲི༷་མ་མེ༷ད་པའི་ཆོས༷་ཏེ་རྣམ་པ་བཞི་དང་། འདུས༷་མ༷་བྱས༷་ཀྱི་ཆོས་རྣམ༷ས་ཏེ་ལྔ་པོ་རེ་རེ་ལའང་གཉི༷ས་གཉི༷ས་སུ་ཕྱེ་བས་སོ༷། །ཇི་ལྟར་ན་དང་པོ་འདུས་བྱས་བཞི་ལ་མཚུངས་ལྡན་ཡིན་མིན་གཉིས་ཏེ་བརྒྱད་དང་། འདུས་མ་བྱས་ལ་ནམ་མཁའ་དང་བརྟགས་མིན་འགོག་ལུང་མ་བསྟན་དང་། བརྟགས་འགོག་དགེ་བ་སྟེ་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བས་བཅུའོ། །གཉིས་པ། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དེས་མཚོན་
3-256a
ནས་གཞན་དཔྱད་པར་བྱའོ། །ཡུལ་ཡུལ་ཅན་ཇི་ལྟར་སྦྱར་ཞེ་ན། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པའི་ཡུལ་དུ་བཅུ། ཆོས་ཤེས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་འདོད་པའི་ཆོས་གཉིས་དང་། ཟག་མེད་འདུས་བྱས་ཆོས་ཤེས་ཀྱི་ཆ་གཉིས་ཏེ་བཞི་དང་། འདུས་མ་བྱས་དགེ་བ་སྟེ་ལྔའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
三界所依
3-255a
是他心智和法智这两者以外的八种智。
念住本质
第六，是几种念住的本质：灭智之识是法念住一种，如念住教中说："法是身受心以外的"，故只是它。他心智之识因不缘身，所以是心受法三种。余下八种智根据情况有时缘身乃至有时缘法，而且道智如果缘无漏律仪则成为身念住，所以是全部四种。
彼此何为所行处
第七，哪种智成为哪种智的对境，分为直接和附带两部分。第一，那么这些智互相如何成为所缘？法智之识的行境是除类智外的九种。其中道法智缘除类智外的七种无漏智，苦集智所摄的法智缘世俗智和有漏他心智。道智之识的所缘也是除世俗智外的九种，因为它决定只缘无漏。道类智之识的所缘也是除法智外的九种。苦谛和因集智之识的对境是前二谛所摄的世俗智和
3-255b
有漏他心智两种。世俗智、他心智、尽智和无生智四者的行境是全部十种，因为根据情况能缘一切。其中其他容易理解，无漏他心智的所缘是九种智，有漏他心智的所缘是世俗智和有漏他心智。唯一的，即灭智的所缘，则不是一切智，因为它只缘择灭，而择灭不是智的自性。第二，附带考察所知为多少，分为总说和解释两部分。第一，将所知一切法分为十类，应当了解这十类成为几种智的对境。第二分为分法为十和略说成为对境的方式。第一，如何将所知一切法分为十？三界法三种和无垢法共四种，以及无为法，这五种各分为两类，共十种。怎样分呢？首先四种有为分有相应和非相应两类，共八种；无为分虚空和非择灭为无记，择灭为善，分为两类，共十种。第二，以世俗智为例
3-256a
考察其他。如何配对境和有境？世俗智的对境是十种，法智的对境是欲界法两种、无漏有为法智部分的两种共四种，以及善无为，共五种。


 །རྗེས་ཤེས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་ཁ༷མས་གོང་མ་གཉིས་དང་ཟག་མེད་འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚུངས་ལྡན་ཡིན་མིན་གཉིས་གཉིས་ཏེ་དྲུག་དང་། འདུས་མ་བྱས་དགེ་བ་སྟེ་བདུན་དང་། སྡུག་ཀུན་ཤེས་ཡུལ་ཁམས་གསུམ་གྱི་ཆོས་དྲུག་དང་། འགོག་ཤེས་ཡུལ་དུ་འདུས་མ་བྱས་དགེ་བ་གཅིག་པུ་དང་། ལམ་ཤེས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་ཟག་མེད་འདུས་བྱས་ཀྱི་གཉིས་དང་། ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་ཀྱི་ཡུལ་དུ་འདོད་གཟུགས་དང་ཟག་མེད་ཀྱི་མཚུངས་ལྡན་དང་གསུམ། ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་པའི་ཡུལ་དུ་འདུས་མ་བྱས་ལུང་མ་བསྟན་མ་གཏོགས་དགུའོ། །གལ་ཏེ་ཤེས་པ་གཅིག་གིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅིག་ཆར་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། དེ་མེད་ལ། འོན་ཀྱང་ཀུ༷ན་རྫོབ༷་ཤེས་པ་གཅི༷ག་པུས༷་ར༷ང་དང་རང་གིས་ཚོ༷གས་པ་གཅིག་པའི་ཆོས་རྣམས་ལ༷ས་གཞན༷་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི༷་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ཆར་བདག༷་མེ༷ད་ཉི༷ད་དུ་རིག༷་པར་འགྱུར༷་ཏེ། མོས་སྤྱོད་པའི་ས་པ་དག་ཐོས་བསམ་ལས་བྱུང་བའི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པས་ཆོས་ཐམས་ཅད་བདག་མེད་དོ་ཞེས་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་སོ། །སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་པའི་ཡུལ་དུ་དང་པོའང་འགྱུར་བས་སྐད་ཅིག་མ་གཉིས་བསྡོམས་པའི་ཡུལ་དུ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཀྱང་མ་ལུས་པར་འགྱུར་རོ། །རང་ཉིད་ཡུལ་
3-256b
དུ་མི་བྱེད་དེ་རང་ལ་རང་བྱེད་པར་འགལ་ལ། དེ་དང་མཚུངས་ལྡན་དང་མཚུངས་ལྡན་མིན་པའི་རང་དང་ལྷན་འབྱུང་རྣམས་ཀྱང་མི་རིག་སྟེ། དུས་མཉམ་པར་སྐྱེ་བས་སོ། །རང་རིག་འདོད་ན་སྐད་ཅིག་གིས་ཐམས་ཅད་རིག་ཅེས་བྱའོ། །དེ་ནི་མདོ་སྡེ་པས་འདོད་པའོ། །
具有
བརྒྱད་པ་ལྡན་ཚུལ་ནི། གང་ཟག་གང་ཞིག་ཤེས་པ་དུ་དང་ལྡན་ཞེ་ན། སོ་སྐྱེ་ཆགས་བཅས་དང་གཟུགས་མེད་ཀྱི་བྱིས་པ་རྣམས་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་གཅིག་པུ་དང་ལྡན་ལ། འདོད་གཟུགས་ཀྱི་ཆགས་བྲལ་སོ་སྐྱེ་ལ་ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་དང་གཉིས་ལྡན་ནོ། །འཕགས་པ་ལ་ནི། ཟག༷་མེ༷ད་སྐ༷ད་ཅི༷ག་དང༷་པོ༷་སྡུག་བསྔལ་ཆོས་བཟོད་ཀྱི་སྐབས་ལ༷། འདོད་པ་ལས་ཆགས་པ་མ་བྲལ་བས་ཆ༷གས་ཅ༷ན་ཞིག་ཡིན་ན་དྲི་མེད་བཟོད་རྣམས་ཤེས་པ་མིན་ཞེས་འབྱུང་བས་བཟོད་པ་ནི་ཤེས་པ་མིན་ལ་ཤེས་པ་གཞན་དང་ཡང་མི་ལྡན་པས་ཀུན་རྫོབ་ཤེས༷་པ༷་གཅི༷ག་དང༷་ལྡན༷་ལ། སྐད་ཅིག་གཉི༷ས་པ༷་སྡུག་བསྔལ་ཆོས་ཤེས་ལ༷་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ། ཆོས་ཤེས་པ། སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་གསུམ༷་དང་ལྡན་ཞིང་དེ་ཡན༷་ཆ༷ད་ཀྱི་ཤེས་པ་ནི༷། སྡུག་བསྔལ་རྗེས་ཤེས་ཀུན་འབྱུང་། འགོག་པ་ལམ་ཆོས་ཤེས་ཏེ་སྐད་ཅིག་མ་བཞི༷་ལ༷་རེ༷་རེ༷་འཕེལ༷་བ་དང༷་ལྡན༷་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་རྗེས་ཤེས། ཀུན་འབྱུང་། འགོག་ལམ། ཆོས་ཤེས་བཞི་ལ་ནི་སྔར་གྱི་གསུམ་སྟེང་། རྗེས་ཤེས། ཀུན་འབྱུང་ཤེས་པ། འགོག་པ་ཤེས་པ། ལམ་ཤེས་པ་རེ་རེ་ཀླགས་པའམ་འཕེལ་ཏེ་བཞི་དང་ལྔ་དང་དྲུག་དང་བདུན་དང་རིམ་པས་ལྡན་པའི་ཕྱིར། དེ་མིན་སྐད་ཅིག་གཞན་ལས་གསར་རྙེད་མེད་དོ། །
3-257a
གལ་ཏེ་འདོད་པ་ལ་ཆགས་བྲལ་ཡིན་ན། ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་ཟག་མེད་ཀྱི་ཐོབ་པ་འབྱུང་བས་དེ་སྡུག་བསྔལ་ལ་ཆོས་བཟོད་ནས་ལམ་ཆོས་ཤེས་ཀྱི་བར་དུ་ཐམས་ཅད་ལ་སེམས་ཤེས་བསྣན་ཏེ་ལྡན་པའོ། །ཁ་ཅིག་ལམ་རྗེས་ཤེས་ཀྱི་ཚེ་ན་ཆགས་བཅས་ལ་ལམ་ཤེས་དེ་ཉིད་དང་། ཆགས་བྲལ་ལ་སེམས་ཤེས་དང་གཉིས་ལྡན་གྱི་གཞན་མིན་ཏེ། འབྲས་བུ་ཐོབ་པས་ཤེས་པ་སྔ་མ་རྣམས་བཏང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། འཕགས་པ་འབྲས་བུ་ཐོབ་སྦྱང་ཉམས་པ་ལས་ཞེས་འཆད་མོད་ཀྱི།ཊི་ཀ་ལས། ལམ་རྗེས་ཤེས་ལ་ཆགས་བཅས་བདུན་པོ་དེ་དག་དང་ལྡན་ནོ། །ཆགས་བྲལ་ཡིན་ན་བརྒྱད་དེ། དེ་གཞན་སེམས་ཤེས་པ་དང་ལྡན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་བཞིན་སྒོམ་ལམ་ལ་གནས་པའང་ཆགས་བཅས་ཡིན་ན་ཟད་དང་། མི་སྐྱེ་ཤེས་པ། ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་གསུམ་མ་གཏོགས་པ་བདུན་དང་། ཆགས་བྲལ་ཡིན་ན་སེམས་ཤེས་བསྣན་ཏེ་བརྒྱད་དོ། །མི་སློབ་ལམ་གནས་ཤེས་རབ་རྣམ་གྲོལ་ལ་སེམས་ཤེས་མ་གཏོགས་དགུ་དང་། གཉིས་ཀའི་ཆ་ལས་རྣམ་གྲོལ་བཅུ་དང་ལྡན་ནོ། །ཞེས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
类智的对境是上二界和无漏有为的相应非相应两种共六种，以及善无为，共七种；苦集智对境是三界法六种；灭智对境仅是善无为一种；道智对境是无漏有为两种；他心智对境是欲界色界和无漏的相应三种；尽无生智对境是除无记无为外的九种。若问一种智是否能同时了知一切法？不能，然而唯有世俗智能在一刹那中了知除自己和与自己同一和合的法外的一切法为无我，因为信解行地的有情通过闻思所生的世俗智作意"一切法无我"。第二刹那的对境也能成为第一刹那的对境，因此两个刹那合起来的对境可以是毫无遗漏的一切法。自身不能成为
3-256b
自己的对境，因为自己对自己起作用相违，与之相应和不相应的同时生起的法也不能了知，因为它们同时生起。如果承许自证，则可说在一刹那中了知一切，这是经部师的观点。
具有
第八，具有的方式。哪种补特伽罗具有几种智？凡夫有贪者和无色界凡夫只具有世俗智一种，欲界色界离贪的凡夫具有他心智二种。对于圣者，在无漏第一刹那苦法忍的阶段，欲界未离贪的有贪者，因为"无漏忍不是智"所说，忍不是智，也不具有其他智，所以只具有世俗智一种；在第二刹那苦法智时，具有世俗智、法智、苦智三种；而从此以上的智，在苦类智、集、灭、道法智四个刹那中每个增加一种，即在苦类智、集、灭、道法智四刹那中，在前面三种基础上依次增加类智、集智、灭智、道智各一种，因此依次具有四、五、六、七种。除此之外的其他刹那没有新获得的。
3-257a
如果是离欲界贪者，则生起他心智无漏的得，所以从苦法忍到道法智之间的所有阶段都加上心智而具有。有些人说，在道类智时，有贪者具有道智本身，离贪者具有心智两种，而没有其他，因为获得果位时舍弃了前面的智，如解释"圣者得果、练根、退失"；但注释中说："道类智时，有贪者具有那七种；若是离贪者则八种，他具有他心智"。同样，住修道时，若是有贪者，除尽智、无生智、他心智三种外，具有七种；若是离贪者，加上心智共八种。无学道中，慧解脱者除心智外具九种；俱分解脱者具十种。


 །
所得
དགུ་པ་འཐོབ་ཚུལ་ལ། ལམ་གང་དུ་ཤེས་པ་དུ་འཐོབ་ཚུལ་དང་། ས་གང་དུ་ཤེས་པ་གང་ཐོབ་ཚུལ། ཐོབ་པའི་དབྱེ་བ་གསུམ།
何道得几智分法
དང་པོ་ལ། མཐོང་ལམ་དུ་དུ་ཐོབ་པ་དང་། དེ་ཡན་ཆད་དུ་དུ་ཐོབ་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ་སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག་དེའི་སྐབས་སུ་ཐོབ་པ་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པའི་རྣམ་བཞག་གཉིས། དང་པོ། གནས་སྐབས་གང་དུ་ཤེས་པ་དུ་ཐོབ་ཅེ་ན། མཐོང་བའི༷་ལམ༷་ལ༷་ནི་བཟོ༷ད་པ༷་བརྒྱད་པོ་དང༷་ཤེས༷་པ༷་བདུན་པོ་ཇི༷་ལྟ༷ར་སྐྱེས༷་པ༷་རྣམ༷ས་
3-257b
རང་རང་གི་རིགས་འདྲ་མ་འོངས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། སྡུག་བསྔལ་ཆོས་བཟོད་སྐྱེས་པ་ནས་གང་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེས་པ་དེ་ནི་ད་ལྟ་བ་དང་མ་འོངས་པ་འཐོབ་པ་ལས་གཞན་ལ་བརྟེན་པ་ནི་མ༷་འོ༷ངས་པ་ཁོ་ན་འཐོབ༷་ལ། དེ་ཡང་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་དག་ཡིན་གྱི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ནི་མིན་ཏེ། མཐོང་ལམ་ལན་དུ་མར་སྐྱེས་པར་ཐལ་བས་སོ། །འགྲེལ་པ་ལས། རྣམ་བཞི་ཐོབ་ཅེས་བཤད་པ་དྲན་ཉེ་བཞིའོ་ཟེར་ཀྱང་མི་འབྲེལ་ཏེ་མི་རྟག་སོགས་བཞི་ཡིན་ནོ་།བཟོད་ཤེས་སོ་སོ་རང་གི་རིགས་འདྲ་མ་འོངས་པ་དེ་འདྲ་བ་ཁོ་ན་འཐོབ་ལ། བདེན་པ་གང་དང་གང་གི་ཤེས་བཟོད་ཡིན་པ། དེའི་རྣམ་པ་མི་རྟག་སོགས་ཁོ་ན་ཐོབ་ཅིང་། དེ་ཡང་བཟོད་ཤེས་རྣམས་སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུ་མ་ཐོབ་པས་དེ་དང་འདྲ་བ་ཁོ་ན་འཐོབ་ལ། རྣམ་པ་ནི་བཞི་ཀའང་དམིགས་ཡུལ་བདེན་པར་མཚུངས་ཤིང་འདྲ་བས་བཞི་ཆར་གྱི་རིགས་འཐོབ་པར་བཤད་དོ། །སྒོམ་ལམ་ནི་ཤེས་པ་རིགས་འདྲ་བ་དང་མི་འདྲ་བ་དེ་དག་གི་རྣམ་པའང་ཐམས་ཅད་དུ་མངོན་སུམ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྒྱུ་འཐོབ་པས་མཐོང་ལམ་ལས་ཁྱད་པར་འཕགས་པའི་རྣམ་པ་མ་འོངས་པ་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་མཐོང་ལམ་ལ་རིགས་མི་འདྲ་བ་ཐོབ་བམ་ཞེ་ན། མཐོང་ལམ་དེ༷་ཉི༷ད་ལ༷་བདེན་པ་དང་པོ་གསུམ་གྱི་རྗེས༷་སུ་ཤེས་པ་གསུམ༷་ལ༷་ནི༷། སྔོན་མ་ཐོབ་པ་ལས་ཀུན༷་རྫོབ༷་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱང༷་འཐོབ་པའི་ཕྱིར་མི་འདྲ་བའང་འཐོབ་བོ། །གསུམ་པོ་དེའི་ཆོས་ཤེས་ལ་ནི་ཐོབ་པ་མིན་ཏེ། ཁམས་
3-258a
གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་མ་ཤེས་ཤིང་ཀུན་འབྱུང་མ་སྤངས་ལ། འགོག་པ་མངོན་དུ་མ་བྱས་པས་བདེན་པ་ཟད་པར་མ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ལ། མིང་། ངོ་བོ། ས། རྣམ་པ། རྒྱུ་ལྔ། དང་པོ། བདེན་གསུམ་དེ་ཟད་པར་རྟོགས་པའི་རྗེས་ལ་ཐོབ་པ་དེ༷་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དེ་ནི་མངོ༷ན་པར་རྟོགས་པའི་མཐའ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལའང་སྡུག་ཀུན་འགོག་རྗེས་ཤེས་གསུམ་ལ། བདེན་གསུམ་དེ་དག་ལ་དམིགས་པའི་རྗེས་སུ་ཤེས་པ་ཐོབ་བོ། །ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ལམ་རྗེས་ཤེས་ལ་དེ་མི་ཐོབ་སྟེ། སྔོན་འཇིག་རྟེན་པའི་ལམ་གྱིས་བདེན་པ་དང་པོ་གསུམ་རྟོགས་ཀྱི། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པས་ལམ་བདེན་ནི་ནམ་ཡང་རྟོགས་མི་སྲིད་པས་སོ། །འདི་བདེན་པ་ཟད་པར་མངོན་རྟོགས་ཀྱི་མཐའ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ན། ལམ་ནི་ཟད་པར་བསྒོམ་མི་ནུས་ཏེ། ཉན་རང་སངས་རྒྱས་གསུམ་གྱི་ལམ་གྱི་རིགས་མང་ཞིང་། དེ་རེ་རེ་ལ་ཆུང་འབྲིང་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་མང་བས་མཐའ་མེད་པ་དང་། དེ་དག་གང་ཟག་གཅིག་གིས་དུས་གཅིག་ཏུ་བསྒོམ་པ་མི་སྲིད་པས་སོ། །མངོན་པར་རྟོགས་པ་ཞེས་བྱའང་སྡུག་བསྔལ་ཤེས་པ་ནས། ལམ་བསྒོམ་པའི་བར་རང་གི་བྱ་བ་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཀུན་འབྱུང་རྗེས་ཤེས་ལ་ཡང་མཚུངས་ཏེ། ཀུན་འབྱུང་མཐའ་དག་མ་སྤང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། ཀུན་འབྱུང་མཐོང་སྤང་ནི་མཐའ་དག་སྤངས་ལ། ལམ་ནི་རིགས་མང་བས་མཐོང་སྤང་གི་གཉེན་པོ་མཐའ་དག་བསྒོམ་པར་མི་ནུས་པས་སོ་ཟེར། ཁ་གཅིག་མངོན་རྟོགས་
3-258b
མཐའ་ལས་བྱུང་བའི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་འདི་མཐོང་ལམ་གྱི་འཁོར་ཡིན་པས། བདེན་གསུམ་གྱི་རྗེས་ཁོ་ན་ལས་ལམ་རྗེས་མི་ཐོབ་སྟེ་ལམ་རྗེས་སྒོམ་ལམ་ཡིན་པས་སོ་ཟེར་བ་མི་རིགས་ཏེ། དེ་ནི་སྒོམ་ལམ་གྱི་འཁོར་ཡང་མིན་ལ་མཐོང་ལམ་ཁོ་ནའི་འཁོར་ཡིན་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་མེད་པས་འདིའང་མི་འཐད་འདྲའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
所得
第九，获得方式分为：在何道中获得几种智的方式，在何地中获得何智的方式，以及得的分类三部分。
何道得几智分法
第一部分分为在见道中获得几智和在见道以上获得几智两个说明。第一部分又分为总说和在特殊阶段获得的世俗智的安立两部分。第一，在哪个阶段获得几种智？在见道中，八忍和七智如何生起，
3-257b
各自获得自己同类的未来得，从苦法忍生起开始，依所依而生的，获得现在和未来得，而依其他所依的，则唯获未来得，而且是不生法性，不是生法性，否则见道应多次生起。虽然注释中解释说获得四种是指四念住，但这不相关，是指无常等四相。忍智各自唯获自己同类的未来法，对于任何一种谛的智忍，唯获其行相无常等，又因为忍智未获同分因，所以唯获与之相似的，而行相因为四种所缘谛相同而相似，故说获得全部四种类型。修道则因为同类不同类的智及其一切行相都将现证，所以获得一切的因，在获未来行相方面超胜见道。那么，在见道是否获得不同类型？在见道本身，在前三谛的类智三者中，由于获得先前未得的世俗智，所以也获不同类型。在三者的法智中不获得，因为未知上
3-258a
二界的苦，未断集，未现证灭，所以未尽了知诸谛。第二部分包括名称、本质、地、行相和因五方面。第一，在全了知三谛之后获得，所以这世俗智称为"现证边际所生"。这也应了知为在苦集灭类智三者中，获得缘那三谛的类智。在道类智中不获得它，因为先前以世间道了知前三谛，而世俗智永不可能了知道谛。如果这是诸谛完全现证边际所生，道不能完全修习，因为声闻、独觉、佛三种道的种类很多，又各有小中等多种差别而无边际，一个补特伽罗不可能在一时修习它们。所谓现证，是指从苦智到道修之间都已完成自己的作用。那么，对于集类智也应如此，因为尚未断尽一切集？集见所断已全部断除，而道种类很多，不能修习见所断的全部对治，他说。有些人说，现证边际所生世俗智是见道的眷属，
3-258b
所以只从三谛的类智获得而不从道类智获得，因为道类智是修道，这种说法不合理，因为没有证据表明它只是见道的眷属而不是修道的眷属，这种观点似乎也不正确。


 །གཉིས་པ། དེ་ལྟ་བུའི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དེ༷་ནི༷་གཅིག་ཏུ་མི༷་སྐྱེ༷་བའི་ཆོས༷་ཅ༷ན་ཡི༷ན་པས། ནམ་ཡང་མངོན་དུ་བྱེད་པ་མིན་ལ། དེས་ན་མི་སྐྱེ་བ་དེ་དག་ཏུ་ཐོབ་ཅེས་པའོ། །མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་འཐོབ། ཐོབ་པ་ཇི་ལྟར་མི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ཏེ་ཆོས་མེད་པ་འཐོབ་པ་འགལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་མཐོང་ལམ་ལ་མཉམ་པར་བཞག་པས་བདེན་བཞི་ལ་དམིགས་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་རྗེས་ལས་ཐོབ་པ་སྐྱེ་བར་ནུས་པའི་ཕྱིར་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་རྙེད་ཅེས་བརྗོད་དོ་ཞེས་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་དག་སེམས་ཙམ་གྱིས་འདོད་པར་འཆད་དོ། །དེ་ལ་འདི་སྐབས་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ཐོབ་པ་དང་། ལམ་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་མི་ཐོབ་པར་བཤད་པ་འདི་བསམ་གཞིག་གཏོང་ལུགས་མ་ཤེས་ན་ཅི་ཡང་གཏོལ་མེད་པར་འདུག་པས་དེ་ལེགས་པར་བཤད་ན། སྐབས་འདིར་ཤེས་པ་བཅུ་ལས་གང་གང་གསར་དུ་ཐོབ་དཔྱད་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་མཐོང་ལམ་དུ་གཙོ་བོར་ཤེས་པ་དུ་ཐོབ་ཡིན་ལ། ཞར་ལ་བཟོད་པའང་ཐོབ་ཚུལ་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་མཐོང་ལམ་སྔར་སྐྱེ་མ་མྱོང་བའི་བཟོད་ཤེས་དེ་དག་སྐབས་དེ་དག་ཏུ་སྔར་མེད་གསར་ཐོབ་ཡིན་པར་ནི་སུ་ལའང་བསྙོན་དུ་མེད་ལ། བྱེ་སྨྲས་མ་འོངས་པ་རྫས་སུ་འདོད་པས་དང་། མཐོང་ལམ་གྱི་ཐོབ་པ་གཏོང་བ་འཕགས་པ་
3-259a
ལ་མི་སྲིད་པས། མ་འོངས་ཀྱི་ཐོབ་པ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་དགོས་ལ། དེ་ཡང་སྒོམ་ལམ་དུ་སྔ་མ་དང་འདྲ་བ་ཐོབ་སྲིད་དེ་བསྒོམ་ལམ་སྡུག་བདེན་ཤེས་པ་སྔ་མ་དང་ཕྱི་མ་གཉིས་སྒོམ་ལམ་གྱིས་བསྡུས་པ་ཡིན་པས་མ་འོངས་པར་སྐྱེ་བར་བསམས་ལ། མཐོང་ལམ་གྱི་སྐད་ཅིག་བཅོ་ལྔ་ནི་དུས་ལན་གཅིག་ལས་མི་སྐྱེ་བས་ཐོབ་ཀྱང་སྐྱེ་ན་ཡོན་ཏན་མི་སྐྱེ་སྙམ་པའོ། །བདེན་གསུམ་ཟད་པར་རྟོགས་རྗེས་དེ་དག་ཤེས་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་རེ་རེའང་ཐོབ་སྟེ། ཆོས་ཤེས་དུས་ཟད་པར་མ་རྟོགས་པས་མངོན་རྟོགས་མ་ཚང་ལ་ཕྱི་མ་གསུམ་ལ་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་མཐའ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་སོ། །དེ་ཡང་མཐོང་ལམ་དེར་ནི་མངོན་སུམ་དུ་མི་བྱེད་ལ། སྒོམ་ལམ་དུ་བྱས་པ་ནི་མཐོང་ལམ་དུ་མི་གཏོགས་པས་ནམ་ཡང་མི་སྐྱེ་བར་བསམ་པའོ། །ལམ་ནི་བཟོད་པ་ལ་ཤེས་པ་མེད་ལ་ལམ་རྗེས་ཤེས་ནི་བསྒོམ་ལམ་དུ་གཏོགས་ལ། བསྒོམ་ལམ་དུ་ཐོབ་པ་ནི་མི་སྐྱེ་བར་མ་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ་རང་དང་འོག་ས་ཞེས་པས་བསྟན། དེ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དེ་མཐོང་ལམ་ས་གང་ལ་བརྟེན་ནས་ཐོབ་པ་དེའི་རང༷་ས་དང༷་འོ༷ག་སའི༷་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ཐོབ་སྟེ། མི་ལྕོགས་མེད་ལ་འདོད་པ་དང་མི་ལྕོགས་མེད་གཉིས་ཀྱིས་བསྡུས་པའི་དེ་ཐོབ་པ་ནས། བཞི་པ་ལ་བརྟེན་པ་ས་བདུན་གྱིས་བསྡུས་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ཐོབ་པའི་བར་དུའོ། །བཞི་པ། དེ་ལ་དམིགས་པ་འགོག༷་པའི༷་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ནི་དྲན་ཉེ་བཞིའི་མཐའ༷་མ་ཆོས་དྲན་པ་ཉེར་བཞག་ཡིན་ལ། གཞན་སྡུག་ཀུན་མངོན་རྟོགས་མཐའ་ལས་བྱུང་བ་ནི་དེ་དག་
3-259b
ལ་ལུས་སོགས་ཡོད་པས། དྲན་པ་ཉེར་བཞག་བཞི་ཀ་ཡིན་ནོ། །དེ་གསུམ་སྡུག་བསྔལ་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་མི་རྟག་སོགས་བཞིའི་རྣམ་པ་སོགས་རང༷་གི་བདེན༷་པའི་རྣམ༷་པ་ཅ༷ན་དང་། དམིགས་པའང་སྡུག་བསྔལ་དེ་ཉིད་ཡིན་པ་སོགས་སོ། །ལྔ་པ། དེ་སྐྱེས་ཐོབ་ནི་མིན་གྱི་སྦྱོར་བ་འབད༷་རྩོལ་ལ༷ས་བྱུང༷་བ་སྟེ། མཐོང་ལམ་བསྒོམ་སྟོབས་ཀྱིས་ཐོབ་པས་སོ། །ཞེས་ཁྱད་པར་ཅན་མེད་ལ་ཁྱད་པར་དཔྱོད་པ་དངོས་འདི་སྟེ། འོན་ཀྱང་མི་སྐྱེ་བའི་ཆོས་ཅན་ཡོད་པའི་འཁྲུལ་རྒྱུས་བྱས་ཏེ། དེ་བྱུང་ཕན་ཆད་སྐྱེ་བ་ན་དེའི་དམིགས་རྣམ་སོགས་འདི་འདྲ་ཡིན་པ་ཞེས་དཔྱད་དེ་སྦྱར་བ་འདི་མཚར་མཚར་ཞིག་ལ་ཟླ་བ་གྲགས་པའི་ཕ་བཞིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
第二，如此的世俗智是不生法性，所以永远不会现起，因此说获得那些不生之法。若是不生法性，如何获得？得如何成为不生？因为得无法之事相违。因此，先前诸师解释说，唯识宗认为：因为在见道等持时能生起缘四谛的后得世俗智，所以说获得世俗智。对于此处所说的获得不生法性和在道中不获世俗智的说法，如果不知如何思考考察，则完全不知所措，若详细解释，此处是考察十智中哪些是新获得的，其中主要考察在见道获得几智，附带也涉及获得忍的方式。对此，在见道首次生起从未经历的忍智，在那些阶段是新获得的，这是无可争议的。毗婆沙师认为未来是实有的，而圣者
3-259a
不可能舍弃见道的得，所以必须有未来的得，而且在修道中可以获得与前者相似的智，因为修道苦谛智的前后两者都属于修道所摄，所以认为在未来会生起；而见道十五刹那只会生起一次，所以虽获得但不生起，想是不生功德。在完全了知三谛后，也获得了解那些谛的各种世俗智，因为在法智时尚未完全了知，所以现观不圆满，而后三智中称为"现证边际所生"。这也是指在见道中不会现证，而在修道中现证的不属于见道，所以认为永不生起。对于道，在忍中没有智，而道类智属于修道，在修道中获得的则不一定不生起。第三，由"自地和下地"所表示。世俗智无论依何见道地获得，都获得自地和下地的世俗智，从依不净禅获得欲界和不净禅二地所摄的世俗智，到依第四禅获得七地所摄的世俗智。第四，其中缘灭的世俗智是四念住中最后一种法念住，而其他苦集现证边际所生，因为其中有身等，
3-259b
所以是全部四种念住。那三种中，苦世俗智有无常等四种行相等，具有自己谛的行相，所缘也是苦本身等。第五，这不是生得，而是由加行努力所生，因为是由修习见道力而获得。这里没有殊胜而分析殊胜，然而由于有"不生法性"这一误导因素，从其生起以后，分析其所缘行相等是这样的，这种分析很奇特，如同月称之父。


 །གཉིས་པ་མཐོང་ལམ་ཡན་ཆད་དུ་ཐོབ་ཚུལ། བསྒོམ་ལམ་དུ་ཐོབ་ཚུལ་ལ།ཆགས༷་བཅས༷་ཡིན་ན་བཅུ༷་དྲུག༷་པ༷་ལམ་རྗེས་ཤེས་ལ་གནས་པ་ལ༷་ནི་བདེན་བཞི་ཤེས་པ་དང་། ཆོས་ཤེས་རྗེས་ཤེས་དང་དྲུག༷་འཐོབ་སྟེ། དེ་ཡང་མཐོང་སྤང་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཤེས་པ་ཡིན་གྱི། སྒོམ་སྤང་ལས་གྲོལ་བ་མིན་ཏེ་འབྲས་གནས་ཙམ་པོ་ཡིན་པས་སོ། །དེ་ལ་ལམ་རྗེས་ཤེས་ནི་ལམ་ཤེས་དང་རྗེས་ཤེས་གཉིས་ཀའི་ངོ་བོ་ཡིན་པས་དེ་གཉིས་ད་ལྟར་བྱུང་བ་ཡིན་ལ་གཞན་བཞི་མ་འོངས་པ་ཁོ་ན་འཐོབ་བོ། །ས་ནི་ཆགས་བཅས་ཡིན་པས་མི་ལྕོགས་མེད་ཀྱིས་བསྡུས་ལ་མཐོང་བ་རྫོགས་པས་བསྐྱེད་ཕྱིར་སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུ་རྒྱས་པ་ལས་འཐོབ་བོ། །ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དང་། ཟད་དང་མི་སྐྱེའི་ཤེས་པ་བཞི་ནི་མི་ཐོབ་སྟེ་རིམ་པས་ཆགས་བཅས་དང་། སྔོན་
3-260a
རྙེད་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རམ་ཡང་ན་མངོན་རྟོགས་མཐའ་མིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཟེར་ཀྱང་དཔྱད། སློབ་པ་ཡིན་པས་སོ། །འདོ༷ད་པ་ལ༷ས་ཆགས༷་པ་དང༷་བྲལ༷་བ༷་ནས་ཅི་ཡང་མེད་པའི་བར་ཆགས་བྲལ་ཞིག་མཐོང་ལམ་བཅུ་དྲུག་པ་ན་སྔར་གྱི་དྲུག་དང༷་། ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་དང་བདུན་ནོ། །དེའང་ས་གང་བརྟེན། དེའི་རང་ས་དང་འོག་སས་བསྡུས་པ་འཐོབ་པ་ཤེས་པར་བྱའོ། །སྔ་མ་ལྟར་ན་ད་ལྟ་བ་གཉིས་དང་ལྔ་ནི་མ་འོངས་པའོ། །བཅུ་དྲུག་པ་ལམ་རྗེས་ཤེས་དེ༷་ཡི༷་གོང༷་མ༷་ཆགས༷་བཅ༷ས་ཀྱི༷་བསྒོམ༷་པའི༷་ལམ༷་ལ༷་ནི། སྦྱོར་བ་དང་། བར་ཆད་མེད་པ་དང་། རྣམ་གྲོལ་དང་། ཁྱད་པར་གྱི་ལམ་ཐམས་ཅད་ལ་ཆོས་ཤེས་དང་། རྗེས་ཤེས་དང་། བདེན་བཞི་ཤེས་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དང་བདུན༷་ཐོབ༷་བོ༷། །དེ་ཡང་གལ་ཏེ་འཇིག་རྟེན་ལམ་ཞི་རགས་ཀྱི་རྣམ་ཅན་ཡིན་ན་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ད་ལྟར་བྱུང་བ་དང་། འདས་པ་ཡིན་ན་རྗེས་ཤེས་འདོད་པའི་གཉེན་པོ་མིན་ལ། ཆོས་ཤེས་འདོད་གཉེན་ཡིན་པས་ཆོས་ཤེས་དང་བདེན་བཞི་ཤེས་པ་གང་རུང་ཞིག་ད་ལྟ་བ་དང་། གཞན་མ་འོངས་པ་འཐོབ་བོ། །བསམ་གཏན་བཞི། གཟུགས་མེད་གསུམ་སྟེ་ས༷་བདུན༷་ལ༷ས་རྒྱལ༷་བ་དང་། སློབ་པ་ཞིག་མངོ༷ན་ཤེས༷་དང༷་པོ་ལྔ་སྦྱོངས་བའི་བར་ཆད་མེད་ལམ་ལའང་སྔ་མའི་བདུན་པོ་ཐོབ་ལ། མི་སློབ་པས་མངོན་ཤེས་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་ལ་ནི་མི༷་གཡོ༷་བ་ལ་དགུ་དང་། གཞན་ལ་ནི་བརྒྱད་འཐོ༷བ། རབ་ཏུ་རྟོགས་པའི་སྐལ་བ་ཅན་ཞིག་མི་གཡོ་བ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་བར་ཆད་མེད་ལམ་ལའང་ཆོས་རྗེས་བདེན་བཞི་ཟད་ཤེས་
3-260b
དང༷་བདུན་ཐོབ་སྟེ་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ཟག་བཅས་ཡིན་ལ། འདིར་སྙིང་པོ་ཟག་མེད་ཀྱི་དབང་པོ་འཕོ་བས་དང་། ཤེས་པ་གཞན་གཉིས་རྣམ་གྲོལ་ལམ་ཡིན་ལ་འདི་བར་ཆད་མེད་ལམ་ཡིན་པས་སོ། །སློབ་པ་ཞིག་བསམ་གཏན་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་སྤེལ་མར་བསྒོམ༷ས་པའི༷་བར༷་ཆ༷ད་མེ༷ད་པའི༷་ལམ༷་དག༷་ལའང་བདུན་ཐོབ་སྟེ། ཆོས་རྗེས་ཤེས་པ་དང་བདེན་བཞི་ཤེས་པ་དྲུག་པོ་དང༷་། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པའོ། །གོང༷་མ༷་སྲིད་རྩེ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་རྣམ་པར་གྲོལ༷་བའི༷་ལམ༷་བརྒྱད་ལ༷འང༷་ཆོས་རྗེས་བདེན་བཞི་ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་དང་བདུན་འཐོབ་བོ། །སློབ༷་པ༷་དབང་རྟུལ་རྣོན་པོར་སྦྱང༷་བའི༷་རྣམ་པར་གྲོལ༷་བའི༷་ལམ་ལ༷་ནི་ཆགས་བཅས་ཡིན་ན་ཆོས་རྗེས་བདེན་བཞི་ཤེས༷་པ༷་དྲུག༷་དང༷་། ཆགས་བྲལ་ཡིན་ན་སེམས་ཤེས་བསྣན་ནས་བདུན༷་ཐོབ༷་ལ། ཁ་ཅིག་སྔར་རྟོགས་ཟིན་པའི་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་མཐའ་མེད་པས་དང་། མཐོང་ལམ་ནི་ཐོབ་བྱེད་ཡིན་ལ་འདི་ནི་ཐོབ་ཟིན་པའི་ཕྱིར་མཐོང་ལམ་དང་འདྲ་བའང་མིན་ནོ། །འོན་ཀྱང་སྦྱོར་ལམ་ནི་ཆགས་བཅས་ཆགས་བྲལ་གཉིས་ཀས་ཀྱང་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་འཐོབ་བོ། །བམ༷་ཞེས་ཁ་ཅིག་འདི་ནི་མཐོང་ལམ་དང་འདྲ་ཕྱིར་མཐོང་ལམ་གྱིས་འབྲས་བུ་གསུམ་དང་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ཐོབ་པ་ལྟར་འདི་ལའང་མངོན་རྟོགས་མཐའ་ལས་བྱུང་བའི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པའང་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་བརྒྱད་ཐོབ་བོ། །ཞེས་འདོད་པ་སྟོན་པའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
第二，在见道以上获得的方式。关于修道中获得的方式，有贪者住于第十六道类智时，获得四谛智和法智类智六种，这是从见所断解脱的智，而非从修所断解脱，因为只是住果者。其中，道类智是道智和类智两者的本质，所以这两者是现在得，而其他四种只获得未来得。地是有贪者所以是不净禅所摄，由见圆满所生，是从遍满同分因而获得。他心智、世俗智、尽智和无生智四种不获得，因为依次是有贪者，已经
3-260a
获得，或者说不是现证边际，他说，但应当考察，因为是有学。从离欲界贪至无所有处的离贪者在见道第十六刹那获得前述六种和他心智共七种。这也应了知依何地而获得该地和下地所摄的智。如前所说，现在得两种，而五种是未来得。在第十六道类智之上的有贪修道中，在所有加行道、无间道、解脱道和胜进道中获得法智、类智、四谛智、世俗智共七种。如果是世间道具有寂静、粗重行相，则是现在世俗智；如果是过去的，则类智不是欲界对治，而法智是欲界对治，所以法智和四谛智中任何一种是现在得，其他是未来得。已胜出七地——四禅、三无**，而有学修习前五种神通的无间道中，也获得前七种；而无学获得神通时，在不动者中获九种，在其他中获八种。具备深入了解能力者，在获得不动解脱的无间道中获得法类、四谛、尽智
3-260b
共七种，因为世俗智是有漏，而此处主要是无漏根转，而且其他两种智是解脱道，而这是无间道。有学修习有漏无漏相杂禅的无间道中，也获得七种，即法类智和四谛智六种，以及世俗智。从有顶离贪的八种解脱道中，也获得法类、四谛、他心智共七种。有学钝根者转为利根的解脱道中，若是有贪者，获得法类、四谛智六种；若是离贪者，加上他心智共七种。有些人说，因为没有已了知的现证边际，而且见道是获得的因，而这已获得，所以与见道也不相似。然而，在加行道中，无论有贪离贪都获得世俗智。有些人说，因为这与见道相似——如同见道获得三果和世俗智，此中也获得现证边际所生的世俗智，所以获得八种，这表明对方的观点。


 །སློབ་པ་དབང་པོ་སྦྱོང་བའི་བར༷་ཆ༷ད་མེ༷ད་པའི༷་ལམ༷་ལ༷་ཆགས་བཅས་ཆགས་བྲལ་གཉིས་ཀས་ཆོས་རྗེས་བདེན་བཞི་ཤེས་པ་དང་དྲུག་འཐོབ་ཀྱི། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་
3-261a
མི་ཐོབ་སྟེ་མཐོང་ལམ་དང་འདྲ་བས་སོ། །ཇི་ལྟར་འདྲ་ན། མཐོང་ལམ་གྱི་འབྲས་བུ་དང་པོ་གསུམ་གང་རུང་ཞིག་ཐོབ་པ་ལྟར་འདིས་ཀྱང་བར་ཆད་མེད་ལམ་གྱིས་སློབ་པ་དབང་པོ་སྦྱང་ན་འབྲས་བུ་དང་པོ་གསུམ་དབང་རྣོན་གྱིས་བསྡུས་པ་འདུས་བྱས་གང་རུང་ཞིག་ཐོབ་པ་དང་། ཡང་མཐོང་ལམ་བར་ཆད་མེད་ལམ་བཟོད་པ་རྣམས་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་མི་ཐོབ་པ་ལྟར་འདིར་ཡང་དེ་དང་འདྲའོ། །དེ༷་བཞིན༷་སྲི༷ད་རྩེ༷་ཉོན་མོངས་ལས་རྣམ༷་པར་རྒྱལ༷་བའི་བར་ཆད་མེད་ལམ་ལ༷འང༷་ཤེས་པ་དྲུག་འཐོབ་ལ། སྲིད་རྩེའི་རྣམ་གྲོལ་ལམ་དགུ་པ་ཟ༷ད་པ༷་ཤེས༷་པ༷་ལ༷་ནི་དབང་རྟུལ་ཉམས་པ་སྲིད་པས་མི་སྐྱེ་བ་མ་གཏོགས་ཤེས་པ་དགུའོ༷། །མི༷་གཡོ༷་བ༷ས་ནི༷་མི་སྐྱེ་བའང་འཐོབ་པས་ཤེས་པ་བཅུ༷་ཐོབ༷་བོ༷། །མི་གཡོ་བ་དེར༷་དབང་པོ་འཕོ་བའི་རྣམ་པར་གྲོལ༷་བའི༷་ལམ་ཐ༷་མ༷་ལ༷འང༷་ཤེས་པ་བཅུའོ། །སྔར་བཤད་པའི་ལྷག་མ་འདོད་པ་ལས་ཆགས་བྲལ་རྣམ་གྲོལ་གྱི་ལམ་དགུ་པ་དང་། ས་བདུན་ལས་ཆགས་བྲལ་རྣམ་གྲོལ་དང་། མངོན་ཤེས་དང་།སྤེལ་བསྒོམ་དང་། མི་གཡོ་བ་རྟོགས་བྱེད་གསུམ་གྱི་རྣམ་གྲོལ་ལམ་དང་པོ་བརྒྱད་པོ་རྣམས་དང་། དེ་བཞིན་སྔར་མ་སྨོས་པ་འདོད་པ་ལས་ཆགས་བྲལ་ཕྱིར་མི་འོང་གི་སྦྱོར་བ་དང་། ཁྱད་པར་གྱི་ལམ་རྣམས་ལ་ནི་ཟད་མི་སྐྱེ་ཤེས་མ་གཏོགས་བརྒྱ༷ད་མ་འོངས་པ་འཐོབ༷་སྟེ་སློབ་པའི་དབང་དུ་བྱས་པའོ། །མི་སློབ་པ་ནི་མངོན་ཤེས་དང་། སྤེལ་སྒོམ་དང་། མི་གཡོ་བ་རྟོགས་པའི་བར་ཆད་མེད་ལམ་ལ་དུས་ཀྱིས་རྣམ་གྲོལ་ཡིན་ན། ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་དང་མི་སྐྱེ་ཤེས་
3-261b
མ་གཏོགས་བརྒྱད་དང་། མི་གཡོ་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་ན་བར་ཆད་མེད་ལམ་ལ་བཀག་པས་ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་མ་གཏོགས་དགུ་འཐོབ་བོ། །མངོན་ཤེས་དང་། སྤེལ་མར་བསྒོམ་པ་དང་། མི་གཡོ་བ་གསུམ་གྱི་སྦྱོར་བ་དང་། རྣམ་གྲོལ་དང་། ཁྱད་པར་ལམ་གསུམ་ལ་དུས་གྲོལ་གྱིས་མི་སྐྱེ་མ་གཏོགས་དགུ་དང་། མི་གཡོ་བས་བཅུ་པོ་ཐམས་ཅད་དོ། །མིག་དང་རྣ་བའི་མངོན་ཤེས་ནི། ལུང་དུ་མ་བསྟན་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟར་མིག་རྣ་བའི་མངོན་ཤེས་གཉིས་ཀྱི་རྣམ་གྲོལ་ལམ་ཡང་ལུང་མ་བསྟན་ལ་ནི་མ་འོངས་པ་ཐོབ་པ་མེད་དེ། དེ་དག་ནི་མི་སློབ་པའི་དབང་དུ་བྱས་པའོ། །སོ་སྐྱེ་འདོད་པ་དང་བསམ་གཏན་སྔ་མ་གསུམ་ལས་ཆགས་བྲལ་རྣམ་གྲོལ་ལམ་ཐ་མ་རྣམས་ལ་རིམ་པ་ལྟར་བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་། གཉིས་པ། གསུམ་པ། བཞི་པའི་སས་བསྡུས་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དང་། ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་གཉིས་མ་འོངས་པ་འཐོབ་བོ། །བཞི་པ་ལས་ཆགས་བྲལ་གྲོལ་ལམ་དགུ་པ་ལ་ནམ་མཁའི་དངོས་གཞིས་བསྡུས་པའི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ཐོབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་མིན་ཏེ་དེ་གཟུགས་མེད་ན་མེད་པས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་མེད་ལྷག་མ་རྣམས་ལའང་ཤེས་པར་བྱའོ། །བསམ་གཏན་དངོས་གཞིའི་ས་པའི་སྦྱོར་ལམ་རྣམས་དང་། མིག་རྣ་མ་གཏོགས་མངོན་ཤེས་གསུམ་གྱི་རྣམ་གྲོལ་ལམ་དང་ཚད་མེད་དང་རྣམ་ཐར་ཟད་པ་ཟིལ་གནོན་གྱི་སྐྱེ་མཆེད་སོགས་ཡོན་ཏན་མངོན་པར་སྒྲུབ་པའི་རྣམ་གྲོལ་ལམ་ལ་ནི་ཀུན་རྫོབ་དང་སེམས་ཤེས་གཉིས་ཀ་འཐོབ་སྟེ། བསམ་གཏན་དངོས་གཞིའི་
3-262a
སྟོབས་ཀྱིས་དེ་དག་མ་འོངས་པ་ཡང་ཐོབ་པར་བཤད། ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་རྣམས་ལ་བསམ་གཏན་ས་པ་དག་གིས་ཀྱང་ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་ཐོབ་པ་མེད་དེ། དེ་མཐོང་ལམ་གྱི་འཁོར་ཡིན་པས་ཇི་ལྟར་མཐོང་ལམ་ལ་སེམས་ཤེས་མི་ཐོབ་པ་དེ་བཞིན་དེ་དང་འདྲ་བར་བསམ་པའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
有学根练习的无间道中，无论有贪离贪两者都获得法智类智四谛智共六种，不获得世俗智
3-261a
因为与见道相似。怎样相似？如同见道获得前三种果位之一，此中无间道练习有学根时也获得前三种果位中任一利根所摄的有为法；又如见道无间道诸忍中不获得世俗智，此中也与之相似。同样，在胜出有顶烦恼的无间道中也获得六种智，而在有顶第九解脱道尽智中，除无生智（因为钝根可能退失）外获得九种智。不动者则获得无生智，所以获得十种智。在不动者转根的最后解脱道中也获得十种智。如前所述的其余部分：离欲界贪的第九解脱道，胜出七地的解脱道，神通，杂修，和证得不动的三种前八解脱道，以及同样未提及的离欲界贪不还的加行和胜进道中，除尽智无生智外，获得八种未来智，这是就有学而言。无学者在神通、杂修和证得不动三者的无间道中，若是时解脱者，除他心智和无生智
3-261b
外获得八种；若是不动法性者，在无间道已排除，除他心智外获得九种。神通、杂修和不动三者的加行道、解脱道和胜进道中，时解脱者除无生智外获得九种，不动者则获得全部十种。眼通和耳通，如经中所说"无记"，眼耳二通的解脱道也是无记，则不获得未来得，这是就无学而言。凡夫从欲界和前三禅离贪的最后解脱道中，依次获得初禅、二禅、三禅、四禅所摄的未来世俗智和他心智。在从第四禅离贪的第九解脱道中获得空无边处根本定所摄的世俗智，而不获得他心智，因为无中没有他心智。同样，对于其余无也应当了知。在根本禅所摄的加行道，以及除眼耳外三神通的解脱道、无量、解脱、胜处、遍处等功德成就的解脱道中，获得世俗智和心智二者，据说由根本禅的
3-262a
力量也获得未来得。在顺抉择分中，即使是属于禅地的也不获得他心智，因为它是见道的眷属，如同在见道中不获得心智，应当这样认为与之相似。


 །དེ་ཡང་སོ་སྐྱེ་འདོད་པ་དང་བསམ་གཏན་སྔ་མ་གསུམ་ལས་ཆགས་བྲལ་རྣམ་གྲོལ་ལམ་ཐ་མ་མ་གཏོགས་སྦྱོར་ལམ། བར་ཆད་མེད་ལམ། ཁྱད་པར་ལམ་དང་། མངོན་ཤེས་གསུམ་དང་། ཚད་མེད་སོགས་ཡོན་ཏན་མངོན་པར་སྒྲུབ་པའི་བར་ཆད་མེད་ལམ་རྣམས་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་ཁོ་ན་མ་འོངས་པ་འཐོབ་ཀྱི། གཉེན་པོ་མིན་པས་ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་མི་ཐོབ་ཅེས་ཊི་ཀར་འཆད་དོ། །
3-262b
ཡང༷་འོ༷ག་མའི༷་དང་པོའི་ཉེར་བསྡོགས་དངོས་གཞི་ཙམ་ཁྱད་གཉིས་དང་། རྣམ་གྲོལ་དགུ་པའི་ཚེ་གསུམ་པའི་སས་བསྡུས་ཟག་མེད་པའང་འཐོབ༷་སྟེ་གཉེན་པོའི་རིགས་རྒྱས་པས་སོ། །དེ་བཞིན་གཞན་ལའང་སྦྱར་རོ། །གང་གིས་ཟ༷ད་པ༷་ཤེས༷་པ་ཐོབ་པ་ལ༷་ཟག༷་བཅས༷་ཀྱི་ཡོན་ཏན་མི་སྡུག་དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་དྲན་པ་དང་། དྲན་ཉེ་ཚད་མེད་རྣམ་ཐར་ཟིལ་གནོན་སོགས་ཀྱང༷་ཐོབ་སྟེ། རྒྱལ་སྲིད་ཐོབ་ན་འབུལ་བ་དང་བཅས་པས་ཡུལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་བསུ་བ་ལྟར་རོ། །ཡོན་ཏན་དེ་དག་ཀྱང་འདོད་པའི་རྟེན་ཅན་དགྲ་བཅོམ་པས་ཁམས་གསུམ་ཅིག་ཆར་གྱིས་བསྡུས་པ་དང་། གཟུགས་རྟེན་གྱིས་གོང་མ་གཉིས་ཀྱི་སས་བསྡུས་པ་དང་། གཟུགས་མེད་ལ་དེ་གཅིག་པུས་བསྡུས་པ་ན་ཁོ་ན་འཐོབ་བོ། །ས༷་ཀུན༷་ཏུའང་སྔོ༷ན་རྙེད༷་ཟིན་པ་མི༷་འཐོབ༷་བོ༷། །དེ་ཡང་དེ་ཐོབ་ཟིན་པ་དང་། དམན་པས་དང་། ཐོབ་པ་བཏང་ཟིན་ན་འདས་པ་མི་ཐོབ་པས་སོ། །
所得类别
གསུམ་པ་ཐོབ་པའི་དབྱེ་བ་བཞི་པོ་ནི། རྙེད་ཐོབ་ཀྱི་ཁྱད་པར་ནི་ཐོབ་པ་བཞི་སྟེ། རྙེད༷་པ་དང༷་། བསྟེན༷་པ་དང་། གཉེན་པོ་དང་། ཐག་བསྲིང་བ་ཐོབ་པའོ། །དེ་ལ་དང་པོ་རྙེད་པ་འཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དགེ་བ་འདུས་བྱས་རྣམས་གོམས་པས་དེ་དག་མ་འོངས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསར་དུ་རྙེད་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ཡང་བསྟེན་པ་འཐོབ་པ༷་ཞེས༷་བྱ༷་བ༷་ནི༷། དགེ༷་བ༷་འདུས༷་བྱས༷་ཐོབ་ཟིན་རྣམས་ཀྱིས་ཡང་དང་ཡང་དུ་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་ཐོབ༷་པ༷འོ༷། །དེ་ཡང་ད་ལྟ་བ་ལ་རྙེད་བསྟེན་གཉིས་ཀ་ཡོད་ལ་མ་འོངས་པ་ལ་རྙེད་པ་འབའ་ཞིག་དང་། འདས་པ་ལ་གཉིས་ཀ་མེད་དོ། །ཟག་བཅས་ཀྱི་
3-263a
གཉེན༷་པོ༷་གསར་དུ་ཐོབ་པ་དང༷་ནི༷། དེའི་རྣམ་གྲོལ་ཐོབ་པ་ཐག༷་བསྲིངས༷་བའི༷་ཐོབ༷་པ༷་གཉིས་ནི་ཟག༷་པ་དང༷་བཅས༷་པའི༷་གཉེན་པོ་ཐོབ་པ་ཡི༷ན་ཏེ། རིམ་པ་ལྟར་ལུས་སེམས་ལ་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བར་བྱེད་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པའི་ཐོབ་པ་བཅད་པས་སོ། །དེ་ལྟ་ན་དགེ་བ་ཟག་བཅས་ལ་ཐོབ་པ་བཞི་ཆར། ཟག་མེད་ལ་ཐོབ་པ་དང་པོ་གཉིས། ཉོན་མོངས་ཅན་དང་། སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་ལ་ཕྱི་མ་གཉིས་ཏེ། ཤེས་པ་ཁ་ཅིག་ནི་དེ་དག་གི་གཉེན་པོ་དང་། ཁ་ཅིག་ནི་དེ་དག་ཐག་བསྲིང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོ་ན་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་མི་དགེ་དང་ལུང་མ་བསྟན་ཡོད་པས། དེ་དག་རྙེད་བསྟེན་གྱི་ཐོབ་པའང་ཡོད་པས་དེ་དག་གི་ཐོབ་པ་བཞིར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། འདིར་ཕལ་ཆེ་བའི་དབང་དུ་བྱས་ནས་དེ་དག་གི་ཐོབ་པ་གཉིས་སུ་བསྟན་ཏོ། །ཉི་འོག་པས་སྡོམ་པ་ཐོབ་པ་དང་། འཇིག་པ་ཐོབ་པ་གཉིས་བསྣན་པས་དྲུག་གོ། དེ་ཡང་སྡོམ་ཐོབ་ནི་དབང་པོའི་སྒོ་བསྡམས་པའི་དྲན་ཤེས་དང་། འཇིག་ཐོབ་ལུས་ལ་དམིགས་པའི་ཉོན་མོངས་ཐག་བསྲིངས་པའི་ལུས་དྲན་ཉེའོ། །
识摄功德
གཉིས་པ་ཤེས་པས་བསྡུས་པའི་ཡོན་ཏན་ལ། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་དང་ཐུན་མོང་བ་གཉིས།
共同功德
དང་པོ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས་ལས།
略说
དང་པོ། མ་རིག་པའི་གཉིད་སངས༷་པ་དང་། ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་རྒྱས༷་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཆོས༷་ནི༷་ཉན་ཐོས་ལ་སོགས་པ་གཞན་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པས་མ༷་འདྲེས༷་པའི༷་སྟོབ༷ས་བཅུ་དང་ལ༷་སོ༷གས་པའི༷་སྒྲས་མི་འཇིགས་པ་བཞི་དང་། དྲན་པ་ཉེར་བཞག་གསུམ་དང་། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་སྟེ་བཅོ༷་བརྒྱ༷ད་དོ༷། །མདོ་གཞན་ལས་སྐུ་
3-263b
འཁྲུལ་བ་མེད་པ་སོགས་མ་འདྲེས་པ་བཅོ་བརྒྱད་བཤད་པ་ནི་ཐེག་པ་གོང་མའི་ལུགས་སོ། །འདི་ནི་སྟོབས་སོགས་ལ་བརྩིའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
那么，凡夫离欲界和前三禅贪的最后解脱道之外的加行道、无间道、胜进道，以及三种神通、无量等功德成就的无间道中，唯获得未来世俗智，而因为不是对治，故不获得他心智，如注释中解释。
3-262b
又在下地初禅近分、根本定自性和胜差二种以及第九解脱道时，也获得三禅所摄的无漏智，因为对治类增长的缘故。同样也应用于其他。获得尽智者，也获得有漏功德——不净、入出息念、念住、无量、解脱、胜处等，如同获得王位时，民众以献礼相迎一样。这些功德，欲界依身的阿罗汉获得三界所摄的，色界依身获得上二界所摄的，无色界则唯获得该界所摄的。在一切地中，已获得的不再获得。这是因为已获得，或者低劣，或者已舍弃得，所以不获得过去的。
所得类别
第三，四种得的差别。获得的差异是四种得：获得、修习、对治和远离得。其中，第一获得得是指通过熟习有为善法，新获得未来的那些法。修习得是指已获得的有为善法，反复现证的得。其中，现在有获得和修习两种，未来唯有获得，过去两者皆无。有漏的
3-263a
新获对治和远离得两种，是有漏对治的得，分别是离身心贪欲，以及断除烦恼得。因此，有漏善法有四种得，无漏有前两种得，染污和有覆无记有后两种得，因为有些智是它们的对治，有些是远离它们。那么，世俗智中有不善和无记，所以应有它们的获得修习得，从而应有四种得吧？此处就多数而言，说它们有两种得。经量部增加获得律仪和获得毁坏两种，共六种。其中，获得律仪是防护根门的正念正知，获得毁坏是远离缘身烦恼的身念住。
识摄功德
第二，智所摄功德分为不共和共同两部分。
共同功德
第一分为略说和详解两部分。
略说
第一，断除无明睡眠和广大智慧光明的佛陀功德法，因为与声闻等其他不共，所以有不杂的十力等，"等"字表示四无畏、三念住和大悲，共十八种。其他经中说身无误等不杂十八种，这是上乘的观点。这里则计为力等。
3-263b


 །
广说
གཉིས་པ་རྒྱས་བཤད་ལ། སྟོབས་བཅུ། མི་འཇིགས་བཞི། དྲན་པ་ཉེ་བར་བཞག་པ་གསུམ། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་བཤད་པ་སྟེ་བཞིའོ། །
十力
དང་པོ་ལ་དངོས་དང་། ཞར་ལ་སྐུའི་སྟོབས་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ་སྟོབས་བཅུ་པོ་སོ་སོར་བཤད་པ་དང་། དེ་རྣམས་ས་གང་ན་ཡོད། དེ་ལ་སྟོབས་སུ་འཇོག་པའི་རྒྱུ་མཚན་གསུམ། དང་པོ། སྟོབས་དང་པོ་གན༷ས་དང༷་གན༷ས་མིན༷་མཁྱེན་པ་ནི། བསྡུ་ན་འདུས་བྱས་འདུས་མ་བྱས་གཉིས་མཁྱེན་པ་ཡིན་པས་ཤེས༷་པ༷་བཅུ༷་ཀ་ཚང་བའི་ངོ་བོ་ཅན་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པའི་ཡུལ་དུ་བཅུ། ཆོས་ཤེས་པའི་ཡུལ་དུ་ལྔ་ལ་སོགས་པ་གོང་བཤད་འདི་བཅུའི་ཡུལ་དུ་ཆོས་ཐམས་ཅད་འགྱུར་ལ། ཆོས་ཀུན་སྲིད་མི་སྲིད་ཀྱི་གནས་མཁྱེན་པས་སོ། །ཟག་བཅས་ཀྱི་ལ༷ས་དང་དེའི་འབྲས༷་བུ་རྣམ་སྨིན་སྣ་ཚོགས་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ལ༷་ནི་འགོག་ལམ་ཟག་མེད་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པས་དེ་མ་གཏོགས་ཤེས་པ་བརྒྱ༷ད་དོ། །བས༷མ་གཏན༷་བཞི་དང་སོ༷གས་སྒྲས་རྣམ་ཐར། ཟད་པ། ཟིལ་གནོན། གཟུགས་མེད། མཐར་གནས་དགུ། ཏིང་འཛིན་གསུམ་སོགས་ཀྱི་རང་བཞིན་དང་། ཐོབ་པ་དང་། ཕན་འདོགས་དང་། རོ་མྱང་ལྡན་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ནི། ཟག་བཅས་ཟག་མེད་ཀྱི་འདུས་བྱས་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པས་འགོག་པ་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་དགུའོ། །དད་སོགས་དབ༷ང་པོ༷་མཆོག་དང་མཆོག་མིན་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་དང་། ཉན་ཐོས་སོགས་ལ་མོས༷་པ་སྣ་ཚོགས་དང༷་། ཉན་ཐོས་ལ་
3-264a
སོགས་པའི་ཁ༷མས་སྣ་ཚོགས་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་ལ༷་ནི༷། འགོག་པ་ཤེས་པ་མ་གཏོགས་དགུ༷་སྟེ། དབང་མོས་སེམས་བྱུང་ཡིན་ལ། ཁམས་ཀྱང་སློབ་དཔོན་འདུན་བཟང་སྔོན་གུས་པའི་བག་ཆགས་ཀྱིས་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པའི་བསམ་པ་ལ་འདོད་པས་དེ་ཡང་སེམས་སེམས་བྱུང་ཁྱད་པར་ཅན་ནོ། །དེས་ན་དེ་རྣམས་ཟག་ཟག་མེད་ཀྱི་སེམས་འདུས་བྱས་ལ་དམིགས་པའོ། །དམྱལ་བ་ནས་འགོག་པའི་བར་དུ་ཐམས་ཅད་དུ་འགྲོ་བའི་ལམ༷་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་དག༷་ལ༷་ནི། ལམ་ནི་རྒྱུ་དེ་ཉིད་འབྲས་བུ་བཅས་པ་མཁྱེན་པར་འདོད་ན་འགོག་པ་དང་བཅུ་ཆར་རམ། ལམ་འབའ་ཞིག་མཁྱེན་ན་འདུས་བྱས་ཡིན་པས་འགོག་པ་མ་གཏོགས་པའོ། །དེ་ལྟར་ལུགས་ཐ་དད་པས་འམ༷་ཞེས་སྨོས་པ་ཡིན་ནོ། །སྔོན་གནས་དང་འཆི་འཕོ་མཁྱེན་པའི་སྟོབས་གཉི༷ས་ནི༷་བདེན་པ་ལ་མི་དམིགས་པས་ཀུན༷་རྫོབ༷་འབའ་ཞིག་ལ་དམིགས་པའི་ཤེས༷་པ༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །དེ་ཡང་རང་གཞན་གྱི་འདས་འོངས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་མཁྱེན་པ་སྟེ། དེ་འང་རང་མཚན་ལ་དམིགས་ཀྱི། སྤྱི་མཚན་བདག་མེད་པའི་རྣམ་པར་མ་ཞུགས་པས་བདེན་པ་ལ་མི་དམིགས་སོ། །ཟག་ཟད་ཀྱིས་གལ་ཏེ་ཟག་པ་ཟ༷ད་པ༷་འགོག་བདེན་འབའ་ཞིག་མཁྱེན་པར་འདོད་ན། ཆོས་རྗེས་ཤེས་དང་། འགོག་ཤེས་ཟད་དང་། མི་སྐྱེ་ཤེས་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དང་དྲུག་གམ་སྟེ། འགོག་ཤེས་ཀྱི་རིགས་ཁོ་ན་ཆོས་ཤེས་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་གིས་ཐ་དད་དུ་བྱས་པས་དང་། འདུས་མ་བྱས་ཡིན་པས་བདེན་པ་གཞན་གསུམ་ཤེས་པ་དང་། ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་མི་སྲིད་དོ། །འོན་ཏེ་ཟད་ཤེས་ནི་ཟག་ཟད་
3-264b
ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པའི་ཡུལ་ཅན་ཤེས་པ་ལ་འདོད་ན། དེ་ཡིད་བྱེད་ལ་ཤེས་པ་ཐམས་ཅད་འབྱུང་བས་ཤེས་པ་བཅུ༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །དེ་ལྟར་ལུགས་ཐ་དད་པས་གམ༷་ཞེས་སྨྲས་སོ། །གཉིས་པ། སྔོ༷ན་གན༷ས་རྗེ༷ས་སུ་དྲན་པ་དང་འཆི༷་འཕོ༷་དང་སྐྱེ༷་བ༷་མཁྱེན་པའི་སྟོབ༷ས་གཉིས་ནི། བས༷མ་གཏན༷་གྱི་དངོས་གཞི་བཞི་པོ་དག༷་ན༷་ཡོད་དེ། ཞི་ལྷག་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་ཏིང་འཛིན་ལ་བརྟེན་ནས་བསྐྱེད་བྱ་ཡིན་པས་སོ། །ལྷག༷་མ༷་བརྒྱད་ནི༷་ཉེར་བསྡོག་ཕྱི་མ་བདུན་མ་གཏོགས་པའི་ས༷་རྣམ༷ས་ཀུན༷་ན༷་ཡོད་དེ། བསྐྱེད་སླ་བའི་ཕྱིར། ཟག་མེད་རྣམས་ནི་ཅི་རིགས་པར་ཟག་མེད་ཀྱི་ས་རྣམས་ལ་བརྟེན་ལ། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པས་བསྡུས་པའི་སྟོབས་རྣམས་ནི་ས་ཐམས་ཅད་ལ་བརྟེན་པར་འདོད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
广说
第二，详细解说分为：十力、四无畏、三念住、大悲的解释四部分。
十力
第一分为正文和附带解说身力两部分。第一部分包括分别解释十力、它们存在于哪些地以及立为力的原因三部分。第一，第一力知处非处，总括而言是知有为无为二者，所以是具足十智本性的。其中，世俗智的对境是十种，法智的对境是五种等，如上所述，这十种的对境是一切法，因为了知一切法可能与不可能的情况。有漏业和各种异熟果报智力，由于唯缘灭道无漏，所以除此外有八种智。四禅等力，"等"字包括解脱、胜处、遍处、无色、九次第定、三三摩地等的自性、获得、利益、味着等差别的了知，因为唯缘有漏无漏有为，所以除灭智外有九种智。了知信等根胜劣智力、了知各种胜解和声闻等
3-264a
各种界智力，除灭智外有九种，因为根和胜解是心所，界也被上师满贤解释为由先前恭敬习气成就的意乐，这也是特殊的心心所。因此，它们缘有漏无漏心有为。了知从地狱到灭尽一切趣入道智力，如果认为了知道本身及其果，则有灭智在内全部十种；如果只了知道本身，因为是有为，所以除灭智外九种。如此由于不同观点，所以说"或者"。前世与死生智力二者，不缘谛，所以只缘世俗的智。这是了知自他过去未来生，是缘自相而非共相无我行相，所以不缘谛。漏尽力，如果认为只了知漏尽灭谛，则有法类智、灭智、尽智、无生智、世俗智六种，因为灭智的种类仅依法智等差别而区分，以及因为是无为，所以不可能有其他三谛智和他心智。然而，如果认为尽智是有漏尽者相续中的有境智，因为在其作意中产生一切智，所以是十智。
3-264b
如此由于不同观点，所以说"或者"。第二，忆念前世及了知死生二力，存在于四种根本禅中，因为是依止止观双运三摩地而生的。其余八力，除了最后七种近分外，遍存一切地，因为容易生起。无漏者依各自相应的无漏地，世俗智所摄诸力被认为依止一切地。


 །འོན་ཀྱང་འདི་དག་ཡོངས་སུ་དག་པའི་ཏིང་འཛིན་ལ་བརྟེན་ནས་མཁྱེན་པའི་ཕྱིར་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་སེམས་ལ་ཕལ་ཆེར་བརྟེན་པ་ཡིན་ནོ། །ལུས་རྟེན་སངས་རྒྱས་ཉིད་དུ་རུང་བ་འཛམ་གླིང་ན་སྐྱེས་པའི་རྟེན་ཁོ་ནའོ། །གསུམ་པ། འོ་ན་ཤེས་པ་བཅུ་པོ་དེ་དག་ཉན་རང་སོགས་ལ་ཅི་རིགས་པར་ཡོད་བཞིན་དུ་ཅི༷་ཡི༷་ཕྱིར༷་སངས་རྒྱས་ཁོ་ནའི་དེ་རྣམས་ལ་སྟོབས་ཞེས་བྱ་ཞེ་ན། སངས་རྒྱས་ལ་མངའ་བའི་ཤེས་པ་བཅུ་པོ་འདི༷་ལ་ནི་སྟོབ༷ས་ཅེས་བྱ་སྟེ། གང༷་གི་ཕྱིར༷་ན། འདི་བཅུ་ལ་ཡུལ་དུས་ཀྱིས་བསྐལ་པས་ཐོགས་རྡུགས་ནམ་ཡང་མེད་པས་ཤེས་བྱ་ཅི་ལའང་ཐོགས༷་པ་མི༷་མངའ༷་བས་སོ། །གཞན་ཉན་རང་གིས་དེ་འདྲ་མིན་ཏེ། ཤཱ་རིའི་བུས་ཁྱིམ་བདག་དཔལ་སྐྱེས་ཀྱི་ཐར་པའི་དགེ་བ་མ་ཤེས་པ་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་པ་ལ། སྐུ་ལ་
3-265a
སྟོབས་མངའ་ཚུལ་དང་། སྟོབས་ཀྱི་ཚད། སྟོབས་དེ་ཡི་ངོ་བོ་གསུམ། དང་པོ། ཐུགས་ཀྱི་སྟོབས་དེ་ལྟ་ན་སྐུའི་སྟོབས་ཅི་ལྟར་ཞེ་ན། སྐུ༷་ལ༷་ནི་སྲེ༷ད་མེ༷ད་བུ༷་ཡི༷་སྟོབ༷ས་མངའ་འོ། །དེ་ལ་སྲེད་མེད་ཀྱི་བུའི་སྟོབས་ཅེས་བྱ་བ་ཡང་སྟོབས་ཀྱི་མིང་སྟེ། དཔེར་ན་གྲངས་གནས་དྲུག་ཅུར་སོན་པ་ལ་གྲངས་མེད་ཅེས་བརྗོད་པ་བཞིན་ནོ། །སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་གཞན༷་དག༷་ཚིག༷་དང་ཚིག་རེ་རེ་ན་སྲེད་མེད་བུའི་སྟོབས་མངའ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ་སྟོབས་དེའི་ཚད་གང་ཞེ་ན༷། གླང༷་ཆེན༷་ཕལ་པ་དང་། སོ༷གས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་སྤོས་ཀྱི་གླང་ཆེན་དང་། ཚན་པོ་ཆེ་ཆེན་པོ་དང་། རབ་གནོན་དང་། ཡན་ལག་མཆོག་དང་། སྟོབས་མཆོག་དང་། སྲེད་མེད་ཀྱི་བུ་རྣམས་ཏེ། བདུན་པོ་དེ་དག་སྔ་མ་སྔ་མ་བཅུས༷་ཀླགས༷་ཤིང་བསྒྱུར་བའི༷་ཕྱི་མ་ཕྱི་མའི་སྟོབ༷ས་ཡི༷ན་ནོ༷། །ཞེས་སོ། །ཁ་ཅིག་སྟོབས་མཆོག་བཅུའི་སྟོབས་ནི་སྲེད་མེད་ཀྱི་བུའི་སྟོབས་ཕྱེད་ཡིན་ལ། དེ་ཉིས་ལོག་བྱས་པ་ནི་སྲེད་མེད་ཀྱི་བུའི་སྟོབས་སོ་ཟེར། དཔེས་སྟོན་པ་ནི། ཐུགས་སྟོབས་མཐའ་ཡས་པ་ལྟར་སྐུའི་སྟོབས་ཀྱང་མཐའ་ཡས་ཏེ། གཞན་དུ་ཐུགས་སྟོབས་སྐུས་བཟོད་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཟེར་རོ། །གསུམ་པ། དེ་ལྟ་བུའི་སྐུའི་སྟོབས་དེ་ཡི་ངོ་བོ་ནི༷། འབྱུང་བ་ཆེན་པོའི་ཁྱད་པར་ཁོ་ན་སྟེ། རེག༷་བྱའི༷་སྐྱེ༷་མཆེ༷ད་ཡིན་གྱི་འབྱུང་འགྱུར་ནི་མིན་ནོ་ཞེས་སོ། །ཁ་ཅིག་སྟོབས་དེ་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་གྱི་འབྲས་བུའི་རེག་བྱ་འཇམ་པ་སོགས་བདུན་ལས་དོན་གཞན་དུ་གྱུར་པ་རྒྱུར་བྱས་པའི་རེག་བྱ་བརྒྱད་པ་ཞིག་ཡིན་ནོ་ཟེར་བ་མཁྲེགས་པ་ལ་འདོད་དོ༷། །
四无畏
གཉིས་པ། མི༷་འཇིག༷ས་
3-265b
པ༷་ནི༷་རྣམ༷་པ༷་བཞི༷་ཡིན་པར་མདོ་ལས་གསུངས་སོ། །དེ་ཡང་དང་པོ་བདག་ཉིད་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པར་ཞལ་གྱིས་བཞེས་པ་ནི་ཤེས་བྱ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་པས། ཇི༷་ལྟར༷་སྟོབ༷ས་ནི༷་དང༷་པོ༷་གནས་དང་གནས་མིན་མཁྱེན་པ་ནི་ཤེས་པ་བཅུ་དང༷་། ས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་དེ་བཞིན་མི་འཇིགས་པ་དང་པོ་འདི་ཡང་ཡིན་ནོ། །བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཟག་པ་རྣམས་ཟད་པར་ཞལ་གྱིས་བཞེས་པ་ནི། སྒྲིབ་པ་མ་ལུས་པ་སྤངས་པ་ཉིད་མཁྱེན་པ་སྟེ། སྟོབས་བཅུ༷་པ༷་ཟག་ཟད་ཤེས་པ་ནི་ཤེས་པ་དྲུག་གམ་བཅུ་དང་། ས་བཅུ་གཅིག་གིས་བསྡུས་པ་དེ་བཞིན་དུའོ། །བར་གཅོད་ཀྱི་ཆོས་བསྟན་པ་ཉོན་མོངས་སོགས་ཀྱི་བདུད་ལ་ལམ་གྱི་བར་ཆད་དུ་མཁྱེན་པ་དེ་ནི། སྟོབས་གཉི༷ས་པ༷་ལས་བདག་གིར་བྱ་བ་མཁྱེན་པ། འགོག་ལམ་མ་གཏོགས་ཤེས་པ་བརྒྱད་དང་ས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་དེ་བཞིན་དུ། བདེན་པ་དང་པོ་གཉིས་ཀྱིས་བསྡུས་པ་ཁོ་ནས་བར་དུ་གཅོད་པས་སོ། །ལམ་ངེས་འབྱུང་ཉིད་དུ་བསྟན་པ་ཉན་ཐོས་སོགས་ཀྱི་ལམ་མཁྱེན་པ་ནི། སྟོབས་བདུན༷་པ༷་ལམ་མཁྱེན་པ་ཤེས་པ་དགུའམ་བཅུ་དང་། ས་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་བསྡུས་པ་དེ་བཞིན༷་དུའོ། །བྱེ་སྨྲས་ཤེས་པ་ཉིད་མི་འཇིགས་པར་འདོད་ལ། སློབ་དཔོན་ནི་ཤེས་པའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པས་འབྲས་མིང་རྒྱུ་ལ་བཏགས་པར་འདོད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
然而，这些是依托清净三摩地而了知的，所以多数依于第四禅心。身依唯有在赡部洲出生的依身才适合成佛。第三，那么，十智在声闻缘觉等中也各自存在，为什么唯有佛陀的这些称为力呢？佛陀所具有的这十种智称为力，为什么呢？因为这十种智对于时空所隔的事物从不受阻碍，对任何所知都无有障碍。其他声闻缘觉则不如此，如舍利子不知居士吉祥生的解脱善根一样。第二分为：身上
3-265a
具有力的方式、力的程度、力的本质三部分。第一，若意的力如上所述，那么身的力如何？身上具有无爱子力。"无爱子力"也是力的名称，如同到达六十数处而称为无数一样。前代有些上师说每一语句中都有无爱子力。第二，这力的程度是多少？普通象和其中"等"字所包括的香象、大香象、胜降、胜支、胜力、无爱子，这七者中，前前乘十倍转为后后之力。有些人说胜力的十倍力是无爱子力的一半，其两倍则是无爱子力。用比喻说明：如同意力无边，身力也无边，否则身不能承受意力，他说。第三，如此身力的本质是大种差别，是触处，而非所造色。有些人说，这力不是大种，而是异于柔软等七种所造触的第八种触，也就是坚硬。
四无畏
第二，无畏有四种，经中如是说。其中，第一自己宣称一切智，因为是一切所知的有境，如同第一力知处非处是十智，
3-265b
遍一切地摄，这第一无畏也是如此。自己宣称诸漏已尽，是了知已断尽一切障碍，如同第十力漏尽智是六种或十种智，由十一地摄，这也是如此。宣说障碍法，了知烦恼等魔为道障，这是如同第二力了知所作业，除灭道外的八种智，遍一切地摄，因为唯有前二谛所摄才能障碍。宣说出离道，了知声闻等道，如同第七力了知道，九或十种智，遍一切地摄，也是如此。毗婆沙师认为智本身就是无畏，而论师认为是智的果，所以是以果名假立于因。


 །
三念住
གསུམ་པ་དྲན་པ་ཉེར་བཞག་གསུམ་ནི། ཆོས་ལ་ཉན་སོགས་ལ་དགྱེས་པས་ཆགས་པ་དང་། བཟློག་པ་ལ་སྡང་བ་དང་། གཉིས་ཀ་ལ་གཉིས་ཀ་མེད་པ་དྲ༷ན་པ་དང༷་། ཤེས༷་བཞི༷ན་ནམ་ཤེས་རབ་ཀྱི་བདག༷་ཉི༷ད་དེ། ཡུལ་གྱི་བྱེ་བྲག་གིས་རྣམ་པ་གསུམ༷་དུ་དབྱེར་
3-266a
ཡོད་དོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཆ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པའོ། །དེ་ཡང་ཉན་ཐོས་ཆགས་བྲལ་ལ་ཡོད་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བག་ཆགས་སྤངས་པས་སོ། །
说大悲心
བཞི་པ་ལ། དངོས་དང་འཕྲོས་དོན་གཉིས། དང་པོ་ལ། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོའི་ངོ་བོ། དེ་ལ་ཆེན་པོར་འདོགས་པའི་རྒྱུ་མཚན། དེ་དང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་ཁྱད་པར་གསུམ། དང་པོ་ནི། ཐུགས༷་རྗེ༷་ཆེན༷་པོ༷་ནི་ཉིན་མཚན་ལན་དྲུག་ཏུ། སུ་དར། སུ་རྒུད། སུ་གདུལ་བར་བྱ་བའི་དུས་ལ་བབ་ཅེས་བྱ་བ་སོགས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སྡུག་བསྔལ་གསུམ་གྱི་རྣམ་པ་ཅན་དུ་གཟིགས་པས་ཀུན༷་རྫོབ༷་ཤེས་པའི་བློ༷་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས༷་ཆེན་པོས་འགྲུབ་པ་དང༷་། སྡུག་བསྔལ་གསུམ་ལ་རྟོག་པའི་རྣམ༷་པ༷་ཅན་དང་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ཁམས་གསུམ་གྱི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པ་དང༷་། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་འདུ་བྱེད་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་ཅན་དུ་དྲན་པ་མཉམ༷་པ་ཉིད་དུ་འཇུག་པའི༷་ཕྱིར༷་དང༷་། ཤེས་རབ་ཀྱི་ངོ་བོ་ཡིན་པས་ཤིན་ཏུ་རྣོ་བས་གཞན་གང་དང་མི་མཉམ་པ་ཆེས༷་ཆེ༷་བའི་ཕྱིར༷་ཆེན་པོའོ། །དེ་ཡང་གཏི་མུག་མེད་པའི་རང་བཞིན་ནོ། །གསུམ་པ། འོ་ན་སྙིང་རྗེ་དང་དེ་ལ་ཁྱད་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། ཐ༷་ད༷ད་དུ་བྱ༷་བ༷་རྣམ༷་པ༷་བརྒྱ༷ད་དེ། ངོ་བོ། དམིགས་པ།རྣམ་པ། ས། རྒྱུད། ཐོབ་པ། འདྲ་བ། སྐྱོབ་པ་དང་བརྒྱད་དོ། །དེ་ལ་སྙིང་རྗེ་ཞེ་སྡང་མེད་པའི་ངོ་བོ་དང་། སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་རྣམ་པ་ཅན་དང་། འདོད་པའི་སེམས་ཅན་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པ་དང་། མི་ལྕོགས་
3-266b
མེད་དང་ཁྱད་པར་ཅན་ཡང་ཡིན་མོད་ཀྱི་དེ་གཉིས་བསམ་གཏན་དང་པོར་བསྡུས་ཏེ། བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་སོགས་པ་བཞི་དང་། ཉན་རང་སོ་སྐྱེའི་རྒྱུད་ལའང་ཡོད་པ་དང་། འདོད་པ་ལ་འདོད་ཆགས་བྲལ་བས་ཐོབ་པ་དང་། ཉན་ཐོས་སོགས་ཀྱིས་ནི་སྙིང་རྗེ་བ་འབའ་ཞིག་ཏུ་ཟད་ཀྱི་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཡོངས་སུ་མི་སྐྱོབ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཅན་ཁོ་ན་ལ་སྙིང་རྗེ་བས། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་མི་འདྲའམ་མི་མཉམ་པར་སྙིང་རྗེ་བ་ཡིན་ནོ། །ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་གཏི་མུག་མེད་པའི་ངོ་བོ། སྡུག་བསྔལ་གསུམ་གྱི་རྣམ་པ་ཅན་དུ་ཁམས་གསུམ་གྱི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པ། ཏིང་འཛིན་ལས་སུ་རུང་བ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ཁོ་ནས་དེ་བསྐྱེད་པར་ནུས་ཕྱིར་བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཁོ་ནའི་ས་པ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པ་སྲིད་རྩེ་ལས་འདོད་ཆགས་བྲལ་བས་ཐོབ་པ། སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་ཐུགས་རྗེ་མཛད་པས་ན་འཁོར་བའི་འཇིགས་པ་ཆེན་པོ་ལས་ཡོངས་སུ་སྐྱོབ་པ། སྡུག་བསྔལ་ཅན་དང་། དེ་མིན་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་འདྲ་བར་ཐུགས་བརྩེ་བ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་འཕྲོས་དོན་དུ། སངས་རྒྱས་རྒྱུ་ཚོགས་ལ་སོགས་པས་མཉམ་ན་སྒོ་ཐམས་ཅད་ནས་འདྲ་བ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། སངས༷་རྒྱས༷་ཐ༷མས་ཅ༷ད་ནི་རྒྱུ་སྔོན་གྱི་བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས༷་རྫོགས་པས་ཡང་དག་པར་འགྲུབ་པ་དང་ནི༷། འབྲས་བུ་ཟག་མེད་ཀྱི་ཆོས༷་སྐུ༷་འགྲུབ་པ་དང་། ཕྲིན་ལས་མཐོ་རིས་དང་བྱང་གྲོལ་གྱི་དོན་གྱི་རྒྱུ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པས་འགྲོ༷་བའི༷་དོན༷་
3-267a
སྤྱོ༷ད་པ་གསུམ་གྱིས་ནི་མཉམ༷་པ༷་ཉི༷ད་དེ༷། སྐུ༷་ཚེ༷་རིང་ཐུང་དང༷་། རྒྱལ་རིགས་དང་བྲམ་ཟེའི་རིགས༷་དང༷་། སྐུ༷་ཆེ་ཆུང་གི་བོང༷་ཚད༷་ཀྱིས་མཉམ་པ་མིན༷་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
三念住
第三，三念住是：对听法等欢喜而无贪着，对相反的无嗔恨，对两者都没有两者，是正念和正知或者智慧的本质，由境界差别分为三种，
3-266a
智慧部分是世俗智。这也存在于离贪的声闻，但佛陀已断习气。
说大悲心
第四分为正文和引申两部分。第一部分包括大悲心的本质、命名为大的原因、大悲与大悲心的区别三方面。第一，大悲心是日夜六次：谁该兴盛，谁该衰退，谁该调伏，时机已到等，观察一切众生具有三苦的行相，是世俗智。第二，由大福德智慧资粮成就，以思惟三苦的行相，所缘境是三界一切众生，对一切众生有行苦平等而入，因为是智慧本质所以极为锐利，与其他不等，极为广大，故称为大。这也是无痴的自性。第三，那么与悲心有何区别？区别有八种：本质、所缘、行相、地、相续、获得、相同、救护等八种。其中，悲心是无嗔的本质，以苦苦的行相，只缘欲界众生，不净禅和殊胜禅
3-266b
虽然属于初禅所摄，以及四种初禅等，也存在于声闻缘觉凡夫相续中，由离欲界贪而获得，声闻等只能悲悯而不能完全救度轮回苦，只对具有苦苦者悲悯，对一切众生不同或不平等地悲悯。大悲心则是无痴的本质，以三苦行相缘三界一切众生，因为禅定自在所以唯由它能生起此心，故唯是第四禅地，存在于佛相续中，由离有顶贪欲而获得，对一切众生起大悲故能救护轮回大怖畏，对有苦与无苦的一切众生同等地慈悲。第二，引申问题：若诸佛因资粮等相同，是否在一切方面都相同？一切诸佛因前世福德智慧资粮圆满而成就，果位无漏法身成就，事业获得大悲心而成为增上生和决定胜利之因，以这三种行利众生
3-267a
事业而平等，但寿命长短、出身刹帝利或婆罗门种姓、身体大小尺度则不相等。


 །དེ་ལྟ་བུའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་སངས་རྒྱས་དང་དེའི་ཆོས་ལ་དད་ཙམ་གྱིས་མ་ངེས་པའི་སྡིག་པ་ཟིལ་གྱིས་མནན་པ། ལམ་གྱི་རྟེན་མངོན་མཐོ་དུ་མ་བརྒྱུད་དེ་མཐར་མྱང་འདས་ཐོབ་པའང་། ལུང་སྨན་གྱི་གཞི་ལས། གང་ཟག་རྒྱལ་བ་རྣམ་འདྲེན་ལ། །བྱ་བ་ཆུང་ངུ་བྱེད་འགྱུར་བའང་། །དེ་དག་མཐོ་རིས་སྣ་ཚོགས་དག །བགྲོད་ནས་བདུད་རྩིའི་གོ་འཕང་ཐོབ། །ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ། །
共同功德
གཉིས་པ་ཐུན་མོང་གི་ཡོན་ཏན་ལ། མདོར་བསྟན་རྒྱས་བཤད་གཉིས།
略说
དང་པོ། མ་འདྲེས་པ་དེ་ལས་ཆོས༷་གཞན༷་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན། ཁ་ཅིག་ནི་སློབ༷་པ་ཉན་ཐོས་དང་། དེས་མཚོན་ནས་རང་རྒྱལ་དང༷་ཡང་ཐུན༷་མོང༷་བ་ཡི༷ན་ལ། ཁ༷་ཅི༷ག་ནི་སོ༷་སོ༷འི་སྐྱེ༷་བོ༷་དང་ཡང་ཐུན་མོང་བ་ཡིན་ནོ། །གང་ཞེ་ན། ཉོ༷ན་མོང༷ས་མེ༷ད་པ་དང༷་སྨོན༷་ནས༷་ཤེས༷་པ་དང་སོ༷་སོ༷་ཡང༷་དག༷་རི༷ག་པ་བཞི་དང་མངོ༷ན་ཤེས་དྲུག་དང་སོ༷གས་སྒྲས་བསམ་གཏན་གཟུགས་མེད་ཚད་མེད་རྣམ་ཐར་ཟད་པ་ཟིལ་གནོན་སོགས་སོ། །དེ་ལ་ཉོན་མོངས་མེད་ནས་སོ་སོ་ཡང་དག་རིག་བཞིའི་བར་དང་། ཟག་ཟད་ཀྱི་འགོག་སྙོམས། རྣམ་ཐར་སྒོ་གསུམ་ནི་འཕགས་པ་ཁོ་ན་དང་ཐུན་མོང་དང་། མངོན་ཤེས་དང་པོ་ལྔ་བསམ་གཟུགས་ཚད་མེད་རྣམ་ཐར་ཟད་པ་ཟིལ་གནོན་གྱི་འགོག་པའི་རྣམ་ཐར་མ་གཏོགས་པ་སོ་སྐྱེ་དང་ཡང་ཐུན་མོང་ཡིན་ནོ། །
广说
གཉིས་པ་ལ་སློབ་པ་དང་ཐུན་མོང་
3-267b
གི་ཡོན་ཏན་དང་། སོ་སྐྱེ་དང་ཐུན་མོང་གི་ཡོན་ཏན་བཤད་པ་གཉིས།
有学共功德
དང་པོ། ཉོན་མོངས་མེད་སོགས་དྲུག་པོ་སོ་སོར་བཤད་པ་དང་། དེ་ཐོབ་ཚུལ་གཉིས།
无烦恼等六各别说
དང་པོ་ལ། ཉོན་མོངས་མེད་པ། སྨོན་པ་ཤེས་པ། སོ་སོ་ཡང་དག་རིག་བཞི་བཤད་པ་གསུམ། དང་པོ་ལ། ངོ་བོ། ས་གང་ན་ཡོད། གང་ཟག་སུས་བསྐྱེད། རྟེན་གང་ལ། སྤྱོད་ཡུལ་གང་ཡིན་ལྔ་ལས། དང་པོ། ཉོ༷ན་མོང༷ས་མེ༷ད་པ༷་ནི། དགྲ་བཅོམ་པ་དག་འདི་སྙམ་དུ་སེམས་ཅན་དག་གི་སྡུག་བསྔལ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ལས་བྱུང་ལ། རང་ཡོན་གནས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དུ་རིག་ནས། ཕ་རོལ་པོའི་ཉོན་མོངས་སྤང་བར་འདོད་ནས་བདག་མཐོང་བ་དང་། བདག་ལ་དམིགས་ནས་གཞན་དག་ལ་ཉོན་མོངས་པ་ཆགས་སྡང་དང་ང་རྒྱལ་བག་མེད་པ་སྐྱེ་བར་མ་གྱུར་ཅིག་སྙམ་དུ་མཉམ་པར་བཞག་སྟེ། དེ་ལས་ལངས་ནས་དེ་དང་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་དེ་ལྟ་བུའི་ཤེས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་ཀུན༷་རྫོབ༷་ཤེས༷་པ་སྟེ། གཞན་རྒྱུད་ཀྱི་སྒོམ་སྤང་ཉོན་མོངས་པ་མ་འོངས་པ་ཁོ་ནའི་ཡུལ་ཅན་ཡིན་པས། ཟག་མེད་ལ་དེ་ལྟ་བུ་མི་སྲིད་དོ། །ལམ་འདིས་སུ་ཡང་ཉོན་མོངས་པར་མི་བྱེད་པས་རང་གཞན་གྱི་སེམས་སྲུང་བའི་ཐབས་མཁས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རོ། །གཉིས་པ།ས་ནི་ལམ་སླ་བ་རྣམས་ཀྱི་མཆོག་ཡིན་པས། བས༷མ་གཏན༷་མཐ༷འ་བཞི་པ་ཁོ་ན་ན༷་ཡོད་དོ། །གསུམ་པ། གང་ཟག་མི༷་གཡོ༷༷་བའི་ཆོས༷་ཅན་གྱི་སྟེ། གཞན་ལ་ཉམས་པ་སྲིད་པས་རེས་འགའ་རང་རྒྱུད་ཀྱི་ཉོན་མོངས་ཡང་
3-268a
སྤང་མི་ནུས་ན་གཞན་གྱི་ལྟ་ཅི་སྨྲོས་པས་སོ། །བཞི་པ། ལུས་རྟེན་གླིང་གསུམ་གྱི་མིས༷་སྐྱེད༷་དེ་ཉོན་མོངས་མང་བའི་གནས་ཡིན་ཞིང་བློ་གསལ་བས་སོ། །ལྔ་པ། དམིགས་པ་ནི་ཕ་རོལ་ལ་ཉོན་མོངས་པ་སྐྱེ་བར་མ་གྱུར་ཅིག་ཅེས་འདོ༷ད་པར་གཏོགས༷་པ༷་མ༷་སྐྱེས༷་པ་སྟེ་མ་འོངས་པ་ལ་དམིགས་ལ། སྔར་སྐྱེས་པ་རྣམས་སྤང་མི་ནུས་པས་དང་། གོང་མ་ན་འཕགས་པ་ལ་དམིགས་ནས་ཉོན་མོངས་སྐྱེ་བ་ཤས་ཆུང་བས་སོ། །དེ་ཡང་དམིགས་ཡུལ་གཞིར༷་བཅས༷་ཆགས་སོགས་སྒོམ་སྤང་རྣམས་ཀྱི་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ཅ༷ན་ལ་དམིགས་པ་ཡིན་གྱི་མཐོང་སྤང་གཞི་མེད་པ་བརྟགས་པ་ལ་དམིགས་པ་ཀུན་འགྲོ་རྣམས་ནི། རང་ས་ཐམས་ཅད་ལ་དམིགས་པས་གཞན་རྒྱུད་ལ་དམིགས་པའང་ཡོད་པས་སྤོང་བར་མི་ནུས་ལ། སྒོམ་སྤང་ནི་བདེན་པ་དང་པོ་གཉིས་ལ་དམིགས་པས་གཞི་དང་བཅས་པ་སྤོང་བར་ནུས་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
具有如此功德的佛陀及其法，仅仅以信心就能压制不定的罪业，通过道的所依多次转生增上生最终获得涅槃，如《药事基》中说："若人对胜者导师，做小小的事业，他们经过各种天界，最终获得甘露位。"
共同功德
第二，共同功德分为略说和广说两部分。
略说
第一，不杂外的其他佛功德，有些是与有学声闻（以及由此类推的独觉）共同的，有些则是与凡夫也共同的。是哪些呢？无烦恼、愿智、四无碍解、六神通等，"等"字包括禅定、无色、无量、解脱、胜处、遍处等。其中，从无烦恼到四无碍解，以及漏尽灭尽定和三解脱门唯与圣者共同；前五种神通、禅定无色无量解脱胜处（除灭尽解脱外）则与凡夫也共同。
广说
第二分为与有学共同
3-267b
功德和与凡夫共同功德两部分解说。
有学共功德
第一，分别解释无烦恼等六种及其获得方式两部分。
无烦恼等六各别说
第一分为解说无烦恼、愿智、四无碍解三部分。第一无烦恼又分为五方面：本质、在何地、何人能修、依何身、所缘境。第一，无烦恼是指阿罗汉们这样思惟：众生的痛苦来自烦恼，了知自己住于功德，欲除他人烦恼，愿他人见我后不生起贪嗔慢放逸等烦恼，如此入定，出定后随之能生起这样的智慧，这是世俗智，因为是缘他人相续中未来修所断烦恼的有境，所以无漏中不可能有此。此道不使任何人烦恼，是守护自他心的方便善巧特点。第二，因为是诸易行道中最胜的，所以唯在第四禅地中存在。第三，是不动法者所修，因为其他人可能退失，有时连自己的烦恼也
3-268a
不能断，更何况他人的烦恼。第四，身依是三洲人类所修，因为是烦恼多的处所且智慧清晰。第五，所缘是"愿他人不生烦恼"，即欲界所摄未生烦恼，缘未来，因为已生的不能断除，以及上界缘圣者生起烦恼的可能性较小。所缘是有基贪等修所断的境界，而不是缘无基所计的见所断遍行烦恼，因为它们缘自己一切地，也有缘他相续的，所以不能断除，而修所断缘前二谛，因为有基础所以能断除。


 །གཉིས་པ་སྨོན་ནས་ཤེས་པ་ལ། ངོ་བོ་དང་དམིགས་པ་གཉིས། དང་པོ།སྨོན༷་ནས༷་ཤེས༷་པ༷འང༷་ངོ་བོ་ས་གང་ཟག་རྟེན་རྣམས་ནི་ཉོན་མོངས་མེད་པ་དེ༷་བཞི༷ན་ནོ༷། །དེ་ལ་སྨོན་ནས་ཤེས་པ་ནི་འདི་དང་འདི་ཤེས་པར་བྱའོ་སྙམ་དུ་སྨོན་པ་སྔར་བཏང་ནས་རབ་མཐའ་བཞི་པ་ལ་མཉམ་པར་བཞག་ནས་དེའི་ཡུལ་དུ་ཅི་ཙམ་གྱུར་པ་ཤེས་པའོ། །གཉིས་པ། འོན་ཀྱང་སྨོན་ནས་ཤེས་པ་དེ༷་ཡི༷་དམི༷གས་པ༷་ཉོན་མོངས་གཞིར་བཅས་ཁོ་ན་མིན་གྱི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཆོས་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་དོ༷། །དེ་ཡང་བྱེ་སྨྲས་གཟུགས་མེད་པ་ནི་མངོན་སུམ་མི་ཤེས་ཏེ། འདི་བསམ་
3-268b
གཏན་བཞི་པ་ཡིན་ལ། གོང་མ་གཟུགས་མེད་ཡུལ་མིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ནི་མངོན་ཤེས་དང་འདྲ་ལ་དེ་ནི་རང་ས་འོག་སའི་ཡུལ་ཅན་ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་བས་སོ། །འོན་ཀྱང་ལུས་སེམས་དམན་ཞིང་ཞི་བའི་རྒྱུ་མཐུན་པ་ལས་ནི་གཟུགས་མེད་ནས་སྐྱེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། སྙོམས་འཇུག་གི་སྤྱོད་པ་དང་ལྡན་པ་ལས་གཟུགས་མེད་སྐྱེས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་དང་། གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཏིང་འཛིན་ཐོབ་ལ་མ་ཉམས་དང་ལྡན་པས་གཟུགས་མེད་དུ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ཤེས་ཏེ། ཞིང་པ་རྣམས་ཀྱིས་འབྲུ་ལས་ཞིང་དང་ཞིང་ལས་འབྲུ་དཔོག་པ་བཞིན་ནོ་ཟེར། གཞན་དག་གི་ལུགས་ལྟར་ན་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི་མངོན་སུམ་གྱི་ཡུལ་དུ་མ་གྱུར་པ་གང་ཡང་མེད་པས་གཟུགས་མེད་པའང་མངོན་སུམ་དུ་མཁྱེན་པར་འདོད་དོ། །གསུམ་པ་ཡང་དག་རིག་བཞི་ལ། བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། ཇི་ལྟར་ཉོན་མོངས་མེད་པ། གང་ཟག་མི་གཡོའི་ཆོས་ཅན་དང་། རྟེན་གླིང་གསུམ་ཡིན་པ་དེ༷་བཞིན༷་དུ། ཆོས༷་དང་། དོན༷་དང་། ངེས༷་པའི་ཚིག༷་དང་། སྤོབས༷་པ༷་སོ༷་སོར༷་ཡང༷་དག༷་པར་རིག༷་པ་དག་ཀྱང་དེ་དང་འདྲའོ། །གཉིས་པ་རྒྱས་བཤད་ལ། བཞི་པོ་སོ་སོར་ངོས་བཟུང་བ་དང་། དེ་དག་གི་ཁྱད་ཆོས་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ། དེ་དག་གི་དམིགས་པ་དང་། ས་དང་། ངོ་བོ་ལ་ཁྱད་ཡོད་དེ། དང་པོ་གསུམ༷་ནི༷་གོ༷་རིམ༷་བཞིན༷་དུ༷། མི༷ང་དང༷་། དོན༷་དང༷་། ངག༷་རྣམས་ལ༷་མི་ཤེས་པའི་སྐྱོན་གྱིས་བཟློག་པར་མི་ནུས་པར་ཐོགས༷་པ་མེ༷ད་པར་ཤེས༷་པའོ། །དེ་ཡང་ཆོས་ནི་སྒྲུབ་པའི་ཆོས་འཕགས་ལམ་
3-269a
བརྒྱད་དང་། འབྲས་ཆོས་མྱང་འདས་རིག་པ་མིན་ཏེ། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མིང་ཚིག་ཡི་གེའི་ཚོགས་རིག་པ་སྟེ་དོན་རྣམས་ཀྱི་རྗོད་བྱེད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན་བསྟན་པའི་ཆོས་སོ། །དོན་ནི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་མཚན་ནམ་ཆོས་མཆོག་མྱང་འདས་རིག་པའོ། །ངེས་ཚིག་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་བཤད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅན་གྱི་ངག་རིག་པ་སྟེ་དོན་གྱི་རྒྱུ་མཚན་ཅན་གྱི་ངག་ཡིན་པས་སོ། །བཞི༷་པ༷་སྤོབས་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་རིག་པ་ནི། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་འགལ་འབྲེལ་དོན་དང་འབྲེལ་བའི་རི༷གས་པ༷་དང་གཞན་ལ་ཐ༷ག་ཐོགས༷་མེ༷ད་པར་མངོན་པར་བརྗོད་པ་མཁྱེན་པས་འབེལ་གཏམ་ལ་མཁས་པའོ། །གཉིས་པ། སྤོབས་རིག་གི་ཁྱད་པར། གཞན་གསུམ་པོའི་ཁྱད་པར། ཐུན་མོང་དུ་ཐོབ་ཚུལ་བཤད་པ་གསུམ། དང་པོ་ལ་གང་ལ་དབང་དཔྱད། གང་ལ་དམིགས། ཤེས་པ་དུའི་ངོ་བོ་ཡིན། ས་གང་ན་ཡོད་པའི། དང་པོ། གཞན་ལ་ཐག་ཐོགས་མེད་པར་མངོ༷ན་པར་བརྗོ༷ད་པར་འབེལ་གཏམ་ལ་མཁས་པ་དང་། རང་ཉིད་ཡིད་བྱེད་ཀྱི༷་ཞི་ལྷག་གི་ཏིང་འཛིན་མི་བརྗེད་པས་ལམ༷་ལ༷་དབ༷ང་བ་ཉི༷ད་ལ༷་ཐག་ཐོགས་མེད་པ་སྟེ་རང་གི་ཡིད་བྱེད་ལ་མཁས་པ་ཡིན་ནོ། །སྤོབས་པའང་ཡིན་ལ་སོ་སོར་རིག་པའང་ཡིན་པའམ། ཡང་ན་སྤོབས་པ་ནི་རིག་གྲོལ་སྨྲ་བ་སྟེ་དེ་ཤེས་པས་སོ། །གཉིས་པ། སྤོབས་རིག་དེ༷་ཡི༷་དམི༷གས་པ༷་ནི། མངོན་པར་བརྗོད་པའི་ཚེ་ངག༷་དང༷་། ཡིད་ལ་བྱེད་ཚེ་ལམ༷་ལ་དམིགས་པའོ། །གསུམ་པ་ངོ་བོ་ཤེས༷་པ༷་ནི་དགུ༷་སྟེ། ངག་ལ་དམིགས་པ་ནི། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དང་། སྡུག་ཀུན་ཤེས་པ་དང་། ཆོས་ཤེས་རྗེས་ཤེས། ཟད་དང་
3-269b
མི་སྐྱེ་ཤེས་དང་བདུན་ལ། ལམ་དམིགས་ནི། ཆོས་ཤེས་རྗེས་ཤེས་ཟད་དང་མི་སྐྱེ་ཤེས་ལམ་ཤེས་ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་དང་དྲུག་གོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
第二，愿智分为本质和所缘两部分。第一，愿智的本质、地、补特伽罗、所依都与无烦恼相同。其中，愿智是先发愿"应了知此及此"，然后在第四根本禅中入定，了知所缘境的一切。第二，然而，愿智的所缘不仅是有基烦恼，而是包括色等一切法。对此，毗婆沙师说不能直接了知无色，因为此愿智是第四禅，而上地无色不是其境界，
3-268b
这与神通相似，如将解释的那样，神通只缘自地和下地。然而，可以了知"从身心低劣寂静的同类因生于无色"、"具有等至行为者生于无色"、"获得无色三摩地未失坏者将生于无色"，如农夫从谷物推断田地，从田地推断谷物一样。依其他宗派，诸佛没有任何不是现量境的，所以认为也能现量了知无色。第三，四无碍解分为略说和广说两部分。第一，如同无烦恼是不动法者所修，依身是三洲，法、义、词、辩四无碍解也与之相同。第二广说分为辨明四种各自体性和解说它们特征两部分。第一，它们在所缘、地和体性上有区别。前三种依次是对名、义、语无障碍了知，不会被无知过患阻碍。其中，法不是指道谛八圣道或果法涅槃，
3-269a
而是了知诸法名句文身，因为它是诸义的能诠，故是教法。义是诸法自相或胜法涅槃的了知。词是了知诸语的解释理由，因为是义的理由之语。第四辩无碍解是了知诸法的矛盾关联之理，以及向他人无障碍宣说，通达相关言谈。第二，辩解的特点、其他三种的特点、共同获得方式三方面。第一包括何处自在、缘何、是几智体性、在何地。第一，通达向他人无障碍宣说相关言谈，以及由于自己作意不忘止观三摩地，对道自在无阻碍，即通达自心作意。辩也是，无碍解也是，或者辩是慧解脱者说法，由了知而有。第二，辩解的所缘是宣说时缘语，作意时缘道。第三，体性智有九种：缘语的有世俗智、苦集智、法智类智、尽智和
3-269b
无生智七种，缘道的有法智类智、尽智无生智、道智、他心智六种。


 འདུས་མ་བྱས་ལ་མི་དམིགས་པས་འགོག་ཤེས་མ་གཏོགས་སོ། །གལ་ཏེ་ངག་ལ་དམིགས་པས་སྡུག་ཀུན་ཤེས་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ན། ངག་དེ་ཟག་བཅས་ཡིན་པ་དང་། ཕྱི་མ་བསྐྱེད་པས་སྡུག་ཀུན་ཡིན་པའོ། །བཞི་པ། ས༷་འདོད་ནས་སྲིད་རྩེའི་བར་ཐམ༷ས་ཅ༷ད་ན་ཅི་རིགས་ཡོད་དེ། ངག་དང་ལམ་གང་རུང་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ལྷག་མ་གསུམ་བཤད་པ་ལ། དོན་རིག་བཤད་པ་དང་། ཕྱི་མ་གཉིས་བཤད་པའོ། །དང་པོ་ལ་ཤེས་པ་དུ་དང་། ས་གར་ཡོད་གཉིས། དང་པོ། ཡང༷་དག༷་དོན༷་རིག༷་དོན་ཆོས་ཐམས་ཅད་རིག་པ་ལ་བྱས་ན་ཤེས་པ་བཅུ༷འམ༷། མྱང་འདས་རིག་པ་ལ་བྱས་ན་དྲུག༷་སྟེ། སྡུག་ཀུན་ལམ་ཤེས་སེམས་ཤེས་བཞི་མ་གཏོགས་སོ། །གཉིས་པ། དོན་རིག་དེ༷་ནི༷་ས་ཐམས་ཅད་ཀུན༷་ན༷་ཡོད་དོ། །གཉིས་པ་ལ་ཐུན་མོང་གི་ངོ་བོ་དང་།སོ་སོར་ས་གང་ན་ཡོད་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ། དེ་ལས་གཞན༷་ཆོས་དང་ངེས་པའི་ཚིག་སོ་སོར་ཡང་དག་རིག་པ་གཉིས་ནི་ཀུན༷་རྫོབ༷་ཤེས་པ་ཡིན་ཏེ། ཆོས་དང་ངེས་ཚིག་གཉིས་ནི་བསྟན་བྱའི་ཆོས་མིང་ཚིག་སོགས་དང་ངག་ལ་དམིགས་པས་སོ། །གཉིས་པ་ལ་ཆོས་རིག་དང་ངག་རིག་གཉིས། དང་པོ། དེ་ཡང་ཆོས༷་སོ་སོ་ཡང་དག་རིག༷་པ་ནི་ས་འདོ༷ད་པ་དང༷་བས༷མ་གཏན༷་བཞི་སྟེ་ལྔ་པོ་དག་ན༷་ཡོད་དེ། བསམ་གཏན་བཞི་པ་ཡན་ན་རྗོད་བྱེད་མིང་ཚིག་ཡི་
3-270a
གེའི་ཚོགས་མེད་པས་སོ། །གཉིས་པ། ངག༷་སྟེ་ངེས་པའི་ཚིག་སོ་སོར་ཡང་དག་པར་རིག་པ་ནི༷་འདོ༷ད་པ་དང༷་། བསམ་གཏན་དང༷་པོ༷་ཁོ་ན་ན༷་ཡོད་དེ། མདོ་ལས་བརྟགས་ཤིང་དཔྱད་ནས་ཚིག་ཏུ་སྨྲའི་ཞེས་འབྱུང་བ་ལྟར་ངག་ནི་རྟོག་པས་ཀུན་ནས་སློང་བ་ཡིན་པས་གཉིས་པ་ཡན་ཆད་ལ་རྟོག་པ་མེད་པས་སོ། །གསུམ་པ་ཐུན་མོང་དུ་ཐོབ་ཚུལ། དེ་བཞི་པོ་མ༷་ཚང༷་བར༷་ནི༷་དེ༷་དག་རེ་རེ་ཐོབ༷་པ་མེ༷ད་དེ། ལམ་གཅིག་གི་འབྲས་བུ་ཡིན་པས་སོ། །འདི་དག་གི་རྒྱུ་སྔོན་གྱི་སྦྱོར་བ་ནི། རྩིས་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་དང་། སྒྲ་རིག་པ། གཏན་ཚིག་རིག་པ་ལ་མཁས་པར་བྱས་པས་ཐོབ་པར་འདོད་ལ། བྱེ་སྨྲས་ཐམས་ཅད་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ཁོ་ནའི་རྣམ་གྲངས། ངོ་བོ། ངེས་ཚིག་དབྱེ་བ་ལ་མཁས་པས་ཐོབ་པར་འདོད་དོ། །གོ་རིམ་ཡང་། ཚིག་ཡི་གེའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་དོན་ཐོབ་ལ། དོན་ལས་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་སམ་འབྲེལ་བ་ཤེས་པས་ངེས་ཚིག་དང་། དེ་དག་ལས་རིམ་གྱིས་རིག་གྲོལ་གྱི་སྤོབས་པ་ཐོབ་པས་སོ། །
证无烦恼等六分法
གཉིས་པ། ཉོན་མོངས་མེད་སོགས་དྲུག་ཐོབ་ཚུལ་ལ། ས་གང་གིས་ཐོབ་དང་། ཚུལ་ཇི་ལྟ་བུས་ཐོབ་གཉིས། དང་པོ་ལ། དངོས་དང་། དེའི་དབྱེ་བ། དེ་རབ་མཐར་འཇོག་པའི་ཚུལ་གསུམ། དང་པོ།ཉོན་མོངས་མེད་པ་དང་། སྨོན་ནས་ཤེས་པ་དག་སོ་སོ་ཡང་དག་རིག་བཞི་སྟེ་དྲུག༷་པོ༷་དེ༷་དག༷་རབ༷་མཐའ༷་བ༷། བསམ་གཏན་བཞི་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་འཐོབ་བོ། །གཉིས་པ། བསམ་གཏན་བཞི་པ་དེ༷་ནི༷་རྣམ༷་པ་དྲུག༷་གི་བདག་ཉིད་ཡིན་ཏེ།
3-270b
བས༷མ་གཏན༷་ལ་ལ་ནི་ཉོན་མོངས་མེད་པ་དང་། ལ་ལ་ནི་སྨོན་ནས་ཤེས་པ་དང་། ལ་ལ་ནི་ཆོས་དོན་སྤོབས་པ་སོ་སོ་ཡང་དག་རིག་པ་གསུམ་དང་། ལ་ལ་དེ་དག་མ་གཏོགས་པ་རབ་ཀྱི་མཐའ༷་པ་འབའ་ཞིག་ཡིན་པས་སོ། །ངེས་ཚིག་ནི། འདོད་དང་བསམ་གཏན་དང་པོ་ཁོ་ནའོ། །འོ་ན་དྲུག་པོ་དེ་དག་རབ་མཐའ་བས་ཞེས་ཁྱད་པར་མེད་པར་ཇི་ལྟར་བཤད་ཅེ་ན། དེ་ནི་རབ་མཐའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཐོབ་པས་དེ་སྐད་བཤད་ཀྱི་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་ས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ། དེ་ལ་རབ་ཀྱི་མཐའ་ཞེས་པ་བས༷མ་གཏན༷་གྱི་མཐའ༷་བཞི་པ་དེ༷་ནི༷། ལུགས་མཐུན་དང་མི་མཐུན་པའི་ས༷་ཀུན༷་གྱིས༷་མཐུན༷་པར་བྱས༷་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
不缘无为，所以除灭智外。若问如何缘语而成为苦集智？因为语是有漏，能生后有，所以是苦集。第四，从欲界到有顶间一切地都有相应的，因为缘语和道任一的缘故。第二，解说其余三种分为：解说义解和解说后二种。第一包括几种智和在何地两部分。第一，正义解若指了知一切法义，则有十智，若指了知涅槃，则有六智，除苦集道他心四智。第二，义解遍存一切地。第二分为共同体性和分别在何地两部分。第一，其余法解和词解二种是世俗智，因为法解和词解是缘所诠法的名句等和语。第二包括法解和词解两种。第一，法无碍解存在于欲界和四禅五地中，因为第四禅以上没有能诠的名句文
3-270a
身。第二，词解或词无碍解只存在于欲界和初禅中，如经中说"思惟观察后说话"，语由寻引发，第二禅以上无寻故。第三，共同获得方式，这四种不会不完全而只获得其一，因为是一道的果。这些的因前行是：通晓算术、佛语、声明、因明而获得，毗婆沙师认为都是通达佛语的异门、体性、词义、差别而获得。次第是：依文字而得义，从义知名异门或关联而得词解，从这些逐渐获得慧解脱的辩才。
证无烦恼等六分法
第二，获得无烦恼等六种的方式分为：由何地获得和以何方式获得两部分。第一包括正文、分类、立为根本究竟的方式三方面。第一，无烦恼、愿智、四无碍解这六种是由第四禅根本究竟力获得。第二，第四禅有六种自性，
3-270b
有些禅是无烦恼，有些是愿智，有些是法义辩三种无碍解，有些则只是除这些外的根本究竟。词解只在欲界和初禅中。那么，为何无差别地说"六种是由根本究竟"呢？因为由根本究竟力获得而如是说，不是指第四禅地。第三，所谓"根本究竟"，指第四禅，是由顺逆一切地共同成就的。


 །དེ་ཡང་འདི་ལྟར་འདོད་སེམས་ལས་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནས་བརྩམས་ཏེ་ཅི་ཡང་ནས་སྲིད་རྩེའི་བར་དང་། ཡང་སྲིད་རྩེ་ལས་ལངས་ནས་ཅི་ཡང་མེད་པའི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ནས། དང་པོ་ལས་ལངས་ནས་འདོད་པའི་སེམས་ལ་གནས་པའི་བར་དང་། དེ་ནས་འདོད་སེམས་ལས་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ་འཇུག་པ་ནས། གསུམ་པ་ནས་བཞི་པར་ཞུགས་པའི་བར་ལུགས་མཐུན་མི་མཐུན་གྱིས་སྙོམས་འཇུག་གིས་མཐུན་པར་བྱས་པས་དང་། བསྒོམ་པ་ཆུང་ངུ་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལས། འབྲིང་གཉིས་པ། དེ་ལས་ཆེན་པོ་གསུམ་པ་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག །གསུམ་པ་དེ་ནི་འཕེལ་བའི་མཆོག་གྱུར་པས་འཕེལ་བའི་རབ་ཡིན་ལ། དེ་ལས་འཕེལ༷་བའི༷་རབ༷་ཏུ༷་སྟེ་བཞི་པར་ཕྱིན༷་
3-271a
པ༷་ཡི༷ན་ནོ། །འོག་མ་ནི་རྟོག་དཔྱོད་སོགས་དང་དེ་ཡན་ཆད་ཞི་གནས་ཤས་ཆེ་ལ་འདི་ནི་ཞི་ལྷག་ཆ་མཉམ་པའམ་འཚམས་པས་སོ་སྙམ། དེས་ན་ཏིང་འཛིན་ལས་སུ་རུང་བས་རབ་མཐའ་འོ། །གཉིས་པ།ཉོན་མོངས་མེད་སོགས་ཡོན་ཏན་དྲུག་པོ་དེ་དག་སངས༷་རྒྱས༷་ལ༷ས་གཞན༷་པའི་གང་ཟག་གི་རྒྱུད་ལ་ཡོད་པ་རྣམས་ནི་སྦྱོར༷་བ་འབད་རྩོལ་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པ་ཡིན་གྱི་ཆགས་བྲལ་ཙམ་གྱིས་ཐོབ་པ་མིན་ལ། སངས་རྒྱས་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་ཡིན་པས་ཡོན་ཏན་ཐམས་ཅད་བཞེད་པ་ཙམ་ལས་ཡིན་གྱི་སྦྱོར་བྱུང་ནི་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་དོ། །
说同凡夫功德
གཉིས་པ་སོ་སྐྱེ་དང་ཐུན་མོང་གི་ཡོན་ཏན་མངོན་ཤེས་དྲུག་བཤད་པ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས།
总义
དང་པོ་ལ། དབྱེ་བ། ངོ་བོ། ཆོས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གསུམ། དང་པོ། རྫུ༷་འཕྲུལ༷་གྱི་ཡུལ་སྤྲུལ་པ་དང་། འགྲོ་བ་ཤེས་པ་དང་། ལྷའི་རྣ༷་བ༷་དང་། ཡི༷ད་དེ་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་དུག་གསུམ་བཅས་བྲལ་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དང་། རེས་ཆགས་རེས་སྡང་སོགས་གོ་རིམ་ཤེས་པ་དང༷་ནི༷། རང་གཞན་གྱི་སྔོ༷ན་གྱི༷་ཚེ༷་རབས་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་། འཆི༷་འཕོ༷་དང་སྐྱེ༷་བ༷་ཤེས་པ་དང༷་། ཟག་པ་ཟད་པའི་ཤེས་པ་མངོན་དུ་བྱ་བ་ཡི་སྟེ་བྱེད་པའི་མངོན་ཤེས་སོགས་དེ་ཡང་མངོན་ཤེས་དྲུག་གི་མཐར་མངོན་དུ་བྱ་བ་ཞེས་སྦྱར་ཏེ། དེ་དག་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་ཤེས་པ་ཡིན་པས་སོ། །གཉིས་པ་ལ་སྤྱི་དང་། བྱེ་བྲག་ཤེས་པ་དུའི་ངོ་བོ་ཡིན་གཉིས། དང་པོ། མངོ༷ན་ཤེས༷་རྣམ༷་པ་དྲུག༷་པོ་དེ་དག་ནི། དཔེར་ན་དགེ་སྦྱོང་གི་ཚུལ་གྱི་འབྲས་
3-271b
བུ་འདུས་བྱས་རྣམ་གྲོལ་ལམ་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་ལྟར་རྣམ༷་པར་གྲོལ༷་བའི་ལམ་གྱི་བློ༷་ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། །ལམ་གཞན་གྱི་རྣམ་གྲོལ་ཏུ་དེ་དག་འགལ་ཡང་མངོན་ཤེས་ཀྱི་རྣམ་གྲོལ་ཡིན་པས་སྐྱོན་མེད་དོ།གཉིས་པ། གཞན་སེམས་ཤེས་པ་དང་། ཟད་ཤེས་གཉིས་མ་གཏོགས་པ་རྫུ་འཕྲུལ་དང་མིག་དང་རྣ་བ་དང་། སྔོན་གནས་རྗེས་དྲན་དང་བཞི༷་ནི༷་ཀུན༷་རྫོབ༷་ཤེ༷ས་པ༷་སྟེ༷། ཟག་བཅས་ཁོ་ན་ཡིན་པས་སོ། །སེམ༷ས་ཤེས་ལ༷་ཟག་མེད་ཆ་ཆོས་རྗེས་ལམ་གསུམ་གྱི་ཤེས་པ་གསུམ་དང་། ཟག་བཅས་ཀྱི་ཆ་ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་དང་། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་སྟེ་ཤེས༷་པ༷་ལྔ༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །ཟ༷ད་པའི༷་མངོ༷ན་ཤེས༷་ནི་ཟག་ཟད་ཀྱི་སྟོབ༷ས་ཤེས་པ་དྲུག་གམ་བཅུའི་རང་བཞིན་དང་། ས་བཅུ་གཅིག་གིས་བསྡུས་པ་དེ་བཞིན༷་དུ་ཟག་ཟད་འབའ་ཞིག་གམ། ཟག་ཟད་ཀྱི་རྒྱུད་ཀྱི་ཤེས་པར་འདོད་པ་གཉིས་པོ་ལ་ཤེས་པ་དྲུག་གམ་བཅུ་ཡིན་ནོ༷། །གསུམ་པ་ཆོས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ། ས། སྤྱོད་ཡུལ།ཐོབ་ཚུལ། དྲན་པ་ཉེར་བཞག་དུ་པ་ཡིན། དགེ་བ་དང་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་ཁྱད་པར་ལྔ། དང་པོ། མངོན་ཤེས་དང་པོ་ལྔ༷་ནི༷་ཁྱད་པར་ཅན་མ་གཏོགས་པའི་བས༷མ་གཏན༷་དངོས་གཞི་བཞི་དག༷་ན༷་ཡོད་ལ། ཁྱད་པར་ཅན་ནི། ལྷག་མཐོང་ཤས་ཆེ་བའི་ལམ་སླ་བ་མིན་པས་སོ། །གཟུགས་མེད་ན་ནི་རྫུ་འཕྲུལ་དང་། རྣ་བ་དང་། ལྷའི་མིག་གསུམ་གཟུགས་ལ་དམིགས་པས་དང་། སེམས་ཤེས་དང་སྔོན་གནས་ནི་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་བསྒྲུབ་དགོས་པའི་ཕྱིར་
3-272a
དེ་དག་མེད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
即：从欲界心入初禅开始，直到无所有处，再从有顶出定后入无所有处，从初禅出定后住于欲界心，然后从欲界心入初禅，从第三禅入第四禅，以这种顺逆次第入定使之相顺；又从小修习初禅，中等第二禅，大第三禅入定。第三禅是增长最胜故为增上最极，从增上最极到第四禅
3-271a
是究竟。下地有寻伺等，上地则止多，此则止观均等或适中，故由三摩地自在称为根本究竟。第二，这六种功德无烦恼等在佛陀之外的补特伽罗相续中有的是由加行勤勉而生，而非仅由离贪而获得；佛陀则是一切法的自在，一切功德仅由意愿而成，毫无加行所生。
说同凡夫功德
第二，解说与凡夫共同的功德六神通分为总和别两部分。
总义
第一，包括分类、体性、法的差别三方面。第一，神变境的变化和往来智，天耳，他心了知三毒俱离等差别和贪嗔等次序的智，忆念自他前世生世，知死亡转生，证现漏尽智，这些也是神通，其中在六神通最后加"现证"，因为是现证这些的智。第二，总体性和别体几种智二部分。第一，六种神通，如同沙门果无为解脱是道的本质一样，是解脱道的智慧本性。虽与其他道的解脱相违，但因是神通的解脱，故无过。第二，除他心智和漏尽智外，神变、天眼、天耳、宿命随念四种是世俗智，因为唯是有漏。他心智有无漏分（法类道三种智）和有漏分（他心智和世俗智），所以是五种智。漏尽神通如同漏尽力是六或十种智的本性，由十一地所摄，同样或者是单指漏尽，或者是有漏尽者相续中的智，这两种观点中是六或十智。第三，法的差别包括：地、所行境、获得方式、是几种念住、善与无记的差别五方面。第一，前五种神通除殊胜者外存在于四根本禅中，殊胜者因为观多非易行道。无色界没有神变、天耳、天眼三种，因为缘色，他心智和宿命通因需依色而修故
3-272a
也没有。


 །འདི་ལྟར་བསམ་གཏན་པ་དག་བསམ་གཏན་ལ་བརྟེན་ནས་གཟུགས་འདི་འདྲ་བས་ན་སེམས་འདི་འདྲ་བར་འགྱུར་རོ། །ཞེས་དང་། ལུས་འདི་ལ་སེམས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཅི་འདྲ་བ་ཞིག་ཅེས་ཕ་རོལ་ལ་ཡིད་གཏོད་དེ། གང་ཚེ་གཟུགས་ལ་མ་ལྟོས་པར་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་དེ་ཚེ་སེམས་ཤེས་པ་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་བསམ་གཏན་ལ་བརྟེན་ནས་བདག་གཞན་གྱི་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགགས་མ་ཐག་པའི་མཚམས་བཟུང་ནས་དེའི་སྔ་མ་ལ་ཡིད་གཏད་དེ། མཐར་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་སེམས་དང་། དེ་ནས་སྔ་མའི་བར་དོའི་གནས་སྐབས་དང་། དེ་ནས་སྔ་མའི་འཆི་སྲིད་དང་། དེ་ནས་སྔ་མའི་སྔོན་དུས་ཀྱི་སྲིད་པ་ལ་ཡིད་གཏོད་དེ། གང་ཚེ་བར་སྲིད་དྲན་པ་དེའི་ཚེ་སྔོན་གནས་རྗེས་དྲན་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་དང་པོ་ནི་རིམ་གྱིས་དྲན་ལ། མངོན་པར་གྲུབ་ནས་ནི་ཚེ་གཅིག་དང་གཉིས་ལ་སོགས་པར་བརྒལ་ཏེ་ཐོད་རྒལ་དུ་ཡང་དྲན་ལ། དེ་ཡང་སྔོན་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་དེ་ཁོ་ན་དྲན་ནོ། །འོ་ན་འདོད་པའི་སྔོན་གནས་རྗེས་དྲན་གྱིས་གནས་གཙང་མ་རྣམས་ཇི་ལྟར་དྲན་ཏེ། དེ་ཕྱིར་མི་འོང་ཡིན་པས་འདིར་མི་སྐྱེ་ལ། སོ་སྐྱེ་རྣམས་དེར་མི་སྐྱེ་བས་སོ་ཞེ་ན། ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ལ་མཐོང་ཐོས་ཀྱི་ཉམས་མྱོང་གཉིས་ལས། དེ་ཐོས་པས་འདི་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཉམས་སུ་མྱོང་བས་སོ། །དེས་ན་སྔོན་འདོད་པ་སོགས་སུ་རང་གཞན་གྱི་གནས་རིགས་ཁ་ཟས་སོགས་རྗེས་སུ་དྲན་དགོས་པ་ལ། དེ་གཟུགས་མེད་ཀྱིས་
3-272b
འདོད་པ་ལ་མི་དམིགས་པས་སོ། །རྫུ་འཕྲུལ་དང་རྣ་བ་མིག་གསུམ་གྱི་མངོན་ཤེས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ནི། བསམ་གཏན་ལ་བརྟེན་ནས་ལུས་ཡང་བ། འཕར་བ། ཆུང་ངུ་དང་ཐག་རིང་པོའི་སྒྲ་དང་སྣང་བ་ཡིད་བྱེད་ཡིན་ལ། ཟག་ཟད་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ནི། གནས་དྲུག་པར་ཚུལ་གནས་ཐོས་དང་། ཞེས་སོགས་ལྟར་ཉོན་མོངས་སྤོང་བའི་ཐབས་རྒྱས་པར་བསྟན་པ་ཇི་བཞིན་དུའོ། །དེ་དག་ནི་རྣམ་གནས་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་ལ། རྣམ་སྨིན་གྱི་རྒྱུ་ནི།རིན་ཕྲེང་ལས་གསུངས་པ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །གཉིས་པ། མངོན་ཤེས་ལྔ་པོ་དེ་ཡང་རང༷་ས་དང༷་འོ༷ག་སའི༷་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ཅ༷ན་ཡི༷ན་གྱི། གོང་མའི་ཡུལ་ཅན་ནི་མིན་ཏེ། དམན་པའི་ཡུལ་མཆོག་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།དེའང་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རང་ས་དང་འོག་མར་འགྲོ་ཞིང་སྤྲུལ་གྱི་གོང་དུ་མིན་སོགས་གཞན་ལའང་སྦྱར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་གཟུགས་མེད་པའི་སེམས་ནི་སེམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཤེས་པ་དང་སྔོན་གནས་དྲན་པའི་མངོན་ཤེས་ཀྱིས་མི་འཛིན་ཏེ། དེ་གོང་མའི་སེམས་ཡིན་པས་སོ། །འོ་ན་གཟུགས་མེད་ནས་འཕོས་ནས་འདིར་སྐྱེས་པ་ཇི་ལྟར་སྔོན་གནས་དྲན་པས་ཤེས་ཞེ་ན། དེ་ནི་ཕ་རོལ་པོའི་རྒྱུད་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེད་དེ། ཕ་རོལ་པོའི་ཡིད་ཤེས་འགགས་མ་ཐག་པའི་མཚན་མ་བཟུང་ནས་བསྐྱེད་པས་སོ། །གང་དག་གཟུགས་མེད་ནས་འཕོས་པ་མིན་པ་དེ་དག་སླ་བའི་ཕྱིར་རང་གི་རྒྱུད་ལ་བརྟེན་ནས་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །གསུམ་པ། མངོན་ཤེས་བྱེ་བྲག་ཅན་སྔོན་མ་བསྐྱེད་པ་རྣམས་ནི་གོམས་
3-273a
འདྲིས་ཀྱི་སྦྱོར་བས་ཐོབ༷་པར་བྱ༷་བ་ཡིན་ལ། ཚེ་རབས་སྔ་མ་སོགས་སུ་གོམས་ཤིང་འདྲིས༷་པ༷་རྣམས་ནི་ཆགས༷་པ་བྲལ༷་བ༷་ཙམ་གྱིས་སོ། །ཁྱད་པར་ཅན་ནི་འཕགས་ལམ་དང་འབྲེལ་བའོ། །དེ་དག་མངོན་སུམ་དུ་འགྱུར་བ་ནི་འདྲིས་མ་འདྲིས་གཉིས་ཀའང་སྦྱོར་བ་ཁོ་ནས་འཐོབ་བོ། །བཞི་པ། གསུམ༷་པ༷་སེམས་ཤེས་ནི་མཚུངས་ལྡན་ལ་དམིགས་པས་ཚོར་སེམས་ཆོས་ཏེ་དྲ༷ན་པ༷་ཉེར༷་བཞ༷ག་གསུམ༷་ཡིན་ལ། དྲན་ཉེ་དང༷་པོ༷་ལུས་དྲན་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་ནི། རྫུ༷་འཕྲུལ༷་དང་། རྣ༷་བ༷་དང་། མིག༷་གི་མངོན་ཤེས་གསུམ་སྟེ། འདོད་པར་གཏོགས་པའི་སྤྲུལ་པ་ནི་ཕྱིའི་སྐྱེ་མཆེད་བཞི་ཞེས་གཟུགས་དྲི་རོ་རེག་བྱ་ལ་དམིགས་པས་དང་། ལྷའི་རྣ་བ་ནི་སྒྲ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དང་། ལྷའི་མིག་གིས་འཆི་བ་དང་བར་དོ། །སྐྱེ་བའི་སྲིད་པ་གསུམ་གྱི་ཁ་དོག་བཟང་ངན་སོགས་གཟུགས་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
这样，诸修禅者依靠禅定观察："有如此形色者，其心如是。"以及，"此身中心是什么样的？"而专注于他人。当不依赖色而知他心时，他心智即成就。又依靠禅定，把握自他意识刚灭的刹那，专注于前者，最终到达结生心，然后到前世中阴状态，然后到前世死有，然后专注于前世前时的有，当忆起中有时，宿命随念即成就。最初是次第忆念，成就后则能越过一世、二世等而以间隔方式忆念，而且只能忆念曾经经历过的。那么，欲界宿命随念如何忆念净居天？因为净居天是不还者所生之处不会再来此，而凡夫又不能生彼处。答：对于经历有见闻两种体验，是通过闻"这是如此"而体验的。因此，需要忆念前世在欲界等处自他的住处、种姓、饮食等，而无色界
3-272b
不缘欲界故。神变、天耳、天眼三神通的加行是：依禅定而修身轻、腾跃、微小和远处声音及光明作意，漏尽的加行是如《地六品》中所说"具戒、闻"等，如所示广说断除烦恼的方法。这些是等流因，异熟因则如《宝鬘论》所说应当了知。第二，这五种神通是缘自地和下地的境界，不缘上地，因为下劣不能缘殊胜。即神变能往自地和下地，但不能往上地等，也适用于其他神通。因此，无色界心不为他心智和宿命通所把握，因为是上地心。那么，从无色界转生到此界的如何被宿命随念所知？答：是依他人相续而生，即把握他人意识刚灭的相而生起。那些不是从无色界转生的，因为容易，所以依自相续而生。第三，未曾修习的殊胜神通是通过熟习
3-273a
加行而获得，而在前世等中已熟习的则仅凭离贪即可。殊胜者是与圣道相连的。现前这些，无论熟习与否都唯通过加行获得。第四，第三他心智因缘相应法，所以是受、心、法三念住，而第一身念住的本质是神变、天耳、天眼三神通，因为欲界所摄变化是缘外四处（色、香、味、触）故，天耳缘声音故，天眼缘死有、中有、生有三者的好坏色等故。


 །ལྷག་མ་སྔོན་གནས་རྗེས་དྲན་ཟག་ཟད་གཉིས་ཀྱང་དྲན་པ་ཉེར་བཞག་བཞི་ཀ་ཡིན་ནོ། །ལྔ་པ། མིག༷་དང༷་རྣ༷་བའི༷་མངོ༷ན་ཤེས༷་ནི༷་ཉོན་མོངས་ཅན་དང་དགེ་བ་བཞིར་ཡང་མ་འདུས་པས་མ་སྒྲིབ་ལུང༷་དུ༷་མ༷་བསྟན༷་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །མངོན་ཤེས་ལྷག༷་མ༷་བཞི་པོ་རྣམ༷ས་ནི། བསམ་གཏན་གྱིས་བསྡུས་པའི་རྣམ་གྲོལ་ལམ་ཡིན་པས་དགེ༷་བ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །
各别
གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ལ་རིག་པ་གསུམ་བཤད་པ་དང་། ཆོ་འཕྲུལ་གསུམ་བཤད་པ་གཉིས།
说三智
དང་པོ་ལ། ངོ་བོ། དགོས་པ། དེ་མི་སློབ་པར་འཇོག་པ། སློབ་པར་མ་བཞག་པའི་རྒྱུ་མཚན་བཞི། དང་པོ། མངོན་ཤེས་ཕྱི་མ་
3-273b
གསུམ༷་ནི༷་མི་སློབ་པའི་རིག༷་པ༷་གསུམ་ཞེས་བྱའོ། །གཉིས་པ། དེ་གསུམ་ཁོ་ན་རིག་པ་ཡིན་པ་ཅི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྔོ༷ན་གྱི་མཐའ༷་དང་སོ༷གས་པས་ཕྱི་མ་དང་། བར་ལ་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་པའི་མ༷་རིག༷་པ༷་ནི༷་རྣམ་པར་བཟློག༷་པའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །དེ་ཡང་སྔོན་གནས་རྗེས་དྲན། འཆི་འཕོ་སྐྱེ་བ་མཁྱེན་པ། ཟག་ཟད་མཁྱེན་པ་གསུམ་གྱིས་སྔོན་མཐའ་བར་གསུམ་ལ་རྨོངས་པ་སེལ་ཏེ། འདུན་བཟང་ནི་དང་པོས་རང་གཞན་གྱི་རྒུད་པ་མཐོང་ནས་སྐྱོ་ལ། བར་མས་གཞན་གྱི་རྒུད་པ་མཐོང་ནས་སྐྱོ་ཞིང་། དེ་ལྟར་སྐྱོ་ནས་གསུམ་པས་ཡང་དག་དོན་མཐོང་བས་སོ་ཟེར། སྐལ་ལྡན་ཁྱད་པར་ཅན་ལ་སོགས་པ་ཟག་ཟད་ཀྱི་སྐབས་སུ། མདོ་ལས་སྲིད་པ་གཞན་མི་ཤེས་སོ་ཞེས་འབྱུང་བ་དང་། འདས་ད་ལྟ་མ་འོངས་ཀྱི་རྨོངས་པ་བཟློག་པར་བཤད་དོ། །གསུམ་པ། དེ་གསུམ་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་མི་སློབ་པའི་རིག་པ་ཟེར་ན། དོན་དམ་པར་མི༷་སློབ༷་པའང་ཡིན་ལ་རིག་པའང་ཡིན་པ་ནི་ཐ༷་མ༷་ཟག་ཟད་ཡིན་ལ། དང་པོ་གཉི༷ས་ནི༷་མི་སློབ་པ་དེའི༷་རྒྱུ༷ད་ལ༷་སྐྱེས༷་ཕྱིར༷་མི་སློབ་པ་དེའི་རིག་པ་ཞེས༷་བྱ༷་བ་གསུ༷ངས་པའི་དངོས་སུ་དེ་གཉིས་ཟག་བཅས་ཡིན་པས་སློབ་མི་སློབ་གཉིས་ཀ་མིན་ནོ། །བཞི་པ། དེ་གཉིས་སློབ་པ་ལའ༷ང་ཡོད་པར་འདོ༷ད་དེ༷། འོན་ཀྱང་མ༷་རིག༷་པ་དང༷་བཅས༷་པའི་རྒྱུ༷ད་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར༷་ན༷་དེ་དག་རིག༷་པར་ནི་མ༷་བཤ༷ད་དོ། །
说三神变
གཉིས་པ་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས།
总义
དང་པོ་ལ། ངོ་བོ་ངོས་བཟུང་བ་དང་། དེའི་ནང་ནས་གང་མཆོག་བསྟན་པ་གཉིས། དང་པོ། ཡང་རྫུ་འཕྲུལ་
3-274a
གྱི་ཆོ་འཕྲུལ་དང་། ཀུན་བརྗོད་པའི་ཆོ་འཕྲུལ། རྗེས་སུ་བསྟན་པའི་ཆོ་འཕྲུལ་གསུམ་ནི། མངོན་ཤེས་དྲུག་གི་དང༷་པོ༷། རྫུ་འཕྲུལ་མངོན་ཤེས་དང་། གསུམ༷་པ༷་སེམས་ཤེས་དང་། དྲུག༷་པ༷་ཟག་ཟད་རྣམས་ནི༷་རིམ་པར། རྫུ་འཕྲུལ་སྟོན་པ་དང་། ཁྱོད་ཀྱི་སེམས་ནི་འདི་འདྲའོ་ཞེས་ཀུན་བརྗོད་པ་དང་། ལམ་ཡང་དག་ཇི་བཞིན་སྟོན་པས་རྗེས་བསྟན་ཆོ༷་འཕྲུལ༷་རྣམ༷ས་ཡི༷ན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཆོ་འཕྲུལ་ཞེས་བྱ་ན། དང་པོར་གདུལ་བྱ་གཞན་ཡིད་འཕྲོག་པར་བྱེད་པས་ཏེ་ཧ་རའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་དང་པོས་ཕ་རོལ་ཡིད་འདུན་པའི་སྒོ་ནས་དང་། གཉིས་པས་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་ནས་ཆོས་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་དང་། གསུམ་པས་བསྟན་པ་བཞིན་བསྒྲུབས་པས་སྨིན་ཅིང་གྲོལ་བའི་སྒོ་ནས་ཡིད་འཕྲོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ། ཆོ་འཕྲུལ་གསུམ་གྱི་ནང་ནས་རྗེས་སུ་བསྟན༷་པ༷་མཆོག༷་སྟེ། ཉོན་མོངས་ཟད་པ་མེད་ན་མི་འབྱུང་ཞིང་། བར་ཆད་མེད་ལམ་ཟག་མེད་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེའི་རྒྱུ་དེ་ལ་མི༷་འཁྲུལ༷་བའི་ཕྱིར༷་དང༷་། འདིར་ཉོན་མོངས་དང་བྲལ་བས་ཕན༷་པའི༷་ཕྱིར༷་དང་། ཕྱི་མར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཁུར་དང་བྲལ་བས་གཏན་དུ་ཡི༷ད་འོང༷་གི་འབྲས༷་བུ་ལ༷་སྦྱོར༷་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར༷་རོ༷། །ཆོ་འཕྲུལ་དང་པོ་གཉིས་ནི་གྷནྡྷ་རི་ཞེས་པའི་རིག་སྔགས་ཀྱིས་ནམ་མཁའ་ལ་འགྲོ་བ་དང་། རྟོག་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་རིག་སྔགས་ཀྱིས་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་ཤེས་པ་དང་། སྨན་དང་མི་མིན་གྱི་ནུས་པས་ཀྱང་དེ་ལྟར་གྱུར་པས་ཟག་མེད་ཀྱི་རྒྱུ་ལ་མི་འཁྲུལ་བའང་མིན་ལ། གདུལ་བྱ་འདུན་པ་དང་། བསམ་པ་ཤེས་པ་ཙམ་གྱིས་
3-274b
ཕན་བདེ་མཆོག་ལ་སྦྱོར་མི་ནུས་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
其余宿命随念和漏尽二种也都是四念住。第五，天眼和天耳神通既不是烦恼性也不是四种善法所摄，故唯是无覆无记。其余四种神通因为是禅定所摄的解脱道，所以唯是善性。
各别
第二，别说分为解说三明和解说三神变两部分。
说三智
第一，包括本质、作用、为何立为无学、不立为有学的原因四方面。第一，后三
3-273b
神通称为无学三明。第二，为何唯这三种是明？因为能断除对过去边际等（等包括未来和中间）的无明。即宿命随念、死生智、漏尽智三者能除对过去、中间、未来三际的痴暗。贤善慧说：由初明见自他衰败而生厌离，中间明见他人衰败而厌离，如是厌离后由第三明见真实义。在讲漏尽时，胜解脱等引经说："不知其他有"，解释为遣除过去、现在、未来的愚痴。第三，为何称这三种为无学明？真正既是无学也是明的是最后漏尽，前二种因生于无学者相续中，称为无学者的明，实际上这两种是有漏，既不是有学也不是无学。第四，承认这两种有学者也有，然而因其具有无明相续，故不说为明。
说三神变
第二，分为总和别两部分。
总义
第一，包括辨明本质和其中何者为最胜两方面。第一，神变神通、记心神通、教诫神通三种：第一神变神通、第三他心智和第六漏尽分别是
3-274a
示现神变、说"你的心如此"的记说和如实显示道路的教诫神通。为何称为神变？因为最初摄取所化他人心，ha ra是惊奇之义。其中，初者通过令他人心向往，第二通过了知他心而说法，第三通过如教奉行使之成熟解脱而摄取其心。第二，三种神变中教诫最胜，因为没有烦恼尽则不会现起，唯从无间道无漏生起，其因不会有误，并且在此生因离烦恼而有益，在后世因脱离苦担而永远引导至悦意果。前二神变因甘陀利明咒能在空中行走，思考明咒能知他心，药物和非人力量也能如是，所以无漏因不确定，仅仅使所化者生起欢喜和了解其意
3-274b
不能引导至最胜利益安乐。
;


 །
各别
གཉིས་པ་རྫུ་འཕྲུལ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལ། དངོས་དང་། འཕྲོས་དོན་གཉིས།
正行
དང་པོ། ངོ་བོ་དང་དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ། འོ་ན་རྫུ་འཕྲུལ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི་ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། བྱེ་སྨྲས་རྫུ༷་འཕྲུལ༷་ནི་ཏིང༷་ངེ་འཛི༷ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདོད་དེ། འདིས་འབྱོར་ཞིང་འགྲུབ་པས་སོ། །གཉིས་པ་ལ། ངོ་བོའི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ་དང་། རྒྱུའི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ་ལ། རྩ་བའི་དབྱེ་བ་གཉིས་བཤད་པ་དང་། དེ་ལས་སླར་ཡང་དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ། ཅི་ཞིག་འབྱོར་ཞིང་གྲུབ་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ༷་ལ༷ས་ནི༷་ཡུལ༷་སྤྲུལ་པ་དང༷་། འགྲོ༷་བ༷་ལ་དབང་འབྱོར་པ་གྲུབ་པས་སོ། །གཉིས་པ་ལ། འགྲོ་བའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་དབྱེ་བ་སུ་ལ་ལྡན་དང་བཅས་པ་དང་། སྤྲུལ་པའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ། དེ་ལ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་འགྲོ་བ་ནི་གསུམ་སྟེ། བྱ་བཞིན་དུ་རིམ་གྱིས་ལུས་ཀྱིས་མགྱོགས་པར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པ་དང་། ཐག་རིང་པོ་ཐུང་ངུར་མོས་པ་བྱས་པས་མྱུར་དུ་སླེབས་པ་མོས་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཡིད་ཀྱིས་བསམ་པ་ཙམ་གྱིས་དེར་ཕྱིན་པ་ཡིད་མགྱོགས་སོ། །དེ་དག་ལས་སྟོན༷་པ༷་སངས་རྒྱས་ལ༷་ཡི༷ད་ལྟར་མགྱོགས༷་པས་འགྲོ༷་བའི༷་རྫུ་འཕྲུལ་ཡོད་ལ། སངས་རྒྱས་ལས་གཞན༷་ཉན་རང་སོགས་དག༷་ལ༷་ལུས་ཀྱིས་ཕྱིན༷་བྱེ༷ད་དང་། མོས༷་པ༷་ལ༷ས་བྱུང༷་བ་ཡང༷་ཡོད་དོ། །འགྲོ་བ་གཞན་གཉིས་སྟོན་པ་ལ་ཡང་ངོ་། །གཉིས་པ་ལ། དབྱེ་བ་དངོས་དང་། དེ་དག་གི་ཁྱད་པར་ལ་དཔྱད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། གང་སྤྲུལ་པའི་ཡུལ་གྱིས་དབྱེ་བ་དང་། སྤྲུལ་པ་དེ་ལ་སླར་ཡང་གང་གིས་སྤྲུལ་པའི་སེམས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དབྱེ་བ་གཉིས།
3-275a
དང་པོ་ལ། འདོད་པའི་སྤྲུལ་པ་དང་གཟུགས་ཀྱི་སྤྲུལ་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། གང་སྤྲུལ་པའི་དབྱེ་བ་དང་། དེ་སྤྲུལ་ཚུལ་གྱི་དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ། སྤྲུལ་པ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། འདོད་པའི་རྟེན་ཅན་གྱིས་འདོ༷ད་པར༷་གཏོགས༷་པའི༷་སྤྲུལ༷་པ༷་ནི༷་ཕྱི༷་ཡི༷་སྐྱེ༷་མཆེ༷ད་གཟུགས་སྒྲ་དྲི་རོ་རེག་བཞི༷་སྤྲུལ་གྱི། སྒྲ་ལ་རྒྱུན་མེད་པས་དང་། ནང་གི་སྐྱེ་མཆེད་སྤྲུལ་ན་སྔོན་མེད་པའི་སེམས་ཅན་འབྱུང་བར་ཐལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ། དེ་ཡང་བདག་ཉིད་སེང་གེ་དང་། གླང་ཆེན། སོགས་སུ་བསྒྱུར་བ་བདག་གི་ལུས་དང་འབྲེལ་བ་དང་། བདག་ཉིད་ལས་ཕྱི་རོལ་དུ་སེང་གེ་དང་། གླང་ཆེན་ལ་སོགས་པར་སྤྲུལ་པ་གཞན་གྱི་ལུས་དང་འབྲེལ་བ་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་འདོད་པར་བརྒྱད། གཟུགས་སུ་བཞིའོ། །གཉིས་པ། དེ་བཞིན་རྟེན་གཟུགས་ཁམས་པས་གཟུགས་སུ་གཏོགས་པ་གཟུགས་རེག་སྐྱེ་མཆེད་གཉི༷ས་དང་། འདོད་པའི་བཞི་སྤྲུལ༷་ཞིང་། གལ་ཏེ་དེས་འདོད་པར་བདག་གི་ལུས་དང་འབྲེལ་བའི་དྲི་རོ་སྤྲུལ་ན་དེ་གཉིས་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་དག་ལ་སྲེད་པ་མེད་པས་སྤྲུལ་ཀྱང་ལྡན་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་གོས་རྒྱན་ལུས་ལ་འབྲེལ་ཀྱང་སེམས་ཅན་དུ་མི་བགྲང་བས་སེམས་དང་ལྡན་པར་མི་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ་ཡང་། ཅི་མངོན་ཤེས་ཁོ་ནས་སྤྲུལ་པ་སྤྲུལ་པར་བྱེད་དམ་ཞེ་ན་མ་ཡིན་ཏེ། མངོན་ཤེས་ཀྱི་འབྲས་བུ་སྤྲུལ༷་པའི་སེམ༷ས་དག༷་གིས༷་སྤྲུལ་པ་སྤྲུལ་པར་བྱེད་ལ། སྤྲུལ་སེམས་དེ༷་དག༷་ཀྱང༷་ནི༷་དབྱེ་ན་བཅུ༷་བཞི༷འོ༷། །གཉིས་པ་ལ། དངོས་དང་། དེ་ལས་མང་མི་སྲིད་ཚུལ་
3-275b
གཉིས། དང་པོ་གང་ཞེ་ན། བས༷མ་གཏན༷་དང་པོའི་འབྲས༷་བུ་སྤྲུལ་སེམས་ནི་འདོད་པ་དང་དང་པོའི་ས་པའི་གཉི༷ས་ཡིན་པ་ནས༷། གཉིས་པའི་གསུམ། གསུམ་པ་ལ་བཞི། བཞི་པའི་འདོད་དང་བསམ་གཏན་བཞི་སྟེ་ལྔ༷་ཡིན་པའི་བར༷་དུ་རིམ༷་པ་བཞིན༷་དུ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ་བསྡོམས་ན་བཅུ་བཞིའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
各别
第二，别说神变分为正行和附带内容两部分。
正行
第一，包括本质和分类两部分。第一，那么所谓神变是什么？毗婆沙师主张神变是三摩地，因为由此能成就圆满。第二，分类包括从本质方面分类和从因方面分类两部分。第一又包括基本分类的解说和从中进一步分类两部分。第一，什么得以圆满成就？由这三摩地而有变化境和行走的自在成就。第二，包括行走神变的分类及谁具有和变化神变的分类两部分。第一，行走神变有三种：如鸟般身体快速行走，由信解远距离变短而迅速到达，以及仅由意念而到达彼处的意速。其中，佛陀导师有如意般快速行走的神变，佛陀之外的声闻独觉等有身体行走和由信解所生的神变。其他两种行走方式佛陀也有。第二，包括实际分类和考察它们差别两部分。第一，分为变化对象的分类和由能变化的心分类两部分。
3-275a
第一，分为欲界变化和色界变化两部分。第一，包括所变化的分类和变化方式的分类两部分。第一，变化是什么样的？依欲界的所变欲界所摄变化是外四处色声香味触，不变声是因为声没有相续性，不变内处是因为如果变化内处，将导致出现本不存在的众生。第二，变化有两种：将自身变为狮子、象等，与自身相关的变化，以及在自身之外变化狮子、象等，与他身相关的变化。如是，在欲界有八种，在色界有四种。第二，同样依色界者能变化色界所属的色触二处，以及欲界四处。若问：若彼在欲界变化与自身相关的香味，是否将具有这二者？答：因为对它们无贪，虽变化但不会具有，如衣饰虽与身相连但不计为有情，不会具有心一样。第二，包括略说和广说两部分。第一，神通仅能变化变化吗？非也。由神通果变化心进行变化，变化心可分为十四种。第二，包括正文和解释不可能更多两部分。
3-275b
第一，哪十四种？初禅果的变化心是欲界和初禅地的两种，第二禅有三种，第三禅有四种，第四禅的有欲界和四禅共五种，依次了知，总共十四种。


 །གཉིས་པ། དེས་ན་རང་ས་དང་འོག་སའི་སྤྲུལ་སེམས་འབྱུང་གི་གོང༷་མ༷་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པའི་སྤྲུལ་སེམས་ནི་ས་འོག་མའི་བསམ་གཏན་ལ་མིན༷་ཏེ་མི་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ནི་གོང་ས་མ་ཐོབ་ན་སྐྱེད་མི་ནུས་ལ། ཐོབ་ན་དེའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པས་སོ། །དེས་ན་དང་པོའི་འབྲས་བུ་འདོད་པའི་སྤྲུལ་སེམས་ཀྱིས་སྤྲུལ་པའི་སྤྲུལ་པ་དེ་དང་པོའི་བར་དུ་འགྲོ་ནུས་ལ། གཉིས་པར་འགྲོ་མི་ནུས་པ་སོགས་གང་གི་འབྲས་བུ་ཡིན་པའི་ས་དེའི་བར་དུ་འགྲོ་བས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་སོ། །གཉིས་པ་སྤྲུལ་པ་དེའི་ཁྱད་པར་ལ་དཔྱད་པ་ལ། རྙེད་ཚུལ་ལ་དཔྱད་པ། འཇུག་ལྡང་གི་སྐབས་ལ་དཔྱད་པ། སྤྲུལ་པ་དང་སྤྲུལ་སེམས་གཅིག་མི་གཅིག་ལ་དཔྱད་པ། སྤྲུལ་པ་དང་སྤྲུལ་སེམས་གྲངས་མཉམ་མི་མཉམ་ལ་དཔྱད་པ་བཞི། དང་པོ། སྤྲུལ་སེམས་དེ༷་དག་རྙེད༷་ཚུལ་ནི་བས༷མ་གཏན༷་དངོས་གཞི་བཞི་པོ་བཞིན༷་དུ་འོག་ས་ལས་ཆགས་པ་བྲལ་བའི་སྒོ་ནས་རྙེད་དོ། །གཉིས་པ་ལ། སྤྲུལ་སེམས་ལ་འཇུག་ཚེ་སྤྲུལ་སེམས་རང་གང་ལས་འབྱུང་དཔྱད་པ་དང་། ལྡང་ཚེ་སྤྲུལ་སེམས་ལས་སེམས་གང་འབྱུང་དཔྱད་པ་གཉིས། དང་པོ། སྤྲུལ་སེམས་དེ༷་ནི་དང་པོ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཚེ་བས༷མ་གཏན༷་དག་པ་དང༷་། རྒྱུན་གྱི་སྤྲུལ་སེམས་རང༷་ཉིད་ལ༷ས་
3-276a
འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །གཉིས་པ། སྤྲུལ་སེམས་ལས་ལྡང་བ་ན་ཏིང་འཛིན་ལ་མ་ཞུགས་པར་ལྡང་བ་མེད་པས་སྤྲུལ་སེམས་དེ༷་ལས་བསམ་གཏན་དག་པ་བ་དང་། རྒྱུན་གྱི་ཚེ་སྤྲུལ་སེམས་རང་དང་གཉི༷ས་འབྱུང་ལ། དེས་ན་འདོད་སེམས་ལྟ་བུས་ལྡང་བ་མི་སྲིད་པས་དག་པ་བ་དེ་ལ་སླར་ཡང་འབབ་པ་ཁོ་ན་སྟེ། བྱ་འཕུར་བ་དང་། འབབ་པ་ངེས་པར་འདབ་མ་ལ་བརྟེན་པ་བཞིན་ནོ། །གསུམ་པ་ལ། དངོས་དང་། འཕྲོས་དོན་གཉིས། དང་པོ་ལ།ས་གཅིག་པ་དང་། ཐ་དད་གཉིས། དང་པོ། སྤྲུལ་པ་ཐམས་ཅད་རང༷་གི༷་ས༷་པའི༷་སྤྲུལ་སེམས་ཀྱིས་རང་སའི་སྤྲུལ་པ་སྤྲུལ༷་པ༷ར་བྱེ༷ད་ཀྱི་ས་གཞན་པའི་སྤྲུལ་སེམས་ཀྱིས་ས་གཞན་གྱི་སྤྲུལ་པ་སྤྲུལ་པར་མི་བྱེད་དོ་ཞེས་སྤྱིར་བཏང་ངོ་། །གཉིས་པ་ལ། དངོས་དང་། གཏམ་སྨྲ་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། གཉིས་པ༷་ཡན་ན་སྤྲུལ་པ་ངག་སྨྲར་འཇུག་པའི་ཀུན་སློང་རྟོག་དཔྱོད་མེད་པས་ངག་སྨྲར༷་འཇུག༷་པ༷་ནི༷་གཉིས་པ་ཡན་ཆད་ཀྱི་སྤྲུལ་སེམས་ལ་འོ༷ག་མ༷་དང་པོའི་ས་པའི་སྨྲ་སེམས་ཁོ་ནས་སྨྲར་འཇུག་གོ། ཀྱང༷་ཞེས་འདོད་དང་དང་པོ་ན་རང་སའི་སེམས་ཁོ་ནས་སྨྲར་འཇུག་གོ་ཞེས་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ། ལྷ་དང་བཅས་པའི་སྟོན༷་པ་སངས་རྒྱས་མིན༷་པ་གཞན་གྱིས་ངག་སྨྲ་བར་སྤྲུལ་ཚེ་སྤྲུལ༷་པ༷་པོ༷་དང༷་བཅས༷་པས་ངག་སྨྲའོ། །གཅིག་སྨྲ་ན་སྤྲུལ་པ་ཐམས་ཅད་སྨྲ། གཅིག་མི་སྨྲ་ན་ཐམས་ཅད་མི་སྨྲའོ། །འོ་ན་ངག་མང་པོ་སྤྲུལ་ན་སྒྲ་སྤྲུལ་པར་ཐལ་ལ། ངག་གཅིག་ལས་མེད་ན་མང་པོ་སྨྲ་བར་བྱེད་པ་མི་འཐད་དེ། ངག་མང་པོ་སྨྲ་བ་སྣང་ཙམ་ཡིན་གྱི་
3-276b
ངག་གཅིག་ལས་མེད་དོ་ཞེ་ན། གཟུགས་སོགས་ལའང་མཚུངས། དེའི་ཕྱིར་བྱེ་སྨྲས་དབང་ལྔ་དང་སྒྲ་མི་སྤྲུལ་ཞེས་པའང་དོན་ལ་མཚུངས་པར་བརྟག་གོ་གསུངས། འོ་ན་རྒྱུད་གཅིག་ལ་སེམས་གཉིས་ཅིག་ཆར་མི་འབྱུང་བས་སྤྲུལ་སེམས་ཡོད་ཚེ་སྨྲ་སེམས་མེད། སྨྲ་སེམས་ཡོད་ཚེ་དེ་མེད་པས། ཇི་ལྟར་སྤྲུལ་པ་སྨྲར་འཇུག་ཅེ་ན། དང་པོ་སྦྱོར་བའི་ཚེ་སྤྲུལ་སེམས་ཀྱིས་སྤྲུལ་པ་སྤྲུལ་ནས་བདག་གི་སྤྲུལ་པ་འདི་ཡུན་རིང་དུ་གནས་པར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་དང་། དེ་ནས་སྨྲ་སེམས་ཀྱིས་སྨྲ་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་རིམ་པ་ལྟར་འབྱུང་བར་བྱི༷ན་གྱིས༷་བརླབས༷་ནས༷་ཇི་ལྟར་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་ལྟར་ཕྱིས་སྤྲུལ་སེམས་ལས་གཞན༷་སྨྲ་སེམ༷ས་ཀྱིས་སྨྲར་འཇུག༷་པའི་ཕྱིར༷་སྐྱོན་མེད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
第二，因此，自地和下地的变化心生起，而上地所生的变化心在下地禅定中不会生起。这是因为若未获得上地，则不能生起，若获得则为其果。因此，初禅果欲界变化心所变化的变化能到初禅为止，不能到第二禅等，只能到达自己是何果的地为止，这是其殊胜之处。第二，考察这些变化的差别分为：考察获得方式、考察入出定时机、考察变化与变化心是否为一、考察变化与变化心数量是否相等四方面。第一，获得这些变化心的方式如同四根本禅，通过离下地贪而获得。第二，包括入变化心时考察变化心从何处生起和出定时考察变化心后生何心两部分。第一，初次入定时，变化心从清净禅及连续变化心自身
3-276a
生起。第二，从变化心出定时，因为不可能不入定而出定，所以变化心之后生清净禅和连续时的变化心二者，因此不可能从欲界心等出定，只能再入清净禅，如同飞鸟升空和降落必依靠翅膀一样。第三，包括正文和附带内容两部分。第一，又分为同地和不同地两部分。第一，一般来说，一切变化都由自地变化心变化自地变化，不由他地变化心变化他地变化。第二，包括正文和说话方式两部分。第一，第二禅以上因无寻伺不能发动说话，所以第二禅以上的变化心使变化说话时，只能通过下地初禅地的说话心使之说话。"亦"字是为了总结欲界和初禅只由自地心使说话。第二，除佛陀导师及天众外，其他人使变化说话时，是由变化者及其所变化物一起说话。一个说话则一切变化都说话，一个不说话则一切都不说话。问：若变化多语则应成变化声，若只有一语则多说话不合理，多语只是显现而实际只有一语
3-276b
岂不是？答：色等也同样。因此，毗婆沙师说不变化五根和声的主张，应当考察其实质意义是否相同。问：一相续中不能同时有两个心，有变化心时没有说话心，有说话心时没有变化心，那如何使变化说话？答：最初准备时由变化心变化后，愿"我的变化长时住"，然后由说话心愿"愿说话"，依次加持，如同所加持一样，后来由变化心以外的说话心使说话，因此无过。


 །གཉིས་པ་སྤྲུལ་པ་བྱིན་གྱིས་བརླབས་ཡོད་པ་ལས་འཕྲོས་ཏེ། ཤི་བ་ལ་བྱིན་རླབས་ཡོད་མེད་འདོད་ཚུལ་ནི། ཅི་གསོན་པོ་ཁོ་ན་ལ་བྱིན་རླབས་ཡོད་དམ། འོ་ན་ཏེ་ཤི་བ་ལ་ཡང་ཡོད་ཅེ་ན། སྤྲུལ་པ་པོ་ཤི༷་བ༷་ལ༷་ཡང༷་བྱི༷ན་གྱིས་བརླབས༷་ནས་ཡུན་རིང་དུ་འཇུག་པ་ཡོ༷ད་དེ། འོད་སྲུང་རི་བྱ་རྐང་ཅན་གྱི་རི་གསུམ་གྱི་དབུས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་སྐུ་གདུང་བྱམས་པའི་འཁོར་རྣམས་སྐྱོ་བའི་ཕྱིར་དེའི་བར་དུ་གནས་པར་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། བྱམས་པས་བསྟན་པས་ཉན་ཐོས་བྱེ་བ་ཕྲག་དགུ་བཅུ་རྩ་དྲུག་གིས་དགྲ་བཅོམ་ཐོབ་པར་གསུངས་སོ། །དེ་ཡང་ཁ་ཆེ་བས་ནི་རུས་པ་སོགས་བརྟན་པ་ལ་ཡོད་ཀྱི་ཤ་ཁྲག་སོགས་མི༷་བརྟན༷་ལ༷་མེ༷ད་དེ། འོད་སྲུང་གི་ཀེང་རུས་འབའ་ཞིག་གནས་ཀྱི་ཤ་ལ་སོགས་པ་བྱིན་གྱིས་མ་བརླབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན༷་དག༷་ཤི་བ་ལ་བྱིན་
3-277a
རླབས་ཡོད་པ་མིན༷་གྱི། འོད་སྲུང་གི་ཀེང་རུས་གནས་པ་གནས་གཙང་མའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་མཐུས་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདོད་དོ། །བཞི་པ། འོ་ན་སྤྲུལ་སེམས་གཅིག་གིས་དུ་མ་སྤྲུལ་ལམ། གཅིག་གིས་གཅིག་ཁོ་ན་སྤྲུལ་ཞེ་ན། དང༷་པོ༷ར་མ་བྱང་ཚེ་སྤྲུལ་སེམས་དུ༷་མས༷་སྤྲུལ་པ་གཅི༷ག་སྤྲུལ་པ་ཡི༷ན་ཏེ་ཡུན༷་རིང་དུ་འབད་དགོས་པས་སོ། །ཕྱིས་མངོན་ཤེས་བྱང༷་བར༷་གྱུར༷་ནས༷་ནི། སྔ་མ་ལས་བཟློག༷་པ༷་སྤྲུལ་སེམས་གཅིག་གིས་དུ་མ་སྤྲུལ་པར་བྱེད་པའོ༷། །གཉིས་པ་རྒྱུའི་སྒོ་ནས་རྫུ་འཕྲུལ་ལྔར་དབྱེ་བ་ནི། བསྒོམ༷་པ་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པའི༷་སྤྲུལ་སེམས་ནི། ངེས་པར་ལུང་མ་བསྟན་ཡིན་ལ། ལྷ་ཀླུ་ཤ་ཟ་སོགས་སྐྱེ༷་བ༷་ལ༷ས་སྐྱེས༷་ཤིང་ཐོབ་པའི་སྤྲུལ་སེམས་ནི་ཕན་གནོད་བྱ་ཕྱིར་སྤྲུལ་པ་དང་བཏང་སྙོམས་པ་ཡིན་པས་དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་མོ༷། །ལྷ་ཀླུ་ལ་སོགས་པས་བྱས་པའི་སྤྲུལ་པ་རང་གཞན་གྱི་རྒྱུ་དང་འབྲེལ་བ་ནི་སྒྲ་མ་གཏོགས་པའི་གཟུགས་ཅན་དགུ་དབང་པོ་དང་ཐ་མི་དད་པས་དེ་སྐད་དུ་བརྗོད་ཀྱི།དབང་པོ་ནི་སེམས་ཅན་དུ་སྟོན་པ་ཡིན་པས་དངོས་སུ་ན་ཐ་དད་དུ་མི་སྤྲུལ་ཏེ། སྔོན་མེད་སེམས་ཅན་འབྱུང་བར་ཐལ་བས་སོ། །སྤྲུལ་པ་སེམས་མེད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡིད་དང་ཆོས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་གཉིས་ཀྱང་མི་སྤྲུལ་ལོ། །རྫུ༷་འཕྲུ༷ལ་ནི། སྐྱེས་ཐོབ་བསྒོམ་བྱུང་གཉིས་སུ་མ་ཟད་གྷནྡྷ་རི་ལ་སོགས་པའི་གསང༷་སྔ༷གས་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། རུས་སྦལ་གྱི་ཟེ་བ་དང་། རྨ་བྱའི་མདོངས་ལ་སོགས་པའི་སྨན༷་དག༷་ལས་སྐྱེས་པ་དང༷་། ང་ལས་ནུ་དང་བར་སྲིད་པ་
3-277b
རྣམས་ཀྱི་ལྟ་བུ་ལ༷ས་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པ་དང༷་རྣམ༷་པ༷་ལྔ༷འོ། །
引义
གཉིས་པ་འཕྲོས་དོན་ལ། མིག་རྣའི་མངོན་ཤེས་དང་། ཕ་རོལ་སེམས་ཤེས་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། དེ་དག་གི་རྟེན་དབང་པོ་ས་གང་གིས་བསྡུས་པ་དང་། དེ་དག་གི་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ་ལ། དམ་བཅས་དང་། འཐད་པ་གཉིས། དང་པོ། ཅི་ལྷའི་མིག་རྣ་ནི་ལྷའི་མིག་རྣ་དངོས་ཡིན་ནམ། བྱང་སེམས་དང་ཁྱིམ་བདག་རིན་པོ་ཆེ་རྣམས་ཀྱི་མིག་ལྟ་བུ་ལྷའི་དེ་དང་འདྲ་བས་བཏགས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། དེ་གཉིས་ལྷ༷་ཡི༷་མིག༷་དང༷་རྣ༷་བ༷་དངོས་ཁོ་ན་ཡི༷ན་ནོ། །གཉིས་པ། བསམ་གཏན་པ་དག་བསམ་གཏན་ལ་མཉམ་པར་བཞག་ནས་སྒྲ་དང་སྣང་བ་ལ་གཏོད་པའི་སྦྱོར་བའི་སྟོབས་ཀྱིས་མིག་དང་རྣ་བའི་ཐེན་ཀོར་དུ་བས༷མ་གཏན༷་གྱི་ས༷་པའི༷་འབྱུང་བ་བཞི་དག་རྒྱུར་བྱས་པའི་གཟུགས༷་ཅན་དང༷་པ༷་ཤ་པགས་རུས་ཁྲག་དང་མ་འབྲེལ་ཞིང་ཐག་རིང་པོ་ན་གནས་པ་དང་། ཆོད་པ་དང་ཕྲ་བའི་གཟུགས་དང་། སྒྲ་ཐོས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་དབང་པོ་འགྲུབ་པས་བསམ་གཏན་གྱི་ས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ཁྱད་པར་ནི། མིག་རྣ་དེ་གཉིས་གཟུགས་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་སྒོ་ནས་བསྒྲུབས་པས་རྟག༷་ཏུ༷་རྣམ་ཤེས་དང་བཅས་པས་རྟེན༷་བཅས༷་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
第二，从变化有加持延伸讨论死者是否有加持的主张：是否只有活着的人才有加持？如果死者也有加持，那么变化者死后也可加持使其长时存在，如迦叶在鹫峰山、蛇山、仙人山三山之间入涅槃后，为使慈氏眷属生厌离，加持其遗体住世，如慈氏宣说，九十六亿声闻获得阿罗汉果。关于这点，迦湿弥罗人认为骨等坚固物上有加持，而血肉等不坚固物上没有加持，因为迦叶只有骨架存在，而血肉等未加持故。其他人则认为死者没有
3-277a
加持，迦叶骨架存在是由净居天神力所致。第四，是一个变化心变化多个，还是一个变化心只变化一个？初始未熟练时，多个变化心变化一个，因为需长时用功。后来神通熟练后，则与前相反，一个变化心变化多个。第二，从因方面分为五种神变：修习所生变化心必定是无记，而天龙食肉鬼等出生所得的变化心因为为利害他而变化或保持中舍，所以有善、不善、无记三种。天龙等所作的变化与自他因相连的是，除声外的九种色法与根不相异故如是称呼；但实际上不变化根，因为根显示为有情，如变化则将出现本无有情。变化是无心的，因此也不变化意处和法处。神变不仅有生得、修得二种，还有从甘陀利等密咒所生，从龟脂和孔雀羽等药物所生，如婴儿和中有众的业所生，共五种。
引义
第二，附带内容包括：解说天眼天耳神通和解说他心智两部分。第一，包括这些所依根属于何地和这些的差别两部分。第一，包括宗义和理由两部分。第一，天眼天耳是真实天眼天耳，还是像菩萨和宝居士们的眼一样只是与天的相似而假称？答：这两者唯是真实的天眼天耳。第二，诸修禅者入定后专注于声和光明，由此加行力在眼耳周围以禅定地四大种为因产生的第一色法，不与血肉骨皮相连，且能隔远、隔障、微细色，能作为听闻声音之因的根得以成就，因为属于禅定地故。第二，差别是：这两种眼耳因通过领受色而成就，所以恒常与识相应，有所依。


 །ཤའི་མིག་རྒྱབ་ཕྱོགས་སོགས་སུ་མི་མཐོང་བ་ལྷའི་མིག་གིས་མཐོང་ངོ་། །ཞར་བ་ལོང་བ་འོན་པ་ལྟ་བུ་མིན་པས་མ༷་ཚང༷་མེ༷ད་པའང་ཡིན་ལ། དེ་གཉིས་ཀྱི་ཡུལ་ནི་ཐག༷་རིང་པོ་ན་གནས་པ་དང་། ཕྲ་བ་དང་སོ༷གས་ཀྱིས་བསྒྲིབ་པའི་གཟུགས་དང་ཆོད་པ་ལ་སོགས་པའི་
3-278a
སྒྲའི་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ཅ༷ན་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ལྷའི་མིག་གིས་ཇི་ཙམ་མཐོང་ཞེ་ན། བསམ་གཏན་དང་པོའི་ལྷའི་མིག་གིས་འདོད་དང་བསམ་གཏན་དང་པོ་མཐོང་བ་ལ་སོགས་སྔར་བཤད་ཟིན་ཏོ། །ཉན་རང་སངས་རྒྱས་གསུམ་གྱི་ལྷའི་མིག་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་མེད་པས་ནི། སྟོང་དང་པོ་དང་། གཉིས་པ་དང་། གསུམ་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་མཐོང་ལ། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ནི་དགྲ༷་བཅོ༷མ་པ་དང་བསེ༷་རུ༷་སྟོན༷་པ་སངས་རྒྱས་རྣམ༷ས་ཀྱིས༷་རིམ་པ་ལྟར་སྟོང༷་གཉི༷ས་དང་། སྟོང་གསུམ༷་དང༷་། ཇི་ཙམ་བཞེད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་གྲངས༷་མེ༷ད་པ་མཐོང༷་ངོ་། །ཅི་རྫུ་འཕྲུལ་ཁོ་ན་སྐྱེས་ཐོབ་ཡིན་ནམ། གཞན་ལའང་ཡོད་ཟེར་ན། རྫུ་འཕྲུལ་ལས་གཞན༷་ལྷའི་མིག་རྣ་རྗེས་དྲན་སེམས་ཤེས་བཞི་ལ་ཡང༷་སྐྱེ༷་བས༷་ཐོབ༷་པ་ཡོད་མོད་ཀྱི། དེས་ནི་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མངོན་ཤེས་ཀྱི་མིང་མི་ཐོབ་སྟེ། འགྲོ་བ་དེ་དག་སྐྱེ་དུས་ཉིད་ནས་ཐོབ་ཀྱི་ཁ་གཅིག་གི་བྱ་ནམ་མཁའ་ལ་འགྲོ་བ་ལྟར་སྐྱེས་པའི་འོག་ཏུ་ནི་མིན་ནོ། །རྫུ་འཕྲུལ་ལྔ་སྟེ་དེ་ལ་རྟོག་གེས་བྱས་པ་ནི་མེད་ལ། མིག་རྣའི་མངོན་ཤེས་ནི་གསུམ་སྟེ་སྔགས་སྨན་ལས་བྱུང་བ་མེད་ཅིང་། སེམས་ཤེས་ནི་བཞི་སྟེ་སྨན་བྱུང་མེད་དོ། །འདི་བཞི་སྐྱེས་ཐོབ་ནི་མངོན་ཤེས་མིན་ནོ། །ཐར་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ལུས་བཞིན་ནོ། །དེ་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །སྐྱེས་ཐོབ་ཀྱི་ལྷའི་མིག་དེས་ནི་སྲི༷ད་པ༷་བར༷་མ༷་མི༷་མཐོང༷་ངོ༷་། །དེ་ནི་སྐྱོན་བཅུ་གཅིག་དང་བྲལ་བའི་ལྷའི་མིག་རྣམ་དག་ཁོ་ནའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །
3-278b
འདི་བཞི་སྐྱེས་ཐོབ་ནི། འདོད་པའི་ལྷ་ཀླུ་དང་གཟུགས་ཁམས་རྣམས་ལ་ཡོད་དོ། །གཉིས་པ། ཕ་རོལ་སེམ༷ས་ཤེས༷་སྐྱེས་ཐོབ་དེ༷་ནི༷་དགེ་མི་དགེ་ལུང་མ་བསྟན་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་མོ། གང༷་ཡང་རྟོག༷་གེ་བ་རྣམས་ཀྱིས་མཚན་མ་ལས་སེམས་ཤེས་པ་དང༷་། རིག༷་སྔ༷གས་ཀྱི༷ས་བྱས༷་པའི༷་སེམས་ཤེས་དེའང༷་དགེ་སོགས་གསུམ་ཡིན་ལ། བསྒོམ་བྱུང་སེམས་ཤེས་ནི་དགེ་བ་ཁོ་ནའོ། །སེམས་ཤེས་སྔོན་གནས་རྗེས་དྲན་ལ། དམྱལ༷་བ༷་པས༷་ནི༷་དང༷་པོ་སྐྱེས་ནས་ཇི་སྲིད་དུ་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བས་མ་ཉེན་པ་དེ་སྲིད་དུ་ཕ་རོལ་གྱི་སེམས་དང་སྔོན་གནས་ཤེས༷་ལ། ཕྱིས་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་ཡིད་ཉམས་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་བདག་ཀྱང་མི་དྲན་ན་ལྟ་ཅི་མི་ཤེས་སོ། །འགྲོ་བ་གཞན་ལྷ་ཀླུ་ཡི་དྭགས་ཀྱི་སེམས་ཤེས་དང་སྔོན་གནས་རྗེས་དྲན་སྐྱེས་ཐོབ་ཀྱིས། དམྱལ་བ་ལྟར་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བས་མ་ཉེན་པས་རྟག་ཏུ་ཤེས་སོ། །དེ་ཡང་ཕལ་ཆེའི་དབང་དུའོ། །ལྷས་སྔ་ཕྱིའི་སྐྱེ་བ་དང་། དུད་འགྲོ་ཀླུ་སོགས་དང་། ཡི་དྭགས་སྔོན་ལས་བྱས་པ་དྲན་པ་ཡོད་པས་སོ། །མི༷་རྣ༷མས་ལ༷་རྫུ་འཕྲུལ་ལ་སོགས་པ་སྔར་ཇི་སྐད་བཤད་པ་དེ་དག །སྒོམ་བྱུང་རྟོག་གེ་རིག་སྔགས་སྨན་ལས་སྐྱེས་པ་ཡོད་ཀྱི་སྐྱེ༷་བས༷་ཐོབ༷་པ༷་མེ༷ད་དེ།ཡོད་ན་མིར་སྐྱེས་ཙམ་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་འབད་མེད་དུ་ཡོད་དགོས་ལ། དེམིའི་རིས་གང་ནའང་མེད་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
肉眼不能见后方等处，天眼则能见到。因不似瞎子、盲人、聋子等，故无缺陷，且这两者的对象是远处的、细小的等被障碍的形色和隔绝等的
3-278a
声音境界。那么天眼能见多远？初禅天眼能见欲界和初禅，如前已说。声闻、独觉、佛陀三者的天眼不加行则能见小千、中千、大千世界，以加行力，阿罗汉、独角仙、佛陀分别能见二千、三千及无数随欲世界。神变是否只有生得？还是其他也有？答：除神变外，天眼、天耳、宿命、他心四种也有生得，但这些完全不得神通之名，因为这些有情从出生时即获得，不像有些鸟出生后才能在空中飞翔。神变有五种，其中没有由思辨所成；天眼天耳神通有三种，无咒药所生；他心智有四种，无药所生。这四种生得非神通，如不是解脱因的身体。它是善的。生得天眼不见中有，因为中有只是无十一过失的清净天眼所缘故。
3-278b
这四种生得存在于欲界诸天龙和**。第二，生得他心智有善、不善、无记三种。思辨家们通过相知心和由明咒所作的他心智也是善等三种，修所成他心智唯是善性。关于他心智和宿命随念，地狱众生初生时在未被苦受逼恼前能知他心和自己前世，后来因苦恼扰乱心识，连自己也不能忆念，更何况能知它？其他众生如天、龙、饿鬼的生得他心智和宿命随念，因未被苦受所逼恼故常能了知。这是就大多数而言。因为天能忆念前后生，畜生龙等和饿鬼能忆念前世所做之业。人类有前述修所成、思辨、明咒、药物所生的神变等，但无生得，因为若有，仅凭生为人的力量应无需努力即有，而人类中无此种情形。


 །
品竟之名
གཉིས་པ་ལེའུའི་མཚན། ཆོས༷་མངོ༷ན་པའི༷་མཛོད༷་ཀྱི༷་ཚིག༷་ལེ༷འུར༷་བྱས༷་པ༷་ལ༷ས། ཡེ༷་ཤེས༷་བསྟན༷་པ༷་ཞེས༷་བྱ༷་བ༷་
3-279a
སྟེ༷་གན༷ས་བདུན༷་པའི༷་འགྲེལ་བའོ༷།། ༈ །།
说所依等至
གཉིས་པ་རྟེན་སྙོམས་འཇུག་བསྟན་པ་ལ། གནས་དང་། གནས་བརྒྱད་པོ་རྫོགས་པའི་མཇུག་བསྡུ་བ་དང་།གནས་ཀྱི་མིང་བསྟན་པ་གསུམ།
处
དང་པོ་ལ། སྙོམས་འཇུག་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དངོས་དང་། དེས་བསྡུས་པའི་ཡོན་ཏན་གཉིས།
正等至三摩地
དང་པོ་ལ། བསམ་གཟུགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་སྤྱིར་བསྟན་པ་དང་། སྙོམས་འཇུག་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས།
说定色总类
དང་པོ་ལ། བསམ་གཏན་གྱི་དབྱེ་བ་དང་། གཟུགས་མེད་ཀྱི་དབྱེ་བ་གཉིས།
禅定类别
དང་པོ་ལ། བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། བས༷མ་གཏན༷་དག༷་ནི༷་རྒྱུ་སྙོམས་འཇུག་དང་། འབྲས་བུ་སྐྱེ་བ་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཡིན་ལ། དེ་དག་རེ་རེའང་སའི་སྒོ་ནས་དང་པོ་སོགས་རྣམ་པ་བཞི༷འོ། །གཉིས་པ་ལ། འབྲས་བུ་སྐྱེ་བའི་བསམ་གཏན་དང་། རྒྱུ་སྙོམས་འཇུག་གི་བསམ་གཏན་རྒྱས་བཤད་གཉིས། དང་པོ། བས༷མ་གཏན་དེར༷་སྐྱེ༷་བ༷་འབྲས་བུའི་ས་པ་དག༷་ནི། གནས་གསུམ་པར་རབ༷་ཏུའམ་དང་པོར་བཤ༷ད་ཟིན་ཏོ། །གཉིས་པ་ལ། སྤྱིར་བསྟན་པ་དང་། བྱེ་བྲག་སོ་སོའི་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ། རྒྱུ་སྙོམས༷་འཇུག༷་གི་བསམ་གཏན་ཐམས་ཅད་ནི་གཙོ་བོ་ཏིང་འཛིན་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ཞིང་། ཏིང་འཛིན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་རྩེ་གཅིག་པ་ཡིན་པས། ཉོན་མོངས་ཅན་དང་མ་སྒྲིབ་ལུང་མ་བསྟན་གྱི་སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཡང་ཡོད་པས་དེ་བཅད་པའི་ཕྱིར། དགེ༷་བའི༷་སེམས་རྩེ༷་སྟེ་དམིགས་
3-279b
པ་གཅི༷ག་པར༷་བྱེད་པའི་སེམས་བྱུང་ཡིན་གྱི་སེམས་དམིགས་པ་གཅིག་པ་ཙམ་ནི་མིན་ནོ། །དེ་ཉིད་རྗེས༷་འབྲང༷་འཁོར་དང་བཅས༷་ན༷་བསམ་ཟག་གི་སྡོམ་པ་གང་རུང་ཡོད་ན་ཕུང༷་པོ༷་ལྔ༷འོ། །ཏིང་འཛིན་དང་མཚུངས་ལྡན་ཐམས་ཅད་དམིགས་པ་ལ་རྩེ་གཅིག་ཀྱང་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཅེས་གཙོ་བོའི་ཕྱིར་སྨོས་ཞེས་སོ། །གལ་ཏེ་སེམས་ཐམས་ཅད་དམིགས་པར་འཕོ་ལོང་མེད་པས་སྐད་ཅིག་མ་ཡིན་པས། གང་གིས་དེ་རྩེ་གཅིག་པའི་བྱེད་པར་ཏིང་འཛིན་བཏགས་པ་དོན་མེད་མིན་ནམ་ཞེ་ན།སྐད་ཅིག་དང་པོའི་སེམས་ལ་མི་དགོས་ཀྱང་གཉིས་པ་སོགས་དང་པོའི་དམིགས་པ་ལས་མི་གཡེང་བར་བྱེད་པས་དགོས་ཟེར་ཀྱང་། འོ་ན་སེམས་དང་པོ་ཏིང་འཛིན་མཚུངས་ལྡན་ཅན་དེ་ལ་མི་དགོས་པས་ཏིང་འཛིན་དོན་མེད་པ་དང་། སྐད་ཅིག་དང་པོའི་ཏིང་འཛིན་འགགས་པས་གཉིས་པ་ལ་བྱེད་པ་འཇུག་པ་འགལ་བ་དང་། མ་འགག་ན་སྔ་མ་དང་དུས་མཚུངས་པར་ཐལ་བ་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་སེམས་ཀྱི་ས་མང་བ་ཡིན་པས་སེམས་ཐམས་ཅད་རྩེ་གཅིག་པར་ཐལ་བ་སོགས་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན་མི་འགྱུར་ཏེ། བྱེ་སྨྲས་ཏིང་འཛིན་སྟོབས་ཆེ་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའི་སེམས་ནི་རྩེ་གཅིག་པ་ཡིན་གྱི་སྟོབས་ཆུང་བ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་སེམས་ནི་རྩེ་གཅིག་པ་མིན་ནོ་ཟེར། མདོ་སྡེ་པས། སེམས་རྩེ་གཅིག་པ་ཁོ་ན་ཏིང་འཛིན་ཡིན་གྱི་སེམས་ལས་དོན་གཞན་གྱུར་པའི་ཏིང་འཛིན་མེད་པར་འདོད་དོ། །གཉིས་པ། བསམ་གཏན་དང་པོ་ན། རྟོག་པ་མེད་པར་དགའ་བདེ་དང་ལྡན་པའི་དཔྱོད་པ་མི་སྲིད་པས་དཔྱོ༷ད་པ་དང༷་། དེས་མཚོན་པའི་རྟོག་པ་དང་དགའ༷་བ་དང༷་བདེ༷་བ་དང༷་མཚུངས་
3-280a
པར་ལྡན༷་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ན་ལྷན་ཅིག་དཔྱོད་པའི་རྟོག་པས་དཔྱོད་པའང་གོ་བས་རྟོག་དང་དགའ་དང་ཞེས་མི་སྨོས་པ་ནི། ཡན་ལག་སྔ་སྔ་ཞེས་བརྗོད་ན་ཁྱད་པར་ཅན་ཡང་གཉིས་པར་གོ་བར་འགྱུར་བས།རྟོག་པ་དང་པོ་ཐམས་ཅད་ན་མ་ངེས་ཀྱང་དཔྱོད་པ་ངེས་པས་སོ། །བསམ་གཏན་ལྷག་མ་གསུམ་ནི་ཡན༷་ལག༷་སྔ༷་མ་སྔ༷་མ། རྟོག་དཔྱོད་སྤངས་ཤིང་དགའ་བདེ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་གཉིས་པ་དང་། རྟོག་དཔྱོད་དགའ་བ་སྤངས་ཤིང་བདེ་བ་དང་ལྡན་པ་ནི་གསུམ་པ་དང་། བཞི་པ། རྟོག་དཔྱོད་དང་དགའ་བདེ་སྤངས༷་པ༷་ཡི༷་གཟུགས་ཀྱི་དགེ་བ་རྩེ་གཅིག་པའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
品竟之名
第二，品名：《阿毗达磨俱舍论》中，名为"智品"
3-279a
即第七品之释论。
说所依等至
第二，解说所依等至分为：处、八处结尾总结和处名三部分。
处
第一，包括等至三摩地本身和由其所摄功德两部分。
正等至三摩地
第一，分为总说禅定和色界分类以及别说等至两部分。
说定色总类
第一，包括禅定分类和无色分类两部分。
禅定类别
第一，包括略说和广说两部分。第一，禅定有因等至和果生两种，它们各自又依地分为初禅等四种。第二，包括果生禅定和因等至禅定的详细解说两部分。第一，生于禅定的果地已于第三品或初品详说。第二，包括总说和别说各自差别两部分。第一，因等至一切禅定都是以三摩地为本质，一切三摩地的性质都是专注一境，因有烦恼性和无覆无记专注一境的心，为排除这些，所以是善心专注
3-279b
一境的心所，而非仅仅是心专注一境。若此带随行眷属，且有禅定律仪或漏律仪之一，即是五蕴。三摩地的一切相应法都专注所缘，但称为"心专注"是因其为主要。若一切心刹那迁移无间断，以何功能称三摩地使心专注一境岂非无义？虽第一刹那心不需要，但使第二等心不从初心所缘散乱，故需要。若然，则初心有三摩地相应却不需要，三摩地成无义；初刹那三摩地已灭，对第二心起作用则相违；若未灭，则与前心同时存在；又因三摩地是心遍行，则一切心应专注，等等过失。无此过失，因为毗婆沙师说与强力三摩地相应的心是专注的，与弱力相应的不是专注的。经部师则认为，心专注一境即是三摩地，无异于心的三摩地。第二，初禅中，不可能无寻只有伺并具喜乐，所以有伺，以及由此表示的寻和喜和乐相
3-280a
应的三摩地。如此，由与伺俱的寻可推知伺，故不说"寻和喜"，因为若提及前前支，殊胜者在第二禅也会理解为（初禅支），寻在一切初（禅）不确定，但伺确定故。其余三禅是前前支，二禅舍寻伺而与喜乐相应，三禅舍寻伺喜而有乐，四禅舍寻伺喜乐的色界善专注一境。


 །
无色类别
གཉིས་པ་གཟུགས་མེད་ལ་སྤྱིར་བསྟན་པ་དང་། བྱེ་བྲག་སོ་སོའི་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ་ལ། ངོ་བོ་དང་། སྒྲ་དོན་གཉིས། དང་པོ་ལ། ཕུང་པོ་ཡན་ཆོད་གོང་གི་བསམ་གཏན་དང་འདྲ་བར་བསྟན་པ། གོང་དང་མི་འདྲ་བའི་ཁྱད་པར་གཉིས། དང་པོ། ཇི་ལྟར་བསམ་གཏན་རྣམས་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བ་དང་། རྒྱུ་སྙོམས་འཇུག་གཉིས་དང་། རེ་རེ་ལའང་བཞི་བཞི་ཡོད་པ་དེ༷་བཞིན༷་དུ་གཟུག༷ས་མེ༷ད་ཀྱང་ཡིན་ནོ། །དེ་ལ་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བའི་གཟུགས་མེད་ནི་གནས་གསུམ་པར་བཤད་ཟིན་ལ། རྒྱུ་སྙོམས་འཇུག་གི་གཟུགས་མེད་ཀྱང་གཟུགས་ལས་འདོད་ཆགས་བྲལ་བའི་སྙོམས་འཇུག་དགེ་སེམས་རྩེ་གཅིག་པའོ། །གཉིས་པ། དེ་ན་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་གཟུགས་བསམ་གཏན་དང་ཟག་མེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་མེད་པས་འཁོར་དང་བཅས་ན་ཕུང༷་པོ༷་བཞི༷འོ། །གཟུགས་མེད་བཞིའི་ཁྱད་པར་ནི་བཞི་པ་དང་། ནམ་མཁའ་སོགས་རང་རང་གི་
3-280b
འོག་མའི་ས་ལས་དབེན་པའམ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཆགས་བྲལ་ཉེར་བསྡོགས་བར་ཆད་མེད་ལམ་ལ༷ས་སྐྱེས༷་པ་ནི། རིམ་པར་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ལ་སོགས་པའོ། །གཉིས་པ་སྒྲ་དོན་ལ། སྙོམས་འཇུག་གིས་གཟུགས་བཤིག་ཚུལ་དང་། འབྲས་བུ་སྐྱེ་བར་གཟུགས་མེད་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། གཟུགས་མེད་དེ་དག་ཀྱང་དངོས་གཞི་བཞི་ཉེར༷་བསྡོགས༷་ཕྱི་མ་གསུམ༷་དང༷་བཅ༷ས་པ༷ར་ནི༷་རང་ས་ན་གཟུགས་མེད་ཅིང་། འོག་སའི་ཟག་བཅས་ཀྱི་གཟུགས་ལ་མི་དམིགས་པས་གཟུགས༷་ཀྱི༷་འདུ༷་ཤེས༷་བཤིག༷་ཅེས༷་བྱ༷་སྟེ། ནམ་མཁའི་ཉེར་བསྡོགས་ནི་བཞི་པའི་གཟུགས་ལ་དམིགས་པས་སོ། །གཉིས་པ་ལ། དངོས་དང་དོགས་སྤོང་གཉིས། དང་པོ། འདིར་ཕལ་ཆེན་པའི་བྱེ་བྲག་འཇིག་རྟེན་འདས་སྨྲ་དང་། ཡོད་སྨྲའི་བྱེ་བྲག་གོས་དམར་བའི་སྡེ་པ་དང་། མང་བཀུར་བ་རྣམས་ནི་གཟུགས་མེད་ནའང་གཟུགས་ཅུང་ཟད་ཡོད་དེ། མདོ་ལས་ཚེ་དང་དྲོད་འདྲེས་པར་གསུངས་ཤིང་དེ་ན་ཚེ་ཡོད་པས་དང་། ཡང་འདམ་བུའི་ཤོག་གཉིས་གནམ་དུ་བསྒྲེང་སྟེ་ཕན་ཚུན་བརྟེན་ནས་འདུག་པ་དེ། གཅིག་ཤོས་བོར་བ་ན་གཅིག་འགྱེལ་བར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན། མིང་གཟུགས་ཕན་ཚུན་རྟེན་ཅིང་གནས་པར་གསུངས་པ་དང་། རྟེན་འབྲེལ་ལས་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས་མིང་གཟུགས་འབྱུང་བར་གསུངས་ལ། དེ་ན་མིང་བཞི་ཡོད་པས་དང་། ཕུང་པོ་བཞི་ལས་གཞན་དུ་རྣམ་ཤེས་འགྲོ་འོང་བཀག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་གཟུགས་མེད་པར་བཤད་པ་ནི། དམན་ལ་དགག་སྒྲ་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ་ཟེར།
3-281a
ཁ་ཆེ་བ་སོགས་ཀྱིས་དེ་མི་རིགས་ཏེ་དྲོད་ཚེ་ལུས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ལ། གཟུགས་མེད་ལ་དེ་མེད་པས་དང་། ཕན་ཚུན་རྟེན་པའང་འདོད་གཟུགས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་དང་། རྟེན་འབྲེལ་ནི་འདོད་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་མིང་གཟུགས་གཉིས་ཀྱི་རྐྱེན་ཡིན་ཡང་གཟུགས་མེད་ཀྱི་མིང་ཁོ་ནའི་རྐྱེན་ཡིན་ལ། ཕུང་པོ་བཞི་ལས་གཞན་དུ་རྣམ་ཤེས་འགྲོ་འོང་བཀག་པ་གཞན་དུ་མཐའ་བཀག་པ་ཡིན་གྱི་བཞི་ཀ་ཚོགས་དགོས་པར་སྟོན་པ་ནི་མིན་ནོ། །གལ་ཏེ་དེ་ན་གཟུགས་ཅུང་ཟད་ཡོད་ན་ཇི་འདྲ་ཞིག་ཡོད། ལུས་ངག་གི་སྡོམ་པ་ཙམ་ཡིན་སྙམ་ན་མི་འཐད་དེ་རྟེན་ལུས་ངག་མེད་པས་སོ། །གཞན་ལུས་དབང་གནས་སོགས་ཡོད་ན་ཇི་ལྟར་གཟུགས་མེད་ཡིན་ལ། རྡུལ་ཕྲ་རབ་ཙམ་ཡོད་པས་ཆུང་བས་ཡིན་ན་ཆུ་ཡི་སྐྱེ་བོ་ཕྲ་མོའི་གཟུགས་ལྟར་མི་སྣང་བ་དག་ཀྱང་གཟུགས་མེད་དུ་ཐལ་བས་སོ། །སྲིད་རྩེ་བ་སེམས་མེད་དུ་ཇི་ལྟར་མི་འགྱུར་ཏེ། སྲིད་རྩེ་དེ་ཁོ་ན་གཟུགས་མེད་དུ་འགྱུར་ཏེ་ཤིན་ཏུ་ཆ་ཕྲ་བས་སོ། །གལ་ཏེ་དྭངས་པས་གཟུགས་མེད་ཡིན་ན་བར་སྲིད་ཡང་དེར་འགྱུར་ལ། གལ་ཏེ་ཆེས་དྭངས་པ་གཞན་མེད་པ་ཞིག་ལ་གཟུགས་མེད་འདོད་དོ་སྙམ་ན། དེ་ལྟར་ན་སྙོམས་འཇུག་གི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ལྷར་སྐྱེ་བས་ཀྱང་ཆེས་མཆོག་ཏུ་དྭངས་པས་སྲིད་རྩེ་བ་ཁོ་ན་དེར་འགྱུར་རོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
无色类别
第二，无色分为总说和别说各自差别两部分。第一，包括本质和名义两部分。第一，又分为与前面禅定相同的蕴处等和与前不同的差别两部分。第一，如同禅定有果生和因等至二种，各有四种，无色也是如此。其中果生无色已于第三品中说明，因等至无色亦是离**贪的等至、善专注一境心。第二，因为无随行色法、禅定和无漏律仪，故带眷属时是四蕴。四无色差别是第四（禅）和虚空等各自
3-280b
从下地远离或分辨的离贪近分无间道所生，依次为空无边处等。第二，名义分为：等至如何破除色法和果生如何无色二部分。第一，无色四根本定及后三近分都在自地无色，且不缘下地有漏色，故称破除色想，因空无边处近分缘第四禅色法故。第二，包括正文和解除疑惑两部分。第一，在此大众部分支出世部，以及说一切有部分支红衣部和多闻部认为无色界也有少许色法。因为经中说"寿与暖和合"，彼处有寿故；又如两片芦苇竖起相互依靠，若去掉其一则另一倒下，同样，名色相互依靠而住；又缘起中说"因识缘生名色"，彼处有四种名故；又禁止识离四蕴而来去故。因此，说"无色"是针对劣色的否定语。
3-281a
迦湿弥罗等认为这不合理，因暖与寿是就身体而言，无色界没有身体；相互依靠也是针对欲界和色界而言；缘起中识虽是欲界色界名色二者的缘，但对无色界只是名的缘；禁止识离四蕴而来去是遮遣去"他处"的边，而非表明四蕴必须齐全。如果彼处有少许色法，是什么样的呢？若认为只是身语律仪，则不合理，因无所依身语故。若有其他身根处所等，又如何称为无色？若因有极微细色而小故称无色，则水中不可见的细小众生也应成为无色。有顶众生何不成无心？如果只有顶有成为无色，因为极其细微故。若因清净而成无色，中有也应成无色；若想说无色是无其他更清净者，那么以等至殊胜而生天者因极其清净，只有有顶成为彼处。


 །གལ་ཏེ་དེ་ན་གཟུགས་ཡོད་ཀྱང་བསམ་གཏན་དང་འོག་སའི་དབང་པོས་གཟུང་བར་མི་ནུས་པས་སྙམ་ན། དེ་ལྟར་ན་བསམ་གཏན་བཞི་པའི་གཟུགས་ཀྱང་དེར་ཐལ་ཏེ། དེ་འོག་སའི་དབང་པོས་གཟུང་མི་ནུས་པས་སོ། །གལ་ཏེ་འདོད་ཡོན་
3-281b
དང་གཟུགས་ཀྱིས་ཕྱེ་བ་ཁམས་འོག་མ་གཉིས་ཡིན་ལ། གཟུགས་མེད་པའི་མིང་འདོད་རྒྱལ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་བུ་ལ་རིགས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད། དེས་ན་མདོ་ལས། གཟུགས་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་དང་། གཟུགས་ལས་འདས་པར་བཤད་པས། གཟུགས༷་མེ༷ད་པ༷་ན༷་གཟུགས༷་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེ༷ད་དོ༷། །གཉིས་པ། འོ་ན་གཟུགས་མེད་ལས་འཕོས་ཏེ་འོག་མར་སྐྱེ་ན་གཟུགས་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་སྟེ་དེ་ན་གཟུགས་མེད་ལ། གཟུགས་ཀྱི་ཉེར་ལེན་གཟུགས་ཁོ་ན་ཡིན་པས་སོ་ཞེ་ན།དེའི་ཚེ་གཟུགས༷་ནི༷་ལྷན་ཅིག་བྱེད་རྐྱེན་ལས་ཀྱིས་འཕངས་པའི་སེམ༷ས་ལས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ལ། ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་ནི་འདོད་གཟུགས་ཡོད་པའི་འབྱུང་བ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་མདོ་སྡེ་པ་ལུས་སེམས་ཕན་ཚུན་ས་བོན་ཅན་ཡིན་ནོ་ཞེས་དང་། བྱེ་སྨྲས་གནས་སྐབས་དེའི་འདས་པའི་གཟུགས་ལས་སྐྱེའོ། །ཞེས་དང་། སེམས་ཙམ་པས་ཀུན་གཞི་ལས་སྐྱེ་བར་འདོད་དོ་ཞེས་འཆད་པ་མི་མཛེས་ཏེ། དང་པོ་ཚུར་རོལ་མཛེས་པའི་ལུགས་དང་། གཉིས་པ་ད་ལྟ་བའི་གཟུགས་ཡོད་བཞིན་འདས་པ་ལ་ལྟོས་མི་དགོས་པས་སོ། །གསུམ་པ་གཟུགས་རྫས་སུ་མེད་པར་འདོད་པས་དེའི་རྒྱུ་ལ་འབད་པ་དོན་མེད་པས་སོ་ཟེར་ཀྱང་། དང་པོ་འཐད། ཕྱི་མ་གཉིས་དཔྱད་དོ། །གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་སོ་སོ་ལ། འོ་ན་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སོགས་ནམ་མཁའ་ཁོ་ན་ལ་དམིགས་པས་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་སྦྱོར་བའི་མིང་གིས་བཏགས་ཤེ་ན། སྦྱོར་བའི་མིང་གིས་ཏེ་འདི་ལྟར་སྦྱོར་བའི་ཚེ་རྣམ༷་ཤེས༷་ནི་མཐའ༷་ཡས༷་སོ། །ཞེས་དང་། ནམ་མཁའ༷་མཐའ༷་ཡས༷་སོ། །
3-282a
ཞེས་དང་། ཅི༷་ཡང༷་མེ༷ད་ཅེས༷་བྱ༷་བ་དེ༷་ལྟར༷་སྦྱོར༷་བའི་ཕྱི༷ར་མིང་དེ་སྐད་དུ་བརྗོད་ཀྱི་ཆོས་གཞན་ལའང་དམིགས་སོ། །འདུ་ཤེས་ཆུང་ཞིང་མི་གསལ་བས་དམན༷་པའི་ཕྱིར༷་ན་དེའི་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ལ་འདུ༷་ཤེས༷་མེ༷ད་པ་ཞེས་དང་། འདུ་ཤེས་ཅུང་ཟད་ཡོད་པས་འདུ༷་ཤེས༷་མེ༷ད་པ༷འང༷་མ༷་ཡི༷ན་པས་ན་མིང་དེ་སྐད་བཏགས་པ་ཡིན་ནོ༷། །སྲིད་གསུམ་ན་མཐོ་བས་སྲིད་རྩེ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །
等至各别说
གཉིས་པ་སྙོམས་འཇུག་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་ལ། དབྱེ་བ་དང་།ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་གཉིས།
类别
དང་པོ། དེ༷་ལྟར༷་ན་ཡན་ལག་དང་ཉེར་བསྡོགས་ཁྱད་པར་ཅན་མ་གཏོགས་སྙོམས༷་འཇུག༷་དངོས༷་གཞི༷འི་རྫས༷་ནི། བསམ་གཟུགས་རྣམ༷་པ༷་བརྒྱ༷ད་ཡིན་ནོ། །
差别法
གཉིས་པ་ཁྱད་པར་ལ། རོ་མྱོང་སོགས་གསུམ་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར། ཡན་ལག་དུ་དང་ལྡན་པའི་ཁྱད་པར། འཐོབ་ཚུལ་གྱི་ཁྱད་པར། གང་ལས་གང་འབྱུང་གི་ཁྱད་པར། རྟེན་གྱི་ཁྱད་པར། དམིགས་ཡུལ་གྱི་ཁྱད་པར། སྤང་བྱ་སྤོང་མི་སྤོང་གི་ཁྱད་པར། རྟོག་དཔྱོད་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་བརྒྱད་ལས།
觉受等三有无差别
དང་པོ་ལ་རོ་མྱོང་སོགས་ཡོད་མེད་དང་། རོ་མྱོང་སོགས་ཀྱི་ངོ་བོ་ངོས་བཟུང་བ་གཉིས། དང་པོ། དེ་ལས་སྲིད་རྩེ་མ་གཏོགས་བདུན༷་ནི་རྣམ༷་པ༷་གསུམ༷་སྟེ། གང་ཞེ་ན། རོ༷་མྱོང༷་བ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན༷་པ་དང༷་། དག༷་པ༷་བ་དང༷་། ཟག༷་པ་མེ༷ད་པ་རྣམས་སོ། །བརྒྱ༷ད་པ༷་སྲིད་རྩེ་ནི་དང་པོ་རྣམ༷་པ༷་གཉི༷ས་ཡིན་གྱི། འདུ་ཤེས་དམན་ཅིང་རྒྱུ་བ་མི་གསལ་བས་དེ་ལ་འཕགས་ལམ་མི་རྟེན་པས་ཟག་མེད་ཡོད་པ་མིན་ནོ། །གཉིས་
3-282b
པ། དེ་ལ་རོ༷་མྱོང༷་ལྡན་ཞེས་པ་ནི་མཚུངས༷་ལྡན་གྱི་གྲོགས་སྲེ༷ད་པ་དང་བཅས༷་སོ༷། །ཟག་བཅས་འཇིག༷་རྟེན༷་པ༷་ཡི༷་སྙོམས་འཇུག་གི་དགེ༷་བ༷་ནི༷་མ་ཆགས་སོགས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ལ་དག༷་པ༷་བ་ཞེས་བྱའོ། །དག་པ་དེ༷་ནི༷་དེ༷ས་རོ་མྱོང་བྱ་ཡི༷ན་ཏེ། དག་པ་འདི་ནི་བཟང་པོ་ཞེས་དེ་ལ་ཞེན་ཅིང་སྲེད་པས་སོ། །དེས་ན་རོ་མྱོང་ལྡན་ནི་བསམ་གཏན་ཉོན་མོངས་ཅན་ཡིན་པས་དག་པ་ལས་ལངས་པ་དང་། རོ་མྱོང་ལྡན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
若认为彼处虽有色但禅定和下地根不能把握故称无色，则第四禅色也应成为无色，因其不能被下地根把握故。若认为欲境
3-281b
和色所划分的是下二界，而无色只是名言施设，这有什么道理？因此，经中说"出离色"和"超越色"，所以无色处一点色也没有。第二，那么从无色转生到下界时，色如何生起？因为那里无色，而色的近取因只能是色法？答：此时色从俱有缘业所引生的心生起，近取因是欲界和**存在的大种。关于这点，经部师说身心互为种子，毗婆沙师说从那个时候的过去色生起，唯识师说从阿赖耶识生起的解释不妥当。因为第一是此世美说的学说，第二是现在有色则不需依赖过去色，第三是认为色非实有则努力寻求其因无意义。虽然如此，第一说合理，后两说待考察。第二，各别差别：空无边处等仅缘虚空还是依加行名称假立？答：依加行名称，即修加行时"识无边"、"虚空无边"、
3-282a
"无所有"如是加行，故以此名称，但也缘其他法。因为想微小不明显而下劣，故其异名为"无想"；又因稍有想故称为"非无想"。因三有中最高故也称为"有顶"。
等至各别说
第二，别说等至分为：类别和差别法两部分。
类别
第一，如是除了有支和特殊近分外，等至根本定的体为禅定和无色八种。
差别法
第二，差别有八：味受等三有无差别、具几支差别、获得方式差别、从何生何差别、所依差别、所缘对象差别、所断能否断差别和寻伺有无差别。
觉受等三有无差别
第一，包括味受等有无和味受等本质的辨识两部分。第一，其中除有顶外的七种有三种，哪三种？有味受相应和清净和无漏。第八有顶只有前二种，因想微弱不明了活动，故彼不依圣道，无无漏。第二，
3-282b
所谓有味受是指与相应伴侣贪俱。有漏世间等至的善是与无贪等相应称为清净。清净为味受所尝，因执著"此清净甚善"而贪著。因此，有味受是指禅定烦恼性，是从清净出定及入味受等至。


 །ལྟ་བ་དང་ང་རྒྱལ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་བསམ་གཏན་ཡང་ཡོད་མོད་ཀྱི། སྲེད་བཅས་ཁོ་ན་རོ་མྱོང་ལྡན་དུ་བཤད་པ་ནི་དེ་ཁོ་ན་དམིགས་པ་ལ་ཞེན་པས་དེ་ལས་ངེས་པར་མ་བྱུང་ན། གོང་མར་འགྱུར་མི་སྲིད་པས་དེ་སྐད་ཅེས་བཤད་དོ། །ཟག༷་མེ༷ད་ནི་འཇིག༷་རྟེན༷་ལས་འདས༷་པའི་སྙོམས་འཇུག་བདེན་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གང་ཡིན་པ༷འོ༷། །
所具支分差别
གཉིས་པ་ལ་ཡན་ལག་དངོས་དང་། འཕྲོས་དོན་གཉིས། དང་པོ་ལ། ཡན་ལག་བཅོ་བརྒྱད་པོ་སོ་སོར་ལྡན་ཚུལ་བཤད་པ་དང་། དེ་རྫས་དུ་ལ་འདུ་བ། དེ་དག་གི་བྱེ་བྲག་ལ་དཔྱད་པ་དང་གསུམ། དང་པོ་ལ་སྤྱི་དོན། གཞུང་དོན་གཉིས། དང་པོ་ལ་གསུམ་སྟེ། དང་པོ། གཟུགས་མེད་ལ་ཡན་ལག་མ་བཤད་པ་ནི། གཟུགས་མེད་པ་རྣམས་ཞི་གནས་སུ་རོ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་ན་རྒྱུ་བ་རགས་པ་དེར་ཡན་ལག་བཞག་ན། གཟུགས་མེད་ན་ཉེ་བར་ཞི་བ་ལྷག་པས་སེམས་སེམས་བྱུང་རྒྱུ་བ་ཞན་པས། ཡན་ལག་མ་བཞག་སྟེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ཤས་ཆེ་བ་དེ་དག་ལ་སེམས་བྱུང་
3-283a
འགའ་ཡང་གཙོ་བོ་མིན་པས་སོ། །ཞེས་དང་། གཞན་དག་ས་གང་དུ་སེམས་བྱུང་ཚར་ཕྱིན་པ་འགགས་པ་དེར་ཡན་ལག་བཞག་སྟེ། བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་སྡུག་བསྔལ་དང་ཡིད་མི་བདེ་འགགས་ཤིང་དེ་བཞིན་གཉིས་པར་རྟོག་དཔྱོད་དང་། གསུམ་པར་དགའ་བ་དང་། བཞི་པར་བདེ་བ་འགགས་ལ། དེ་ཡན་ཆད་ན་སེམས་བྱུང་གང་ཡང་ཚར་ཕྱིན་པ་འགགས་པ་མེད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །འཕགས་པ་རྣམ་གྲོལ་སྡེས་གཟུགས་མེད་པ་དག་བཏང་སྙོམས་དང་རྩེ་གཅིག་པའི་ཡན་ལག་གཉིས་དང་ལྡན་ཞིང་། སྣལ་མ་ཕྲ་སྦོམ་ལས་བྱས་པའི་རས་ལྟར་སེམས་ཞི་མ་ཞིའི་ཁྱད་པར་གོང་ནས་གོང་དུ་ཡོད་པར་བཤད་ལ། བྲང་ཏིས་གཟུགས་མེད་བཞི་པོའང་དྲན་ཤེས་བཏང་སྙོམས་ཏིང་འཛིན་ཏེ་ཡན་ལག་བཞི་ལྡན་དུ་བཤད་ཅིང་། ཀ་མ་ལ་ཤཱི་ལས་བསྒོམ་རིམ་དང་པོ་ལས་མི་ལྕོགས་མེད་ཀྱང་བཏང་སྙོམས་དང་། རྟོག་དཔྱོད་དང་། རྩེ་གཅིག་པའི་ཡན་ལག་བཞི་ལྡན་དུ་བཤད་དོ། །གཉིས་པ་གྲངས་ངེས་ནི། འདུ་ཤེས་རེག་པ་སོགས་སེམས་བྱུང་གཞན་དག་ཀྱང་ཡོད་བཞིན་དུ་རྟོག་དཔྱོད་སོགས་ཁོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་ཏུ་བཞག་ཟེར་ན། གཞན་དག་བསམ་གཏན་སྔ་མ་ལ་ཡོད་པ་ཕྱི་མས་སྤངས་ཤིང་བོར་བ་ཡན་ལག་ཏུ་བཤད་ཀྱི། འདུ་ཤེས་སོགས་ནི་དེ་ལྟར་མིན་པས་སོ་ཟེར། དེ་ལྟར་ན་ཏིང་འཛིན་ཀྱང་ཡན་ལག་མིན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། ཏིང་འཛིན་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན་པས་སྤང་མི་དགོས་པས་སོ་ཟེར། ཡང་ན་ཡན་ལག་དེ་དག་ས་དེ་ལ་ཆེས་ཕན་པས་
3-283b
ཟེར་ཀྱང་དེ་ལྟར་ན་དང་པོ་ལ་རྟོག་དཔྱོད་ལས་ཀྱང་དྲན་ཤེས་རབ་ཏུ་ཕན་པས་མི་འཐད་དོ། །འགྲེལ་པ་ལས་ནི་དཔྱད་བྱར་གསུངས་པ་ལ། གཉེན་པོ། ཕན་ཡོན། དེ་གཉིས་ཀྱི་གནས་སམ་རྟེན་གྱི་ཡན་ལག་གི་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་འབྱུང་བས་རྣལ་འབྱོར་སྤྱོད་པའི་ས་དང་མཐུན་པར་དཔྱད་པར་བྱའོ། །གསུམ་པ་ཡན་ལག་དང་ཡན་ལག་ཅན་གྱི་དོན་ངོས་བཟུང་བ། བྱེ་སྨྲས་ཏིང་འཛིན་ནི་བསམ་གཏན་དང་། བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་དང་ཡན་ལག་ཅན་གཉིས་ཀ་ཡིན་ལ། གཞན་ཡན་ལག་ཁོ་ནའོ་ཟེར། སློབ་དཔོན་ནི་ཡན་ལག་ལས་དོན་གཞན་མེད་ཀྱི་ཡན་ལག་ཅན་གྱི་དམག་ཅེས་པ་ལྟར་ཚོགས་པའི་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ཏུ་འདོད་དོ། །གཉིས་པ་གཞུང་དོན་ནི། བསམ་གཏན་དང༷་པོ༷་ལ༷་ཡན་ལག་ལྔ༷་སྟེ་མི་མཐུན་ཕྱོགས་འདོད་ཆགས་གནོད་སེམས་རྣམ་འཚེ་སོགས་སྤོང་བའི་གཉེན་པོ་རྟོག༷་དཔྱོད་དང་མི་མཐུན་ཕྱོགས་སྤོང་བའི་དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་། བདེ༷་བ་ཐོབ་པ་ཕན་ཡོན་ཡན་ལག་དང༷་རྩེ་གཅིག་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་དེ་གཉིས་འགྲུབ་པས་དེ་གཉིས་ཀྱི་གནས་སམ་རྟེན་གྱི་ཡན་ལག་ཏིང༷་འཛིན༷་རྣམ༷ས་སོ། །གཉི༷ས་པ༷་ལ༷་ནི༷་ཡན༷་ལག༷་བཞི༷་སྟེ་རྟོག་དཔྱོད་སྤོང་བའི་གཉེན་པོའི་ཡན་ལག་ནང་རབ༷་ཏུ་དང༷་བ་དང༷་ནི༷་ཕན་ཡོན་དགའ༷་བ་དང་ལ༷་སོ༷གས་པས་བདེ་བ་དང་། གནས་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
虽然也有与见、慢等相应的禅定，但唯说有贪为有味受，是因为唯有它执著所缘，若不从中出离，不可能转生上界，故如是说。无漏是指出世间等至具真谛行相者。
所具支分差别
第二，包括支分本身和附带内容两部分。第一，包括解说十八支分各自具有方式、归纳为几事及观察其差别三部分。第一，包括总义和论文两部分。第一总义有三：第一，未说无色有支分是因为无色等持一味。应在何处立支分？在粗动处立支分，而无色中寂止殊胜，心心所活动微弱，故不立支分，因为等持增盛处，任何心所
3-283a
都不是主要。有人说，在何地心所圆满止息处立支分，如初禅中苦和忧止息，同样二禅中寻伺、三禅中喜、四禅中乐止息，而其上无任何心所圆满止息。圣解脱部说无色具足舍和一境性两支，如从粗细线织成的布一样，心的寂静不寂静的差别渐次增上。胖底说四无色均具念、慧、舍、定四支。莲花戒在《修习次第初篇》中说未至定也具足舍、寻伺和一境性四支。第二，数量确定：虽也有想、触等其他心所，为何唯立寻伺等为支分？有人说，前禅所有被后禅所舍弃的立为支分，而想等不是这样。若如此，则定也不应是支分？答：定是主要法故不须舍。或者说这些支分对彼地极为有益
3-283b
但这样说来，对初禅寻伺不如念慧有益，故不合理。《释论》说应考察，因为有对治支、利益支及二者所依止支，应当依瑜伽师地论考察。第三，辨识支分与有支的意义：毗婆沙师说定既是禅定，也是禅定支分和有支两者，其他仅是支分。论师认为无异于支分的有支，如"有支之军"，是总集与别法的关系。第二，论文：初禅有五支，即对治不顺分贪、恚、害等的对治支寻伺，及断不顺分所得的离生喜和乐作为利益支，和因一境性力成就前二者的彼二所依止支定。第二禅有四支，即断寻伺的对治支内等净，和利益支喜等所摄的乐，和所依止定。


 །གསུམ༷་པ༷་ལ༷་ཡན་ལག་ལྔ་སྟེ། དགའ་བ་སྤོང་བའི་གཉེན་པོ་འདུ་བྱེད་བཏང༷་སྙོམས༷་དང༷་། བཏང་སྙོམས་མི་བརྗེད་པའི་དྲན་པ་དང༷་། དྲ༷ན་པ་དང༷་མི་བརྗེད་
3-284a
པའི་ཤེས༷་བཞིན༷་གསུམ་ནི་གཉེན་པོའི་ཡན་ལག་དང་ཕན་ཡོན་བདེ༷་བ་དང༷་། སེམས་གན༷ས་པ་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི་རྟེན་ནོ། །བསམ་གཏན་རྣམས་ཀྱི་མཐའ༷་བཞི༷་པ་ནི་ཡན་ལག་བཞི༷་སྟེ། ས་འོག་མའི་སྐྱོན་བརྒྱད་དང་བྲལ་བས་བདེ་བ་སྤོང་བའི་གཉེན་པོའི་ཡན་ལག་དྲ༷ན་པ་ཡོངས་སུ་དག་པ་དང་། འདུ་བྱེད་བཏང༷་སྙོམས༷་ཡོངས་སུ་དག་པ་གཉིས་དང༷་། ཕན་ཡོན་བདེ༷་མིན༷་སྡུག༷་མིན༷་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་དང་། རྟེན་ཏིང༷་འཛིན༷་ཡོངས་དག་རྣམ༷ས་སོ། །དེ་ལྟར་ན་བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་བཅོ་བརྒྱད་དོ། །དང་པོའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་གནོད་སེམས་རྣམ་འཚེའི་རྟོག་པ་རྣམས་གཅིག་ཏུ་བྱས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ་ཡིད་མི་བདེ། འཆལ་བའི་ཚུལ་ཁྲིམས། རྣམ་གཡེང་དང་ལྔ་ཡིན་ནོ། །གཉེན་པོ་ནི། དང་པོའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་རྣམས་སྤོང་བའི་གཉེན་པོར་དྲན་ཤེས་བཏང་སྙོམས་གསུམ་ཡིན་ཀྱང་། རྟོག་དཔྱོད་ཀྱི་སྒོ་ནས་མངོན་པར་སྒྲུབ་པས་ནི། དེ་གསུམ་གྱི་མིང་གིས་མ་བསྟན་པར་རྟོག་དཔྱོད་གཉིས་གཉེན་པོའི་ཡན་ལག་ཏུ་བསྟན་ལ། དེ་བཞིན་དུ་གཉིས་པའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་བསམ་གཏན་དང་པོའི་འདོད་ཆགས་དང་རྟོག་དཔྱོད་གཉིས་གཅིག་ཏུ་བྱས་པ་དང་། སྡུག་བསྔལ། རྒོད་པ། ཏིང་འཛིན། མ་རྫོགས་པ་དང་ལྔ་སྤོང་བའི་གཉེན་པོ་དེ་གསུམ་ལ། སེམས་དགའ་བའི་ཉེ་ཉོན་གྱིས་ཀུན་ནས་དཀྲིས་ཕྱིར། དེ་དག་རང་མིང་གིས་མ་བསྟན་པར་རྟོག་དཔྱོད་ཀྱི་འཁྲུགས་པ་ཞི་བས་རབ་དྭངས་ཀྱིས་བརྗོད་ལ། དེས་ན་རབ་དྭངས་དེ་དྲན་ཤེས་བཏང་སྙོམས་གསུམ་
3-284b
གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། །གསུམ་པ་ན་དགའ་བའི་ཉེ་བའི་ཉོན་མོངས་དང་བྲལ་ཕྱིར་གསུམ་ཀ་རང་མིང་གིས་བསྟན་ཏོ། །གཉིས་པ། བཅོ་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ཀྱང་མིང་གི་སྒོ་ནས་ཡིན་གྱི་རྫས༷་སུ༷་བཅུ༷་གཅི༷ག་སྟེ། དང་པོའི་ཡན་ལག་ལྔ་དང་། གཉིས་པའི་རབ་དྭངས་དང་། གསུམ་པའི་ཏིང་འཛིན་མ་གཏོགས་བཞི་དང་། བཞི་པའི་ཚོར་བ་བཏང་སྙོམས་རྣམས་སོ། །གསུམ་པ། བསམ་གཏན་དང༷་པོ༷་གཉིས་ན༷་དགེ་བའི་ས་མང་པའི་སེམས་ཤིན༷་ཏུ༷་སྦྱང༷ས་པ༷་ལ་བདེ༷་བ༷་ཞེས་བཏགས་པ་ཡིན་གྱི་ལུས་ཚོར་ནི་མ་ཡི༷ན་ནོ། །དཔེས་སྟོན་པས་ཤིན་སྦྱང་བདེ་བ་མིན་ཏེ། དེ་ལྟ་ན་བསམ་གཏན་ཕྱི་མ་གསུམ་ལ་སྔ་མ་ལས་ལྷག་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། དེས་ན་བདེ་བ་ནི་ལུས་ཚོར་ཡིན་ལ། དེ་ཏིང་འཛིན་གྱི་ཁྱད་པར་ལས་སྐྱེས་པ་ལུས་ཤིན་སྦྱང་གི་རེག་བྱ་ཞེས་པ་ལུས་ཡང་ཞིང་ཟོ་མདོག་བདེ་བའི་ཚོར་བ་དང་མཐུན་པའི་རླུང་གིས་ལུས་ལ་ཁྱབ་ཅིང་རྒྱས་པས། དེའི་མཐུས་ཤིན་སྦྱངས་ཀྱི་རེག་བྱ་ལ་དམིགས་པའི་ཏིང་འཛིན་དང་མཐུན་པའི་ལུས་ཤེས་མཚུངས་ལྡན་དང་བཅས་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་དང་། དེ་ལུས་ནང་དུ་འབྱུང་བས་ཏིང་འཛིན་ལས་ལྡང་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཟེར། བྱེ་སྨྲས་སྒོ་ལྔའི་ཤེས་པ་མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་ས་པས་བསྡུས་པས་དེ་མི་འཐད་དོ་ཟེར། བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ཡན་ལག་ནང་རབ་ཏུ་དྭངས༷་པ༷་ནི་རྟོག་དཔྱོད་ཀྱི་འཁྲུག་པ་དང་བྲལ་ཞིང་། འདོད་པ་མ་ཟད་དང་པོ་ལས་ཀྱང་ངེས་པར་འབྱུང་བས་གཉིས་པ་དེ་ལ་ཡིད་ཆེས་པའི་ད༷ད་པ༷་ཡི༷ན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
第三禅有五支，即断喜的对治支行舍和，不忘舍的念和，不忘
3-284a
念的正知，这三者是对治支，和利益支乐，以及心住的定是所依。禅定中最后的第四禅有四支，即由脱离下地八过失而断乐的对治支念清净和，行舍清净二者，和利益支非苦非乐受舍，以及所依定清净等。如此，禅定共有十八支。初禅的不顺分是欲贪、恚害等寻合为一，以及苦、忧、不律仪和散乱五种。对治是：作为初禅不顺分的对治虽有念、知、舍三种，但因通过寻伺明显成就，故未以彼三名称而立寻伺二者为对治支，同样，第二禅的不顺分是初禅贪和寻伺二者合为一，及苦、掉举、定不圆满五种的对治是彼三，因为被喜的随烦恼所缠绕，故不以它们自名表示，而说寻伺的搅动平息故称"极净"，因此，此极净是念、知、舍三者
3-284b
的本质。第三禅因已离喜的随烦恼故三者皆以自名说明。第二，这十八支就名称而言，事体则是十一种，即初禅五支、第二禅净支、第三禅除定外四支、第四禅的舍受。第三，初第二禅中，善遍行心极轻安称为乐，而非身受。以喻说明轻安非乐，因为如此，后三禅应较前更胜故。因此，乐是身受，它由定的特殊功能所生，身轻安触即身轻快舒适与乐受相顺应的风遍满周身，因其力生与轻安触为所缘的定相顺的身识及其相应法，且此生于身内故不会从定中起。毗婆沙师说五识为非等引地所摄，故不合理。第二禅支内等净是远离寻伺搅动，由不仅出离欲界，也出离初禅，对第二禅有确信故是信。


 །ཡང་གལ་ཏེ་བསམ་གཏན་སྔ་མ་གཉིས་ཀྱི་དགའ་བ་ཡིད་བདེར་འདོད་པར་མི་རིགས་ཏེ། དགའ་བ་སེམས་བྱུང་
3-285a
གི་ཆོས་གཞན་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། ཡིད་བདེ་བསམ་གཏན་གསུམ་ཆར་གྱིའང་བདེ་བར་འདོད་པ་ལྟར། བསམ་གཏན་གསུམ་ཆར་གྱི་བདེ་བ་ནི་དགའ་བ་ལས་གཞན་པའི་ཡིད་བདེ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། བསམ་གཏན་སྔ་མ་གཉིས་དགའ་བ་ལས་འདོད་ཆགས་མ་བྲལ་བས་ཉེ་བར་མ་ཞི་བས་དགའ་བ་ཁོ་ན་ཡིད་བདེ་ཡིན་ལ། གསུམ་པ་དགའ་བ་ལས་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བས་ཉེ་བར་ཞི་བའི་སེམས་བདེ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་ཡིད་བདེ་ནི་མིན་ཏེ། བསམ་གཏན་ནི་ཡན་ལག་ལས་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཡིན་པས། རྣམ་པར་བསྒྱུར་བའི་མདོ་ལས། བསམ་གཏན་གསུམ་པ་བཀའ་སྩལ་ནས། འདིར་འདིའི་ཡིད་བདེ་བའི་དབང་པོ་སྐྱེས་པ་མ་ལུས་པ་འགགས་པར་འགྱུར་རོ། །ཞེས་པ་དང་། བསམ་གཏན་བཞི་པ་ལ་བདེ་བའི་དབང་པོ་འགགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་དང་། བསམ་གཏན་གྱི་ཡན་ལག་སྟོན་པའི་མདོ་ལས། དེ་འདོད་པས་དབེན་པ་དང་སྡིག་ཏོ་མི་དགེ་བའི་ཆོས་ཀྱིས་དབེན་སོགས་ནས་གསུམ་པར་དགའ་བ་སྤངས་པ་དང་། བདེ་བ་དང་ལྡན་པར་བཤད་པའི་ལུང༷་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ལས་གསུངས་པ་དང་འགལ་བའི་ཕྱིར༷། དང་པོ་གཉིས་ཀྱི་དགའ༷་བ་ནི་ཡི༷ད་བདེ༷་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི་བདེ་བ་མིན་ནོ། །དེས་ན་དང་པོ་གཉིས་ཀྱི་བདེ་བ་ནི་ཤིན་སྦྱངས་དང་། ཡིད་བདེ་ནི་དགའ་བ་ཡིན་ལ། གསུམ་པ་སེམས་ཀྱི་སིམ་པ་ཉིད་བདེ་བར་བཞག་གོ། ཞེས་བྱེ་སྨྲས་འདོད་དོ། །གཉིས་པ་འཕྲོས་དོན་ལ། ཡན་ལག་དེ་དག་སྙོམས་འཇུག་ཉོན་མོངས་ཅན་དང་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བའི་བསམ་གཏན་དུའང་ཡོད་དམ་སྙམ་ན། སྙོམས་འཇུག་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་ཡན་ལག་དང་།
3-285b
འབྲས་བུ་སྐྱེ་བའི་ཡན་ལག་གཉིས། དང་པོ་ལ་དངོས་དང་། དོགས་སྤོང་གཉིས། དང་པོ། ཅི་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་བསམ་གཏན་ལ་ཡན་ལག་དེ་དག་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། ཁ་ཅིག་ནི་ཡོད་ལ་ཁ་ཅིག་ནི་མེད་དེ་འདི་ལྟར་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་གྱི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ལ༷་དེའི་ཉོན་མོངས་ལས་མ་དབེན་པས། དབེན་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ༷་བ༷་དེ་མེད་པ་དང༷་། གཉིས་པ་ལ་དེའི་ཉོན་མོངས་པས་རྙོགས་པས༷་རབ༷་དང༷་མེད་ལ། གསུམ་པ་ལ་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་བདེ་བས་ཀུན་ཏུ་རྨོངས་ཤིང་བསླད་པས་ཤེས༷་བཞིན༷་དང་དྲ༷ན་པ༷་མེད་པ་དང༷་། བཞི་པ་ལ་དེའི་ཉོན་མོངས་པས་དྲི་མ་ཅན་དུ་བྱས་པས་བཏང༷་སྙོམས༷་དང་དྲ༷ན་པ༷་ཡོངས་སུ་དག༷་པ༷་མེ༷ད་དོ། །གྲུབ་མཐའ་འཛིན་པ་ཁ༷་ཅི༷ག་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་བས༷མ་གཏན་དང་པོ་གཉིས་ལ་ཤིན༷་ཏུ་སྦྱང༷ས་པ་མེད་ལ། ཕྱི་མ་གཉིས་ལ་བཏང༷་སྙོམས༷་ཀྱང་མེད་དེ། དེ་དག་ཉོན་མོངས་ཅན་ཡིན་ལ་ཤིན་སྦྱངས་བཏང་སྙོམས་དེ་གཉིས་དགེ་བའི་ས་མང་བ་ཡིན་པས་སོ་ཟེར། དེས་ན་དགའ་བ་ནི་འདོད་དབེན་ལས་སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་རབ་དང་རྟོག་དཔྱོད་ཞི་བ་དང་། དྲན་ཤེས་དམིགས་པ་མ་བརྗེད་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཙམ་ལ་འདོད་ཕྱིར་ཉོན་མོངས་ཅན་ལའང་ཡོད་དོ་ཞེས་འདོད། ལུགས་སྔ་མ་ལྟར་ན་ཤིན་སྦྱངས་བཏང་སྙོམས་དེ་གཉིས་ཡོད་དམ་མེད་ཅེ་ན། ཁ་ཅིག་དེ་དགེ་བ་ཡིན་པས་དངོས་སུ་མེད་པར་མ་བཤད་ཀྱང་མེད་དོ་ཟེར། ཁ་ཅིག་དེ་མེད་པར་མ་བཤད་པས་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ། འོ་ན་བཞི་པ་མི་གཡོ་བར་ཅི་ཕྱིར་བཤད་སྙམ་ན། གཞན་ཡང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བསམ་གཏན་དང་པོ་གསུམ་
3-286a
སྐྱོན་དང་བཅས་པས་གཡོ་བར་བཤད་པས་དང་། འོག་སའི་བསམ་གཏན་གྱི་སྐྱོན༷་བརྒྱ༷ད་ལ༷ས་ནི༷་གྲོལ༷་བའི༷་ཕྱིར༷། བསམ་གཏན་བཞི༷་པ༷་ནི་རླུང་མེད་པའི་མར་མེ་ལྟར་གཡོ༷་བ༷་མེ༷ད་པ༷་ཡིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
又若认为前二禅的喜不应被认为是悦，因为喜是其他心所
3-285a
法，唯是意地，悦如同三禅皆认为是乐那样，三禅的乐是异于喜的悦。答：前二禅未离喜贪，未近寂，故唯喜是悦；第三禅已离喜贪，近寂，唯是心乐而非悦。因为禅定必定从支分出离，《转变经》中说："宣说第三禅，此处所生一切意悦根皆灭。"又说："第四禅中乐根灭。"《说禅支经》中说："彼离欲，离不善法"等乃至第三禅中"舍喜，具足乐"。这两种经文与说前二喜是唯悦而非乐相违。因此，前二喜唯是悦而非乐。因此，前二禅的乐是轻安，悦是喜，第三禅中心的安适立为乐。这是毗婆沙师的主张。第二，附带内容：这些支分是否也存在于有烦恼等至和果生禅？有烦恼等至的支分和
3-285b
果生支分两部分。第一包括正文和除疑两部分。第一，有烦恼禅定有无这些支分？有些有，有些无：有烦恼初禅因未离彼烦恼，故无离生喜；第二禅因彼烦恼扰浊，无内净；第三禅因烦恼乐蒙蔽污染，无正知和念；第四禅因彼烦恼成染污，无清净舍和清净念。有些宗义师认为有烦恼初二禅无轻安，后二禅也无舍，因为彼等有烦恼，而轻安和舍二者是善遍行故。因此，喜是指离欲生喜与内净寻伺寂止，念知是所缘不忘，智慧仅是指慧，故有烦恼处亦有。依前说，轻安、舍二者有无？有人说，彼为善性，虽未明说无实有，但无。有人说，未说其无故有。第二，那为何说第四是不动？又，世尊说初三禅
3-286a
有过患故是动，第四禅因脱离下地禅定八过患故，如无风的灯一般不动。


 །སྐྱོན་བརྒྱད་གང་ཞེ་ན།རྟོག༷་དང༷་དཔྱོ༷ད་དང༷་དབུ༷གས་འབྱིན་རྔུབ་གཉིས་དག༷་དང༷་བདེ༷་བ༷་དང་ལ༷་སོ༷གས་པས་བསྡུས་པ་སྡུག་བསྔལ་དང་ཡིད་མི་བདེ་གཉིས་དང་བཞི༷་སྟེ་བརྒྱ༷ད་ཡི༷ན་ནོ༷། །གཉིས་པ་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བ་ལ། དངོས་དང་། འཕྲོས་དོན་གཉིས། དང་པོ། ཡང་ཅི་རྒྱུ་སྙོམས་འཇུག་གི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ན་བདེ་བ་དང་། གཉིས་པ་ན་ཡོད་པའི་ཚོར་བ་ཡིད་བདེ། གསུམ་པ་ན་བདེ་བ། བཞི་པ་ན་བཏང་སྙོམས་ཡོད་པ་དེ་འབྲས་བུ་སྐྱེ་བ་ནའང་ཡོད་དམ་ཞེ་ན། བཞི་པ་ན་དེ་ལྟར་ཡིན་མོད། གཞན་དེ་ལྟར་མ་ངེས་ཏེ། འབྲས་བུ་སྐྱེ༷་བའི༷་བས༷མ་གཏན༷་བཞི་པོ་དག༷་ན༷་ནི༷། དང་པོ་ན་ཡིད་ཀྱི་ས་པའི་ཡི༷ད་བདེ༷་དང་། མིག་རྣ་ལུས་གསུམ་གྱི་ཤེས་པར་མཚུངས་ལྡན་གྱི་བདེ༷་བ་དང༷་། རྣམ་ཤེས་བཞི་ཆར་གྱི་བཏང༷་སྙོམ༷ས་ད༷ང་། གཉིས་པ་ན་རྣམ་ཤེས་གཞན་མེད་པས་ཡིད་ཀྱི་ས་པ་ཁོ་ནའི་བཏང༷་སྙོམས༷་དང་ཡི༷ད་བདེ༷། གསུམ་པ་ན་ཡིད་སའི་སེམས་བདེ༷་བ༷་དང༷་བཏང༷་སྙོམས༷་དང་། བཞི་པ་ན་ཡིད་ཀྱི་ས་པའི་བཏང༷་སྙོམ༷ས་ཚོར༷་བ༷་ཁོ་ན་ཡོ༷ད་དོ། །གཉིས་པ། གལ་ཏེ་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་སོགས་ན་མིག་ཤེས་དང་རྟོག་དཔྱོད་མེད་ན་གཟུགས་དང་སྒྲ་དང་རེག་བྱ་འཛིན་པ་དང་། ལུས་ངག་གི་རིག་བྱེད་སློང་བར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པར་སྐྱེས་པ་རྣམས་ལ་མིག་ཤེས་སོགས་མེད་པའང་
3-286b
མིན་ལ་དེ་དག་རང་གི་ས་པའང་མིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། བསམ་གཏན་གཉི༷ས་པ༷་ལ་སོ༷གས་གོང་མ་གསུམ་པོ་དག་ན༷་ལུས༷་དང་མིག༷་དང༷་རྣ༷་བའི༷་རྣམ༷་ཤེས༷་གསུམ་དང་། ལུས་ངག་གི་རྣམ༷་པར་རིག༷་བྱེད་ཀུན་ནས་སློང༷་བར་བྱེ༷ད་པའི་རྟོག་དཔྱོད་གང༷་ཡི༷ན་པ་དེ༷་ནི༷། བསམ་གཏན་དང༷་པོར༷་གཏོག༷ས་པ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་གོང་མ་དག་འོག་སའི་སྤྲུལ་པ་སྤྲུལ་ཚེ་གོང་སའི་རྟེན་ལ་འོག་སའི་སྤྲུལ་སེམས་མངོན་དུ་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱེ་སྨྲས་འདོད་དོ། །དེ་ཡང་གོང་སར་མངོན་དུ་བྱེད་པའི་རྣམ་ཤེས་དང་རྟོག་དཔྱོད་གང་ཡིན་པ་དེ༷་ནི་མ་བསྒྲིབ་ལུང༷་མ༷་བསྟན༷་ཡིན་གྱི་འོག་སའི་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅན་ཡང་མི༷ན་ཏེ། འོག་ས་ལས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བས་སོ། །བསམ་གཏན་དང་པོའི་ལུང་མ་བསྟན་དེ་དག་དམན་པ་ཡིན་ཡང་། མཐོང་ཐོས་སོགས་ཀྱི་ཚེ་ན་དགོས་པས་མངོན་དུ་བྱེད་ཀྱི་དེ་ཡང་གུས་པས་ནི་མིན་ནོ། །དཔེས་སྟོན་པ་ལ་སོགས་པ་ནི། བསམ་གཏན་ཕྱི་མ་གསུམ་ནའང་རྣམ་ཤེས་གསུམ་ཀ་ཡོད་པར་འདོད་དོ། །
所得差别
གསུམ་པ་འཐོབ་ཚུལ་ནི། དང་པོ་དག་པ་བ་ནི་ཆགས་བྲལ་དང་། གོང་ནས་འོག་ཏུ་སྐྱེས་དང་། སྦྱོར་བ་དང་། ཆགས་བྲལ་ལས་ཉམས་པ་བཞིས་འཐོབ་པ་ལས། དག་པ་བ་དེ༷་དང༷་སྔར་མི༷་ལྡན༷་པ་ནི། འོག་ས་ལས་འདོ༷ད་ཆགས༷་དང་བྲལ༷་བའམ། སྲིད་རྩེ་མ་གཏོགས་པ་གོང་ནས་འོག་ཏུ་སྐྱེ༷་པ༷་ལ༷ས་ནི༷་དག༷་པ༷་ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་མ་གཏོགས་པ་གཞན་གསུམ་ཅི་རིགས་ཐོབ༷་ཀྱི་སྲིད་རྩེ་ནི་དེ་བས་མཐོ་བ་མེད་ཅིང་། དེར་སྐྱེ་བ་ན་རྒྱུ་སྙོམས་འཇུག་སྔར་ནས་ལྡན་པས། འོག་ས་
3-287a
ལས་ཆགས་བྲལ་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེ་བས་ཐོབ་པ་མེད་དོ། །ཆགས་བྲལ་གྱིས་ཐོབ་པ་དེར་ཡང་ངེས་ཆ་མ་གཏོགས་སོ། །དེ་ཡང་སྔར་མི་ལྡན་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཀྱི་དག་པ་བ་དང་སྔར་ནས་ལྡན་པ་ནི།ངེས་ཆའི་བསམ་གཏན་དག་པ་བ་ནི་ཆགས་བྲལ་དང་། སྐྱེ་བས་མི་ཐོབ་ལ་སྦྱོར་བས་ཐོབ་ཀྱི་གནས་ཆ་ལས་ཉམས་ན་ཉམས་པའི་ཆ་མཐུན་དང་། བསམ་གཏན་དང་པོ་ལས་ཆགས་བྲལ་ཉམས་ན་དང་པོའི་ཉམས་པའི་ཆ་མཐུན་ཐོབ་པ་ལྟ་བུ་ཉམས་པ་ལས་ཀྱང་ཐོབ་བོ། །སྙོམས་འཇུག་ཟག༷་མེ༷ད་ནི་རྒྱུ་བཞི་ལས། སྔར་མི་ལྡན་པ་ལས་ནི་འདོ༷ད་ཆགས༷་བྲལ༷་བ༷་ཡིས༷་ཐོབ་ལ། སྔར་ནས་ཟག་མེད་དང་ལྡན་པ་ནི། སྦྱོར་སྟོབས་ཀྱིས་ཟད་ཤེས་ལས་ཀྱང་མི་སློབ་པའི་དངོས་གཞིས་བསྡུས་པ་ཐོབ་ལ། དབང་པོ་འཕོས་ན་རྣོན་པོས་བསྡུས་པའི་སློབ་མི་སློབ་ཐོབ་བོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
八种过患是什么？寻和伺和出入息二者和乐等所摄的苦和忧二种，共四种，即八种。第二，果生分为：正文和附带内容两部分。第一，又问：如因等至初禅有乐、第二禅有悦受、第三禅有乐、第四禅有舍，这些在果生中也有吗？第四禅确是如此，其他则不确定，因为在四种果生禅中，初禅有意地悦和眼耳身三识相应的乐和四识俱有的舍，第二禅无其他识，故唯有意地舍和悦，第三禅有意地心乐和舍，第四禅唯有意地舍受。第二，若第二禅等无眼识和寻伺，如何取色声触及发动身语表？答：生于第二禅等者既非无眼识等，
3-286b
又非彼地所摄。那是什么样的呢？在第二禅等上三地中，身眼耳三识，及发动身语表的寻伺，是属初禅的。如同上地变化下地所化时，依上地身现起下地化心一样，这是毗婆沙师的观点。又，在上地现起的识和寻伺是无覆无记，并非下地有烦恼，因已离下地贪故。虽然初禅无记是下劣的，但见闻等时需要故现起，而非出于尊重。以喻说明者等认为后三禅中也有三识。
所得差别
第三，获得方式：初清净是离贪、上生下、加行、离贪退失四种所得，其中之前未具清净者，由离下地贪或除有顶外从上生下而得清净，除顺决择分外的其余三种随一所得，有顶则因无更高处，且生彼时先已具因等至，唯从下地
3-287a
离贪而生，故无所得。通过离贪所得者亦除顺决择分。此是就先前未具而言，先已具清净者，顺决择分清净禅不由离贪和生得，而由加行得；若从安住分退，则从退分得；如从初禅离贪退时，得初禅退分，如是从退失也得。无漏等至从四因得，先未具者从离贪得，先已具无漏者，由加行力从尽智也得无学根本所摄，若根转移则得利根所摄有学无学。
;


 །ཕྱིར་མི་འོང་དངོས་གཞི་ལ་བརྟེན་ནས་ངེས་པ་ལ་འཇུག་པས་ཟག་མེད་ཀྱི་བསམ་གཏན་དངོས་གཞི་ཐོབ་ཀྱང་། མཐར་གྱིས་མི་ལྕོགས་མེད་ཁོ་ན་ལ་བརྟེན་ནས་ངེས་པ་ལ་འཇུག་ན་དངོས་གཞི་མི་ཐོབ་པས། ཐམས་ཅད་ཀྱིས་འཐོབ་པ་མ་ངེས་པས་ངེས་པ་ལས་འཇུག་པའི་ཐོབ་པ་མ་བཤད་ལ། མི་སློབ་པ་ལས་ཉམས་ན་སློབ་པས་བསྡུས་པའི་དངོས་གཞི་ཐོབ་ཀྱང་སྙོམས་འཇུག་ཟག་མེད་ཀྱི་རིགས་སྔར་ནས་ལྡན་པས་གསར་ཐོབ་མེད་པས་ཉམས་པས་ཐོབ་པའང་མ་བཤད་དོ། །ཟག་མེད་ལ་སྐྱེས་ཐོབ་ནི་མེད་དོ། །སྙོམས་འཇུག་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་ནི་སྔར་དེ་དང་མི་ལྡན་པ་ལས་
3-287b
བསམ་གཏན་དང་པོ་ལས་ཉམས་ན་དེའི་ཉོན་མོངས་ཅན་འཐོབ་པ་ལྟ་བུ་ཡོངས་སུ་ཉམ༷ས་པས་འཐོབ་པ་དང་། སྲིད་རྩེ་མ་གཏོགས་གོང་ནས་འོག་ཏུ་སྐྱེ༷་བ༷་ཡིས༷། འོག་སས་བསྡུས་པའི་ཉོན་མོངས་ཅན་འཐོབ་པ་ལྟ་བུ་གཉིས་ཡོད་ཀྱི། སྙོམས་འཇུག་ཉོན་མོང༷ས་སྔར་ནས་ལྡན་པས་ཆགས་བྲལ་དང་སྦྱོར་བས་ཐོབ་པ་ནི་མེད་དོ། །
何者生差别
བཞི་པ་གང་ལས་གང་འབྱུང་ལ། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གཉིས། དང་པོ་ལ་ཟག་མེད་ལས་གང་འབྱུང་། དག་པ་ལས་གང་འབྱུང་། ཉོན་མོངས་ཅན་ལས་གང་འབྱུང་། དག་དང་ཉོན་མོངས་ཅན་ཕན་ཚུན་འབྱུང་མི་འབྱུང་གི་ཁྱད་པར་བཞི། དང་པོ། དེ་དག་གང་གི་མཇུག་ཏུ་གང་སྐྱེ་ཞེ་ན། ཟག༷་པ༷་མེ༷ད་པ༷འི་སྙོམས་འཇུག་གི་མཇུག༷་ཐོགས༷་སུ༷་རང་ས་དང་། ལྟག༷་འོ༷ག་གི་གཉིས་གཉིས་ཏེ། རང་ནས་བརྩིས་པའི་གསུམ༷་པའི༷་བར༷་གྱི་ས་པའི་དགེ༷་བ༷་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་དག་སྐྱེ༷འོ༷། །འདིའང་སྤྱིར་བཏང་ཡིན་གྱི་ཐམས་ཅད་དུ་ནི་མ་ངེས་ཏེ། བསམ་གཏན་དང་པོའི་མཇུག་ཏུ་འོག་མའི་སྙོམས་འཇུག་དག་པ་བ་དང་ཟག་མེད་སྐྱེ་བ་མེད་ལ། ཅི་ཡང་གི་མཇུག་ཏུ་གོང་མའི་ཟག་མེད་མེད་པས་སོ། །དེས་ན་ཟག་མེད་བསམ་གཏན་དང་པོའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་དྲུག་སྐྱེ་སྟེ། རྒྱུན་ཚེ་རང་སའི་ཟག་མེད་དང་། ལངས་ཚེ་རང་སའི་དག་པ་དང་། ཟག་བཅས་དང་སྤེལ་ནས་ལུགས་བཞིན་སྙོམས་པར་འཇུག་ཚེ་གཉིས་པའི་དག་པ་བ་དང་། མ་སྤེལ་བར་ལུགས་བཞིན་སྙོམས་པར་འཇུག་ཚེ་དང་། ཐོད་རྒལ་གྱི་སྦྱོར་ཚེ་མ་སྤེལ་བར་ལུགས་མཐུན་འཇུག་ན་གཉིས་པའི་ཟག་མེད་དང་། སྤེལ་ནས་རིས་མི་མཐུན་པར་གསུམ་པར་འགྲོ་ཚེ་ཐོད་རྒལ་དངོས་གཞི་གསུམ་པའི་དག་པ་བ་དང་། མ་
3-288a
སྤེལ་བར་གསུམ་པ་འགྲོ་ན་ཉེ་བའི་སྦྱོར་བ་གསུམ་པའི་ཟག་མེད་སྐྱེ་བས་སོ། །གོང་འོག་གི་བཞི་པ་ཕན་ཆད་སྐྱེ་བ་མི་སྲིད་དེ་ཤིན་ཏུ་རིང་བས་དང་། འདོད་ན་ཟག་མེད་མི་སྲིད་པས་དང་། འདོད་དགེ་ཙམ་སྐྱེ་ཡང་སྙོམས་འཇུག་མིན་པས་སོ། །བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་ཟག་མེད་མཇུག་ཐོགས་སུ་བརྒྱད་དེ། རྒྱུན་གྱི་ཚེ་རང་སའི་ཟག་མེད་དང་། ལངས་ཚེ་རང་སའི་དག་པ་བ་དང་། མ་སྤེལ་བར་ལུགས་མཐུན་དུ་སྙོམས་པར་འཇུག་ཚེ་བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་ཟག་མེད་དང་། སྤེལ་ནས་ལུགས་མཐུན་སྙོམས་འཇུག་ཚེ་བསམ་གཏན་གསུམ་པའི་དག་པ་བ་དང་། མ་སྤེལ་བར་གསུམ་པར་འགྲོ་ན་ཉེ་སྦྱོར་བཞི་བའི་ཟག་མེད་དང་། སྤེལ་ན་ཐོད་རྒལ་དངོས་བཞི་པའི་དག་པ་བ་དང་། ལུགས་མི་མཐུན་པར་འཇུག་ཚེ་མ་སྤེལ་ན་དང་པོའི་ཟག་མེད་དང་། སྤེལ་ན་དག་པ་བའང་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་གསུམ་པའི་མཇུག་ཏུ་བཅུ་སྟེ། རང་སའི་གཉིས། བཞི་པའི་གཉིས། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་ཀྱི་གཉིས། བསམ་གཏན་གཉིས་པའི་གཉིས་དང་། ལུགས་མི་མཐུན་པར་གསུམ་པར་འགྲོ་ན། བསམ་གཏན་དང་པོའི་གཉིས་ཀྱང་འབྱུང་བས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་བསམ་གཏན་བཞི་པ་དང་། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་ཀྱི་མཇུག་ཏུ་བཅུ་བཅུ་འབྱུང་བའང་ཅི་རིགས་ཤེས་པར་བྱའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
依不还根本定趣入决择而获得无漏禅定根本定，但若唯依未至定趣入决择则不得根本定，故并非一切人皆获得，因不定故未说从决择趣入所得；若从无学退则得有学所摄根本定，然因先已具无漏等至种类，无新得，故亦未说从退失所得。无漏无生得。有烦恼等至从先不具者
3-287b
如从初禅退而得其有烦恼，即从遍退失得，及除有顶外从上生下，得下地所摄有烦恼，如是有二种，先已具有烦恼等至则不由离贪和加行获得。
何者生差别
第四，从何生何分为：总说和别说两部分。总说包括从无漏生何、从清净生何、从有烦恼生何、清净与有烦恼互生不生差别四部分。第一，彼等之后何生？无漏等至之后可生自地和上下各二，即从自地算起至第三地所摄善有漏无漏等生。此是一般而言，并非一切皆定，因初禅后不生下地清净和无漏等至，无所有后不生上地无漏故。因此，无漏初禅之后生六种：相续时自地无漏，出定时自地清净，有漏无漏交替顺序入定时第二清净，不交替顺次入定时和超升加行时不交替顺入时第二无漏，交替不同类升至第三时超升根本第三清净，不
3-288a
交替上升至第三时近加行第三无漏生故。上下第四以上不可能生，因极远故，欲界不可能有无漏故，虽生欲善但非等至故。无漏第二禅之后生八种：相续时自地无漏，出定时自地清净，不交替顺入时第三无漏，交替顺入时第三清净，不交替至第三时近加行第四无漏，若交替则超升根本第四清净，若逆入时不交替则初禅无漏，若交替则生清净故。同样，第三禅之后生十种：自地二种，第四二种，空无边处二种，第二禅二种，以及逆行至第一禅时，初禅二种亦生。同理，第四禅和空无边处之后各生十种，应随理了知。


 །རྣམ་ཤེས་མཐའ་ཡས་ཀྱི་མཇུག་ཏུ་དགུ་སྟེ། རང་སའི་གཉིས་དང་། ལུགས་མཐུན་འཇུག་ན་ཅི་ཡང་མེད་པའི་གཉིས་དང་། ལུགས་མཐུན་པར་རིས་མི་མཐུན་པ་གསུམ་པར་འགྲོ་ན་སྙོམས་འཇུག་ལས་
3-288b
ལངས་ཚེ་སྲིད་རྩེའི་དག་པ་བ་ཁོ་ན་འབྱུང་ལ། ལུགས་མི་མཐུན་པར་འཇུག་ན་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་དང་། བཞི་པའི་དག་པ་བ་དང་ཟག་མེད་གཉིས་གཉིས་འབྱུང་བས་སོ། །ཅི་ཡང་མེད་པའི་མཇུག་ཏུ་བདུན་ཏེ། རང་ས་དང་།འོག་ས་རྣམ་ཤེས་དང་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་ཀྱི་དག་པ་བ་དང་། ཟག་མེད་གཉིས་གཉིས་དང་། གོང་ས་སྲིད་རྩེའི་དག་པ་བ་ཁོ་ན་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ཡང་རྗེས་ཤེས་ཀྱི་མཇུག་ཏུ་གཟུགས་མེད་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གི་ཆོས་ཤེས་ཀྱི་མཇུག་ཏུ་མིན་ཏེ། གཟུགས་མེད་འདོད་པ་ལ་མི་དམིགས་ཤིང་། ཆོས་ཤེས་འདོད་པའི་རྟེན་ཅན་དང་། དེའི་སྡུག་བསྔལ་སོགས་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སོ། །གཉིས་པ། དག༷་པ་བ་ལ༷ས་ཀྱང་ལྟག་འོག་གསུམ་པར་དགེ་བ་འབྱུང་བ་ཟག་མེད་ལ་བཤད་པ་དེ༷་བཞིན༷་ལ་མི་འདྲའི་ཁྱད་པར་ཟག་མེད་ལས་ནི་ཉོན་མོངས་ཅན་མི་འབྱུང་ཡང་། ཟག་བཅས་དག་པའི་མཇུག་ཏུ་སྙོམས་འཇུག་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་གཟིར་ཚེ་རང༷་གི༷་ས༷་པའི༷་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅན་གྱི་བསམ་གཏན་དག་ཀྱང༷་འབྱུང་ངོ་། །དེ་ཡང་སྙོམས་འཇུག་ཉོན་མོངས་ཅན་ནི་རོ་མྱོང་ལྡན་ནོ། །གསུམ་པ། ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་ལ༷ས་དྲན་ཤེས་ཀྱིས་ཟིན་ནས་ལངས་ཚེ་རང་སའི་དག༷་པ་བ་དང༷་། རྒྱུན་གྱི་ཚེ་རང་སའི་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅན་དང་། རང་སའི་ཉོན་མོངས་དེས་གཟིར་བ་ན། འོག་མའི་དག་པ་ལ་དགའ་བར་འགྱུར་བས་ལངས་ནས། འོ༷ག་མའི༷་དགེ་བ་དག༷་པ་བ་གཅི༷ག་ཀྱང༷་འབྱུང་ངོ་། །གལ་ཏེ་བདག་གིས་བསམ་གཏན་འདི་ཉོན་མོངས་ཅན་ཞིག་སྟེ། དེ་བས་འོག་མ་བཟང་ངོ་ཞེས་
3-289a
རང་སའི་དེ་ལ་སྐྱོན་དུ་ཤེས་ནས་འོག་མར་འཕོ་ན་དགེ་བ་ལས་འཕོས་པ་ཡིན་ལ། གལ་ཏེ་ཉོན་མོངས་ཅན་དུ་མ་ཤེས་ན་ནི་དེ་ལས་ཇི་ལྟར་འོག་མའི་དགེ་བ་འཕོ་ཞེ་ན། དང་པོ་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་ན་གོང་མའི་ཉོན་མོངས་ཅན་པས་ནི། འོག་མའི་དག་པ་བ་བཟང་བས་གོང་མའི་ཉོན་མོངས་ཅན་དུ་གྱུར་ན། དེ་མ་ཐག་འོག་མའི་དག་པ་བ་ལ་གནས་པར་གྱུར་ཅིག་སྙམ་དུ་འཕངས་ཕྱིར་གོང་མའི་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་འོག་མའི་དག་པ་བ་འབྱུང་སྟེ་དཔེར་ན། དུས་ཅི་ཙམ་ན་ལྡང་བར་བྱའོ་སྙམ་དུ་བསམ་ནས་གཉིད་ལོག་པར་འདོད་པའི་དུས་སུ་སད་པ་བཞིན་ནོ། །ཟག་མེད་ནི་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་རང་ས་དང་འོག་སའང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མི་སྐྱེའོ། །བཞི་པ། དེ་ཡང་སྙོམས་པར་འཇུག་པའི་དུས་ཀྱི་དབང་དུ་བྱས་ནས་དག་པ་དང་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱི་མཇུག་ཐོགས་སུ་རང་སའི་ཉོན་མོངས་ཅན་ཁོ་ན་སྐྱེའོ། །གཞན་གྱི་ཉོན་མོངས་མི་འབྱུང་ཞེས་བཤད་ཀྱི། འཆི༷་འཕོ༷་བའི་ཚེ་ན་སྐྱེ་བའི་བསམ་གཏན་དག་ན་སྐྱེས་ཐོབ་ཀྱི་དགེ་བ་མཉམ་བཞག་མ་ཡིན་པས། བསམ་གཏན་དང་པོའི་དགེ་བ་སྐྱེས་ཐོབ་ལྟ་བུ་དག༷་པ་བ་ལ༷ས་འཆི་འཕོ་བ། རང་ས་གོང་འོག་ཐམས་ཅད་དུ་སྐྱེ་བ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་སེམས་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅན་ཀུན༷་སྐྱེ་སྲིད་ལ།དེ་ཡང་སྐྱེ་སྲིད་ཉོན་མོངས་ཅན་ཡིན་པས་སོ། །འཆི་འཕོ་བའི་ཚེ་སྙོམས་འཇུག་ཉོ༷ན་མོང༷ས་ཅ༷ན་ལ༷ས་ནི། རང་ས་དང་འོག་སའི་ཉོན་མོངས་ཅན་སྐྱེའི་གོང་མའི་ཉོན་མོངས་ཅན་མི་འབྱུང་བས་གོང༷་མ༷་སྐྱེ་བ་མི༷ན་ནོ། །འོག་སའི་ཉོན་མོངས་
3-289b
མ་སྤང་བར་གོང་མར་སྐྱེ་བ་མེད་དོ། །གཉིས་པ་བྱེ་བྲག་ལ་དག་པ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་དང་། ཐོད་རྒལ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། སོ་སོའི་དབྱེ་བ་དང་། གང་ལས་གང་འབྱུང་དཔྱད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། སྲིད་རྩེ་ལ་གོང་ས་མེད་པས་ཁྱད་པར་ཆ་མཐུན་མེད་ལ། གཞན་སྙོམས་འཇུག་དག༷་པ༷་བ་དེ་དག་ནི་ཉ༷མས་པའི༷་ཆ༷་མཐུན༷་དང་སོ༷གས་ཀྱིས་བསྡུས་པ། གནས་པ་ཆ་མཐུན། ཁྱད་པར་གྱི་ཆ་དང་མཐུན་པ། ངེས་པར་འབྱེད་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་རྣམ༷་པ་བཞི༷འོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
识无边处之后生九种：自地二种，顺入时无所有二种，顺行不同类至第三时，从等至
3-288b
出时唯生有顶清净，逆入时空无边处和第四禅的清净及无漏各二种生故。无所有处之后生七种：自地和下地识无边处及空无边处的清净和无漏各二种，及上地有顶唯清净生故。此又是从类智后入无色定，而非从法智后，因为无色不缘欲界，而法智是欲界所依且缘其苦等故。第二，从清净也如同从无漏所说那样，生上下至第三的善，不同的是从无漏不生有烦恼，而从有漏清净后若为等至有烦恼所扰，则也生自地有烦恼禅定。此有烦恼等至即是有味受。第三，从有烦恼由念知摄持而出时生自地清净，相续时自地有烦恼，被自地烦恼所扰时乐于下地清净，故出定后也生一下地善清净。若认识"我这禅定是有烦恼的，
3-289a
不如下地好"，了知自地过患而转至下地则是从善转，若不知其为有烦恼，如何从中转至下地善？初次入定时上地有烦恼，因下地清净更胜，若成为上地有烦恼，即刻愿住于下地清净，故从上地有烦恼之后立即生下地清净，如决定何时醒来后入睡，想醒的时候就醒来一样。无漏则于有烦恼之后自地及下地皆完全不生。第四，此乃就等至时而言，清净和有烦恼之后唯生自地有烦恼，不生余地烦恼。然而临命终时生禅处生得善非等引，如初禅生得善，从清净命终，于自地上下一切处受生，彼一切结生心皆可生有烦恼，此即生有有烦恼故。命终时从有烦恼等至仅生自地和下地有烦恼，不生上地有烦恼，故不生上地。未断下地烦恼
3-289b
不能生上地。第二，别说分为清净详说和超升详说两部分。第一包括各自分类和从何生何观察两部分。第一有宣说和解释两部分。第一，有顶无上地故无殊胜顺品，其余清净等至包括退分等，安住分，殊胜分，顺决择分四种。


 །ཆ་མཐུན་ཞེས་དེ་དང་དེ་སྐྱེ་བ་ལ་ཕྱོགས་པ་ཙམ་ཡིན་གྱི་དངོས་སུ་སྐྱེས་པ་མིན་ཏེ་ཐམས་ཅད་དག་པ་བ་ཡིན་པས་སོ། །འོན་ཀྱང་གནས་པ་ཆ་མཐུན་ནི་སྐྱེས་པའི་ངོ་བོའོ། །གཉིས་པ། བཞི་པོ་དེ༷་ནི༷་གོ༷་རིམ༷་བཞིན༷་དུ་ཉོ༷ན་མོང༷ས་པ་སྐྱེ༷་བ་དང༷་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་དང་། རང༷་ས༷་དང༷་། གོང༷་ས་དང༷་། ཟག༷་མེ༷ད་སྐྱེ་བ་དང་རྗེས༷་སུ་མཐུ༷ན་པའོ། །གཉིས་པ། ཉམ༷ས་པ༷་ཆ༷་མཐུན༷་པ་སོ༷གས་བཞི་པོའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་དུ་འབྱུང་ཞེ་ན། ཉམས་པ་ཆ་མཐུན་གྱི་མཇུག༷་ཐོག༷ས་སུ༷། རྒྱུན་གྱི་ཚེ་རང་དང་། ཁྱད་པར་གྱི་ཚེ་གནས་པ་ཆ་མཐུན་ཏེ་གཉི༷ས་དང༷་སོགས་པས་གནས་པ་ཆ་མཐུན་ལས་ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་མ་གཏོགས་པ་གསུམ༷་དང༷་། ཁྱད་པར་ཆ་མཐུན་ལ་ཉམས་པ་མ་གཏོགས་གསུམ༷་དང༷་།ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་ལ་ཟག་མེད་འབྱུང་ཡང་དག་པ་བ་མིན་པས་རྒྱུན་གྱི་ཚེ་རང་གཅི༷ག་པུ་འབྱུང་ངོ་། །གཉིས་པ་ཐོད་རྒལ་ལ། སྦྱོར་བ་དང་དངོས་གཞི་གཉིས། དང་པོ། ཐོད་རྒལ་ལ་འཇུག་བྱ་བསམ་གཟུགས་ས༷་བརྒྱ༷ད་ལ། ཟག་བཅས་ས་བརྒྱད་
3-290a
དང་། ཟག་མེད་བདུན་ཏེ། དེ་ལྟར་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ལའོ། །ཇི་ལྟར་འཇུག་ཚུལ་སྦྱོར་དངོས་གཉིས་ཀྱི་དང་པོ་ལའང་གཉིས་ལས། རིང་སྦྱོར་ནི་འབྲེལ༷་བ༷་སྟེ་ཐོག་མར་ཟག་བཅས་ཀྱི་ས་བརྒྱད་དང་། ཟག་མེད་ས་བདུན་པ་དང་། རིས་མ་བོར་བར་ལུགས་མཐུན་པར་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་སོང་ཞིང་ལུགས་དང་མི་མཐུན་པར་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་འོང་ནས་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང༷་། དེ་ནས་ཕྱིས་ཉེ་བའི་སྦྱོར་བ་ཟག་བཅས་སུ་རིས་མཐུན་པའི་བསམ་གཏན་དང་པོ་ནས་གསུམ་པ་དང་། དེ་ནས་ནམ་མཁའ་དེ་ནས་ཅི་ཡང་བར་རེ་རེ་བརྒལ་ནས་ལུགས་མཐུན་པར་ཡར་སོང་ཞིང་། དེ་བཞིན་ཟག་བཅས་རིས་མཐུན་ཅི་ཡང་ནས་དང་པོའི་བར་དུ་ས་རེ་རེ་བརྒལ་ནས་ལུགས་མི་མཐུན་པར་འཇུག་པས་མར་འོང་བ་དང་། དེ་ནས་ཟག་མེད་དུ་གོང་བཞིན་དུའོ། །དེ་ལྟར་ཟག་བཅས་དང་ཟག་མེད་དུ་རིས་མཐུན་པའི་ས་གཅི༷ག་སྟེ་རེ་རེ་བརྒལ༷་ནས་ལུགས་མཐུན་དུ་ཡར་སོང༷་ཞིང༷་། རིས་མཐུན་པའི་ས་རེ་རེ་བརྒལ་ནས་ལུགས་མི་མཐུན་པར་མར་འོང༷་བའི་སྒོ་ནས་བྱང་བར་བྱས་ན༷ས་ནི༷འོ། །གཉིས་པ་དངོས་གཞི། ཟག་བཅས་བསམ་གཏན་དང་པོ་ནས་ཟག་མེད་ཀྱི་གསུམ་པ། དེ་ནས་ཟག་བཅས་ནམ་མཁའ། དེ་ནས་ཟག་མེད་ཅི་ཡང་བར་ལུགས་མཐུན་པར་ཡར་ས་རེ་རེ་བརྒལ་ཞིང་རིས༷་མི༷་མཐུན༷་པར༷་གསུམ༷་པ༷་ལ་འཇུག་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཟག་བཅས་ཀྱི་ཅི་ཡང་ནས་ཟག་མེད་དང་པོའི་བར་ལུགས་མི་མཐུན་པར་ས་རེ་རེ་བརྒལ་ཞིང་མར་འོང་བ་རིས་མི་མཐུན་པ་གསུམ་པར་འགྲོ༷་བ་དང་། དེ་བཞིན་ཟག་མེད་བསམ་གཏན་དང་པོ་ནས་ཟག་བཅས་ཅི་ཡང་
3-290b
བར་ལུགས་དང་མཐུན་པར་ས་རེ་རེ་བརྒལ་ཞིང་རིས་མི་མཐུན་པ་གསུམ་པར་འགྲོ་བ་དང་། དེ་བཞིན་ཟག་མེད་ཅི་ཡང་ནས་ཟག་བཅས་བསམ་གཏན་དང་པོའི་བར་ལུགས་མི་མཐུན་པར་ས་རེ་རེ་བརྒལ་ཞིང་རིས་མི་མཐུན་པ་གསུམ་པར་འགྲོ་བ་སྟེ། དེ་ལྟར་ཟག་བཅས་སམ་ཟག་མེད་རིས་མི་མཐུན་པ་གསུམ་པར་འགྲོ་བ་སྟེ། སྤེལ་མར་སྙོམས་པར་འཇུག་ནུས་པ་དེ་ཚེ་ཐོད༷་རྒལ༷་གྱི༷་ནི༷་སྙོམས༷་འཇུག༷་དངོས་གཞི་གྲུབ་པ་ཡི༷ན་ནོ། །དེ་བཞིན་ཟག་བཅས་ཟག་མེད་ཀྱི་བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ནས་སྲིད་རྩེའི་བར་དང་། སྲིད་རྩེ་ནས་གཉིས་པའི་བར་དུ་ལུགས་མཐུན་དང་མི་མཐུན་པར་ས་རེ་རེ་བརྒལ་ནས་རིས་མི་མཐུན་པར་ས་གསུམ་པར་འགྲོ་བའི་ཐོད་རྒལ་སོགས་ལའང་སྦྱར་ཏེ་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཤིན་ཏུ་རིང་བའི་ཕྱིར་བཞི་པ་ལ་ནི་མི་འཇུག་གོ། ཐོད་རྒལ་ནི་བློ་གསལ་བས་རྟེན་ནི་གླིང་གསུམ་པོ་ཁོ་ན་དང་། གང་ཟག་མི་གཡོ་བ་ཁོ་ནའོ། །ཐེག་ཆེན་པ་དག་མངོན་རྟོགས་རྒྱན་བཞིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
"顺品"是指倾向于生起这些，而非实际已生，因为皆是清净性。然而安住顺品是已生的自性。第二，此四种依次是顺生烦恼和，顺安住自地和，顺上地和，顺生无漏的。第二，退分等四者之后生几种？退分顺品之后，相续时自身，殊胜时安住分，共两种，等摄安住顺品除决择分外三种，殊胜顺品除退分外三种，决择顺品后虽生无漏但非清净，相续时唯生自身一种。第二，超越分为加行和根本二部分。第一，超越所入为八地，有漏八地
3-290a
及无漏七地，如是有漏无漏二种。入定方法加行正行两部分中的第一又分二：远加行即连续，先依次顺入有漏八地和无漏七地，不舍类别，然后逆序出定，之后近加行中，有漏同类中从初禅至第三禅，然后空无边处，然后无所有处，各跳过一地顺入上升，同样有漏同类从无所有处至初禅，各跳过一地逆入下行，然后无漏亦同前。如是有漏和无漏中同类地各跳过一地顺行上升，同类地各跳过一地逆行下降，通过此方式熟练后。第二，根本：从有漏初禅至无漏第三禅，然后有漏空无边，然后无漏无所有，顺行上升各跳过一地且不同类至第三，同样从有漏无所有至无漏初禅，逆行下降各跳过一地，去往不同类第三，同样从无漏初禅至有漏无所有
3-290b
顺行各跳过一地且至不同类第三，同样从无漏无所有至有漏初禅逆行各跳过一地且至不同类第三，如是能于有漏或无漏不同类第三间交替入定，此时即成就超越等至根本。同样，从有漏无漏第二禅至有顶，以及从有顶至第二禅，顺逆各跳过一地而至不同类第三地的超越等，应当类推了解。因极远故不入第四。超越依靠明利根，所依唯三洲，补特伽罗唯不动。大乘者如《现观庄严论》。


 །
所依差别
ལྔ་པ་རྟེན་ལ། སྤྱི་དང་དམིགས་བསལ་གཉིས། དང་པོ།བས༷མ་གཏན༷་གཟུག༷ས་མེ༷ད་ཀྱི་སྙོམས་འཇུག་དེ་དག་ནི་རང༷་ས༷་དང༷་ནི༷་འོ༷ག་སའི༷་ལུས་རྟེན༷་ཅ༷ན་ཡིན་ཏེ། སྲིད་རྩེའི་སྙོམས་འཇུག་སྲིད་རྩེའི་རང་ས་དང་། འདོད་པའི་བར་དུ་བྱེད་པས་ས་དགུ་པ་ཡིན་པ་ནས་དང་པོའི་སྙོམས་འཇུག་རང་ས་དང་། འདོད་པའི་རྟེན་ཅན་ཏེ་ས་གཉིས་པ་ཡིན་པའི་བར་དུའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་གོང་དུ་སྐྱེས་པའི་རྟེན་ལ་འོག་མའི་སྙོམས་འཇུག་མངོན་དུ་མི་བྱེད་ཅེ་ན། རང་ས་ན་ཡོད་པས་འོ༷ག་སའི་དམན་པ་ལ་དགོས༷་པ་མེ༷ད་པས་སོ། །གཉིས་པ། འོག་
3-291a
དགོས་མེད་ཅེས་པའི་དམིགས་བསལ། སྲིད་རྩེ་རང་ས་ན་ཟག་མེད་མེད་པ་དང་། དེ་ལ་ཉེ་བས་སྲི༷ད་རྩེ༷ར་སྐྱེས་པའི་འཕ༷གས་པ༷་ཕྱིར་མི་འོང་གིས་རང་ས་མི་གསལ་བས་ཅི༷་ཡང༷་མེ༷ད་པའི་སྙོམས་འཇུག་མངོ༷ན་སུམ༷་དུ་བྱས༷་ནས༷་ཟག་མེད་ལམ་གྱིས་སྲིད་རྩེའི་ཟག༷་པ༷་ཟ༷ད་པར་བྱས་ཏེ་དགྲ་བཅོམ་ཐོབ་པར་བྱེད་དོ། །དང་པོའི་མིག་ཤེས་སོགས་ནི་ཏིང་འཛིན་མིན་ལ་དམན་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ནི་དགོས་པ་ཡོད་པས་སོ། །
所缘差别
དྲུག་པ་དམིགས་ཡུལ་སྙོམས་འཇུག་དེ་དག་གི་དམིགས་པ་གང་ཞེ་ན། སྲེ༷ད་པ་དང་བཅས༷་པ་རོ་མྱོང་ལྡན་རྣམས་ནི་རང༷་གི༷་ས་པའི་སྲི༷ད་པ་ཟག་བཅས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་དངོས་པོ་ཁོ་ན་ལ༷་དམི༷གས་པ་ཡིན་གྱི། རང་གི་ངོ་བོ་ཉོན་མོངས་ཅན་ཡིན་ཞིང་། འོག་ས་ལ་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བས་འོག་ས་ལ་མི་དམིགས་ཏེ། དེ་ལ་དམིགས་ནས་སྲེད་པ་སྐྱེ་ན་དེ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བར་ཐལ་བས་སོ། །གོང་འོག་རང་རང་གིས་སྲེད་པས་བཅད་ཕྱིར་ས་དེ་ཁོ་ན་ལའོ། །བས༷མ་གཏན༷་དགེ་བ་དག་པ་བ་དང་ཟག་མེད་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ༷་ནི་ཅི་རིགས་པར་ཆོས་ཡོ༷ད་དགུ༷་ཅོག་ཡི༷ན་ཏེ། འདུས་བྱས་མ་བྱས་གང་རུང་ལ་དམིགས་ནས་སེམས་ཉེ་བར་འཇོག་པས་སོ། །གཟུགས་མེད་ཉེར་བསྡོགས་ཀྱིས་འོག་སའི་ཟག་བཅས་ལ་དམིགས་ཤིང་དངོས་གཞི་ཉོན་མོངས་ཅན་ཡང་ཡོད་ལ། དངོས་གཞི་དགེ་བས་ཆོས་ཤེས་ཕྱོགས་མཐུན་གྱི་ལམ་དང་། འོག་སའི་འགོག་པ་ལ་མི་དམིགས་ཀྱང་ཟག་མེད་འོག་སའི་གཉེན་པོ་རྗེས་ཤེས་ཕྱོགས་མཐུན་གྱི་ལམ་བདེན་དང་། རང་ས་དང་གོང་ས་ལ་དམིགས་པས་དེ་རྣམས་ལས་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་
3-291b
ཕྱིར་དང་། བསམ་གཏན་རྣམས་ནི་ཀུན་ཏུ་ལྟ་བ་ཡིན་པས་དངོས་གཞིས་ཀྱང་འོག་སའི་ཟག་བཅས་ལ་དམིགས་ཀྱང་། གཟུགས༷་མེ༷ད་དངོས༷་གཞི༷་དགེ༷་བ་དག་པ་དང་ཟག་མེད་རྣམ༷ས་ཀྱི༷་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ནི་ཟག༷་བཅས༷་ས་འོ༷ག་མས༷་བསྡུས་པ་མི༷ན་ཏེ།གཟུགས་མེད་པའི་དངོས་གཞི་རྣམས་ནི་དམིགས་པ་ལས་ངེས་པར་བྱུང་བ་ཡིན་པས་སོ། །གོང་མ་ལ་དམིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའང་སྲིད་རྩེའི་འཕགས་པ་ཅི་ཡང་མེད་ཀྱི་སེམས་མངོན་དུ་བྱས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དུ་ནི་མིན་ནོ། །ཤུགས་ལ་འོག་མའི་ལམ་ཟག་མེད་ལ་གོང་མའི་རྗེས་ཤེས་ཕྱོགས་མཐུན་གྱིས་དམིགས་པར་བསྟན་ཏེ། ས་དགུའི་ལམ་ནི་ཕན་ཚུན་དུའོ། །ཞེས་པས་སོ། །
所断即断与否差别
བདུན་པ་སྤང་བྱ་སྤོང་མི་སྤོང་གི་ཁྱད་པར་ལ། དངོས་དང་འཕྲོས་དོན་གཉིས། དང་པོ། བསམ་གཟུགས་དག་པ་བ་སོགས་གསུམ་པོ་འདི་དག་ལས་ཟག༷་པ༷་མེ༷ད་པའི༷་དངོས་གཞི་རྣམས་ཀྱིས་རང་དང་གོང་སའི་ཉོ༷ན་མོང༷ས་རྣམ༷ས་སྤོང༷་ངོ༷་སྟེ་སྤོང་གི ། གཞན་རྣམས་ཀྱི་དངོས་གཞིས་སྤོང་མི་ནུས་ཏེ་དག་པ་བའི་དངོས་གཞིས་ཀྱང་འོག་དང་རང་ས་གོང་སའི་ཉོན་མོངས་མི་སྤོང་ན་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་ལྟ་ཅི་སྨྲོས། ཟག་མེད་ཀྱིས་སྤོང་བར་མ་ཟད་ཉེར༷་བསྡོགས༷་དག༷་པ་བས༷་ཀྱང༷་འོག་སའི་ཉོན་མོངས་རྣམས་སྤོང་ངོ་། །གཉིས་པ་འཕྲོས་དོན་ལ། ཉེར་བསྡོགས་ཀྱི་གྲངས། ངོ་བོ་གཉིས། དང་པོ། དངོས་གཞི་བརྒྱད་པོ་དེ༷་དག༷་ལ༷་ནི༷་གང་གིས་འཇུག་པའི་སྦྱོར་བ་ཉེར༷་བསྡོག༷ས་རྣམ་པ་བརྒྱ༷ད་ཡོད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
所依差别
第五，所依分为总说和特殊两部分。第一，禅定无色等至皆以自地及下地身为所依，有顶等至以有顶自地和至欲界为所依，故是九地，乃至初禅等至以自地和欲界为所依，故是二地。为何上地生者不现前下地等至？因自地已有，无须下地下劣故。第二，下
3-291a
"无须"的特例：有顶自地无无漏，以及接近彼故，生有顶圣者不还，因自地不明显，现前无所有处等至后，以无漏道尽有顶漏，而证阿罗汉。初禅眼识等非定，现起下劣是有必要故。
所缘差别
第六，等至所缘为何？有爱有味等唯缘自地有漏蕴事，因自体是有烦恼，且已离下地贪，不缘下地，若缘彼而生贪则应未离彼贪故。上下各以各自贪截断，故唯缘彼地。禅定善清净及无漏所缘境是随理一切法，因可缘有为无为任一而安住心故。无色近分缘下地有漏，根本有烦恼亦有，根本善不缘法智顺品道和下地灭，但无漏下地对治类智顺品道谛，及缘自地上地，为使彼等有区别
3-291b
故，且因诸禅是遍观，根本亦缘下地有漏，但无色根本善清净和无漏等的行境非有漏下地所摄，因无色根本是从所缘决定出离故。所说缘上地是就有顶圣者现前无所有心而言，并非一切处皆如此。间接说明下地无漏道为上地类智顺品所缘，如说"九地道互为所缘"故。
所断即断与否差别
第七，所断断不断的差别分为：正说和附带内容两部分。第一，禅无色清净等三者中，唯无漏根本能断自地及上地诸烦恼，余者根本不能断，清净根本尚且不能断下自上地烦恼，有烦恼者更不必说。不仅无漏能断，近分清净也能断下地诸烦恼。第二，附带内容分为：近分数量，体性两部分。第一，此八根本各有能入之加行近分八种。
;


 །གཉིས་པ་ལ། སྤྱི་དང་། དང་པོའི་
3-292a
ཉེར་བསྡོགས་ཀྱི་ངོ་བོ་གཉིས། དང་པོ། ཉོན་མོངས་ཅན་ལ་འབྲལ་ལམ་མེད་པས་སྲེད་པ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ལམ་གྱིས་ཉོན་མོངས་སྤོང་མི་ནུས་པས་ཉེར་བསྡོགས་དེ་དག་གི་ངོ་བོ་ནི་རོ་མྱོང་དང་མཚུངས་ལྡན་མ་ཡིན་གྱི་དག༷་པ༷་བ་ཁོ་ནར་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པར་འབྱུང་བ་དང་། འོག་ས་ལས་ཆགས་པ་དང་བྲལ་ན་དགའ་བདེ་དང་མཚུངས་ལྡན་ཡིན་ཡང་འདི་ཆགས་བྲལ་མིན་པས་དང་། དེ་དག་ནི་འབད་དེ་དྲང་བའི་འདུ་བྱ་བ་དང་བཅས་པས་ཚོར་བ་བདེ༷་མི༷ན་སྡུག༷་བསྔལ༷་མིན༷་པ་བཏང་སྙོམས་ཁོ་ན་དང་ལྡན་ནོ། །ཡང་ན་འབད་དེ་དྲང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པས་བཏང་སྙོམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ལ། འོག་ས་ལས་ཡིད་བྱུང་བ་དང་མ་བྲལ་བ་དང་། ཆགས་པ་དང་བྲལ་བའི་ལམ་ཡིན་པས་དག་པ་ཡིན་གྱི་རོ་མྱོང་མིན་ནོ། །ཞེས་སོ། །སློབ་དཔོན་འཕགས་པས་ནི། མཚན་ཉིད་སོ་སོར་རིགས་པའི་ཡིད་བྱེད་ལ་སོགས་པ་བདུན་གྱིས་ཉེར་བསྡོགས་ཐམས་ཅད་བསྒྲུབ་པར་བཤད་དོ། །གཉིས་པ། ཉེར་བསྡོགས་བརྒྱད་ལས་དང༷་པོ༷་མི་ལྕོགས་མེད་ལ་དག་པར་མ་ཟད་འཕ༷གས་པ༷་ཟག་པ་མེད་པའང༷་ཡིན་ཏེ། ཉེར་བསྡོགས་གཞན་མི་གསལ་བས་ཟག་མེད་མི་རྟེན་ལ། འཕགས་པ་བསམ་གཏན་གྱི་དངོས་གཞི་མ་ཐོབ་པ་དག་འདས་ལམ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྐྱེད་པས་སོ། །རྒྱུ་སྙོམས་འཇུག་གི་བསམ་གཟུགས་ལ་ཉོན་མོངས་ཅན་མེད་པས་འབྲས་བུ་དེ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བ་ན་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་སེམས་རང་རང་གི་ཉེར་བསྡོགས་མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་
3-292b
སྦྱོར་རོ། །ཞེས་གྲུབ་མཐའ་འོ། །ཁ༷་ཅི༷ག་དེ་གསལ་བས་རོ་མྱོང་སོགས་གསུམ༷་ཀ་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
寻词有无等八差别
བརྒྱད་པ་རྟོག་དཔྱོད་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ། རྟོག་མེད་དཔྱོད་བཅས། རྟོག་བཅས་དཔྱོད་བཅས། རྟོག་མེད་དཔྱོད་མེད་གསུམ། དང་པོ་ལ། ངོ་བོ། དབྱེ་བ། ཚོར་བ། འབྲས་བུའི་ཁྱད་པར་བཞི་ལས། དང་པོ། བསམ་གཏན་དང་པོའི་དངོས་གཞི་དེ་ཉིད་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་རྟོག༷་པ་མེ༷ད་ལ་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་ནི་བས༷མ་གཏན༷་ཁྱ༷ད་པར༷་ཅ༷ན་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ། དེ་ལ་དག་པ་བ་དང་ཟག་མེད་རོ་མྱོང་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་དུ་དབྱེར་ཡོད་དོ། །གསུམ་པ། དེ་ནི་འབད་དེ་བསྐྱེད་བྱ་ཡིན་པས་ཚོར་བ་བདེ༷་མིན༷་སྡུག༷་བསྔལ༷་མིན༷་པ་བཏང་སྙོམས་ཁོ་ན་དང་ལྡན་ནོ། །བཞི་པ། ཁྱད་པར་ཅན་ཟག་པ་བཅས་དེ༷་ནི༷་བསྒོམ་ན་ཚང༷ས་ཆེན༷་དུ་སྐྱེ་བའི་འབྲས༷་བུ༷་ཅ༷ན་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་བྱམས་པ་སོགས་ནི་རྫོགས་བྱེད་ཡིན་པས་ཚངས་གནས་ཞེས་བྱའོ། །གཉིས་པ། ཁྱད་པར་ཅན་དེ་མན༷་ཆ༷ད་བསམ་གཏན་དང་པོའི་དངོས་གཞི་ཙམ་པོ་དང་ཉེར་བསྡོགས་གཉིས་ནི་རྟོག༷་པ་དང་དཔྱོ༷ད་པ་དང་བཅས༷་པ༷་ཡི༷་ཏིང༷་ངེ་འཛིན༷་ཞེས་བྱའོ། །གསུམ་པ། ཁྱད་པར་ཅན་དེ་ཡན༷་ཆ༷ད་གཉིས་པའི་ཉེར་བསྡོགས་ནས་སྲིད་རྩེའི་བར་ནི་ས་དེ་བསྡུས་ཀྱི་རྟོག་དཔྱོད་གཉི༷ས་ཀ༷་མེ༷ད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། །
等至之三摩地所摄功德
གཉིས་པ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་བསྡུས་པའི་ཡོན་ཏན་ལ། རྣམ་ཐར་གསུམ། ལམ་སུན་འབྱིན་གསུམ། བདེ་འགྱུར་གྱི་ཏིང་འཛིན་སོགས་བཞི།
3-293a
ཚད་མེད་བཞི། རྣམ་ཐར་བརྒྱད་སོགས་བཤད་པ་ལ།
三解脱
དང་པོ་ལ། རྣམ་པ་དང་། དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ། མྱང་འདས་བརྟགས་འགོག་ནི། ཡུལ་ལྔ་དང་། ཕོ་མོ་དང་། འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གསུམ་མམ་བཞིའི་མཚན་མ་སྟེ་བཅུ་དང་བྲལ་བས་མཚ༷ན་མེ༷ད་ཡིན་ལ། འདིར་དབང་པོ་རྣམས་མཚན་མར་མ་སྨྲོས་པ་ནི་ཡུལ་ལྟར་ཡིད་འཕྲོག་པ་མིན་པས་སོ། །དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཏིང་འཛིན་ནི། མཚན་མ་ཐམས་ཅད་ཞི༷་བའི༷་འགོག་པའི་རྣམ༷་པ༷་བཞི་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
第二分为：总说和初禅
3-292a
近分体性两部分。第一，有烦恼无离道，故贪爱相应道不能断烦恼，因此近分体性非与有味相应，唯是清净无功用生，若离下地贪则与喜乐相应，然此非离贪，且彼等是勤引有功用，故唯与非苦非乐受舍相应。或因须勤引故与舍相应，又未离下地厌离，是离贪道，故清净非有味。圣者说，以相应理智作意等七法成就一切近分。第二，八种近分中，初禅未至定不仅清净，圣者无漏亦是，因其他近分不明显不依无漏，而圣者未得禅定根本者，依彼无漏道生起故。因等至中禅无色无有烦恼，故于彼等处受生时，以各自不等引有烦恼近分
3-292b
结生。此为宗义。有些人说，彼明显故有味等三种。
寻词有无等八差别
第八，寻伺有无差别有：无寻有伺，有寻有伺，无寻无伺三种。第一包括：体性、分类、受类、果差别四部分。第一，初禅根本离寻而殊胜，无寻有伺是殊胜禅。第二，彼分清净、无漏、有味三种。第三，彼为勤所生，故唯与非苦非乐受舍相应。第四，殊胜有漏修习能得生大梵果。因此，慈等为成就因，称为梵住。第二，殊胜以下初禅根本一般和近分二者，是有寻有伺定。第三，殊胜以上从第二禅近分至有顶，是彼地所摄无寻无伺定。
等至之三摩地所摄功德
第二，三摩地所摄功德：三解脱，三出离道，乐变定等四，
3-293a
四无量，八解脱等说明。
三解脱
第一分为：行相和分类两部分。第一，涅槃择灭是：离五境、男女、有为三或四相等十种相，故无相。此中未说根为相，因不如境能夺意故。缘彼定是：与寂止一切相灭之行相四相应。


 །སྟོང༷་ཉི༷ད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི། སྡུག་བདེན་ལ་དམིགས་ནས་བདག༷་མེ༷ད་དང་སྟོང་པ༷་ཉི༷ད་དུ༷་འཇུག༷་པའི་རྣམ་པ་ཉིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའོ༷། །སྨོན༷་པ༷་མེ༷ད་པ༷་ནི༷། ཡུལ་འདུས་བྱས་སྨོན་བྱ་མིན་པ་ལ་དམིགས་ནས་ཡིད་འབྱུང་གི་རྣམ་པ་ཅན་ཡིན་ལ། འགོག་བདེན་གྱིས་ཡིད་མི་འབྱུང་ལ། སྟོང་པ་བདག་མེད་ཆོས་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ཅིང་མྱང་འདས་ཀྱིའང་ཡིན་པས་དེས་ཡིད་མི་འབྱུང་བས། སྡུག་བདེན་གྱི་རྣམ་པ་གཉིས་དང་། འགོག་པའི་རྣམ་པ་བཞི་བཅས་དྲུག་པོ་དེ༷་དག་ལ༷ས་གཞན་མི་རྟག་སྡུག་བསྔལ་གཉིས་དང་། ཀུན་འབྱུང་གི་བཞི་དང་། ལམ་ཡང་ཆུ་བརྒལ་ནས་གཟིང་འདོར་བ་ལྟར་རེ་ཞིག་བླང་བྱ་ཡིན་ཀྱང་། ལྷག་མེད་དུ་འཇུག་པ་ན་ངེས་པར་འདོར་བས་ཡིད་འབྱུང་བའི་ལམ་བདེན་གྱི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། བདེན༷་པའི་རྣམ༷་པ༷་བཅུ་པོ་དང༷་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཏིང་འཛིན་ནི་སྨོན་པ་མེད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་ནོ། །ཐོགས་མེད་
3-293b
དང་སེང་བཟང་སོགས་འགོག་ལམ་གཉིས་གཉིས་མཚན་མེད་དུའང་གསུངས་སོ། །གཉིས་པ། ཏིང་འཛིན་གསུམ་པོ་དེ་ལ་ཟག་བཅས་འཇིག་རྟེན་པ་དག༷་པ་བ་དང༷་། ཟག་མེད་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་དྲི༷་མ༷་མེ༷ད་པ་གཉིས་ཡིན་ལ། ཟག་བཅས་ནི་ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་དང་འཕགས་ལམ་སྦྱོར་རྗེས་ཁ་ཅིག་གིས་བསྡུས་པའོ། །དེ་དག་ས་ནི་འདོད་དང་། བསམ་གཏན་དྲུག །གཟུགས་མེད་བཞི་སྟེ་བཅུ་གཅིག་ན་ཡོད་ལ། ཟག་མེད་ནི། ཟག་མེད་ཀྱི་ལམ་གང་ན་ཡོད་པའི་ས་དགུ་པོ་ན་ཡོད་དོ། །དེའི་ནང་ནས་ཏིང་འཛིན་གསུམ་པོ་དེ༷་དག༷་དྲི༷་མེ༷ད་ནི་རྣམ༷་ཐར༷་གྱི་རྒྱུ་དང་དེར་འཇུག་པའི་སྒོ༷་ཡིན་པས། མདོ་ལས་རྣམ་པར་ཐར་བའི་སྒོ་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་གསུམ༷་མོ༷་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་སོ། །
道三破斥
གཉིས་པ་ལ། བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། ཡང་མདོ་ལས་སྟོང༷་པ་ཉི༷ད་སྟོང༷་པ་ཉི༷ད་ཅེས༷་བྱ༷་བའི༷་ཏིང་འཛིན་དང་པོ་ལ༷་སོ༷གས་པས་བཟུང་བ་སྨོན་པ་མེད་པ་སྨོན་པ་མེད་པ་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་མཚན་མ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། །ཞེས་སྔ་མ་གསུམ་ལས་གཞན༷་ཡང༷་ཏིང༷་ངེ༷་འཛིན༷་རྣམ་པ་གསུམ༷་མོ༷་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་པ་ནི། རིམ་པ་ལྟར་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་སྔ་མ་གསུམ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་མིང་དེ་སྐད་དོ། །གཉིས་པ་ལ། དངོས་དང་། དེ་དག་གི་རྣམ་བཞག་གཉིས། དང་པོ། དེ་ལས་དང་པོ་གཉི༷ས་ནི༷་མི་སློབ་པའི་སྟོང༷་ཉི༷ད་དང་། སྨོན་མེད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་དམིགས་ནས་དེ་གཉིས་ལ་བདག་འཛིན་དང་། སྲེད་པའམ་དགའ་བ་དགག་པའི་ཕྱིར།
3-294a
མི་སློབ་པའི་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་ཏིང་འཛིན་འདི་ནི། བདག་གི་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་སྟོང་པའི་རྣམ་པ་དང༷་། མི་སློབ་པའི་སྨོན་པ་མེད་པའི་ཏིང་འཛིན་འདི་ནི་མི༷་རྟག༷་པའི་རྣམ་པར༷་ཡིད་ལ་བྱེད་པའོ། །ཏིང་འཛིན་དང་པོས་འདུས་བྱས་ཕུང་ལྔ་སྟོང་ཉིད་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་ལ་འདིས་ནི་ཏིང་འཛིན་དེ་ཡང་སུན་ཕྱུང་བས། འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ལས་ཡིད་ཕྱུང་བའོ། །འདི་སྟོང་རྣམ་གཅིག་པུ་ཡིན་པ་ནི་བདག་མེད་ཀྱང་སྲིད་པ་སྟོང་ན་མི་དགའ་བའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་སུན་འབྱིན་བྱེད་དང་། སྨོན་མེད་ཀྱི་སྨོན་མེད་ནི་མི་རྟག་ཁོ་ནས་སུན་ཕྱུང་གིས། གཞན་རྣམ་པ་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་སོགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་མིན་ལ། རང་གི་ངོ་བོ་ལམ་བདེན་ཡིན་པས་སུན་དབྱུང་བྱ་ཡིན་ལ། དེ་སུན་དབྱུང་བྱེད་དུ་མི་འཐད་པས་སོ། །དེས་ན་དེ་གཉིས་ཀྱི་དམིགས་པ་ནི་མི༷་སློབ༷་པའི༷་སྟོང་པ་ཉིད་དང་སྨོན་པ་མེད་པ་གཉིས་ལ༷་དམི༷གས་པ༷་ཡི༷ན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
空性定是：缘苦谛而入无我和空性行相相应。无愿是：缘有为境非所愿对象而具厌离行相，灭谛不起厌离，空性无我是法共相亦是涅槃相故不起厌离，苦谛二行相和灭谛四行相共六者外，其他无常苦二者，集谛四者，以及道如渡河后舍筏，暂时虽是所取，但入无余时必须舍弃，故厌离道谛四行相，与十谛行相相应定是无愿行相。无著
3-293b
和师子贤等也说灭道二者二者为无相。第二，三定中有：有漏世间清净和无漏出世间无垢二种，有漏为顺决择分和圣道加行修习部分所摄。彼等地是欲界、禅定六、无色四共十一地，无漏在有无漏道的九地中有。其中三定无垢是解脱因及入解脱之门，故经中亦说"解脱门空性等三"。
道三破斥
第二分为：总说和详释两部分。第一，又如经中说"空性空性等名第一定"等所摄的无愿无愿和无相无相定，即谓"前三外更有三种定"，依次是缘空性等前三而得此名。第二包括：正文和安立两部分。第一，其中前二是缘无学空性和无愿定，为断除对彼二的我执和贪爱或欢喜故，
3-294a
此无学空性定"非我所有"的空行相，和无学无愿定"无常行相"作意。初定作意五蕴空性，此则破除彼定，从一切有为生厌离。此唯一空相是因虽无我，若空有则生不喜想而破斥，无愿之无愿唯以无常破斥，非余苦和集等行相特征，自体是道谛故是所破，不合理作为能破故。因此，彼二所缘是缘无学空性和无愿二者。


 །མཚ༷ན་མ༷་མེ༷ད་པ༷་མཚ༷ན་མ་མེ༷ད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི༷། མི་སློབ་པའི་མཚན་མེད་ལས་ལངས་པའི་རྗེས་ལ་ཟག་བཅས་སམ་ཟག་མེད་ཀྱི་ཤེས་པ་གཞན་མ་སྐྱེས་ན་མཚན་མེད་ཀྱི་རྒྱུན་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ལས། གཞན་སྐྱེ་ན་མཚན་མེད་འབྱུང་བའི་རྐྱེན་མ་ཚང་བས་འགགས་པར་འགྱུར་ཞིང་། འགགས་པ་དེ་ནི་བརྟག་མིན་འགོག་སྟེ། མི་སློབ་མཚན་མེད་ཟག་མེད་ཡིན་པས་འཕགས་པ་དང་མི་མཐུན་པ་མེད་པས་དེ་གཉེན་པོས་བྲལ་བ་མི་སྲིད་དོ། །དེས་ན་ཞི༷་བར༷་མ༷་བརྟག༷་ཟ༷ད་པ༷་ལ༷་ཞེས་མི་སློབ་མཚན་མེད་ཀྱིས་སོ་སོར་མ་བརྟག་པས་ཟད་པ་སྟེ། བརྟགས་མིན་འགོག་པ་ལ་དམིགས་ནས་ཞི་བར་བལྟ་བ་ཡིན་ནོ། །འགོག་གྱ་ནོམ་ངེས་འབྱུང་གི་
3-294b
རྣམ་པར་ནི་མིན་ཏེ་བརྟགས་མིན་ལ་དེ་མེད་པས་སོ། །གཉིས་པ་ལ། ངོ་བོ་གང་ཡིན། རྟེན་གང་དུ། གང་ཟག་གང་གིས་བསྒོམ། ས་གང་ལ་བརྟེན་བཞི། དང་པོ། ཟག་མེད་འཕགས་ལམ་ལ་ཡོན་ཏན་དུ་ལྟ་བས་མི་ལྡང་གི ། འདི་གསུམ་ཏིང་འཛིན་སྔ་མ་གསུམ་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པས་སུན་འབྱིན་གྱི་རྣམ་པ་ཡིན་པས་གཅིག་ཏུ་ཟག༷་བཅས༷་སོ། །དེས་ན་དེ་དག་ལ་རྣམ་པར་ཐར་པ་སུན་འབྱིན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་གྲགས་སོ། །གཉིས་པ་རྟེན་ནི། བློ་གསལ་བས་གླིང་གསུམ་གྱི་མི༷འི་ནང༷་ཁོ་ནར་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །གསུམ་པ། གང་ཟག་ནི་དགྲ་བཅོམ་མི༷་གཡོ༷་བའི་ཆོས་ཅན་ཁོ་ན་ལ༷་སྐྱེད་ཀྱི། དབང་པོ་རྟུལ་པོས་དགྲ་བཅོམ་གཞན་ལ་མིན་ཏེ། སློབ་པ་བྱ་བ་ལྷག་མ་དང་བཅས་པས་འཕགས་ལམ་ལ་མི་ལྡང་ལ།དུས་གྲོལ་འཕགས་ལམ་རྗེས་སུ་སྲུང་བ་དང་བཅས་པས་དེ་སུན་མི་འབྱིན་པས་སོ། །དེས་ན་འཕགས་པ་དག་མཐོང་ཆོས་བདེར་གནས་དང་། ཀུན་ཏུ་ཆགས་པའི་གནས་སུ་གྱུར་པ་མི་སློབ་པའི་སྟོང་ཉིད་སོགས་དེ་དག་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་ཕྱིར་ཏིང་འཛིན་གཞན་དང་གཞན་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ་ཞེས་མདོ་སྡེ་པས་འདོད་ལ། ཐེག་པ་གོང་མ་བ་དག་རྣམ་སྣང་མངོན་བྱང་ལས། སེམས་ནི་རང་དངོས་མེད་ཕྱིར་དང་། འབྲས་བུ་རྒྱུ་རྣམས་སྤང་ཕྱིར་དང་། ཞེས་པ་ལྟར། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་འབྲས་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་གྱིས་སྟོང་པ་ལ་མཉམ་པར་བཞག་པའི་ཏིང་འཛིན་ནི། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སོགས་འདོད་ལ། དེ་དག་ཀྱང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོས་སྟོང་པ་ལ་སོགས་པའམ། སྟོང་ཉིད་ཀྱང་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པའི་
3-295a
ཏིང་འཛིན་སོགས་ལ་འདོད་པས་ཟག་མེད་དུ་འདོད་ལ། གཏན་ལ་དབབ་པ་བསྡུ་བ་ལས། ཀུན་བརྟགས་སོགས་མཚན་ཉིད་གསུམ་གྱི་ཡུལ་ཅན་ལ་སྟོང་ཉིད་སྨོན་མེད་མཚན་མེད་དེ་གསུམ་དུ་བཞག་གོ། དེས་ན་ཐོས་བསམ་ལས་བྱུང་བ་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་སྒོམ་བྱུང་དང་། འདས་པའི་སྒོམ་བྱུང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་ལ་རིམ་པར་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སོགས་པ་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །བཞི་པ་ནི། འདོད་དང་བསམ་གཏན་ས་དྲུག །གཟུགས་མེད་བཞི་སྟེ་བཅུ་གཅིག་པོ་ཐམས་ཅད་ན་ཡོད་ལ། ཉེར༷་བསྡོགས༷་ཕྱི་མ་བདུན༷་ནི༷། གོང་འོག་ཞི་རགས་སུ་དམིགས་ནས་འོག་ས་སུན་འབྱིན་གྱི་འཕགས་ལམ་སུན་མི་འབྱིན་པས་མ༷་གཏོག༷ས་སོ༷། །
趣乐禅定等四
གསུམ་པ། ཡང་མདོ་ལས། མཐོང་ཆོས་བདེར་གནས་ཀྱི་ཏིང་འཛིན་དང་། ཤེས་པ་མཐོང་གྱུར་གྱི་ཏིང་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཏིང་འཛིན་དང་། ཟག་པ་ཟད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བཞི་གསུངས་པ་གང་ཞེ་ན། ཟག་ཟག་མེད་ཀྱི་དགེ༷་བའི༷་བས༷མ་གཏན༷་དང༷་པོ༷་ནི༷་མཐོང་ཆོས་ལ་བདེ༷་བར་གནས་པར་འགྱུར༷་བའི་ཏིང༷་འཛིན༷་བསྒོམ༷་པ༷་ཡི༷ན་ནོ། །བསམ་གཏན་གཞན་དག་ཀྱང་མཐོང་ཆོས་བདེར་གནས་ཡིན་མོད། འདི་སྡུག་བསྔལ་མང་བ་འདོད་པ་ལས་འདས་པའི་དང་པོ་ཡིན་པས་དེ་སྐད་དུ་བཞག་གོ། ཕྱི་མ་ལ་བདེ་མྱང་ནི་མ་ངེས་ཏེ། ཉམས་པ་དང་། གཉིས་པ་སོགས་སུ་སྐྱེ་བ་དང་། མཐོང་ཆོས་ལ་མྱང་འདས་རྣམས་ཀྱིས་སོ། །ཟག་མེད་ལ་རྣམ་སྨིན་ཀྱང་མེད་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
无相无相定是：从无学无相定出后，若未生起其他有漏或无漏知，则无相相续生起，若生其他则无相生起之缘不具足而灭，所灭即是非择灭，因无学无相是无漏，无不符圣者，故不可能由对治而离。因此"寂静非择尽"，谓无学无相非各别抉择而灭尽，即缘非择灭而观为寂静。非灭谛妙定出离
3-294b
行相，因非择灭无彼故。第二包括：体性是何，依止何处，何补特伽罗修习，依何地四部分。第一，无漏圣道视为功德故不出定，此三定背向前三定，故是破斥行相，唯是有漏。因此，彼等称为解脱破斥定。第二，依止是利根者唯于三洲人类中生起。第三，补特伽罗是唯于阿罗汉不动法者生起，非钝根阿罗汉，因学人有余事故不离圣道，时解脱者护持圣道故不破斥。因此，圣者们现法乐住与普遍贪著境无学空性等彼等背向，故入余定，此是经部所许。上乘者如《大日经》："心无自性故，为断果及因"等，以法因果自性三空平等安住定为空性定等，彼等亦许诸法以自性空等，或知空性亦为空性的
3-295a
定等，故许为无漏，如《摄抉择分》说：以遍计所执等三相为境，安立为空性无愿无相三者。因此，闻思所生、世间修所生、出世修所生三定依次为空性等、空性定等、解脱门空性等。第四，此于欲界禅定六地，无色四地共十一地皆有，唯除后七近分，因缘上下寂静粗重而破斥下地，但不破斥圣道故。
趣乐禅定等四
第三，又如经中说：现法乐住定、智见现定、慧分别定、漏尽定四者为何？有漏无漏善初禅是现法乐住定修习。其他禅定也是现法乐住，但此超离苦多欲界之初故如是安立。对后者乐受不确定，因退失、生第二禅等、现法涅槃等故。无漏亦无异熟故。


 །
3-295b
འཆི་འཕོ་དང་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའི་ལྷའི་མི༷ག་གི༷་མངོ༷ན་ཤེ༷ས་དང་། དེའི་རྗེས་བྱུང་ཡིད་ཤེས་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཤེས་རབ་ནི། ཤེས་པ་མཐོང༷་བར་འགྱུར༷་བའི་ཏིང་འཛིན་དུ་འདོ༷ད་དེ། སྐྱེ་བ་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་དང་། མཐོང་བར་འགྱུར་བ་གཉིས་ལས།དང་པོ་ནི། སེམས་ཅན་འདི་དག་ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱད་དང་ལྡན་པའོ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཤེས་པ་མིག་གི་མངོན་ཤེས་ཀྱི་རྗེས་སུ་རྒྱུ་བ་ཡིད་ཤེས་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཤེས་རབ་རྟོག་བཅས་ཡིན་ལ། གཉིས་པ། ད་ལྟར་གྱི་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་དམིགས་པ་མིག་ཤེས་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཤེས་རབ་རྟོག་མེད་དོ། །འོ་ན་མདོ་ལས་ལྷའི་མིག་གི་མངོན་ཤེས་ཤེས་པ་མཐོང་འགྱུར་གྱི་ཏིང་འཛིན་དུ་བཤད་པ་དང་འགལ་ཞེ་ན། འདི་ནི་ཏིང་འཛིན་གྱི་འབྲས་བུ་མིག་གི་མངོན་ཤེས་ལ་རྒྱུའི་མིང་གིས་བཏགས་པ་སྟེ། ལྡིང་ཀ་ལ་རྐང་ནད་ཅེས་བརྗོད་པ་བཞིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་གིས། མངོན་ཤེས་རྣམ་དྲུག་རྣམ་གྲོལ་བློ། ཞེས་པས་རྣམ་གྲོལ་ལམ་བསམ་གཏན་གྱིས་བསྡུས་པས་ཏིང་འཛིན་དངོས་སུའང་འཆད་དོ། །སྦྱོར༷་བ༷་ལ༷ས་བྱུང༷་བའི་ཡོན་ཏན་ཁམས་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་པ། མི་སྡུག་བསྒོམ་པ། དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་དྲན་པ། ཉོན་མོངས་མེད་པ། སྨོན་ནས་ཤེས་པ། སོ་སོ་ཡང་དག་རིག་པ། མངོན་ཤེས་དང་པོ་ལྔ། རྣམ་ཐར། ཟད་པ། ཟིལ་གནོན་ལ་སོགས་ལ་ཟག་བཅས་དང་། ཟག་མེད་རྣམ་ཐར་སྒོ་གསུམ། ཐོད་རྒལ། སྙོམས་འཇུག །ཟག་ཟད་ཀྱི་མངོན་ཤེས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལའང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་ཏིང་འཛིན་གྱི་མིང་གིས་བཏགས་
3-296a
ནས། བློ༷་སྟེ་ཤེས་རབ་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་དབྱེ༷་བར་འགྱུར༷་བའི་ཏིང་འཛིན་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཏིང་འཛིན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་གོང་ནས་གོང་དུ་ཆོས་རབ་འབྱེད་པའི་ཤེས་རབ་ཁྱད་པར་དུ་འགྱུར་བས་སོ། །རྡོ༷་རྗེ༷་ལྟ༷་བུ༷་ཏིང་འཛིན་བས༷མ་གཏན༷་མཐའ༷་བཞི་པ་ལ་བརྟེན་པའི་བདག་ཉིད་གང༷་ཡི༷ན་པ་དེ༷་ནི། ཟག༷་པ་ཐམས་ཅད་ཟ༷ད་པར་འགྱུར་བའི་ཏིང་འཛིན་བསྒོམ༷་པ་ཞེས་བྱའོ། །ས་གཞན་ལ་བརྟེན་པའང་དེ་ཡིན་མོད། བྱེ་སྨྲས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱིས་འཛམ་བུའི་དྲུང་དུ་བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་། དེ་ནས་ལྷའི་བདུད་བཏུལ་རྗེས་ལྷའི་སྤྱན་གྱིས་སེམས་ཅན་འཆི་འཕོ་དང་། སྐྱེ་བ་ཉམ་ང་བ་གཟིགས་ནས་དེ་དག་སྒྲོལ་སླད་གུང་ཐུན་ལ་བསམ་གཏན་རྣམ་ཐར་སོགས་དང་། དེ་རྗེས་ཐུན་གསུམ་པ་ལ་རྡོར་ཏིང་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ལྟར་གསུངས་པར་བཞེད་པ་བྱེ་སྨྲའི་ལུགས་སོ། །
四无量
བཞི་པ་ཚད་མེད་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། ཡུལ་སེམས་ཅན་ཚད་མེད་ལ་དམིགས་ཤིང་འབྲས་བུ་བསོད་ནམས་ཚད་མེད་འབྱུང་བའི་ཚད༷་མེ༷ད་པ༷་ནི༷། བྱམས་པ། སྙིང་རྗེ། དགའ་བ། བཏང་སྙོམས་བཞི༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །གཉིས་པ་ལ། དགོས་པ། ངོ་བོ། རྣམ་པ། སྤྱོད་ཡུལ། ས་གར་ཡོད། སྤོང་གཉེན་མིན་ཚུལ། རྟེན་འཐོབ་ཚུལ་བརྒྱད་ལས། དང་པོ། གནོ༷ད་སེམ༷ས་དང་།ལ༷་སོ༷གས་པས་བསྡུས་པ་རྣམ་འཚེ། གཞན་གྱི་ཕུན་ཚོགས་ལ་མི་དགའ་བ། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། གནོད་སེམས་མང་བ་རྣམས་ཀྱི་གཉེན༷་པོ༷་ཡིན་པའི༷་ཕྱིར༷་རོ། །མི་སྡུག་དང་བཏང་སྙོམས་གཉིས་ཀ་འདོད་པར་ཆགས་པའི་
3-296b
གཉེན་པོ་ཡིན་ན་ཅི་ཁྱད་སྙམ་ན། བྱེ་སྨྲས་ཁ་དོག་དང་འཁྲིག་པའི་རེག་བྱའི་གཉེན་པོ་ཟེར་ཡང་། སློབ་དཔོན་ནི། འཁྲིག་པ་དང་ཉེ་དུའི་ཆགས་པའི་གཉེན་པོར་མི་སྡུག་དང་བཏང་སྙོམས་རིམ་པར་བཞེད་དོ། །གཉིས་པ་ངོ་བོ།ཞེ༷་སྡང༷་མེ༷ད་པའི་དགེ་རྩ་ནི་བྱམས༷་པ་ཡིན་ལ། སྙིང༷་རྗེ༷་ཡང༷་དེ་དང་འདྲ་བས་ཞེ་སྡང་མེད་པའི་དགེ་བའོ། །གཞན་བདེ་བས་ཡི༷ད་བདེ༷་བ༷་ནི༷་དགའ༷་བ༷་ཚད་མེད་ཡི༷ན་ལ། བཏང༷་སྙོམ༷ས་ནི་མ༷་ཆགས༷་པའི་རང་བཞིན་གྱི་དགེ་བའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
3-295b
天眼智知死亡转生的神通，及其所生意识相应慧，是智见现定，其中知生和见现二者，第一是"此等众生具身恶行"等知，是天眼智后随行意识相应慧有寻；第二是缘现在色处眼识相应慧无寻。若问：与经中说天眼神通是智见现定相违？此是定果天眼神通以因名安立，如称瘠地为足病。有人说："六神通解脱智"，因解脱道是禅定所摄，故亦直接解释为定。修习所生功德三界所摄，不净观、出入息念、无烦恼、愿智、无碍解、前五神通、解脱、尽智、胜处等有漏，以及无漏三解脱门、超越等至、漏尽神通等，皆与定相应而假名为定
3-296a
智慧极分别定，因定力使法择慧更加殊胜故。金刚喻定依第四禅，其自性是漏尽定修习。虽依其他地也是，但说一切有部认为世尊于阎浮树下入初禅，之后降伏天魔后用天眼见众生死生险恶，为度彼等午时修禅定解脱等，之后第三时段生起金刚定，此即说一切有部宗规。
四无量
第四，无量分为总说与详释两部分。第一，缘无量众生为境，生无量福德果的无量，是慈、悲、喜、舍四种。第二，包括：必要性、体性、行相、所行境、何地有、非断对治方式、依处获得方式八部分。第一，害心等摄恼害，不喜他圆满，欲贪和害心众多之对治故。若问：不净与舍皆是欲贪的
3-296b
对治，有何区别？说一切有部说是色与淫触对治，但论师认为是淫欲和亲属贪的对治，分别是不净与舍。第二，体性，无嗔善根是慈，悲亦与之相同为无嗔善。因他乐生喜是喜无量，舍是无贪自性的善。


 །བཏང་སྙོམས་མ་ཆགས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ན། གནོད་སེམས་ཀྱི་གཉེན་པོར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། དེས་སྤང་བྱའི་གནོད་སེམས་ནི་ཆགས་པས་དྲངས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འགྱུར་རོ་ཟེར། སློབ་དཔོན་ནི། འདོད་གནོད་གཉིས་ཀའི་གཉེན་པོར་འགྱུར་བས་མ་ཆགས་པ་དང་ཞེ་སྡང་མེད་པ་གཉིས་ཀའི་རང་བཞིན་དུ་བཞེད། དེ་ཡང་ཆོས་གཅིག་ལ་གཉིས་ཀའི་ཡིན་པར་མི་བཟུང་གི་བར་མར་གནས་པའི་མ་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པ་སོ་སོ་ལ་བཏང་སྙོམས་སུ་བརྗོད་པའོ། །གསུམ་པ་རྣམ༷་པ༷་ནི༷། ཀྱེ༷་མ༷་སེམས་ཅན་རྣམས་བདེ༷་བར་གྱུར༷་ཅིག །སྡུག༷་བསྔལ༷་དང༷་བྲལ་བར་གྱུར་ཅིག་ཡིད་དགའ༷་བ་དང་ལྡན་པ་དང་། དེ་དང་མི་འབྲལ་བར་གྱུར༷་ཅིག །སེམ༷ས་ཅ༷ན་རྣམ༷ས་ཉེ་རིང་ཆགས་སྡང་མེད་པར་སྙོམ༷ས་པ་ལ་གནས་པའོ། །དེ་དག་སྡུག་བསྔལ་ལ་བདེ་བའོ་སྙམ་དུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ཤེས་པ་མིན་པར་འདི་དག་བདེ་ལྡན་སོགས་སུ་གྱུར་ཅིག་སྙམ་དུ་མོས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དགེ་བའོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་
3-297a
བདེ་ལྡན་མི་སྲིད་ཀྱང་བསམ་པ་བཟང་བས་དང་། གནོད་སེམས་སོགས་ཀྱི་གཉེན་པོ་བྱེད་པས་དང་། གཅིག་ཏུ་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་པར་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་དགེ་བ་ཡིན་ནོ། །བདེ་ལྡན་སོགས་ཀྱི་འདུན་པ་དང་མཚུངས་ལྡན་དུ་གྱུར་པའི་ཞེ་སྡང་མེད་པ་སོགས་ཡིན་པས་སེམས་བྱུང་ཐ་དད་ཀྱང་རྣམ་པ་དང་ངོ་བོ་མི་འགལ་ལོ། །བཞི་པ། སྤྱོ༷ད་ཡུ༷ལ་ཏེ་དམིགས་པ་ནི་འདོ༷ད་པའི༷་སེམ༷ས་ཅ༷ན་རྣམ༷ས་ཏེ། དེ་དག་ལ་དམིགས་པའི་གནོད་སེམས་སོགས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་སོ། །ལྔ་པ། དགའ༷་བ༷་ཚ༷ད་མེད་ནི་ཡིད་བདེ་ཡིན་པས་བས༷མ་གཏན༷་སྔ་མ་གཉི༷ས་ན༷་ཡོ༷ད་ལ། གཞན༷་གསུམ་ནི༷་མཉམ་བཞག་གི་ས་པ་ཡིན་པས་མི་ལྕོགས་མེད་ཀྱང་གསལ་བས་བསམ་གཏན་ས་དྲུག༷་ན༷་ཡོད་ལ། ཁ༷་ཅི༷ག་མི་ལྕོགས་མེད་མ་གཏོགས་དངོས་གཞི་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། དངོས་གཞི་བཞི་སྟེ་ལྔ༷་ན་ཡོད་ཟེར། ཁ་ཅིག་མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་དང་སྦྱོར་བའང་སྨོས་ཏེ། འདོད་དང་བསམ་གཏན་གྱི་ཉེར་བསྡོགས་བཞི། དངོས་གཞི་ལྔ་སྟེ་བཅུ་ན་ཡོད་པར་བཤད་དོ། །དྲུག་པ། འོ་ན་གནོད་སེམས་སོགས་ཀྱི་གཉེན་པོར་བཤད་པས། ཅི་བྱམས་སོགས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་དངོས་སུ་སྤོང་ངམ་ཞེ་ན། ཚད་མེད་བཞི་པོ་དེ༷་ཡི༷ས་གནོད་སེམས་སོགས་དངོས་སུ་མི༷་སྤོང༷་སྟེ། ས་བསམ་གཏན་དངོས་གཞི་སྤང་གཉེན་མིན་ལ། རང་གི་ངོ་བོའང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་ཞུགས་པ་མིན་པས་དངོས་སུ་མི་སྤོང་། སྤང་ཡང་དེ་དག་གི་སྤྱོར་བས་སྤང་བྱ་རྣམ་པར་གནོན་ལ། དངོས་
3-297b
གཞིས་ཐག་སྲིང་ཕྱིར་གཉེན་པོར་བཤད་དོ། །སྤོང་བ་འཇིག་རྟེན་ལམ་ཉེར་བསྡོགས་དང་། འདས་ལམ་བདེན་པ་རྟོགས་པས་སྤོང་བས་སོ། །འདིར་དངོས་གཞིས་བསྡུས་པའི་ཚད་མེད་རྙེད་ན་རྐྱེན་སྟོབས་ལྡན་གྱིས་ཀྱང་མི་བརྫིའོ། །འོན་ཏེ་འདོད་དང་ཉེར་བསྡོགས་ལ་ཡོད་པར་འདོད་པའི་ལུགས་ལྟར་ན། སྦྱོར་བས་ཉོན་མོངས་མགོ་གནོན་ལ་བར་ཆད་མེད་ལམ་རྣམས་ཀྱིས་དངོས་སུ་སྤོང་ངོ་། །བདུན་པ། ཚད་མེད་པ་འདི་དག་དང་པོ་བློ་གསལ་བས་མི༷་དག༷་གི༷་ནང༷་དུ༷་སྐྱེད༷་དོ༷། །བརྒྱད་པ། དགའ་བ་མ་གཏོགས་གཞན་གསུམ་གཅིག་ལྡན་ན་ངེ༷ས་པར་གསུམ༷་དང་ལྡན༷་ལ། དགའ་བ་ཡིད་བདེ་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་བཞི་པའི་ས་ལ་མི་ལྡན་པས་སོ། །འདི་ཡང་ཐོབ་པ་ལ་བསམ་གྱི་མངོན་གྱུར་ནི་རྣམ་པ་འགལ་བས་རེ་རེ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །
说八解脱
ལྔ་པ་རྣམ་ཐར་སོགས་བཤད་པ་ལ། རྣམ་ཐར་བརྒྱད་སོགས་སོ་སོར་བཤད་པ་དང་། ཐུན་མོང་དུ་ཐོབ་ཚུལ་བཤད་པ་གཉིས།
八解脱各别说
དང་པོ་ལ། རྣམ་ཐར་བརྒྱད་བཤད་པ། ཟིལ་གནོན་བརྒྱད་བཤད་པ།ཟད་པར་བཅུ་བཤད་པ་གསུམ།
说八解脱
དང་པོ་ལ། ངོ་བོ་དང་། དེ་དག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་གཉིས། དང་པོ། བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། ཡང་གཟུགས་ཅན་གཟུགས་ལ་ལྟ་བའི་རྣམ་ཐར། གཟུགས་མེད་གཟུགས་ལ་ལྟ་བའི་རྣམ་ཐར། སྡུག་པའི་རྣམ་ཐར་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སོགས་བཞི། འགོག་པའི་རྣམ༷་པར༷་ཐར༷་པ་དང་བརྒྱ༷ད་གསུངས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
舍是无贪自性，如何成为害心的对治？回答是：所断害心是由贪引起，故能对治。论师认为：能对治欲贪和害心二者，故认为是无贪和无嗔两种自性。这并非一法具两种性质，而是称中间状态的无贪和无嗔各自为舍。第三，行相是："愿众生安乐！愿离苦！具喜并不离彼！众生远近无贪嗔，安住平等。"不是颠倒了解苦为乐，而是愿彼等具乐等的胜解作意，故为善法。虽然不可能一切众生
3-297a
具乐，但因善意、对治害心等、专为利益众生而入，故是善法。与愿具乐等的欲相应无嗔等，虽是不同心所，但行相和体性不相违。第四，所行境即所缘是欲界众生，因是彼等所起害心等的对治故。第五，喜无量是意乐故，在前二禅中有，其余三种是等持地法，未至定也明显，故在禅定六地中有。有些人说除未至定外，在殊胜根本和四根本共五地中有。有些人说不等引和加行也算，说在欲界和禅四近分、五根本等十地中有。第六，既说是害心等对治，慈等能否直接断除烦恼？四无量不能直接断除害心等，因禅定根本非断对治，自体也非入真实性，故不直接断除。虽断，彼等加行能制伏所断，根本
3-297b
使远离故说为对治。断是以世间道近分和出世道证谛而断故。此中若得根本摄无量，强缘亦不能制伏。若依许在欲界近分有的观点，则加行能制服烦恼，无间道能直接断。第七，初始无量是由利根于人类中生起。第八，除喜外余三，若具一则必具三，因喜意乐不在第三第四禅地中有故。此亦指获得，现行则因行相相违，具一一种。
说八解脱
第五，解脱等说明分为：八解脱等各别解说和共同获得方式说明二部分。
八解脱各别说
第一包括：解释八解脱、解释八胜处、解释十遍处三部分。
说八解脱
第一分为：体性和彼等所行境二部分。第一，总说和详释二部分。第一，有色观色解脱、无色观色解脱、净解脱、空无边处等四解脱、灭尽解脱共八解脱。


 །གཉིས་པ་ལ། རྣམ་ཐར་དང་པོ་གཉིས་བཤད་པ། གསུམ་པ་བཤད་པ། གཟུགས་མེད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་བཞི་
3-298a
པོ་བཤད་པ། འགོག་པའི་རྣམ་ཐར་བཤད་པ་བཞི། དང་པོ་ལ། རྣམ་པ་དང་། ས་གར་ཡོད་གཉིས། དང་པོ། རྣམ་ཐར་དང༷་པོ༷་གཉི༷ས་ནི་རྣམ་པར་བསྔོས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་དམིགས་པས་ངོ་བོ་མི༷་སྡུག༷་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་མ་ཆགས་པའོ། །གཉིས་པ། ས་ནི་མི་འདྲ་སྟེ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཡན་ཆད་ན་མིག་ཤེས་མེད་པས་ཁ་དོག་གི་འདོད་ཆགས་མེད་དེ། གང་ཡུལ་ལ་ཆགས་བྲལ་དེ་ཡུལ་ཅན་ཤེས་པ་ལས་ཀྱང་འདོད་ཆགས་བྲལ་ཏེ། སྣ་ལྕེའི་རྣམ་ཤེས་བཞིན་ནོ། །དེས་ན་འདོད་པ་དང་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པའི་ཁ་དོག་གི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་བས༷མ་གཏན༷་སྔ་མ་གཉི༷ས་ཁོ་ན་ན༷་ཡོད་དོ། །དེ་ཡང་དངོས་གཞིས་བསྡུས་པའི་དག་པ་བ་དང་། མོས་པ་ཡིད་བྱེད་ཡིན་པས་རྣམ་གནོན་ཙམ་མམ། ཐག་སྲིང་བའི་གཉེན་པོ་ཡིན་གྱི་དངོས་སུ་སྤོང་བ་ནི་མིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ། ས་གར་ཡོད། ངོ་བོ་གཉིས། དང་པོ། གསུམ༷་པ༷་སྡུག་པའི་རྣམ་ཐར་ནི་བསམ་གཏན་ཡ་མཐའ༷་བཞི་པ་ན༷་ཡོད་དོ། །གཉིས་པ། དེ༷་ཡང་ཆགས་པའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་ངོ་བོ་མ༷་ཆགས༷་པ་ཡིན་གྱི་སྡུག་པའི་རྣམ་པ་ཅན་ཡིན་པས་མི་སྡུག་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེས་ནི་གཟུགས་ཡིད་འོང་སྤྲུལ་ནས་སྡུག་པར་བལྟ་ཞིང་། དེ་ཉིད་ཏིང་འཛིན་གྱི་ལུས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པས་ན་མིང་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། །དེ་གསུམ་འཁོར་དང་བཅས་ན་རྗེས་འབྲང་གི་གཟུགས་ཡོད་པས་ཕུང་ལྔའི་རང་བཞིན་ནོ། །སྡུག་རྣམ་གྱི་དགོས་པ་ནི་ཞུམ་པ་གཟིངས་བསྟོད་དང་ཉམས་སད་པའི་
3-298b
ཕྱིར་རོ། །བསམ་གཏན་དང་པོ་གསུམ་དུ་སྡུག་རྣམ་མི་སྟོན་པ་ནི། དེ་དག་ལ་དགའ་བདེ་ཡོད་པས་སྡུག་པ་ཡིད་ལ་བྱས་ན་ཡུལ་དེ་ལ་སྲེད་ན་མ་ཆགས་པ་མི་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སྐྱོན་དང་བཅས་པའི་བསམ་གཏན་ཡིན་པས་དེ་མི་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ་སྙམ་དུ་བསམ་པའོ། །རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་ཟད་པ་སོགས་ཉོན་མོངས་ཐག་སྲིང་བ་དང་སྙོམས་འཇུག་ལ་རང་དབང་འབྱོར་ཕྱིར་བསྐྱེད་དོ། །གསུམ་པ། གཟུགས༷་མེ༷ད་པའི་མཉམ༷་བཞག༷་དགེ༷་བ་དག་པ་བ་དང་། ཟག་མེད་རྣམ༷ས་ཁོ་ན་རྣམ་ཐར་ཡིན་གྱི་ཉོན་མོངས་ཅན་དང་མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་འཆི་སྲིད་ཀྱི་སེམས་ལྟ་བུ་ནི་རྣམ་ཐར་མིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་གཟུགས་མེད་དག་ན་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་ཀྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་ལ་བསམ་ནས་འཆི་སེམས་ལས་གཞན་པའི་མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་སེམས་ཀྱང་ཡོད་པར་འདོད་དོ། །ཕྱོགས་སྔ་མ་ལྟར་ན་གཟུགས་མེད་མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་ནི་འཆི་སྲེད་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་ཁོ་ན་ཡིན་པར་འདོད་ལ། གཟུགས་མེད་དངོས་གཞིར་མ་ཟད་། ཉེར་བསྡོགས་རྣམ་གྲོལ་ལམ་གྱིས་ཀྱང་རྣམ་ཐར་གྱི་མིང་ཐོབ་ཀྱི་བར་ཆད་མེད་ལམ་གྱིས་ནི་རྣམ་ཐར་གྱི་མིང་མི་ཐོབ་སྟེ། རྣམ་ཐར་ནི་འོག་ས་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་འོག་སར་དམིགས་པས་སོ༷། །བཞི་པ་ལ། ངོ་བོ་དང་། དེ་ལ་སེམས་གང་གིས་འཇུག །དེ་ལས་སེམས་གང་གིས་ལྡང་བསྟན་པ་གསུམ། དང་པོ། བརྒྱད་པ་འགོག༷་པའི༷་རྣམ་ཐར་ནི་སྔར་གནས་གཉིས་པར་འགོག་པའི་སྙོམས༷་པར༷་འཇུག༷་པ༷་ཇི་སྐད་བཤད་པ་ལྟ་བུ༷འོ། །འདི་དག་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་
3-299a
ཐར་ཞེ་ན། དེ་དག་ཁ་དོག་གི་འདོད་ཆགས་དང་། ཞུམ་ཞིང་ཆགས་པ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བའམ་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ།འགོག་སྙོམས་ནི་སྙོམས་འཇུག་གི་སྒྲིབ་པ་ལས་ཐར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཟེར། དེ་ལ་གང་ཞིག་ཡོད་ན་སེམས་ལས་སུ་མི་རུང་བས་ཁམས་གསུམ་པའི་ཆགས་བྲལ་གྱིས་ཀྱང་དང་པོའི་དངོས་གཞིའང་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་པ་དེ་ནི་སྙོམས་འཇུག་གི་སྒྲིབ་པར་བཤད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
第二部分包括：解释前两种解脱，解释第三种，解释四种无色解脱，
3-298a
解释灭尽解脱四部分。第一部分包括：行相和在何地二部分。第一，前两种解脱以青瘀等行相所缘，体性是不净自性，故为无贪。第二，地不同：第二禅以上无眼识故无色贪，凡于境离贪，亦于境识离贪，如鼻舌识。因此，是欲界和初禅地色贪对治，唯在前二禅中有。此亦是根本摄清净及胜解作意，仅是伏制或远离对治，不是直接断除。第二包括：在何地和体性两部分。第一，第三净解脱在最后第四禅中有。第二，彼亦是贪对治，体性是无贪，因有净行相故非不净。彼变化可爱色而观为净，并以定身亲证，故有此名。此三若有眷属，有随行色，故为五蕴自性。净行相的必要是为了振奋萎靡
3-298b
故。前三禅不示净行相是因：彼等有喜乐，若作意净，则于彼境会生贪著，致无贪不能成就，以有过失禅定故不能成就，如是思之。瑜伽师们生起解脱等为令烦恼远离和自在等持故。第三，无色等引善清净和无漏才是解脱，有烦恼和不等引如死有心则非解脱。有些人认为无色界有异熟生心心所，认为除死心外也有不等引心。按前说，无色不等引唯是死爱位心心所，无色不仅根本定，近分解脱道也得解脱名，无间道则不得解脱名，因解脱是背向下地。彼缘下地故。第四分为：体性、以何心入、以何心出三部分。第一，第八灭尽解脱如前所说的处所第二灭尽等至。为何称这些为解
3-299a
脱？因彼等背离色贪、退缩和贪著、色想、想受或一切行故。有人说：灭尽定是从等至障碍解脱故。此中若有某法存在使心不堪能，即使三界离贪者也不能生起初禅根本，此即说为等至障碍。


 །གཉིས་པ། འགོག་པ་ལ་འཇུག་སེམས་ནི། ཁམས་གསུམ་ན་ཕྲ༷་བ༷་སྲིད་རྩེ་ཡིན་ལ་དེ་ཉིད་ཀྱང་འགོག་པ་ལ་དམིགས་ནས་ཆེས་ཕྲ༷་བ་བྱས་པའི༷་མཇུག༷་ཐོག༷ས་སུ༷་འཇུག་སྟེ། སེམས་རྒྱུན་གཅོད་དགོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ། ལྡང་བ་ན་འཕེན་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྲིད་རྩེ་རང༷་གི༷་ས་པའི་དག༷་པ་བ་དང༷་། འོ༷ག་མ༷་ཅི་ཡང་མེད་པ་ཡི་ས༷་པའི་འཕ༷གས་པ་ཟག་པ་མེད་པའི༷་སེམ༷ས་ཀྱིས༷་འགོག་པ་དེ༷་ལ༷ས་ལྡང༷་ངོ་། །དེས་ན་འཇུག་སེམས་སྲིད་རྩེ་ཟག་བཅས་ཁོ་ན་དང་ལྡང་སེམས་ཟག་ཟག་མེད་གཉིས་ཀ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་སྤྱོད་ཡུལ་ནི། རྣམ་ཐར་དང༷་པོ༷་གསུམ་ནི། ཏིང་འཛིན་གྱིས་འདོ༷ད་པར་གཏོགས༷་པའི་སྣང༷་བ་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིད་དུ་མི་འོང་དང་ཡིད་འོང་གི་ཡུལ༷་ཅ༷ན་ཡིན་ལ། དེའང་འདོད་པར་གཏོགས་པ་སྤྲུལ་པ་ཡིན་ནོ། །གང༷་དག༷་གཟུགས༷་ཅ༷ན་མིན༷་པའི་རྣམ་ཐར་བཞི་པོ་དེ༷་དག༷་གི་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ཏེ་དམིགས་པ་ནི། གོང་ས་དང༷་རང༷་གི༷་སའི༷་སྡུག༷་བསྔལ༷་དང་སོ༷གས་པས་བསྡུས་པ་ཀུན་འབྱུང་དང་འགོག་པ་དང༷་། རྗེས༷་ཤེས༷་ཕྱོགས༷་དང་མཐུན་པའི་ལམ་བདེན་གོང་འོག་རང་
3-299b
ས་ཐམས་ཅད་དང་། རྩ་བར་མ་སྨོས་ཀྱང་གཟུགས་མེད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་དེ་དག་མཚན་མ་མེད་པ་མཚན་མ་མེད་པའི་ཏིང་འཛིན་ཡིན་པ་སྲིད་པས། དེ་དག་མི་སློབ་པའི་མཚན་མེད་ཀྱི་ཏིང་འཛིན་གྱིས་བརྟག་མིན་འགོག་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དང་། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་དམིགས་པ་འདུས་མ་བྱས་ནམ་མཁའ་འང་ཡིན་ནོ། །རྣམ་ཐར་གསུམ་པ་དང་བརྒྱད་པ་གཉིས་ཁོ་ན་ལ་ལུས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ཏེ་རྫོགས་པར་བྱས་ནས་གནས་ཞེས་བཤད་པ་ནི། དེ་གཉིས་གཟུགས་ཅན་དང་གཟུགས་མེད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་གྱི་སྒྲིབ་པ་མཐའ་དག་སྤངས་པས་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དང་། སའི་མཐའ་ན་གནས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བཤད་ལ། འོན་ཀྱང་དེ་གཉིས་རིམ་པ་ལྟར་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ས་པའི་རྣམ་ཐར་རྫོགས་པར་མངོན་དུ་བྱས་པ་ཡིན་པས་དེ་སྐད་དོ། །ཡང་ན་འཕགས་པ་རྣམས་དེ་གཉིས་ལ་ལན་མང་དུ་གནས་པས་དེ་སྐད་ཅེས་བཤད་དོ། །
说八胜处
གཉིས་པ་ཟིལ་གནོན་ལ། བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། ཡང་ནང་གཟུགས་སུ་འདུ་ཤེས་པས་ཕྱི་རོལ་གྱི་གཟུགས་ཆུང་ངུ་ཟིལ་གནོན། ཆེན་པོ་ཟིལ་གནོན་གཉིས། ནང་གཟུགས་མེད་པར་འདུ་ཤེས་པས་ཕྱི་རོལ་གཟུགས་ཆུང་ངུ་དང་ཆེན་པོ་ཟིལ་གནོན་གཉིས། ནང་གཟུགས་མེད་པར་འདུ་ཤེས་པས་ཕྱི་རོལ་གྱི་གཟུགས་སྔོ་སེར་དཀར་དམར་ཟིལ་གནོན་བཞི་སྟེ། ཟིལ༷་གྱིས༷་གནོན༷་པའི༷་སྐྱེ༷་མཆེ༷ད་བརྒྱ༷ད་གསུངས་སོ། །དེ་ཡང་ཆེ་ཆུང་ནི་སྣོད་བཅུད་དམ་ཕྲ་རགས་སོ། །དང་པོ་བཞི་ནི་དབྱིབས་ཁ་དོག་གཉིས་ཀ་ལ་ཆགས་
3-300a
སྡང་གི་གཉེན་པོ། ལྷག་མ་བཞི་ནི་གཞན་གྱི་ཁ་དོག་ལ་ཆགས་པ་དང་ཡིད་ཞུམ་པའི་གཉེན་པོ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ། དང་པོ་གཉིས་བཤད་པ། དེ་འོག་གཉིས་བཤད་པ། ལྷག་མ་བཞི་བཤད་པ་གསུམ། དང་པོ། དེ་ལྟར་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ལས་ཟིལ་གནོན་དང་པོ་གཉི༷ས་ནི༷། ངོ་བོས་དམིགས་པ། གང་གི་གཉེན་པོ་ཡིན་པ་ནི་རྣ༷མ་ཐར༷་དང༷་པོ༷་གཟུགས་ཅན་གཟུགས་ལ་ལྟ་བའི་རྣམ་ཐར་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན༷་ནོ། །གཉིས་པ། དེ་འོག་ཟིལ་གནོན་གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་གཉི༷ས་ཀྱི་ངོ་བོ། ས་གང་གི་གཉེན་པོ་ཡིན་པ། དམིགས་པ་ནི༷་རྣམ་ཐར་གཉི༷ས་པ༷་གཟུགས་མེད་གཟུགས་ལ་ལྟ་བའི་རྣམ་ཐར་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན༷་ནོ། །གསུམ་པ། དེ༷་ལས་གཞན༷་ཁ་དོག་གི་ཟིལ་གནོན་བཞི་ཡི་ས། ངོ་བོ་སོགས་གསུམ་པ་སྡུག༷་པའི༷་རྣམ༷་པར༷་ཐར༷་བ༷་བཞིན༷་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
第二，入灭尽定心是：三界中最微细者为有顶，对灭尽作意使更微细之后入定，因需断心相续故。第三，出定时，随所发愿，以有顶自地清净或下地无所有处地圣者无漏心从彼灭尽定中出。因此，入心唯是有顶有漏，出心则是有漏无漏二种。第二，所行境是：前三解脱是以定缘欲界所摄现相色处不悦意和悦意境，且是欲界所摄变化。四种非有色解脱所行境即所缘是：上地及自地苦等所摄集灭及随智分顺道谛上下自
3-299b
地一切，虽本文未提及，无色解脱也可能是无相无相定，故彼等缘无学无相定之非择灭故，以及空无边处所缘无为虚空。唯第三和第八二解脱说是"以身证已圆满安住"，是因彼二断除有色无色解脱一切障碍故为主要，且在色界和无色界、地之边际处故。然彼二依次是色无色地解脱圆满现证，故如是说。或因圣者于彼二多次安住，故如是说。
说八胜处
第二，胜处分总说和详释两部分。第一，内有色想外色小胜处、大胜处二种，内无色想外色小胜处、大胜处二种，内无色想外色青黄白红胜处四种，共八胜处。所谓大小是器情或粗细。前四是形色颜色二者贪
3-300a
嗔对治，余四是对他人色贪及意怯弱对治。第二包括：解释前二，解释次二，解释余四三部分。第一，如是八种中，前二胜处，体性、所缘、所对治皆如第一有色观色解脱。第二，其次第三第四二胜处的体性、地、所对治、所缘如第二无色观色解脱。第三，余四色胜处的地、体性等如第三净解脱应知。


 །དེ་ལ་རྣམ་ཐར་ཟིལ་གནོན་གྱི་ཁྱད་པར་ནི། དང་པོ་དམིགས་པ་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི། ཟིལ་གྱིས་མི་ནོན་ལ། ཟིལ་གནོན་གྱིས་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་སྐད་ཅིག་ལ་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའམ། རྣམ་པར་སྔོས་པ་སོགས་ཡིད་དུ་མི་འོང་བར་མོས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་དངོས་པོ་སྡུག་པར་དམིགས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་མི་སྐྱེ་བར་དམིགས་པ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་མེད་ལ་ཟིལ་གནོན་མ་བཤད་པ་ནི། གཟུགས་ཟིལ་གྱིས་ནོན་ན་དེ་ཡང་ནོན་པའི་ཕྱིར་མ་བཤད་དོ། །འཕགས་པ་རྣམས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་མཚན་མ་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ཟིལ་གྱིས་ནོན་པར་བྱེད་ལ། བྱིས་པ་རྣམས་སྡུག་མི་སྡུག་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་དང་།
3-300b
གཅིག་ལ་གཅིག་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་དང་། དེས་ན་གཟུགས་ཕན་ཚུན་བསྲེས་ཏེ་སྡུག་པར་རོ་གཅིག་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་མོས་པར་བྱས་ནས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་འཆད་དོ། །ཁ་ཅིག་གིས་ཁ་དོག་བཟང་ངན་ལ་ཆགས་སྡང་མེད་པར་དམིགས་པ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་བྱེད་ཟེར། ཁ་ཅིག་ཐམས་ཅད་བསྲེས་ནས་མི་སྡུག་པའི་རང་བཞིན་དུ་རོ་གཅིག་ཏུ་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ་ཟེར་རོ། །
说十遍处
གསུམ་པ་ཟད་པར་བཅུ་ལ། བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། ཡང་མདོ་ལས། ཟ༷ད་པ༷ར་ས་ཆུ་མེ་རླུང་།སྔོ་སེར་དཀར་དམར་ནམ་མཁའ་རྣམ་ཤེས་ཏེ་བར་མ་ཆད་པར་ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་བཅུ༷འོ༷། །ཞེས་གསུངས་སོ། །གཉིས་པ་ལ། དང་པོ་བརྒྱད་བཤད་པ། ཕྱི་མ་གཉིས་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། ངོ་བོ། ས། སྤྱོད་ཡུལ་གསུམ། དང་པོ། དང་པོ་བརྒྱ༷ད་ནི་ཆགས་པའི་གཉེན་པོ་མ༷་ཆགས༷་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་སྔོ་སེར་སོགས་བཞི་ནི་ཟིལ་གནོན་ཕྱི་མ་བཞིའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པས་སོ། །གཉིས་པ་ནི། བས༷མ་གཏན༷་གྱི་ཡ་མཐ༷འ་བཞི་པ་ཁོ་ན༷་ཡོད་དེ། ཟིལ་གནོན་ཕྱི་མ་བཞིའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བས་སོ། །གསུམ་པ། སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ཏེ་དམིགས་པ་ནི༷། འཇིག་རྟེན་གྱི་ནི་ཐ་སྙད་དུ་ཁ་དོག་དབྱིབས་ལ་ས་ཞེས་བརྗོད། །ཅེས་པ་ལྟར་འདོ༷ད་པའི༷་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ལ། རླུང་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་མི་འདོད་པ་ལྟར་ན་ཟད་པ་རླུང་གི་དམིགས་པ་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ་ལ། ངོ་བོ་དང་། སྤྱོད་ཡུལ་གཉིས། དང་པོ། ཟད་པ་ནམ་མཁའ་དང་
3-301a
རྣམ་ཤེས་གཉི༷ས་ནི༷་གཟུགས༷་མེ༷ད་དང་པོ་གཉིས་པོའི་དག༷་པ་བའི་རང་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ། དེ་གཉིས་ཀྱི་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ནི་གཟུགས་མེད་རང༷་གི༷་ཕུང༷་པོ༷་བཞི༷་ཡིན་ནོ། །སྐྱེ་མཆེད་གཞན་ལ་ཟད་པར་མི་འཇོག་པ་ནི་མིག་སོགས་བདུན་གྱིས་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལ་མ་ཁྱབ་ཅིང་། དྲི་རོས་གཟུགས་ཁམས་མ་ཁྱབ་ལ། སྒྲ་ལ་རྒྱུན་མེད་པས་ཟད་པར་མ་བཞག་གོ། གཟུགས་མེད་ཕྱི་མ་གཉིས་ལ་མི་འཇོག་པ་ནི། ཤེས་པ་དང་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་ཤིང་ཚད་མེད་པ་གྲུབ་པ་ལས་བོག་དབྱུང་དུ་མེད་པའམ། དེ་གཉིས་ཟད་པར་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་པས་ཟད་པར་མི་བཞག་གོ། རྣམ་ཐར་སོགས་གསུམ་གྱི་ཁྱད་པར་ནི། དང་པོས་དམིགས་པ་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པ། །དེ་ནས་ཟིལ་གྱིས་གནོན། དེ་ནས་ཁྱབ་པར་བྱེད་པས་སྔ་མ་རྫོགས་ཤིང་ཕྱི་མ་འབྱུང་བས་ཆུང་འབྲིང་ཆེན་པོའི་རིམ་པའམ། རྒྱུ་དང་། རྒྱུ་འབྲས་དང་། འབྲས་བུའི་རིམ་པས་རྣམ་ཐར་ཟིལ་གནོན་ཟད་པར་ཞེས་བཤད་དོ། །
说证不共法
གཉིས་པ་ཐུན་མོང་དུ་ཐོབ་ཚུལ་ལ། འགོག་པ་ཐོབ་ཚུལ་དང་། ལྷག་མ་ཉེར་ལྔ་ཐོབ་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། རྣམ་ཐར་བརྒྱད། ཟིལ་གནོན་བརྒྱད། ཟད་པར་བཅུ་སྟེ་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་ལས། དང་པོ། འགོག༷་པའི༷་ཐོབ་པ་དང་རྟེན་སོགས་གནས་གཉིས་པར་བཤ༷ད་ཟིན༷་ཏོ། །གཉིས་པ་ལ། རྒྱུ་གང་གིས་ཐོབ་པ་དང་། རྟེན་གང་ལས་ཐོབ་པ་གཉིས། དང་པོ། ལྷག༷་མ༷་ཉེར་ལྔ་པོ་རྣམས་ནི༷། སྔར་འདྲེས་པ་ཡིན་ན་འདོ༷ད་ཆགས༷་བྲལ༷་བ་ཙམ་དང༷་མ་འདྲེས་པ་རྣམས་ནི་
3-301b
འབད་རྩོལ་གྱི་སྦྱོར༷་བ༷ས་འཐོབ༷་སྟེ། གོམས་པ་དང་མ་གོམས་པའི་མཐུ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
解脱与胜处的区别是：前者仅是背向所缘，而不能胜伏，胜处则能随欲于刹那间将青等或变青等观为不悦意，及虽缘烦恼事为可爱，却不生烦恼，故能胜伏所缘。无色未说胜处，是因胜伏色时彼等亦被胜伏故未说。圣者通过作意色真如和相而胜伏，凡夫则依靠可爱不可爱互相观待和
3-300b
互相联系，因此混合诸色成为可爱一味想而胜伏，如是解释。有人说：无对色好坏的贪嗔而胜伏所缘。有人说：混合一切为不净自性一味而见。
说十遍处
第三，十遍处分为总说和详释二部分。第一，又如经中说：遍处地水火风、青黄白红、虚空识等无间遍满十种。第二包括：解释前八，解释后二两部分。第一分为：体性、地、所行境三部分。第一，前八是贪欲对治，无贪自性。其中青黄等四是后四胜处果故。第二，唯于第四禅有，因是后四胜处加行所生故。第三，所行境即所缘是，如"世间言说中，色形名为地"，即欲界色处，风不承认为色处时，则遍处风的所缘是触处，如是说。第二分为：体性和所行境二部分。第一，遍处虚空和
3-301a
识二者是前二无色清净自性。第二，彼二所行境是无色自四蕴。不立其他处为遍处是因：眼等七不遍器世间，香味不遍色界，声无相续故不立为遍处。不立后二无色是因：识与空无边且无量已成就不可减损，或因彼二是遍处果，故不立为遍处。解脱等三者区别是：初者背向所缘，次者胜伏，后者遍满，前者圆满后者生起，故是小中大次第，或因、因果、果次第，称为解脱胜处遍处。
说证不共法
第二，共同获得方式分为：灭尽获得方式和余二十五获得方式两部分。第一，八解脱、八胜处、十遍处等二十六种中，灭尽获得和依处等已于第二处所说明。第二分为：以何因获得和依何处获得两部分。第一，余二十五者，若先已修习，则仅由离贪获得，未修习者则由
3-301b
精勤加行获得，因从熟练与未熟练力而生故。


 །གཉིས་པ་ལ། སྤྱི་དང་དམིགས་བསལ་གཉིས། དང་པོ། གཟུགས༷་མེ༷ད་ཅེས༷་བྱ༷་བའི་རྣམ་ཐར་བཞི་དང་ཟད་པར་གཉིས་ནི། ཁ༷མས་གསུམ༷་གྱི༷་རྟེན༷་ཅ༷ན་ཡིན་ལ། ལྷག༷་མ༷་བཅུ་དགུ་པོ་རྣམས་ནི་མི༷་ཡི་རྟེན་ཁོ་ན་ལ༷ས་སྐྱེ་སྟེ། ལྷ་སོགས་འགྲོ་བ་གཞན་ན་ལུང་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། འདི་དག་ལུང་སྟོབས་ཀྱིས་བསྐྱེད་བྱ་ཡིན་པས་སོ། །གཉིས་པ། ལུང་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེའམ་ཞེ་ན་མ་ངེས་པའི་དམིགས་བསལ། འོ་ན་ལུང་མེད་པས་བསམ་གཟུགས་དག་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་སུ་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་ཞེ་ན། བསམ་གཟུགས་ཀྱི་སྙོམས་འཇུག་ནི། སྤྱིར་ལུང་དང་། རྒྱུ་དང་། ལས་དང་། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་སྟོབས་དང་ཞི་ལས་སྐྱེ་བ་ལས། ཁ༷མས་གོང་མ་གཉི༷ས་པོ་དག༷་ཏུ༷་ནི་ལུང་མེད་ཀྱང་གཟུགས༷་མེ༷ད་པའི༷་སྙོམས་འཇུག་རྒྱུ༷་ད༷ང་ལ༷ས་ཀྱི༷་སྟོབ༷ས་གཉིས་ཀྱིས༷་སྐྱེ༷འོ། །དེ་ལ་གཟུགས་སུ་རྒྱུ་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་སྔོན་མའི་རྟེན་ལ་གཟུགས་མེད་ཀྱི་སྙོམས་འཇུག་གོམས་པར་བྱས་པ་ལས་ཉམས་པ་གཟུགས་ཁམས་སུ་སྐྱེས་ཏེ། དེར་གོམས་པའི་སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུ་སྟོབས་ལྡན་ཉེ་བས་གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཏིང་འཛིན་སྐྱེ་ལ། ལས་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་ནི། སྔོན་མིའི་རྟེན་ལ་གཟུགས་མེད་ཀྱི་སྙོམས་འཇུག་ཐོབ་ནས་ཉམས་པ་དེ་ཉིད་ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ལས་སུ་གྱུར་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་གཟུགས་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པ་ནའང་གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཏིང་འཛིན་ཐོབ་ནས་གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེ་སྟེ། འོག་སའི་
3-302a
འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བར་གོང་མར་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་གཟུགས་མེད་གཟུགས་སུ་སྐྱེ་བ་ལྟར། གཟུགས་མེད་གཟུགས་མེད་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བའང་རྒྱུ་དང་ལས་གཉིས་ཏེ། དང་པོ། གོང་མའི་ཉེར་བསྡོགས་སྒོམ་པར་བྱེད་པ་ལས་ཡིན་ལ། ལས་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་ནི་སྐྱེ་བས་ཐོབ་པའི་གཟུགས་མེད་དོ། །གཟུགས༷་ཀྱི༷་ཁ༷མས་སུ༷་བས༷མ་གཏན༷་རྣམས་ནི་རྒྱུ་དང་ལས་སྟོབས་དེ༷་དག༷་དང༷་ཆོས༷་ཉི༷ད་ཀྱིས༷་ཀྱང༷་སྐྱེའོ། །དེ་ལ་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་ནི།འཇིག་རྟེན་འཇིག་ཚེ་བསམ་གཏན་འོག་མའི་སེམས་ཅན་ལ་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་འཇུག་པ་ཤས་ཆེ་བས། བསམ་གཏན་གོང་མའི་སེམས་ངང་གིས་སྐྱེ་བ་བཞིན་ཏེ། བསམ་གཏན་གྱི་གདམས་ངག་སྟོན་པའི་ལུང་ལ་མ་ལྟོས་པར་སྔོན་བསམ་གཏན་གོམས་པའི་བག་ཆགས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་ལ་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །བྱེ་སྨྲས་བག་ཆགས་ཀྱི་རྣམ་བཞག་མི་འདོད་པས། སྔོན་བསམ་གཏན་བསྒོམས་པའི་སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ལ་འདོད་དོ། །འདོད་ཁམས་སུ་ལྷ་ལ་རྒྱུ་གསུམ་པོ་དེ་དང་། མི་ལ་དེ་སྟེང་ཡིད་བྱེད་བདུན་དང་། སེམས་གནས་དགུ་སོགས་ལུང་གི་སྟོབས་ལས་ཀྱང་སྐྱེའོ། །ལས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་དེ། གལ་ཏེ་ལས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་གྱི་འབྲས་བུ་འདོད་ན། ཅི་འདོད་ཁམས་སུ་བསམ་གཟུགས་མི་སྐྱེ་ལ། གཟུགས་ཁམས་སུ་གཟུགས་མེད་ལས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་མི་སྐྱེ་སྟེ། དེ་དག་ནི་དེ་ཁོ་ནར་སྨིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུ་མཐུན་འབྲས་བུ་འདོད་ན་དེ་རྒྱུ་དང་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེ་བའང་ཡིན་མོད། གཙོ་
3-302b
ཆེ་བས་དེ་སྐད་བརྗོད་དོ། །
八处圆满总结
གཉིས་པ་གནས་བརྒྱད་པོ་རྫོགས་པའི་མཇུག་བསྡུ་བ་ལ། འདི་ལྟར་བརྩམས་པ་དོན་ཡོད་པར་སྟོན་པ་དང་། ཇི་ལྟར་བརྩམ་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། སྟོན༷་པའི༷་བསྟན་པ་དམ༷་པའི་ཆོས༷་ནི་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཏེ༷། ལུང༷་གི་ཆོས་སྡེ་སྣོད་གསུམ་དང༷་། རྟོག༷ས་པའི༷་ཆོས་ལམ་འབྲས་བུར་བཅས་པའི་བདག༷་ཉི༷ད་དོ༷། །དེ༷་འཛིན༷་པར་བྱེ༷ད་པ༷་ནི་ལུང་གི་ཆོས་ཤེས་ནས་ཚུལ་བཞིན་གཞན་ལ་སྨྲ༷་བར་བྱེ༷ད་པ་དང༷་། རྟོགས་པའི་ཆོས་བསླབས་གསུམ་རང་རྒྱུད་ལ་སྒྲུབ༷་པ༷ར་བྱེ༷ད་པ༷་དེ་གཉིས་ལས་གཞན་པ་དམ་ཆོས་འཛིན་པ་མིན་པས་ཁོ༷་ན༷འི་སྒྲ་སྨོས་པ་ཡི༷ན་ནོ། །དེས་ན་ལུང་རྟོགས་ཇི་སྲིད་དུ་གནས་པ་དེ་སྲིད་དུ་བསྟན་པ་གནས་པར་རིགས་པར་བྱའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
第二部分分为：总论和特例两部分。第一，所谓四无色解脱和二遍处是三界所依有情，余十九种唯从人依而生，因天等其他众生处无教授，且此等是由教授力所生故。第二，问：是否唯从教授生？特例不定。问：若无教授，色无色二上界如何生禅定？禅定等至总的由教授、因力、业力、法性力和寂力生，于上二界虽无教授，然无色等至由因力和业力二者所生。其中，色界中因力所生是前世依处修习无色等至后退失转生色界，因彼有强大串习同类因近故生无色定，由业力所生是指：先前人身获得无色等至后退失，因成为异熟业力，转生色界后亦获得无色等至而生无色界，因未离下地
3-302a
贪欲不生上地故。如无色界生色界，无色界生无色界亦由因业二力：第一，修习上地近分所生，由业力所生是生得无色。色界中禅定由因业二力和法性力而生。其中法性力所生是：世界坏时下禅有情善法增盛，上禅心自然生起，即不依赖教授禅定而由过去禅修习气生起，称为法性所生。说一切有部不承认习气安立，认为是前世修习禅定同类因所生。欲界中，天由彼三因生，人由彼三因及七作意、九住心等教授力生。由业力所生是，若说是业异熟果，则欲界中禅无色不生，色界中无色不由业力生，因彼等唯异熟于彼处故。若说是等流果，则亦是由因力和法性力所生，但主
3-302b
要故称为业力所生。
八处圆满总结
第二，八处圆满总结分为：显示如是撰述有义和如何撰述方式二部分。第一，导师所教正法有二种：即三藏教法和道果体性证法。彼持有者是了知教法后如理为他宣说，和修习三学证法于自相续成就，除此二者别无持正法者，故说"唯"字。因此，应当了知教证法住世即是教法住世。


 །དེའང་བསྟན་པ་ལོ་ལྔ་བཅུ་པའི་དུས་སུ་ནུབ། དེང་སང་དྲུག་ཅུ་མངོན་པའི་དུས་སུ་བཞེད་ཅེས་མཆིམས་ཆེན་ན་བཀོད་དོ། །གཉིས་པ། དབྱིག་གཉེན་བདག༷་གི༷ས་མངོ༷ན་པའི༷་ཆོས༷་འདི༷་ཕལ༷་ཆེར༷་ནི༷། ཁ༷་ཆེ༷་བྱེ༷་བྲག༷་སྨྲ༷་བའི༷་ཚུལ༷་གྲུབ༷་པ་དང་མཐུན་པར་བཤ༷ད་ལ། མདོ་སྡེ་པ་དང་ཉི་འོག་བྱེ་སྨྲའི་ཚུལ་ཡང་ཅུང་ཟད་བཤད་པའི་ཕྱིར་ཕལ་ཆེར་ཞེས་སྨྲས་སོ། །གཞུང་འདིར་ཚིག་དོན་གྱི་ཆ་ལ་ཉེས༷་པ༷ར་ཚར་བའམ། ཟིན༷་གྲུབ་པ་ག༷ང་ཡིན་པ་དེ༷་འདིར༷། རྩོམ་པ་པོ་བདག༷་གིས༷་ཉེས༷་པ་ཡིན་པས་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཟོད་པར་མཛོད་ཅིག་ཅེས་པའོ། །མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཟིན་གང་སྟེ་མཁྱེན་པ་ཞེས་མཆིམས་ཆེན་ནའོ། །གལ་ཏེ་ཁ་ཆེ་བྱེ་སྨྲའི་མཁས་པ་རྣམས་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པའི་ལུང་བཞིན་བཤད་པས་ཉེས་པ་མེད་དོ་
3-303a
སྙམ་ན། ལུང་རྟོགས་ཀྱི་དམ་པའི་ཆོས༷་ཀྱི་ཚུལ༷་ཏེ་མཚན་ཉིད་བརྗོ༷ད་པ་ལ༷་ཚད༷་མ༷་ནི་ཐུབ༷་པ་སངས་རྒྱས་དང་། དེའི་སྲས་ཤཱ་རིའི་བུ་ལ་སོགས་པ་རྣམ༷ས་ཁོ་ན་ཡི༷ན་གྱི་གཞན་ལ་འཁྲུལ་བ་སྲིད་པས་སོ། །
说处名
གསུམ་པ། ཆོས༷་མངོ༷ན་པའི༷་མཛོད༷་ཀྱི༷་ཚིག༷་ལེ༷འུར༷་བྱས༷་པ༷་ལ༷ས། སྙོམས༷་པར༷་འཇུག༷་པ༷་བསྟན་པ་ཞེས༷་བྱ༷་བ༷་སྟེ༷་གན༷ས་བརྒྱ༷ད་པའི༷་འགྲེལ་བའོ༷།། ༈ །།
结尾所作
གསུམ་པ་མཇུག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་བྱ་བ་གཞན་ལ་བསྟན་པ་གཅེས་སྤྲས་སུ་བྱས་ནས་བག་ཡོད་པར་གདམས་པ་ནི། བླང་དོར་སྟོན་པའི་སྟོན༷་པ༷་འཇིག༷་རྟེན༷་གྱི་མིག༷་ལྟ་བུ་ནི༷། ཟུམ༷་སྟེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་གྱུར༷་ཅིང༷་། སངས་རྒྱས་ལས་གཞན་པ་ཆོས་ཀྱི་དཔང༷་པོར་གྱུར༷་པ་འཕགས་པ་འོད་སྲུང་ལ་སོགས་པའི། སྐྱེ༷་བོ༷་ཕལ༷་ཆེར༷་མྱ་ངན་འདས་ཏེ་ཟ༷ད་པ༷་ན༷། བདེན་པའི་དེ༷་ཁོ་ན་ཉི༷ད་མ༷་མཐོང༷་ཞིང་། སྟོན་པའི་ལུང་ལ་མི་བརྟེན་ཅིང་གཞན་གྱིས་བཅོས་སུ་མི་བཏུབ་པས་རང༷་དགར༷་གྱུར༷་པ༷་ཡི༷། ངན༷་པའི་རྟོག༷་པ་དང་ལྡན་པ་རྣམ༷ས་ཀྱིས་བསྟན༷་པ༷་འདི༷་ཚིག་དང་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་དཀྲུགས༷་སོ༷། །ཇི་ལྟར་དཀྲུགས་ཤེ་ན། སངས་རྒྱས་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་ལོ་བརྒྱ་དང་བཅུ་ལོན་པ་ན། གྲོང་ཁྱེར་ཡངས་པ་ཅན་གྱི་དགེ་སློང་དེ་ཉིད་མ་མཐོང་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཧུ་ལུ་ཧུ་ལུ་ཀའི་ཆོ་ག་ལ་སོགས་པ་རུང་བ་མིན་པའི་གཞི་བཅུ་བཅས་ནས་བསྟན་པ་རྣམ་པར་དཀྲུགས་པ་ན། དགྲ་བཅོམ་པ་བདུན་བརྒྱས་ཡངས་པ་ཅན་དུ་འདུས་ཏེ་བསྡུ་བ་གཉིས་པ་མཛད་ནས་རྣམ་པར་བསལ་ཏོ། །དེ་ནས་སྟོན་པ་འདས་ནས་ལོ་བརྒྱ་དང་དྲུག་ཅུ་ན། གྲོང་ཁྱེར་མེ་ཏོག་གིས་རྒྱས་པ་ཞེས་བྱ་བར་རྒྱལ་པོ་མྱ་ངན་མེད་
3-303b
བྱུང་བའི་ཚེ། དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ལེགས་སྦྱར་སོགས་སྐད་བཞིས་གསུང་རབས་འདོན་པར་བྱེད་ཅིང་། དེ་དག་གི་སློབ་མ་སོ་སོར་གྱེས་པས་སྡེ་པ་བཅོ་བརྒྱད་དུ་གྱུར་ཏེ། ཕན་ཚུན་གྲུབ་མཐའ་མི་མཐུན་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྟན་པ་དཀྲུགས་པར་གྱུར་པ་ན། དགྲ་བཅོམ་པ་དང་སོ་སྐྱེ་མཁས་པར་གྱུར་པ་རྣམས་ཛ་ལན་དྷ་རའི་དགོན་པར་འདུས་ནས་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱས་ཏེ། དེའི་ཚེ་སྟོན་པ་འདས་ནས་ལོ་སུམ་བརྒྱ་ལོན་ཏོ་ཞེས་གྲག་གོ། ཁ་ཅིག་སྟོན་པ་འདས་ནས་ལོ་བརྒྱ་དང་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ལོན་པ་དང་། རྒྱལ་པོ་དགའ་བོ་དང་། པདྨ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་བྱུང་བ་ན། གྲོང་ཁྱེར་པ་ཏྲ་ལི་བུ་ཏྲའི་ནང་དུ་གནས་བརྟན་འོད་སྲུང་ཆེན་པོ་དང་། བླ་མ་ལ་སོགས་པ་བཞུགས་པའི་དུས། བདུད་སྡིག་ཅན་བཟང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་དགེ་སློང་གི་ཆ་བྱད་དུ་བྱས་ནས་རྫུ་འཕྲུལ་སྣ་ཚོགས་བསྟན་ཏེ། དགེ་འདུན་རྣམས་ཕྱེ་ནས་བསྟན་པ་རྣམ་པར་དཀྲུགས་ཏེ། དེའི་ཚེ་གནས་བརྟན་ཀླུ་སྡེ་དང་། ཡིད་འོང་གི་དུས་སུ་སྡེ་པ་སོ་སོར་གྱེས་ནས་ལོ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གསུམ་ན། གནས་བརྟན་གནས་མའི་བུས་བསྟན་པ་བསྡུས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
据《钦曼大疏》载，教法于五十年时灭尽，今许为六十显教时期。第二，世亲言："我所解释的这阿毗达摩法多数是依据迦湿弥罗说一切有部之理，并略说经部及西方说一切有部理趣，故言'多数'"。本论中文义有过失或圆满者，是作者我之过失，请诸智者宽恕。《钦曼大疏》中说："智者所知为圆满。"若想：依迦湿弥罗有部智者一代代相传而说则无过失
3-303a
然于宣说教证正法的性相，唯佛世尊及其子舍利子等为量，余者可能有误。
说处名
第三，从《阿毗达摩藏颂》中，名为解说等至，是第八处的注释。
结尾所作
第三，圆满结尾中示以护持教法而劝勉谨慎：示取舍之导师犹如世间眼目，已闭合涅槃，除佛外作为法证的圣者迦叶等，众生多数涅槃灭尽时，未见真实谛，不依教导而自行其是，具恶分别者扰乱了教法的文义。如何扰乱？佛涅槃后一百一十年时，广严城比丘不见真理者制定呼噜呼噜迦仪轨等非法十事，扰乱教法。尔时七百阿罗汉集于广严城举行第二次结集而清净。其后，佛灭后一百六十年，有华盛城阿育王
3-303b
出现，阿罗汉们用梵语等四种语言诵法，彼等弟子分散成十八部派，互持不同宗义扰乱教法时，阿罗汉和凡夫智者集于阇兰达罗寺院调解，据说当时是佛涅槃后三百年。有些人说，佛涅槃一百三十七年，出现难陀王和大莲王时，在华氏城中有上座迦叶大和上师等住世之际，魔罗恶善现出比丘形象展示各种神变，分裂僧团扰乱教法，当时上座龙军和悦意时期，部派分化六十三年后，上座那先子汇集教法。


 །གཞན་ཡང་རང༷་བྱུང༷་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དང་། རང༷་བྱུང༷་དེའི་བསྟན༷་པ༷་གཅེས༷་པར་འཛིན༷་པ་རྣམ༷ས་ཀྱང་། སྡུག་བསྔལ་རྒྱུར་བཅས་མཆོག༷་ཏུ༷་ཞི༷་བའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་གཤེ༷གས་ནས། འགྲོ༷་བ་རྣམས་སྐྱོབ་པའི་མགོན༷་མེ༷ད་པར་གྱུར་པ༷་ན༷། ཡང་དག་པའི་གདམས་ངག་འདོམས༷་པར་བྱེད་པ་མེ༷ད་པས་སྔར་བཤད་པའི་ཡོན༷་ཏན༷་རྣམས་འཇོམས༷་པར༷་བྱེ༷ད་ཅིང་། བསྟན་པ་ནུབ་པར་བྱེད་པ༷་ཡི༷་རྒྱུ་ལྟ་བ་ངན་པ་ལ་སོགས་
3-304a
པའི་དྲི༷་མ༷ས་དགའ༷་མ༷གུ༷ར་ཏེ་རང་དགར་དེང༷་སང༷་འདི༷་ན༷་སྤྱོ༷ད་པར་བྱེད་དོ། །གོང་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་དེ༷་ལྟར༷་ན་ཐུབ༷་པ༷་སངས་རྒྱས་དག༷་གི༷་བསྟན༷་པ༷་ནི༷། དཔེར་ན་འཆི་བའི་ཚེ་ལྐོག༷་མར༷་སྲོག༷་ཕྱིན༷་པ་ན་འཆི་བ་ལ་ཉེ་བ་དང་འདྲ༷་བར་རིང་དུ་མི་གནས་པ་དང༷་། ལྟ་ངན་སོགས་བསྟན་པའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱི་དྲི༷་མ༷་རྣམ༷ས་ནི་ཤིན་ཏུ་སྟོབ༷ས་དང༷་ལྡན༷་པའི༷་དུས༷་སུ༷་རིགས༷་པར་བྱས་ནས༷་ནི༷། ཐར༷་པ༷་འདོ༷ད་པ༷་དག༷་གིས༷་བག༷་ཡོ༷ད་པར་གྱིས་ལ་བསྟན་པ་འཛིན་པ་ལ་རྣམ་པར་བརྩོན་པར་གྱི༷ས་ཤིག་ཅེས་གདམས་སོ། །
竟义
བཞི་པ་མཇུག་གི་དོན་ལ། སློབ་དཔོན་གང་གིས་མཛད་པའི་མཛད་བྱང་དང་། ལོ་ཙཱ་བ་གང་གིས་བསྒྱུར་བའི་བསྒྱུར་བྱང་སྨོས་པ་གཉིས། དང་པོ། ཆོ༷ས་མངོ༷ན་པ༷འི་མཛོ༷ད་ཀྱི༷་ཚི༷ག་ལེ༷འུར་བྱ༷ས་པ༷་སློབ༷་དཔོ༷ན་ཤཱ༷ཀྱའི་དགེ༷་སློ༷ང་དབྱི༷ག་གཉེ༷ན་གྱི༷ས་མཛ༷ད་པ༷་རྫོ༷གས་སོ༷།། །།གཉིས་པ། རྒྱ༷་ག༷ར་གྱི༷་མཁ༷ས་པ༷་ཛི༷་ན༷་མི༷་ཏྲ༷་སྟེ་རྒྱལ་བའི་བཤེས་གཉེན་ད༷ང་། ཞུ༷་ཆེ༷ན་གྱི༷་ལོ༷་ཙཱ༷་བ༷་བ༷ནྡེ༷་དཔ༷ལ་བརྩེ༷གས་ཀྱི༷ས་བསྒྱུ༷ར་ཅི༷ང་ཞུ༷ས་ཏེ༷་གཏ༷ན་ལ༷་ཕ༷བ་པ༷འོ༷།། ༈ །།འདིར་སྨྲས་པ། ས་བཅད་ཅུང་ཟད་མང་ཡང་འགྲེལ་པ་ཆུང་ངུ་ཞིག་དང་མཉམ། །མངོན་པ་ཤིན་ཏུ་དཀའ་ཡང་འདི་དང་སྦྱར་ན་ཕྱོགས་ཙམ་རྟོགས། །དཔེ་གཞན་སུ་མི་འདྲ་ཡང་དབྱིག་གཉེན་རང་གི་དགོངས་པར་མཐུན། །བླུན་པོ་སུ་མ་མགུ་ཡང་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་འབྲང་འགའ་ལ་ཕན། །ས་བཅད་གང་གིས་སྤྱི་དང་བསྡུས་དོན་མཚམས་སྦྱར་ལ་སོགས་གསལ་བྱེད་པ། །གཞུང་ལ་ལྟ་བའི་མིག་
3-304b
ཡིན་གཞན་དུ་བྱིས་པས་རྡེའུ་བགྲངས་པ་ལྟར། །གྲངས་ཙམ་སྨྲོས་ཀྱང་དོན་གྱི་གོ་བར་ཕན་པ་དཀའ་ཕྱིར་འདི་ལྟ་བུ། །འབད་པས་བྱས་སོ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱས་དང་བསྡུས་པའི་ཚུལ་ཤེས་མཛོད། །ཅེས་ཤེས་བྱའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་རྒྱ་ཆེ་བའི་རིན་པོ་ཆེ་མཐའ་དག་གི་འབྱུང་གནས། མངོན་པ་སྡེ་བདུན་དང་བྱེ་བྲག་བཤད་མཛོད་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་ལེགས་པར་བཤད་པའི་ཆུ་ཀླུང་འབུམ་ཕྲག་གཅིག་ཏུ་འདུས་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་དམ་པའི་ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་བསྡུས་དོན་ས་བཅད་རིན་པོ་ཆེའི་དོ་ཤལ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི། དཔལ་ལྡན་ས་སྐྱའི་རིང་ལུགས་དྲི་མ་མེད་པ་འཛིན་པའི་བཤད་སྒྲུབ་ཆོས་ཀྱི་སྡེ་ཆེན་པོ་བཀྲ་ཤིས་ལྷ་རྩེར་སྡོམ་བརྩོན་བློ་གྲོས་གསལ་བ་འཕགས་ནོར་གྱི་གྲངས་ལ་མཛོད་ཀྱི་བཤད་ཁྲིད་བགྱིས་པའི་སྐབས་སུ་རྙིང་བཙུན་མི༷་ཕམ༷་བློ༷་གྲོས༷་དྲི༷་མེ༷ད་ཀྱིས་བཀོད་པའི་དགེ་བས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་བཤད་དང་སྒྲུབ་པའི་སྒོ་ནས་ཡུན་རིང་དུ་འཕེལ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་ཅིག །མངྒ་ལཾ། །ས་བཅད་མཇུག་རྩོམ་མོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
此外，自然证悟圆满佛陀及珍爱其教法者，皆已趣入断除苦及其因的最胜寂静涅槃，众生无救护怙主时，无宣说真实教诫者，摧毁前说功德，以邪见等使教法湮灭之
3-304a
染污欣喜，随心所欲今日在此行持。如上所述，佛陀之教法，譬如临死时命息至咽喉处濒死相似，不会长久存在，邪见等教法违品染污极为强盛之时，因此，欲求解脱者当谨慎勤奋守持教法。
竟义
第四，结尾义分为：阐明由何论师造的造记和由何译师翻译的译记两部分。第一，阿毗达摩藏颂由释迦比丘论师世亲造，已竟。第二，由印度智者胜友与大校译师班智达吉祥积译校并确定。兹言：虽科判稍繁如小注，虽俱舍极难对照则略解，虽异其他范本契世亲本意，虽不悦愚者令随法者获益。科判能明总义摄义连文等，为看论眼
3-304b
否则如童数石子，仅说数量难解其义故如是，勤勉所作依此知繁简之理。此《广大所知法类珍宝一切源泉，七部对法与《大毗婆沙》等善说百千水流汇聚之法大海——正法阿毗达摩藏摄义珍宝璎珞》者，于具德萨迦清净传承讲修大法处吉祥天峰，持戒智慧清净圣财数中讲授藏教之时，由老师恭敬无垢智慧所著。以此善业愿佛陀宝贵教法以讲修方式长久增盛！吉祥！科判作于末后。


 །སྨྲས་པ། གང་དག་སྲིད་ལས་ཡིད་འབྱུང་རྣམ་གྲོལ་གྱི། །གོ་འཕང་དོན་གཉེར་བགྱིད་པའི་བློ་ལྡན་རྣམས། །ཆོས་རབ་རྣམ་འབྱེད་རྒྱས་པའི་ས་བོན་གྲུང་། །ཆོས་མངོན་མཛོད་ཡིན་ཀུན་ནས་འཇུག་པར་མཛོད། །དེ་ཕྱིར་གསུང་གསང་ཚིག་དང་དོན་གྱི་ཆ། །ཤིན་ཏུ་རྟོགས་པར་དཀའ་ཡང་ལྷག་བསམ་བློས། །གཟུར་གནས་བློ་ལྡན་འགའ་ལ་ཕན་སྙམ་སྟེ། །ཉུང་ངུས་དོན་རྣམས་གསལ་བའི་
3-305a
འགྲེལ་བཤད་བཀོད། །དེ་ལས་བྱུང་བའི་ལེགས་བཤད་ཤིང་རྟ་ཡིས། །གདུལ་བྱའི་ཡིད་མཁར་ཐུབ་བསྟན་ཉིན་བྱེད་དབང་། །བཟང་པོའི་གོ་ལར་དྲངས་ནས་རྨོངས་པའི་སྨག །བསལ་ནས་ཀུན་མཁྱེན་གོ་འཕང་འཐོབ་གྱུར་ཅིག །ཕན་བདེའི་འབྱུང་གནས་ཐུབ་པའི་ལུང་རྟོགས་ཆོས། །བསྟན་འཛིན་དམ་པས་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་སྒོ་ནས། །དུས་དང་ཕྱོགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཀུན་ཁྱབ་སྟེ། །འགྲོ་རྣམས་ཕན་བདེའི་དཔལ་ལ་སྤྱོད་གྱུར་ཅིག །དེ་ཡང་སྙིགས་དུས་ཀྱི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཕྱོགས་ཀུན་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་དཔལ་ཐོབ་ཅིང་མཁས་པའི་མདུན་སར་མི་འཇིགས་པའི་སྤོབས་པ་མཆོག་ཏུ་དགེ་བ་མི་ཕམ་རིན་པོ་ཆེ་འཇམ་དཔལ་དགྱེས་པའི་རྡོ་རྗེའི་བཀའ་མཆན་འདིའི་ཁུངས་མངོན་པའི་རྒྱན་སོར་བཞག་ལས་ཚིག་སྣ་བསྡུས་པས་ཅུང་གོ་དཀའ་བ་རྣམས་གཞུང་དང་མཐུན་པར་དག་སྦྱོར་ཙམ་ལས་རང་ཚིག་གི་བསྲེ་བསླད་མེད་པར། ཁམས་གསུམ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་རྒྱལ་བ་ཀཿཐོག་པའི་སློབ་འབངས་ཡོངས་ཀྱི་ཐ་ཤལ་བཙུན་གཟུགས་སྐལ་བཟང་མིང་གིས་རྗེ་བླ་མ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་སི་ཏུ་རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་བཀའ་བཞིན་ཉིན་དགོན་བསམ་གཏན་གླིང་གི་སྒྲུབ་ཁང་དུ་ཞལ་བཤུས་པ་དགེ་ལེགས་འཕེལ།། །།འདི་ལྟར་ཀཿཐོག་སི་ཏུ་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་བདག་རྐྱེན་ལས་སྡེ་སྣོད་འཛིན་པ་སྐལ་བཟང་དབང་ཕྱུག་གིས་ས་བཅད་དང་ཕྱག་མཆན་དཀྱུས་སུ་བཀོད་པ་ལས། སླར་རབ་ཚེས་མེ་སྟག་ལོར་ཞེ་ཆེན་ཡང་དབེན་བདེ་མཆོག་བཀྲ་ཤིས་དགེ་འཕེལ་གླིང་དུ་ཀུན་གཟིགས་རྒྱལ་ཚབ་རིན་པོ་
3-305b
ཆེ་འགྱུར་མེད་པདྨ་རྣམ་རྒྱལ་དང་། ཁོ་བོ་ས་མནྟ་དྷརྨ་ཀཱིརྟི་བཅས་པས་ཕྱག་མཆན་འགྲེལ་པར་གཏུགས་ནས་ཞུས་ཤིང་དག་པར་བྱས་པ་འདིས་བསྟན་འགྲོ་ལ་ཕན་པ་བླ་ན་མེད་པ་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་རྒྱུན་མི་ཆད་པ་ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པར་གྱུར་ཅིག། །།ཨོཾ་སྭ་སྟི། རྒྱ་ཆེའི་ཆོས་མངོན་རིན་ཆེན་མཛོད་ཁང་གི། །བྱེད་པོ་སངས་རྒྱས་གཉིས་པ་དབྱིག་གི་གཉེན། །འཇིག་རྟེན་ཀུན་གྱི་མིག་གཅིག་གཞུང་བཟང་འདི། །མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐོས་པའི་ནོར་གྱི་མཆོག༡།འདི་ཡོད་པས་ནི་ཀུན་མཁྱེན་ཆེ་ཐོབ་ཅིང་། །འདི་དོན་བཀྲལ་ལ་འཛམ་གླིང་མཛེས་རྒྱན་དེ། །སླར་ཡང་དངོས་བྱོན་འཇམ་དབྱངས་བླ་མ་ནི། །མི་ཕམ་རྒྱ་མཚོ་ལས་གཞན་སུ་ཞིག་ཡོད། ༢། གང་གི་རྣམ་འགྲེལ་རྣམ་གསལ་མེ་ལོང་གི ། ངོ་མཚར་འཕྲུལ་ཆེན་ཤིང་གི་ལྷ་མོས་བཟུང་། །འདིར་ལྟོས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གོ་འཕང་ནི། །དཀའ་བ་མེད་པ་མྱུར་དུ་ཐོབ་ངེས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
所言：凡厌世求解脱，
追求果位具慧者，
广辨法性种子敏，
对法藏当遍趣入。
是故密语文与义，
极难理解然善心，
为益公正具慧者，
略文明义所
3-305a
释解。
由此善说车乘引，
所化心城佛教日，
至善天球除愚暗，
愿证遍智之果位。
利乐源泉佛教证，
圣持教者持护弘，
遍满时方之轮转，
愿众享受利乐荣。
此乃浊世遍智、获得普胜德并在智者前无所畏惧、极具辩才的米庞仁波切金刚喜悦金刚之批注，出处为《现观庄严论释》，因文字简略而稍难理解部分，依论文修正，无掺杂己语，由三界法王迦托巴弟子中最劣沙门嘎桑，依上师遍智司徒金刚持之命，于日贡桑丹林修行处抄写，愿善增。据迦托司徒班钦仁波切资助，由持律师嘎桑旺秀将科判与批注编入正文，后于胜生火虎年在谢钦禅院乐吉祥增上林，由遍观摄政仁波
3-305b
切晋美班玛南嘉和我萨曼达达摩基尔提校对批注与注释修正。愿此无上利益广大教法众生，不断如虚空等同！
嗡娑底！广大对法宝藏处，
造者第二佛世亲，
世间一切眼善论，
智者闻法财中胜（1）。
因此获证大遍智，
释此庄严赡洲者，
再次亲现文殊师，
米庞大海孰能及（2）。
彼之释论明鉴镜，
奇妙幻术天女持，
观此定获遍智位，
无难迅速必得成。


 ༣། ཞེས་པའང་ཞེ་ཆེན་ནས་སྐྱབས་རྗེ་རྒྱལ་ཚབ་རིན་པོ་ཆེའི་དགོངས་རྫོགས་སུ་སྤར་དུ་བསྒྲུབ་སྐབས་མཁྱེན་བརྩེའི་དབང་པོའི་སྤྲུལ་མིང་འཛིན་པ་འཇམ་དབྱངས་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོས་བྲིས་པ་སིདྡྷི་དྡྷ་བ་ཏུ།། །།ལེགས་བཤད་ཉི་ཟླའི་སྣང་བས་འཛམ་གླིང་ཁྱོན། །ཀུན་ཏུ་རབ་ཁྱབ་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་འབར་ཞིང་། །བཤད་སྒྲུབ་པདྨའི་དགའ་ཚལ་རབ་རྒྱས་པ། །རྟག་ཏུ་མི་ཉམས་གོང་ནས་གོང་འཕེལ་ཤོག །ཤིང་སྦྲུལ་ཟླ་༧ ཚེས་༤ ལ་འཕྲལ་དྲན་དགེ། །ཚོགས་གཉིས་འོ་མཚོ་བསྲུབས་ལས་ཉེར་འཁྲུངས་བའི། །
3-306a
མཚན་དཔེའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཆ་ཤས་ཡོངས་སུ་རྫོགས། །ཆོས་འཁོར་གསུམ་གྱི་སྣང་བས་སྲིད་པའི་ཁྱོན། །གསལ་མཛད་ཐུབ་པ་ལྷ་མིའི་བླ་མར་འདུད། ༡ ། རྒྱལ་བསྟན་བདོག་རྒུས་དབུལ་བ་གངས་ལྗོངས་སུ། །འཕགས་ཡུལ་རིན་ཆེན་གླིང་ནས་ཆོས་ཀྱི་ནོར། །འཛད་མེད་འདྲེན་པའི་དེད་དཔོན་ཆེ་རྒུའི་མགོན། །མཚོ་སྐྱེས་རྡོ་རྗེའི་བཀའ་དྲིན་མི་དྲན་སུ། ༢ །རྒྱལ་བའི་དགོངས་པ་རྙོག་མེད་བཀྲལ་བ་ལ། །རྒྱལ་བ་ཉིད་དང་རྣམ་དབྱེར་མི་མངའ་བ། །རྒྱལ་བས་ལུང་བསྟན་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་ཆེ། །རྒྱལ་སྲས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཚོགས་ན་མཐོ། །༣ མངོན་པའི་སྡེ་སྣོད་ཟབ་ཡངས་རྒྱ་མཚོ་ནས། །དྲངས་མཁས་འཇམ་མགོན་མི་ཕམ་རྣམ་རྒྱལ་གྱི། །ཐུགས་ཀྱི་དབལ་བེའུ་འཁྱིལ་གང་འདིར་བསྩལ་བ། །གུས་པས་མཆོད་ལ་མི་བྲེལ་འདི་ན་སུ། །༤ མགོན་དེའི་རྣམ་དཔྱོད་ཉམས་དགའི་སྐྱེད་ཚལ་ནས། །སྔོན་མེད་ལེགས་བཤད་ཨུ་དུམ་ཝ་ར་འཛུམ། །ཉེས་བཤད་འདམས་ཀྱི་དྲི་མའི་ཆ་བྲལ་བས། །གཟུར་གནས་མཁས་པའི་རྐང་དྲུག །ཡིད་དབང་འཕྲོག ༥ །ཚུལ་འདི་མི་ཉམས་ཀུན་ཏུ་འཕེལ་བའི་ཕྱིར། །གཅིག་ལས་དུ་མར་འཇོ་བ་པར་གྱི་འཕྲུལ། །རིན་ཆེན་དྭངས་ཤེལ་ངོས་སུ་བརྒྱ་ཕྲག་གཟུགས། །འཆར་དང་ཆོས་མཚུངས་
3-306b
སྤེལ་བའི་དགེ་ཚོགས་ཀྱིས། ༦ །ཐུབ་པའི་བསྟན་པ་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་དུ། །ངེས༷་དོན༷་སྙིང་པོའི་རིང་ལུགས་འཛིན་པའི་སྡེ། །དགའ༷་བ་བརྒྱ་ཕྲག་ལྡན་པའི་ཚལ༷་ཆེན་པོས། །མཚོན་པའི་འཛམ་གླིང༷་ཐ་གྲུར་ཁྱབ་གྱུར་ཅིག ༧ །བསྟན་འཛིན་ཚོགས་རྣམས་ཞབས་པད་ཡུན་དུ་བརྟན། །མཛད་འཕྲིན་ནམ་མཁའི་མཐའ་དང་མཉམ་པར་བརྡལ། །རིག་གྲོལ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོའི་དཔལ་མངའ་བ། །བསླབ་གསུམ་ངུར་སྨྲིག་འཛིན་པས་ཁེངས་གྱུར་ཅིག༨། ཁམས་གསུམ་སྲིད་པའི་བཙོན་ཁང་དོས་དྲག་པོར། །ལས་ཉོན་ཞགས་པས་བཅིངས་པའི་མ་རྒན་རྣམས། །རྣམ་གྲོལ་གཏན་བདེའི་ཁང་བཟང་རིན་པོ་ཆེར། །ངལ་མེད་བདེ་བླག་བགྲོད་པའི་རྒྱུར་གྱུར་ཅིག ༩ །ཅེས་པའང་དམ་
3-307a
ཆོས་རིན་པོ་ཆེ་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་མཆན་འགྲེལ་བློ་གསལ་དགྱེས་པའི་མགུལ་རྒྱན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཉིད་སྔ་འགྱུར་རིག་གཞུང་སློབ་གཉེར་ཁང་ངེས་དོན་དགའ་ཚལ་གླིང་གི་གསུང་རབ་རྒྱུན་སྤེལ་འཕྲུལ་པར་ཁང་ནས་པར་བསྐྲུན་ཞུ་སྐབས་པར་བྱང་སྨོན་ཚིག་ཏུ་མཁས་པ་དང་གྲུབ་པའི་འབྱུང་གནས་འོག་མིན་གཉིས་པ་ཨོ་རྒྱན་སྨིན་གྲོལ་གླིང་གི་ཆོས་སྡེ་ཆེན་པོའི་གྲལ་མཐར་བསྙེགས་པ་མཁོ་སྤྲུལ་འགྱུར་མེད་མདོ་རྒྱུད་རྒྱ་མཚོས་སྨོན་པ་དགེ་ལེགས་སུ་གྱུར་ཅིག། །། 
3-307b
empty page
3-291a
དགོས་མེད་ཅེས་པའི་དམིགས་བསལ། སྲིད་རྩེ་རང་ས་ན་ཟག་མེད་མེད་པ་དང་། དེ་ལ་ཉེ་བས་སྲི༷ད་རྩེ༷ར་སྐྱེས་པའི་འཕ༷གས་པ༷་ཕྱིར་མི་འོང་གིས་རང་ས་མི་གསལ་བས་ཅི༷་ཡང༷་མེ༷ད་པའི་སྙོམས་འཇུག་མངོ༷ན་སུམ༷་དུ་བྱས༷་ནས༷་ཟག་མེད་ལམ་གྱིས་སྲིད་རྩེའི་ཟག༷་པ༷་ཟ༷ད་པར་བྱས་ཏེ་དགྲ་བཅོམ་ཐོབ་པར་བྱེད་དོ། །དང་པོའི་མིག་ཤེས་སོགས་ནི་ཏིང་འཛིན་མིན་ལ་དམན་པ་མངོན་དུ་བྱེད་པ་ནི་དགོས་པ་ཡོད་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
（3）此乃谢钦寺为护法摄政仁波切圆寂而刻印之际，由持钦哲旺波化身之名的蒋扬洛珠嘉措所写。成就吉祥！善说日月光明遍赡洲，普照吉祥光辉燃，讲修莲苑极兴盛，恒常不衰渐增长。木蛇七月四日暂记善。由二资粮乳海搅拌所生，
3-306a
相好坛城支分圆满，以三转法轮光明照，世间明造佛人天师顶礼（1）。佛教一切财富匮乏雪域，从圣地宝洲引法财，无尽船长众主怙，莲生金刚恩德谁不忆（2）。无浊解释佛密意，与佛本身无差别，佛所授记大师世亲，菩萨众中极高尚（3）。从阿毗达磨广深海，善引文殊怙主米庞南加，心力赐予此圆满，恭敬供养此谁不忙（4）。彼怙主智慧怡悦园，无前善说优昙花开，远离恶说污泥染，夺取中立智者蜂意（5）。为此法不衰普增故，一变多印刷之技，如净宝镜上现百像，如法
3-306b
弘扬福德聚（6）。佛陀教法普及别，胜义精髓传承处，百种欢喜具大园，表示遍满瞻部隅（7）。持教众莲足恒稳固，事业遍及虚空边，解脱智慧功德海德，三学袈裟持者充满（8）。三界有情牢狱坚牢中，业烦恼索缚老母众，解脱常乐宝殿中，无劳易行因愿成（9）。此
3-307a
正法宝对法藏批释《明慧喜颈饰》，于宁玛教典学院胜义欢喜林经典流通印刷部刻印时，智者成就源阿空第二——乌金敏卓林大法寺最末者科珠晋美多杰嘉措所愿，愿吉祥！
3-307b
空页
3-291a
无须例外。有顶自地无无漏，因接近彼，生于有顶的圣者不还，因自地不明显，故现前无所有处等至，以无漏道灭尽有顶漏，成就阿罗汉。初眼识等非三摩地，现前劣者有必要故。


 །
所缘差别
དྲུག་པ་དམིགས་ཡུལ་སྙོམས་འཇུག་དེ་དག་གི་དམིགས་པ་གང་ཞེ་ན། སྲེ༷ད་པ་དང་བཅས༷་པ་རོ་མྱོང་ལྡན་རྣམས་ནི་རང༷་གི༷་ས་པའི་སྲི༷ད་པ་ཟག་བཅས་ཀྱི་ཕུང་པོའི་དངོས་པོ་ཁོ་ན་ལ༷་དམི༷གས་པ་ཡིན་གྱི། རང་གི་ངོ་བོ་ཉོན་མོངས་ཅན་ཡིན་ཞིང་། འོག་ས་ལ་ཆགས་པ་དང་བྲལ་བས་འོག་ས་ལ་མི་དམིགས་ཏེ། དེ་ལ་དམིགས་ནས་སྲེད་པ་སྐྱེ་ན་དེ་ལས་འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བར་ཐལ་བས་སོ། །གོང་འོག་རང་རང་གིས་སྲེད་པས་བཅད་ཕྱིར་ས་དེ་ཁོ་ན་ལའོ། །བས༷མ་གཏན༷་དགེ་བ་དག་པ་བ་དང་ཟག་མེད་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ༷་ནི་ཅི་རིགས་པར་ཆོས་ཡོ༷ད་དགུ༷་ཅོག་ཡི༷ན་ཏེ། འདུས་བྱས་མ་བྱས་གང་རུང་ལ་དམིགས་ནས་སེམས་ཉེ་བར་འཇོག་པས་སོ། །གཟུགས་མེད་ཉེར་བསྡོགས་ཀྱིས་འོག་སའི་ཟག་བཅས་ལ་དམིགས་ཤིང་དངོས་གཞི་ཉོན་མོངས་ཅན་ཡང་ཡོད་ལ། དངོས་གཞི་དགེ་བས་ཆོས་ཤེས་ཕྱོགས་མཐུན་གྱི་ལམ་དང་། འོག་སའི་འགོག་པ་ལ་མི་དམིགས་ཀྱང་ཟག་མེད་འོག་སའི་གཉེན་པོ་རྗེས་ཤེས་ཕྱོགས་མཐུན་གྱི་ལམ་བདེན་དང་། རང་ས་དང་གོང་ས་ལ་དམིགས་པས་དེ་རྣམས་ལས་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་
3-291b
ཕྱིར་དང་། བསམ་གཏན་རྣམས་ནི་ཀུན་ཏུ་ལྟ་བ་ཡིན་པས་དངོས་གཞིས་ཀྱང་འོག་སའི་ཟག་བཅས་ལ་དམིགས་ཀྱང་། གཟུགས༷་མེ༷ད་དངོས༷་གཞི༷་དགེ༷་བ་དག་པ་དང་ཟག་མེད་རྣམ༷ས་ཀྱི༷་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ནི་ཟག༷་བཅས༷་ས་འོ༷ག་མས༷་བསྡུས་པ་མི༷ན་ཏེ།གཟུགས་མེད་པའི་དངོས་གཞི་རྣམས་ནི་དམིགས་པ་ལས་ངེས་པར་བྱུང་བ་ཡིན་པས་སོ། །གོང་མ་ལ་དམིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའང་སྲིད་རྩེའི་འཕགས་པ་ཅི་ཡང་མེད་ཀྱི་སེམས་མངོན་དུ་བྱས་པའི་དབང་དུ་བྱས་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དུ་ནི་མིན་ནོ། །ཤུགས་ལ་འོག་མའི་ལམ་ཟག་མེད་ལ་གོང་མའི་རྗེས་ཤེས་ཕྱོགས་མཐུན་གྱིས་དམིགས་པར་བསྟན་ཏེ། ས་དགུའི་ལམ་ནི་ཕན་ཚུན་དུའོ། །ཞེས་པས་སོ། །
所断即断与否差别
བདུན་པ་སྤང་བྱ་སྤོང་མི་སྤོང་གི་ཁྱད་པར་ལ། དངོས་དང་འཕྲོས་དོན་གཉིས། དང་པོ། བསམ་གཟུགས་དག་པ་བ་སོགས་གསུམ་པོ་འདི་དག་ལས་ཟག༷་པ༷་མེ༷ད་པའི༷་དངོས་གཞི་རྣམས་ཀྱིས་རང་དང་གོང་སའི་ཉོ༷ན་མོང༷ས་རྣམ༷ས་སྤོང༷་ངོ༷་སྟེ་སྤོང་གི ། གཞན་རྣམས་ཀྱི་དངོས་གཞིས་སྤོང་མི་ནུས་ཏེ་དག་པ་བའི་དངོས་གཞིས་ཀྱང་འོག་དང་རང་ས་གོང་སའི་ཉོན་མོངས་མི་སྤོང་ན་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་ལྟ་ཅི་སྨྲོས། ཟག་མེད་ཀྱིས་སྤོང་བར་མ་ཟད་ཉེར༷་བསྡོགས༷་དག༷་པ་བས༷་ཀྱང༷་འོག་སའི་ཉོན་མོངས་རྣམས་སྤོང་ངོ་། །གཉིས་པ་འཕྲོས་དོན་ལ། ཉེར་བསྡོགས་ཀྱི་གྲངས། ངོ་བོ་གཉིས། དང་པོ། དངོས་གཞི་བརྒྱད་པོ་དེ༷་དག༷་ལ༷་ནི༷་གང་གིས་འཇུག་པའི་སྦྱོར་བ་ཉེར༷་བསྡོག༷ས་རྣམ་པ་བརྒྱ༷ད་ཡོད་དོ། །གཉིས་པ་ལ། སྤྱི་དང་། དང་པོའི་
3-292a
ཉེར་བསྡོགས་ཀྱི་ངོ་བོ་གཉིས། དང་པོ། ཉོན་མོངས་ཅན་ལ་འབྲལ་ལམ་མེད་པས་སྲེད་པ་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ལམ་གྱིས་ཉོན་མོངས་སྤོང་མི་ནུས་པས་ཉེར་བསྡོགས་དེ་དག་གི་ངོ་བོ་ནི་རོ་མྱོང་དང་མཚུངས་ལྡན་མ་ཡིན་གྱི་དག༷་པ༷་བ་ཁོ་ནར་མངོན་པར་འདུ་བྱ་བ་མེད་པར་འབྱུང་བ་དང་། འོག་ས་ལས་ཆགས་པ་དང་བྲལ་ན་དགའ་བདེ་དང་མཚུངས་ལྡན་ཡིན་ཡང་འདི་ཆགས་བྲལ་མིན་པས་དང་། དེ་དག་ནི་འབད་དེ་དྲང་བའི་འདུ་བྱ་བ་དང་བཅས་པས་ཚོར་བ་བདེ༷་མི༷ན་སྡུག༷་བསྔལ༷་མིན༷་པ་བཏང་སྙོམས་ཁོ་ན་དང་ལྡན་ནོ། །ཡང་ན་འབད་དེ་དྲང་བར་བྱ་བ་ཡིན་པས་བཏང་སྙོམས་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་ལ། འོག་ས་ལས་ཡིད་བྱུང་བ་དང་མ་བྲལ་བ་དང་། ཆགས་པ་དང་བྲལ་བའི་ལམ་ཡིན་པས་དག་པ་ཡིན་གྱི་རོ་མྱོང་མིན་ནོ། །ཞེས་སོ། །སློབ་དཔོན་འཕགས་པས་ནི། མཚན་ཉིད་སོ་སོར་རིགས་པའི་ཡིད་བྱེད་ལ་སོགས་པ་བདུན་གྱིས་ཉེར་བསྡོགས་ཐམས་ཅད་བསྒྲུབ་པར་བཤད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
所缘差别
第六，等至所缘境是什么？有贪著者，具味着者，仅缘自地有漏蕴，因其本性是烦恼性，且已离下地贪著，故不缘下地，若缘彼生贪，则应成未离该贪故。由上下各自贪所遮故，唯缘彼地。禅定善清净及无漏所缘境是相应一切法，因可缘有为无为而安住心故。无色近分缘下地有漏，有染污本地定，而善本地定虽不缘法智同分道及下地灭，但无漏能缘下地对治随智同分道谛，及缘自地上地，为区别彼等
3-291b
故，且诸禅为普观，故本地定亦缘下地有漏。无色本地定善清净及无漏之所行境，非由下地有漏所摄，因无色本地定是由所缘出离故。说"缘上地"是就有顶圣者现前无所有处心而言，非一切处。间接教示下地无漏道为上地随智同分所缘，如说"九地道互相"。
所断即断与否差别
第七，断所断与否之差别分：正文和引申二部分。第一，此等禅无色清净等三中，无漏本地定能断自地及上地烦恼，其余本地定不能断，若连清净本地定亦不能断下地、自地、上地烦恼，染污者更不必说。无漏不仅能断，清净近分亦能断下地烦恼。第二引申分：近分数量、体性二部分。第一，彼八本地定，有能入之加行近分八种。第二分：总说和初
3-292a
近分体性二部分。第一，染污无离道，故贪爱相应道不能断烦恼，因此近分体性非味着相应，唯清净无造作而生，若离下地贪则与喜乐相应，此未离贪故，彼等有勤牵引造作故，受唯是非乐非苦舍受。或因勤牵引故与舍相应，未离下地厌离和离贪道故是清净而非味着。阿阇黎圣者则说以相别观察作意等七种成就一切近分。


 །གཉིས་པ། ཉེར་བསྡོགས་བརྒྱད་ལས་དང༷་པོ༷་མི་ལྕོགས་མེད་ལ་དག་པར་མ་ཟད་འཕ༷གས་པ༷་ཟག་པ་མེད་པའང༷་ཡིན་ཏེ། ཉེར་བསྡོགས་གཞན་མི་གསལ་བས་ཟག་མེད་མི་རྟེན་ལ། འཕགས་པ་བསམ་གཏན་གྱི་དངོས་གཞི་མ་ཐོབ་པ་དག་འདས་ལམ་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བསྐྱེད་པས་སོ། །རྒྱུ་སྙོམས་འཇུག་གི་བསམ་གཟུགས་ལ་ཉོན་མོངས་ཅན་མེད་པས་འབྲས་བུ་དེ་དག་ཏུ་སྐྱེ་བ་ན་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་སེམས་རང་རང་གི་ཉེར་བསྡོགས་མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་ཉོན་མོངས་ཅན་གྱིས་
3-292b
སྦྱོར་རོ། །ཞེས་གྲུབ་མཐའ་འོ། །ཁ༷་ཅི༷ག་དེ་གསལ་བས་རོ་མྱོང་སོགས་གསུམ༷་ཀ་ཡོད་དོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །
寻词有无等八差别
བརྒྱད་པ་རྟོག་དཔྱོད་ཡོད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ། རྟོག་མེད་དཔྱོད་བཅས། རྟོག་བཅས་དཔྱོད་བཅས། རྟོག་མེད་དཔྱོད་མེད་གསུམ། དང་པོ་ལ། ངོ་བོ། དབྱེ་བ། ཚོར་བ། འབྲས་བུའི་ཁྱད་པར་བཞི་ལས། དང་པོ། བསམ་གཏན་དང་པོའི་དངོས་གཞི་དེ་ཉིད་རྟོག་པ་དང་བྲལ་བས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་རྟོག༷་པ་མེ༷ད་ལ་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་པ་ནི་བས༷མ་གཏན༷་ཁྱ༷ད་པར༷་ཅ༷ན་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ། དེ་ལ་དག་པ་བ་དང་ཟག་མེད་རོ་མྱོང་རྣམ༷་པ་གསུམ༷་དུ་དབྱེར་ཡོད་དོ། །གསུམ་པ། དེ་ནི་འབད་དེ་བསྐྱེད་བྱ་ཡིན་པས་ཚོར་བ་བདེ༷་མིན༷་སྡུག༷་བསྔལ༷་མིན༷་པ་བཏང་སྙོམས་ཁོ་ན་དང་ལྡན་ནོ། །བཞི་པ། ཁྱད་པར་ཅན་ཟག་པ་བཅས་དེ༷་ནི༷་བསྒོམ་ན་ཚང༷ས་ཆེན༷་དུ་སྐྱེ་བའི་འབྲས༷་བུ༷་ཅ༷ན་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་བྱམས་པ་སོགས་ནི་རྫོགས་བྱེད་ཡིན་པས་ཚངས་གནས་ཞེས་བྱའོ། །གཉིས་པ། ཁྱད་པར་ཅན་དེ་མན༷་ཆ༷ད་བསམ་གཏན་དང་པོའི་དངོས་གཞི་ཙམ་པོ་དང་ཉེར་བསྡོགས་གཉིས་ནི་རྟོག༷་པ་དང་དཔྱོ༷ད་པ་དང་བཅས༷་པ༷་ཡི༷་ཏིང༷་ངེ་འཛིན༷་ཞེས་བྱའོ། །གསུམ་པ། ཁྱད་པར་ཅན་དེ་ཡན༷་ཆ༷ད་གཉིས་པའི་ཉེར་བསྡོགས་ནས་སྲིད་རྩེའི་བར་ནི་ས་དེ་བསྡུས་ཀྱི་རྟོག་དཔྱོད་གཉི༷ས་ཀ༷་མེ༷ད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། །
等至之三摩地所摄功德
གཉིས་པ། ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱིས་བསྡུས་པའི་ཡོན་ཏན་ལ། རྣམ་ཐར་གསུམ། ལམ་སུན་འབྱིན་གསུམ། བདེ་འགྱུར་གྱི་ཏིང་འཛིན་སོགས་བཞི།
3-293a
ཚད་མེད་བཞི། རྣམ་ཐར་བརྒྱད་སོགས་བཤད་པ་ལ།
三解脱
དང་པོ་ལ། རྣམ་པ་དང་། དབྱེ་བ་གཉིས། དང་པོ། མྱང་འདས་བརྟགས་འགོག་ནི། ཡུལ་ལྔ་དང་། ཕོ་མོ་དང་། འདུས་བྱས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གསུམ་མམ་བཞིའི་མཚན་མ་སྟེ་བཅུ་དང་བྲལ་བས་མཚ༷ན་མེ༷ད་ཡིན་ལ། འདིར་དབང་པོ་རྣམས་མཚན་མར་མ་སྨྲོས་པ་ནི་ཡུལ་ལྟར་ཡིད་འཕྲོག་པ་མིན་པས་སོ། །དེ་ལ་དམིགས་པའི་ཏིང་འཛིན་ནི། མཚན་མ་ཐམས་ཅད་ཞི༷་བའི༷་འགོག་པའི་རྣམ༷་པ༷་བཞི་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའོ། །སྟོང༷་ཉི༷ད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི། སྡུག་བདེན་ལ་དམིགས་ནས་བདག༷་མེ༷ད་དང་སྟོང་པ༷་ཉི༷ད་དུ༷་འཇུག༷་པའི་རྣམ་པ་ཉིད་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པའོ༷། །སྨོན༷་པ༷་མེ༷ད་པ༷་ནི༷། ཡུལ་འདུས་བྱས་སྨོན་བྱ་མིན་པ་ལ་དམིགས་ནས་ཡིད་འབྱུང་གི་རྣམ་པ་ཅན་ཡིན་ལ། འགོག་བདེན་གྱིས་ཡིད་མི་འབྱུང་ལ། སྟོང་པ་བདག་མེད་ཆོས་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ཅིང་མྱང་འདས་ཀྱིའང་ཡིན་པས་དེས་ཡིད་མི་འབྱུང་བས། སྡུག་བདེན་གྱི་རྣམ་པ་གཉིས་དང་། འགོག་པའི་རྣམ་པ་བཞི་བཅས་དྲུག་པོ་དེ༷་དག་ལ༷ས་གཞན་མི་རྟག་སྡུག་བསྔལ་གཉིས་དང་། ཀུན་འབྱུང་གི་བཞི་དང་། ལམ་ཡང་ཆུ་བརྒལ་ནས་གཟིང་འདོར་བ་ལྟར་རེ་ཞིག་བླང་བྱ་ཡིན་ཀྱང་། ལྷག་མེད་དུ་འཇུག་པ་ན་ངེས་པར་འདོར་བས་ཡིད་འབྱུང་བའི་ལམ་བདེན་གྱི་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། བདེན༷་པའི་རྣམ༷་པ༷་བཅུ་པོ་དང༷་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཏིང་འཛིན་ནི་སྨོན་པ་མེད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་ནོ། །ཐོགས་མེད་
3-293b
དང་སེང་བཟང་སོགས་འགོག་ལམ་གཉིས་གཉིས་མཚན་མེད་དུའང་གསུངས་སོ། །གཉིས་པ། ཏིང་འཛིན་གསུམ་པོ་དེ་ལ་ཟག་བཅས་འཇིག་རྟེན་པ་དག༷་པ་བ་དང༷་། ཟག་མེད་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་དྲི༷་མ༷་མེ༷ད་པ་གཉིས་ཡིན་ལ། ཟག་བཅས་ནི་ངེས་འབྱེད་ཆ་མཐུན་དང་འཕགས་ལམ་སྦྱོར་རྗེས་ཁ་ཅིག་གིས་བསྡུས་པའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
第二，八近分中，初无所作不仅清净，圣者亦是无漏，因其他近分不明显故不依无漏，未得禅定本地之圣者依彼生起无漏道故。因禅无色等至因中无染污，故彼等生时，结生心以各自未入定染污
3-292b
近分相应。此为宗义。有些人说彼明显故有味着等三种。
寻词有无等八差别
第八，寻伺有无差别分：无寻有伺、有寻有伺、无寻无伺三种。第一分：体性、分类、受、果差别四部分。第一，初禅本地因离寻而殊胜的无寻有伺是殊胜禅。第二，彼分清净、无漏、味着三种。第三，彼因须勤修而生故，受唯是非乐非苦的舍受。第四，殊胜有漏禅修习则能生大梵天之果。因此，慈等是圆满因，称为梵住。第二，殊胜以下初禅本地一般与近分二者是有寻有伺三摩地。第三，殊胜以上，从二禅近分至有顶皆是彼地摄无寻无伺三摩地。
等至之三摩地所摄功德
第二，三摩地所摄功德：三解脱、三出离道、乐转定等四、
3-293a
四无量、八解脱等说明。
三解脱
第一分：相及分类二部分。第一，择灭涅槃是：由离五境、男女、有为相三或四共十相，故无相。此处未说诸根为相是因不如境能夺意故。缘彼三摩地是：与寂灭相四相应。空性三摩地是：缘苦谛入无我空性相相应。无愿是：缘有为非所愿境而有厌离相，灭谛不令生厌，空无我是法共相亦是涅槃相故不令生厌，除彼苦谛二相及灭谛四相六者外，无常、苦二相及集谛四相，以及道虽如渡水舍筏暂为所取，入无余时必舍故厌离之道谛四相，与此谛十相相应三摩地为无愿相。无着
3-293b
和善护等也说灭道二种也是无相。第二，此三摩地有有漏世间清净和无漏出世间无垢二种，有漏是顺抉择分和圣道加行修持所摄。


 །དེ་དག་ས་ནི་འདོད་དང་། བསམ་གཏན་དྲུག །གཟུགས་མེད་བཞི་སྟེ་བཅུ་གཅིག་ན་ཡོད་ལ། ཟག་མེད་ནི། ཟག་མེད་ཀྱི་ལམ་གང་ན་ཡོད་པའི་ས་དགུ་པོ་ན་ཡོད་དོ། །དེའི་ནང་ནས་ཏིང་འཛིན་གསུམ་པོ་དེ༷་དག༷་དྲི༷་མེ༷ད་ནི་རྣམ༷་ཐར༷་གྱི་རྒྱུ་དང་དེར་འཇུག་པའི་སྒོ༷་ཡིན་པས། མདོ་ལས་རྣམ་པར་ཐར་བའི་སྒོ་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་གསུམ༷་མོ༷་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་སོ། །
道三破斥
གཉིས་པ་ལ། བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། ཡང་མདོ་ལས་སྟོང༷་པ་ཉི༷ད་སྟོང༷་པ་ཉི༷ད་ཅེས༷་བྱ༷་བའི༷་ཏིང་འཛིན་དང་པོ་ལ༷་སོ༷གས་པས་བཟུང་བ་སྨོན་པ་མེད་པ་སྨོན་པ་མེད་པ་དང་། མཚན་མ་མེད་པ་མཚན་མ་མེད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཏོ། །ཞེས་སྔ་མ་གསུམ་ལས་གཞན༷་ཡང༷་ཏིང༷་ངེ༷་འཛིན༷་རྣམ་པ་གསུམ༷་མོ༷་ཞེས་ཀྱང་གསུངས་པ་ནི། རིམ་པ་ལྟར་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་སྔ་མ་གསུམ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་མིང་དེ་སྐད་དོ། །གཉིས་པ་ལ། དངོས་དང་། དེ་དག་གི་རྣམ་བཞག་གཉིས། དང་པོ། དེ་ལས་དང་པོ་གཉི༷ས་ནི༷་མི་སློབ་པའི་སྟོང༷་ཉི༷ད་དང་། སྨོན་མེད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་དམིགས་ནས་དེ་གཉིས་ལ་བདག་འཛིན་དང་། སྲེད་པའམ་དགའ་བ་དགག་པའི་ཕྱིར།
3-294a
མི་སློབ་པའི་སྟོང་ཉིད་ཀྱི་ཏིང་འཛིན་འདི་ནི། བདག་གི་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་སྟོང་པའི་རྣམ་པ་དང༷་། མི་སློབ་པའི་སྨོན་པ་མེད་པའི་ཏིང་འཛིན་འདི་ནི་མི༷་རྟག༷་པའི་རྣམ་པར༷་ཡིད་ལ་བྱེད་པའོ། །ཏིང་འཛིན་དང་པོས་འདུས་བྱས་ཕུང་ལྔ་སྟོང་ཉིད་དུ་ཡིད་ལ་བྱེད་ལ་འདིས་ནི་ཏིང་འཛིན་དེ་ཡང་སུན་ཕྱུང་བས། འདུས་བྱས་ཐམས་ཅད་ལས་ཡིད་ཕྱུང་བའོ། །འདི་སྟོང་རྣམ་གཅིག་པུ་ཡིན་པ་ནི་བདག་མེད་ཀྱང་སྲིད་པ་སྟོང་ན་མི་དགའ་བའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་སུན་འབྱིན་བྱེད་དང་། སྨོན་མེད་ཀྱི་སྨོན་མེད་ནི་མི་རྟག་ཁོ་ནས་སུན་ཕྱུང་གིས། གཞན་རྣམ་པ་སྡུག་བསྔལ་དང་ཀུན་འབྱུང་སོགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་མིན་ལ། རང་གི་ངོ་བོ་ལམ་བདེན་ཡིན་པས་སུན་དབྱུང་བྱ་ཡིན་ལ། དེ་སུན་དབྱུང་བྱེད་དུ་མི་འཐད་པས་སོ། །དེས་ན་དེ་གཉིས་ཀྱི་དམིགས་པ་ནི་མི༷་སློབ༷་པའི༷་སྟོང་པ་ཉིད་དང་སྨོན་པ་མེད་པ་གཉིས་ལ༷་དམི༷གས་པ༷་ཡི༷ན་ནོ། །མཚ༷ན་མ༷་མེ༷ད་པ༷་མཚ༷ན་མ་མེ༷ད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ནི༷། མི་སློབ་པའི་མཚན་མེད་ལས་ལངས་པའི་རྗེས་ལ་ཟག་བཅས་སམ་ཟག་མེད་ཀྱི་ཤེས་པ་གཞན་མ་སྐྱེས་ན་མཚན་མེད་ཀྱི་རྒྱུན་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ལས། གཞན་སྐྱེ་ན་མཚན་མེད་འབྱུང་བའི་རྐྱེན་མ་ཚང་བས་འགགས་པར་འགྱུར་ཞིང་། འགགས་པ་དེ་ནི་བརྟག་མིན་འགོག་སྟེ། མི་སློབ་མཚན་མེད་ཟག་མེད་ཡིན་པས་འཕགས་པ་དང་མི་མཐུན་པ་མེད་པས་དེ་གཉེན་པོས་བྲལ་བ་མི་སྲིད་དོ། །དེས་ན་ཞི༷་བར༷་མ༷་བརྟག༷་ཟ༷ད་པ༷་ལ༷་ཞེས་མི་སློབ་མཚན་མེད་ཀྱིས་སོ་སོར་མ་བརྟག་པས་ཟད་པ་སྟེ། བརྟགས་མིན་འགོག་པ་ལ་དམིགས་ནས་ཞི་བར་བལྟ་བ་ཡིན་ནོ། །འགོག་གྱ་ནོམ་ངེས་འབྱུང་གི་
3-294b
རྣམ་པར་ནི་མིན་ཏེ་བརྟགས་མིན་ལ་དེ་མེད་པས་སོ། །གཉིས་པ་ལ། ངོ་བོ་གང་ཡིན། རྟེན་གང་དུ། གང་ཟག་གང་གིས་བསྒོམ། ས་གང་ལ་བརྟེན་བཞི། དང་པོ། ཟག་མེད་འཕགས་ལམ་ལ་ཡོན་ཏན་དུ་ལྟ་བས་མི་ལྡང་གི ། འདི་གསུམ་ཏིང་འཛིན་སྔ་མ་གསུམ་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པས་སུན་འབྱིན་གྱི་རྣམ་པ་ཡིན་པས་གཅིག་ཏུ་ཟག༷་བཅས༷་སོ། །དེས་ན་དེ་དག་ལ་རྣམ་པར་ཐར་པ་སུན་འབྱིན་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་དུ་གྲགས་སོ། །གཉིས་པ་རྟེན་ནི། བློ་གསལ་བས་གླིང་གསུམ་གྱི་མི༷འི་ནང༷་ཁོ་ནར་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །གསུམ་པ། གང་ཟག་ནི་དགྲ་བཅོམ་མི༷་གཡོ༷་བའི་ཆོས་ཅན་ཁོ་ན་ལ༷་སྐྱེད་ཀྱི། དབང་པོ་རྟུལ་པོས་དགྲ་བཅོམ་གཞན་ལ་མིན་ཏེ། སློབ་པ་བྱ་བ་ལྷག་མ་དང་བཅས་པས་འཕགས་ལམ་ལ་མི་ལྡང་ལ།དུས་གྲོལ་འཕགས་ལམ་རྗེས་སུ་སྲུང་བ་དང་བཅས་པས་དེ་སུན་མི་འབྱིན་པས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
彼等地是欲界和六禅，四无色共十一地中有，无漏则在有无漏道之九地中有。其中，三三摩地之无垢是解脱因及入彼之门，故经中亦说"三解脱门，即空性"等三种。
道三破斥
第二分：标释两部分。第一，又经中说："名为空性空性之三摩地第一"等所说的无愿无愿和无相无相三摩地，是指除前三外的又三种三摩地，依次是缘前三空性等三摩地故得此名。第二分：正文及其建立二部分。第一，其中前二是缘无学空性和无愿三摩地，为破除对二者的我执和贪爱或喜爱，
3-294a
无学空性三摩地即"非我所"之空相，无学无愿三摩地是作意无常相。初三摩地作意五蕴空性，此则破斥彼三摩地，故厌离一切有为法。此仅是空相，因以不喜想破斥无我亦可有的空，无愿无愿唯以无常破斥，非以其他相苦、集等性，自性是道谛故是所破斥，不应为能破斥故。故彼二所缘是缘无学空性和无愿二者。无相无相三摩地是：若无学无相出定后未生其他有漏或无漏识，则无相相续生起；若生他者，因无相生起缘不足而灭，此灭是非择灭，因无学无相是无漏，圣者无不顺事故不可能被对治所离。因此"不思寂尽"是指无学无相不经择而尽，即缘非择灭而观为寂。非以灭妙决出
3-294b
相，因非择灭中无此相故。第二分：何体性、何依处、何补特伽罗修、依何地四部分。第一，因视无漏圣道为功德不起，此三三摩地背向前三三摩地，为破斥相，故唯有漏。因此，彼等称为解脱破斥三摩地。第二，依处是由智慧明晰者唯于三洲人中生起。第三，补特伽罗只有不动法阿罗汉才能生起，钝根其他阿罗汉不能，因有学有余事不舍圣道，时解脱护持圣道不破斥圣道。


 །དེས་ན་འཕགས་པ་དག་མཐོང་ཆོས་བདེར་གནས་དང་། ཀུན་ཏུ་ཆགས་པའི་གནས་སུ་གྱུར་པ་མི་སློབ་པའི་སྟོང་ཉིད་སོགས་དེ་དག་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་ཕྱིར་ཏིང་འཛིན་གཞན་དང་གཞན་ལ་སྙོམས་པར་འཇུག་གོ་ཞེས་མདོ་སྡེ་པས་འདོད་ལ། ཐེག་པ་གོང་མ་བ་དག་རྣམ་སྣང་མངོན་བྱང་ལས། སེམས་ནི་རང་དངོས་མེད་ཕྱིར་དང་། འབྲས་བུ་རྒྱུ་རྣམས་སྤང་ཕྱིར་དང་། ཞེས་པ་ལྟར། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་འབྲས་ངོ་བོ་ཉིད་གསུམ་གྱིས་སྟོང་པ་ལ་མཉམ་པར་བཞག་པའི་ཏིང་འཛིན་ནི། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་སོགས་འདོད་ལ། དེ་དག་ཀྱང་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་ངོ་བོས་སྟོང་པ་ལ་སོགས་པའམ། སྟོང་ཉིད་ཀྱང་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པའི་
3-295a
ཏིང་འཛིན་སོགས་ལ་འདོད་པས་ཟག་མེད་དུ་འདོད་ལ། གཏན་ལ་དབབ་པ་བསྡུ་བ་ལས། ཀུན་བརྟགས་སོགས་མཚན་ཉིད་གསུམ་གྱི་ཡུལ་ཅན་ལ་སྟོང་ཉིད་སྨོན་མེད་མཚན་མེད་དེ་གསུམ་དུ་བཞག་གོ། དེས་ན་ཐོས་བསམ་ལས་བྱུང་བ་དང་། འཇིག་རྟེན་པའི་སྒོམ་བྱུང་དང་། འདས་པའི་སྒོམ་བྱུང་གི་ཏིང་ངེ་འཛིན་གསུམ་ལ་རིམ་པར་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སོགས་པ་དང་། རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་གསུངས་སོ། །བཞི་པ་ནི། འདོད་དང་བསམ་གཏན་ས་དྲུག །གཟུགས་མེད་བཞི་སྟེ་བཅུ་གཅིག་པོ་ཐམས་ཅད་ན་ཡོད་ལ། ཉེར༷་བསྡོགས༷་ཕྱི་མ་བདུན༷་ནི༷། གོང་འོག་ཞི་རགས་སུ་དམིགས་ནས་འོག་ས་སུན་འབྱིན་གྱི་འཕགས་ལམ་སུན་མི་འབྱིན་པས་མ༷་གཏོག༷ས་སོ༷། །
趣乐禅定等四
གསུམ་པ། ཡང་མདོ་ལས། མཐོང་ཆོས་བདེར་གནས་ཀྱི་ཏིང་འཛིན་དང་། ཤེས་པ་མཐོང་གྱུར་གྱི་ཏིང་འཛིན་དང་། ཤེས་རབ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཏིང་འཛིན་དང་། ཟག་པ་ཟད་པའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་བཞི་གསུངས་པ་གང་ཞེ་ན། ཟག་ཟག་མེད་ཀྱི་དགེ༷་བའི༷་བས༷མ་གཏན༷་དང༷་པོ༷་ནི༷་མཐོང་ཆོས་ལ་བདེ༷་བར་གནས་པར་འགྱུར༷་བའི་ཏིང༷་འཛིན༷་བསྒོམ༷་པ༷་ཡི༷ན་ནོ། །བསམ་གཏན་གཞན་དག་ཀྱང་མཐོང་ཆོས་བདེར་གནས་ཡིན་མོད། འདི་སྡུག་བསྔལ་མང་བ་འདོད་པ་ལས་འདས་པའི་དང་པོ་ཡིན་པས་དེ་སྐད་དུ་བཞག་གོ། ཕྱི་མ་ལ་བདེ་མྱང་ནི་མ་ངེས་ཏེ། ཉམས་པ་དང་། གཉིས་པ་སོགས་སུ་སྐྱེ་བ་དང་། མཐོང་ཆོས་ལ་མྱང་འདས་རྣམས་ཀྱིས་སོ། །ཟག་མེད་ལ་རྣམ་སྨིན་ཀྱང་མེད་པས་སོ། །
3-295b
འཆི་འཕོ་དང་སྐྱེ་བ་ཤེས་པའི་ལྷའི་མི༷ག་གི༷་མངོ༷ན་ཤེ༷ས་དང་། དེའི་རྗེས་བྱུང་ཡིད་ཤེས་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཤེས་རབ་ནི། ཤེས་པ་མཐོང༷་བར་འགྱུར༷་བའི་ཏིང་འཛིན་དུ་འདོ༷ད་དེ། སྐྱེ་བ་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་དང་། མཐོང་བར་འགྱུར་བ་གཉིས་ལས།དང་པོ་ནི། སེམས་ཅན་འདི་དག་ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱད་དང་ལྡན་པའོ། །ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཤེས་པ་མིག་གི་མངོན་ཤེས་ཀྱི་རྗེས་སུ་རྒྱུ་བ་ཡིད་ཤེས་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཤེས་རབ་རྟོག་བཅས་ཡིན་ལ། གཉིས་པ། ད་ལྟར་གྱི་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ལ་དམིགས་པ་མིག་ཤེས་དང་མཚུངས་ལྡན་གྱི་ཤེས་རབ་རྟོག་མེད་དོ། །འོ་ན་མདོ་ལས་ལྷའི་མིག་གི་མངོན་ཤེས་ཤེས་པ་མཐོང་འགྱུར་གྱི་ཏིང་འཛིན་དུ་བཤད་པ་དང་འགལ་ཞེ་ན། འདི་ནི་ཏིང་འཛིན་གྱི་འབྲས་བུ་མིག་གི་མངོན་ཤེས་ལ་རྒྱུའི་མིང་གིས་བཏགས་པ་སྟེ། ལྡིང་ཀ་ལ་རྐང་ནད་ཅེས་བརྗོད་པ་བཞིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་གིས། མངོན་ཤེས་རྣམ་དྲུག་རྣམ་གྲོལ་བློ། ཞེས་པས་རྣམ་གྲོལ་ལམ་བསམ་གཏན་གྱིས་བསྡུས་པས་ཏིང་འཛིན་དངོས་སུའང་འཆད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
因此，圣者见法乐住与贪着所依之无学空性等，因背向彼等，故入于别别三摩地，如是经部师主张。上乘者等则如《大日经》说："心无自性故，为舍果及因"等，主张诸法因果自性三空中入定之三摩地，为空性三摩地等，彼等又主张诸法自性空等或知空性也是空性之
3-295a
三摩地等，故许为无漏。《决择摄》中说：以遍计所执等三相为境者安立为空性、无愿、无相三种。因此，闻思所生、世间修所生、出世修所生三三摩地分别是空性等、空性三摩地等、解脱门空性等。第四，欲界与六禅地，四无色共十一地皆有，后七近分除外，因缘上下寂静粗重而破斥下地，不破斥圣道故。
趣乐禅定等四
第三，又经中说：见法乐住三摩地、智见三摩地、慧分别三摩地、漏尽三摩地四者为何？有漏无漏善初禅是见法乐住三摩地之修持。其他禅定也是见法乐住，但此乃超越多苦欲界之首故如是安立。后者不定有乐受，因有退失、生二禅等、现法涅槃等故。无漏亦无异熟故。
3-295b
知死亡与投生之天眼通，及其后生意识相应慧，被许为智见三摩地。生知与见有二：第一是知"此等众生具身恶行"等的天眼通后随行意识相应慧有寻，第二是缘现在色处的眼识相应慧无寻。若问：与经中说天眼通为智见三摩地相违？此是以因名标定果天眼通，如称鸟为"脚病"。有些人解释"六通解脱智"，因解脱道由禅定所摄，故亦直接释为三摩地。


 །སྦྱོར༷་བ༷་ལ༷ས་བྱུང༷་བའི་ཡོན་ཏན་ཁམས་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་པ། མི་སྡུག་བསྒོམ་པ། དབུགས་འབྱུང་རྔུབ་དྲན་པ། ཉོན་མོངས་མེད་པ། སྨོན་ནས་ཤེས་པ། སོ་སོ་ཡང་དག་རིག་པ། མངོན་ཤེས་དང་པོ་ལྔ། རྣམ་ཐར། ཟད་པ། ཟིལ་གནོན་ལ་སོགས་ལ་ཟག་བཅས་དང་། ཟག་མེད་རྣམ་ཐར་སྒོ་གསུམ། ཐོད་རྒལ། སྙོམས་འཇུག །ཟག་ཟད་ཀྱི་མངོན་ཤེས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལའང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པས་ཏིང་འཛིན་གྱི་མིང་གིས་བཏགས་
3-296a
ནས། བློ༷་སྟེ་ཤེས་རབ་རབ་ཏུ་རྣམ་པར་དབྱེ༷་བར་འགྱུར༷་བའི་ཏིང་འཛིན་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཏིང་འཛིན་གྱི་སྟོབས་ཀྱིས་གོང་ནས་གོང་དུ་ཆོས་རབ་འབྱེད་པའི་ཤེས་རབ་ཁྱད་པར་དུ་འགྱུར་བས་སོ། །རྡོ༷་རྗེ༷་ལྟ༷་བུ༷་ཏིང་འཛིན་བས༷མ་གཏན༷་མཐའ༷་བཞི་པ་ལ་བརྟེན་པའི་བདག་ཉིད་གང༷་ཡི༷ན་པ་དེ༷་ནི། ཟག༷་པ་ཐམས་ཅད་ཟ༷ད་པར་འགྱུར་བའི་ཏིང་འཛིན་བསྒོམ༷་པ་ཞེས་བྱའོ། །ས་གཞན་ལ་བརྟེན་པའང་དེ་ཡིན་མོད། བྱེ་སྨྲས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཉིད་ཀྱིས་འཛམ་བུའི་དྲུང་དུ་བསམ་གཏན་དང་པོ་དང་། དེ་ནས་ལྷའི་བདུད་བཏུལ་རྗེས་ལྷའི་སྤྱན་གྱིས་སེམས་ཅན་འཆི་འཕོ་དང་། སྐྱེ་བ་ཉམ་ང་བ་གཟིགས་ནས་དེ་དག་སྒྲོལ་སླད་གུང་ཐུན་ལ་བསམ་གཏན་རྣམ་ཐར་སོགས་དང་། དེ་རྗེས་ཐུན་གསུམ་པ་ལ་རྡོར་ཏིང་བསྐྱེད་པའི་རིམ་པ་ལྟར་གསུངས་པར་བཞེད་པ་བྱེ་སྨྲའི་ལུགས་སོ། །
四无量
བཞི་པ་ཚད་མེད་ལ་བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། ཡུལ་སེམས་ཅན་ཚད་མེད་ལ་དམིགས་ཤིང་འབྲས་བུ་བསོད་ནམས་ཚད་མེད་འབྱུང་བའི་ཚད༷་མེ༷ད་པ༷་ནི༷། བྱམས་པ། སྙིང་རྗེ། དགའ་བ། བཏང་སྙོམས་བཞི༷་ཡི༷ན་ནོ༷། །གཉིས་པ་ལ། དགོས་པ། ངོ་བོ། རྣམ་པ། སྤྱོད་ཡུལ། ས་གར་ཡོད། སྤོང་གཉེན་མིན་ཚུལ། རྟེན་འཐོབ་ཚུལ་བརྒྱད་ལས། དང་པོ། གནོ༷ད་སེམ༷ས་དང་།ལ༷་སོ༷གས་པས་བསྡུས་པ་རྣམ་འཚེ། གཞན་གྱི་ཕུན་ཚོགས་ལ་མི་དགའ་བ། འདོད་པའི་འདོད་ཆགས་དང་། གནོད་སེམས་མང་བ་རྣམས་ཀྱི་གཉེན༷་པོ༷་ཡིན་པའི༷་ཕྱིར༷་རོ། །མི་སྡུག་དང་བཏང་སྙོམས་གཉིས་ཀ་འདོད་པར་ཆགས་པའི་
3-296b
གཉེན་པོ་ཡིན་ན་ཅི་ཁྱད་སྙམ་ན། བྱེ་སྨྲས་ཁ་དོག་དང་འཁྲིག་པའི་རེག་བྱའི་གཉེན་པོ་ཟེར་ཡང་། སློབ་དཔོན་ནི། འཁྲིག་པ་དང་ཉེ་དུའི་ཆགས་པའི་གཉེན་པོར་མི་སྡུག་དང་བཏང་སྙོམས་རིམ་པར་བཞེད་དོ། །གཉིས་པ་ངོ་བོ།ཞེ༷་སྡང༷་མེ༷ད་པའི་དགེ་རྩ་ནི་བྱམས༷་པ་ཡིན་ལ། སྙིང༷་རྗེ༷་ཡང༷་དེ་དང་འདྲ་བས་ཞེ་སྡང་མེད་པའི་དགེ་བའོ། །གཞན་བདེ་བས་ཡི༷ད་བདེ༷་བ༷་ནི༷་དགའ༷་བ༷་ཚད་མེད་ཡི༷ན་ལ། བཏང༷་སྙོམ༷ས་ནི་མ༷་ཆགས༷་པའི་རང་བཞིན་གྱི་དགེ་བའོ། །བཏང་སྙོམས་མ་ཆགས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ན། གནོད་སེམས་ཀྱི་གཉེན་པོར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། དེས་སྤང་བྱའི་གནོད་སེམས་ནི་ཆགས་པས་དྲངས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་འགྱུར་རོ་ཟེར། སློབ་དཔོན་ནི། འདོད་གནོད་གཉིས་ཀའི་གཉེན་པོར་འགྱུར་བས་མ་ཆགས་པ་དང་ཞེ་སྡང་མེད་པ་གཉིས་ཀའི་རང་བཞིན་དུ་བཞེད། དེ་ཡང་ཆོས་གཅིག་ལ་གཉིས་ཀའི་ཡིན་པར་མི་བཟུང་གི་བར་མར་གནས་པའི་མ་ཆགས་པ་དང་། ཞེ་སྡང་མེད་པ་སོ་སོ་ལ་བཏང་སྙོམས་སུ་བརྗོད་པའོ། །གསུམ་པ་རྣམ༷་པ༷་ནི༷། ཀྱེ༷་མ༷་སེམས་ཅན་རྣམས་བདེ༷་བར་གྱུར༷་ཅིག །སྡུག༷་བསྔལ༷་དང༷་བྲལ་བར་གྱུར་ཅིག་ཡིད་དགའ༷་བ་དང་ལྡན་པ་དང་། དེ་དང་མི་འབྲལ་བར་གྱུར༷་ཅིག །སེམ༷ས་ཅ༷ན་རྣམ༷ས་ཉེ་རིང་ཆགས་སྡང་མེད་པར་སྙོམ༷ས་པ་ལ་གནས་པའོ། །དེ་དག་སྡུག་བསྔལ་ལ་བདེ་བའོ་སྙམ་དུ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་ཤེས་པ་མིན་པར་འདི་དག་བདེ་ལྡན་སོགས་སུ་གྱུར་ཅིག་སྙམ་དུ་མོས་པ་ཡིད་ལ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་དགེ་བའོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་
3-297a
བདེ་ལྡན་མི་སྲིད་ཀྱང་བསམ་པ་བཟང་བས་དང་། གནོད་སེམས་སོགས་ཀྱི་གཉེན་པོ་བྱེད་པས་དང་། གཅིག་ཏུ་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་པར་ཞུགས་པའི་ཕྱིར་དགེ་བ་ཡིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
由加行所生功德三界所摄：不净观、出入息念、无烦恼、愿智、正确了知、前五神通、解脱、灭尽、胜处等有漏，以及无漏解脱门三、顿超、等至、漏尽神通等，由与三摩地相应故，以三摩地之名标
3-296a
识，智慧即慧极分别三摩地，因由三摩地力使择法慧越来越殊胜故。金刚喻三摩地依第四静虑自体为漏尽三摩地修习。虽依其他地也是彼，但说一切有部认为世尊本人在阎浮树下初禅，之后降伏天魔后，以天眼见众生死生险恶，为救度彼等，午时修禅定解脱等，之后第三时段修金刚定，如是次第所说，此是说一切有部宗义。
四无量
第四，无量分标释两部分。第一，无量是缘无量众生为境，果生无量福德，即慈、悲、喜、舍四种。第二分：必要性、体性、行相、所行境、何地有、非断对治方式、所依获得方式八部分。第一，害心等所摄害、不悦他圆满、欲贪及多害心等之对治故。不净与舍二者皆是欲贪之
3-296b
对治，有何差别？说一切有部说是色与淫触之对治，而阿阇黎认为淫欲与亲属贪之对治分别是不净与舍。第二体性，无嗔善根是慈，悲也与彼同为无嗔善。因他乐而意乐是喜无量，舍是无贪自性善。若舍是无贪自性，如何成为害心对治？答：彼所断害心是由贪引起故。阿阇黎认为二者皆是贪害二者对治，故为无贪无嗔二者自性。然不执一法有二性，而是说处中的无贪、无嗔分别称为舍。第三行相是："愿众生得乐！愿离苦！喜乐具足不离乐！众生无亲疏贪嗔而住舍。"彼等非倒知苦为乐，而是忖思"愿彼等乐具足"等胜解作意故是善。虽然一切众生
3-297a
不可能具足乐，但因思善及作为害心等对治，一心利益众生故是善。


 །བདེ་ལྡན་སོགས་ཀྱི་འདུན་པ་དང་མཚུངས་ལྡན་དུ་གྱུར་པའི་ཞེ་སྡང་མེད་པ་སོགས་ཡིན་པས་སེམས་བྱུང་ཐ་དད་ཀྱང་རྣམ་པ་དང་ངོ་བོ་མི་འགལ་ལོ། །བཞི་པ། སྤྱོ༷ད་ཡུ༷ལ་ཏེ་དམིགས་པ་ནི་འདོ༷ད་པའི༷་སེམ༷ས་ཅ༷ན་རྣམ༷ས་ཏེ། དེ་དག་ལ་དམིགས་པའི་གནོད་སེམས་སོགས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་སོ། །ལྔ་པ། དགའ༷་བ༷་ཚ༷ད་མེད་ནི་ཡིད་བདེ་ཡིན་པས་བས༷མ་གཏན༷་སྔ་མ་གཉི༷ས་ན༷་ཡོ༷ད་ལ། གཞན༷་གསུམ་ནི༷་མཉམ་བཞག་གི་ས་པ་ཡིན་པས་མི་ལྕོགས་མེད་ཀྱང་གསལ་བས་བསམ་གཏན་ས་དྲུག༷་ན༷་ཡོད་ལ། ཁ༷་ཅི༷ག་མི་ལྕོགས་མེད་མ་གཏོགས་དངོས་གཞི་ཁྱད་པར་ཅན་དང་། དངོས་གཞི་བཞི་སྟེ་ལྔ༷་ན་ཡོད་ཟེར། ཁ་ཅིག་མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་དང་སྦྱོར་བའང་སྨོས་ཏེ། འདོད་དང་བསམ་གཏན་གྱི་ཉེར་བསྡོགས་བཞི། དངོས་གཞི་ལྔ་སྟེ་བཅུ་ན་ཡོད་པར་བཤད་དོ། །དྲུག་པ། འོ་ན་གནོད་སེམས་སོགས་ཀྱི་གཉེན་པོར་བཤད་པས། ཅི་བྱམས་སོགས་ཀྱིས་ཉོན་མོངས་པ་དངོས་སུ་སྤོང་ངམ་ཞེ་ན། ཚད་མེད་བཞི་པོ་དེ༷་ཡི༷ས་གནོད་སེམས་སོགས་དངོས་སུ་མི༷་སྤོང༷་སྟེ། ས་བསམ་གཏན་དངོས་གཞི་སྤང་གཉེན་མིན་ལ། རང་གི་ངོ་བོའང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་ལ་ཞུགས་པ་མིན་པས་དངོས་སུ་མི་སྤོང་། སྤང་ཡང་དེ་དག་གི་སྤྱོར་བས་སྤང་བྱ་རྣམ་པར་གནོན་ལ། དངོས་
3-297b
གཞིས་ཐག་སྲིང་ཕྱིར་གཉེན་པོར་བཤད་དོ། །སྤོང་བ་འཇིག་རྟེན་ལམ་ཉེར་བསྡོགས་དང་། འདས་ལམ་བདེན་པ་རྟོགས་པས་སྤོང་བས་སོ། །འདིར་དངོས་གཞིས་བསྡུས་པའི་ཚད་མེད་རྙེད་ན་རྐྱེན་སྟོབས་ལྡན་གྱིས་ཀྱང་མི་བརྫིའོ། །འོན་ཏེ་འདོད་དང་ཉེར་བསྡོགས་ལ་ཡོད་པར་འདོད་པའི་ལུགས་ལྟར་ན། སྦྱོར་བས་ཉོན་མོངས་མགོ་གནོན་ལ་བར་ཆད་མེད་ལམ་རྣམས་ཀྱིས་དངོས་སུ་སྤོང་ངོ་། །བདུན་པ། ཚད་མེད་པ་འདི་དག་དང་པོ་བློ་གསལ་བས་མི༷་དག༷་གི༷་ནང༷་དུ༷་སྐྱེད༷་དོ༷། །བརྒྱད་པ། དགའ་བ་མ་གཏོགས་གཞན་གསུམ་གཅིག་ལྡན་ན་ངེ༷ས་པར་གསུམ༷་དང་ལྡན༷་ལ། དགའ་བ་ཡིད་བདེ་ནི་བསམ་གཏན་གསུམ་པ་དང་བཞི་པའི་ས་ལ་མི་ལྡན་པས་སོ། །འདི་ཡང་ཐོབ་པ་ལ་བསམ་གྱི་མངོན་གྱུར་ནི་རྣམ་པ་འགལ་བས་རེ་རེ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ། །
说八解脱
ལྔ་པ་རྣམ་ཐར་སོགས་བཤད་པ་ལ། རྣམ་ཐར་བརྒྱད་སོགས་སོ་སོར་བཤད་པ་དང་། ཐུན་མོང་དུ་ཐོབ་ཚུལ་བཤད་པ་གཉིས།
八解脱各别说
དང་པོ་ལ། རྣམ་ཐར་བརྒྱད་བཤད་པ། ཟིལ་གནོན་བརྒྱད་བཤད་པ།ཟད་པར་བཅུ་བཤད་པ་གསུམ།
说八解脱
དང་པོ་ལ། ངོ་བོ་དང་། དེ་དག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་གཉིས། དང་པོ། བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། ཡང་གཟུགས་ཅན་གཟུགས་ལ་ལྟ་བའི་རྣམ་ཐར། གཟུགས་མེད་གཟུགས་ལ་ལྟ་བའི་རྣམ་ཐར། སྡུག་པའི་རྣམ་ཐར་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སོགས་བཞི། འགོག་པའི་རྣམ༷་པར༷་ཐར༷་པ་དང་བརྒྱ༷ད་གསུངས་སོ། །གཉིས་པ་ལ། རྣམ་ཐར་དང་པོ་གཉིས་བཤད་པ། གསུམ་པ་བཤད་པ། གཟུགས་མེད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་བཞི་
3-298a
པོ་བཤད་པ། འགོག་པའི་རྣམ་ཐར་བཤད་པ་བཞི། དང་པོ་ལ། རྣམ་པ་དང་། ས་གར་ཡོད་གཉིས། དང་པོ། རྣམ་ཐར་དང༷་པོ༷་གཉི༷ས་ནི་རྣམ་པར་བསྔོས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པར་དམིགས་པས་ངོ་བོ་མི༷་སྡུག༷་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་མ་ཆགས་པའོ། །གཉིས་པ། ས་ནི་མི་འདྲ་སྟེ། བསམ་གཏན་གཉིས་པ་ཡན་ཆད་ན་མིག་ཤེས་མེད་པས་ཁ་དོག་གི་འདོད་ཆགས་མེད་དེ། གང་ཡུལ་ལ་ཆགས་བྲལ་དེ་ཡུལ་ཅན་ཤེས་པ་ལས་ཀྱང་འདོད་ཆགས་བྲལ་ཏེ། སྣ་ལྕེའི་རྣམ་ཤེས་བཞིན་ནོ། །དེས་ན་འདོད་པ་དང་བསམ་གཏན་དང་པོའི་ས་པའི་ཁ་དོག་གི་འདོད་ཆགས་ཀྱི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་བས༷མ་གཏན༷་སྔ་མ་གཉི༷ས་ཁོ་ན་ན༷་ཡོད་དོ། །དེ་ཡང་དངོས་གཞིས་བསྡུས་པའི་དག་པ་བ་དང་། མོས་པ་ཡིད་བྱེད་ཡིན་པས་རྣམ་གནོན་ཙམ་མམ། ཐག་སྲིང་བའི་གཉེན་པོ་ཡིན་གྱི་དངོས་སུ་སྤོང་བ་ནི་མིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ། ས་གར་ཡོད། ངོ་བོ་གཉིས། དང་པོ། གསུམ༷་པ༷་སྡུག་པའི་རྣམ་ཐར་ནི་བསམ་གཏན་ཡ་མཐའ༷་བཞི་པ་ན༷་ཡོད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
乐具足等胜解相应的无嗔等，故虽是不同心所，行相与体性不相违。第四，所行境即所缘是欲界众生，因是彼等所缘害心等的对治故。第五，喜无量是意乐故在前二静虑中有，其他三种因是等持地所摄，无所作地也明显，故在六静虑地中有。有些人说，除无所作地外，殊胜本地定和四本地定共五地中有。有些人又加上不等持和加行，说在欲界和四静虑近分、五本地定共十地中有。第六，若问：既说为害心等对治，慈等能否直接断烦恼？四无量不能直接断烦恼，因地静虑本地定非断对治，自性亦非入真实性，故不直接断。虽断，彼等加行制伏所断，本
3-297b
地定令远离故说为对治。断烦恼是由世间道近分和出世道证谛而断故。此处若得本地定所摄无量，则纵有强缘亦不能压制。若随许无量在欲界和近分中有的宗义，则加行制服烦恼，而无间道直接断除。第七，初修无量时，智慧明晰者在人类中生起。第八，除喜外，其余三者一俱时必三俱，因喜是意乐，不与第三、第四静虑相应故。此是就获得说，现行则因行相相违，只与一相应。
说八解脱
第五，解脱等说明分：分别说明八解脱等，共同获得方式说明二部分。
八解脱各别说
第一分：解释八解脱、解释八胜处、解释十遍处三部分。
说八解脱
第一分：体性与彼等所行境二部分。第一，标释二项。第一，又说有色观色解脱、无色观色解脱、净解脱、空无边处等四、灭尽解脱共八种。第二分：说初二解脱、说第三、说无色四
3-298a
解脱、说灭尽解脱四部分。第一分：行相、何地有二部分。第一，初二解脱以青瘀等相所缘，故体性为不净自性无贪。第二，地有不同，第二禅以上无眼识，故无色贪，于境离贪者，于境识也离贪，如鼻舌识。因此，是欲界和初禅地色贪对治，故唯在前二静虑中有。又因是本地定所摄清净和胜解作意，故是制伏或远离对治，非直接断。第二分：何地有、体性二部分。第一，第三净解脱在最上第四静虑中有。


 །གཉིས་པ། དེ༷་ཡང་ཆགས་པའི་གཉེན་པོ་ཡིན་པས་ངོ་བོ་མ༷་ཆགས༷་པ་ཡིན་གྱི་སྡུག་པའི་རྣམ་པ་ཅན་ཡིན་པས་མི་སྡུག་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེས་ནི་གཟུགས་ཡིད་འོང་སྤྲུལ་ནས་སྡུག་པར་བལྟ་ཞིང་། དེ་ཉིད་ཏིང་འཛིན་གྱི་ལུས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པས་ན་མིང་དེ་སྐད་ཅེས་བྱའོ། །དེ་གསུམ་འཁོར་དང་བཅས་ན་རྗེས་འབྲང་གི་གཟུགས་ཡོད་པས་ཕུང་ལྔའི་རང་བཞིན་ནོ། །སྡུག་རྣམ་གྱི་དགོས་པ་ནི་ཞུམ་པ་གཟིངས་བསྟོད་དང་ཉམས་སད་པའི་
3-298b
ཕྱིར་རོ། །བསམ་གཏན་དང་པོ་གསུམ་དུ་སྡུག་རྣམ་མི་སྟོན་པ་ནི། དེ་དག་ལ་དགའ་བདེ་ཡོད་པས་སྡུག་པ་ཡིད་ལ་བྱས་ན་ཡུལ་དེ་ལ་སྲེད་ན་མ་ཆགས་པ་མི་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཏེ། སྐྱོན་དང་བཅས་པའི་བསམ་གཏན་ཡིན་པས་དེ་མི་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ་སྙམ་དུ་བསམ་པའོ། །རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་ཟད་པ་སོགས་ཉོན་མོངས་ཐག་སྲིང་བ་དང་སྙོམས་འཇུག་ལ་རང་དབང་འབྱོར་ཕྱིར་བསྐྱེད་དོ། །གསུམ་པ། གཟུགས༷་མེ༷ད་པའི་མཉམ༷་བཞག༷་དགེ༷་བ་དག་པ་བ་དང་། ཟག་མེད་རྣམ༷ས་ཁོ་ན་རྣམ་ཐར་ཡིན་གྱི་ཉོན་མོངས་ཅན་དང་མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་འཆི་སྲིད་ཀྱི་སེམས་ལྟ་བུ་ནི་རྣམ་ཐར་མིན་ནོ། །ཁ་ཅིག་གཟུགས་མེད་དག་ན་རྣམ་སྨིན་སྐྱེས་ཀྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་རྣམས་ལ་བསམ་ནས་འཆི་སེམས་ལས་གཞན་པའི་མཉམ་པར་མ་བཞག་པའི་སེམས་ཀྱང་ཡོད་པར་འདོད་དོ། །ཕྱོགས་སྔ་མ་ལྟར་ན་གཟུགས་མེད་མཉམ་པར་མ་བཞག་པ་ནི་འཆི་སྲེད་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་སེམས་སེམས་བྱུང་ཁོ་ན་ཡིན་པར་འདོད་ལ། གཟུགས་མེད་དངོས་གཞིར་མ་ཟད་། ཉེར་བསྡོགས་རྣམ་གྲོལ་ལམ་གྱིས་ཀྱང་རྣམ་ཐར་གྱི་མིང་ཐོབ་ཀྱི་བར་ཆད་མེད་ལམ་གྱིས་ནི་རྣམ་ཐར་གྱི་མིང་མི་ཐོབ་སྟེ། རྣམ་ཐར་ནི་འོག་ས་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་འོག་སར་དམིགས་པས་སོ༷། །བཞི་པ་ལ། ངོ་བོ་དང་། དེ་ལ་སེམས་གང་གིས་འཇུག །དེ་ལས་སེམས་གང་གིས་ལྡང་བསྟན་པ་གསུམ། དང་པོ། བརྒྱད་པ་འགོག༷་པའི༷་རྣམ་ཐར་ནི་སྔར་གནས་གཉིས་པར་འགོག་པའི་སྙོམས༷་པར༷་འཇུག༷་པ༷་ཇི་སྐད་བཤད་པ་ལྟ་བུ༷འོ། །འདི་དག་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་རྣམ་
3-299a
ཐར་ཞེ་ན། དེ་དག་ཁ་དོག་གི་འདོད་ཆགས་དང་། ཞུམ་ཞིང་ཆགས་པ་དང་། གཟུགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་ཤེས་དང་ཚོར་བའམ་འདུ་བྱེད་ཐམས་ཅད་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དག་ན་རེ།འགོག་སྙོམས་ནི་སྙོམས་འཇུག་གི་སྒྲིབ་པ་ལས་ཐར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཟེར། དེ་ལ་གང་ཞིག་ཡོད་ན་སེམས་ལས་སུ་མི་རུང་བས་ཁམས་གསུམ་པའི་ཆགས་བྲལ་གྱིས་ཀྱང་དང་པོའི་དངོས་གཞིའང་སྐྱེད་པར་མི་བྱེད་པ་དེ་ནི་སྙོམས་འཇུག་གི་སྒྲིབ་པར་བཤད་དོ། །གཉིས་པ། འགོག་པ་ལ་འཇུག་སེམས་ནི། ཁམས་གསུམ་ན་ཕྲ༷་བ༷་སྲིད་རྩེ་ཡིན་ལ་དེ་ཉིད་ཀྱང་འགོག་པ་ལ་དམིགས་ནས་ཆེས་ཕྲ༷་བ་བྱས་པའི༷་མཇུག༷་ཐོག༷ས་སུ༷་འཇུག་སྟེ། སེམས་རྒྱུན་གཅོད་དགོས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ། ལྡང་བ་ན་འཕེན་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་སྲིད་རྩེ་རང༷་གི༷་ས་པའི་དག༷་པ་བ་དང༷་། འོ༷ག་མ༷་ཅི་ཡང་མེད་པ་ཡི་ས༷་པའི་འཕ༷གས་པ་ཟག་པ་མེད་པའི༷་སེམ༷ས་ཀྱིས༷་འགོག་པ་དེ༷་ལ༷ས་ལྡང༷་ངོ་། །དེས་ན་འཇུག་སེམས་སྲིད་རྩེ་ཟག་བཅས་ཁོ་ན་དང་ལྡང་སེམས་ཟག་ཟག་མེད་གཉིས་ཀ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་སྤྱོད་ཡུལ་ནི། རྣམ་ཐར་དང༷་པོ༷་གསུམ་ནི། ཏིང་འཛིན་གྱིས་འདོ༷ད་པར་གཏོགས༷་པའི་སྣང༷་བ་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིད་དུ་མི་འོང་དང་ཡིད་འོང་གི་ཡུལ༷་ཅ༷ན་ཡིན་ལ། དེའང་འདོད་པར་གཏོགས་པ་སྤྲུལ་པ་ཡིན་ནོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
第二，彼亦是贪著对治，故体性是无贪，因是妙相者非不净。彼先变现悦意色而见为妙，由定身现前体验，故得此名。彼三若有眷属，则有随从色，故为五蕴自性。净解脱的作用是为了振奋怯懦和提醒退失者
3-298b
故。前三静虑中不示净解脱，是因彼等有喜乐，若作意净相则贪著彼境，无贪不成就故；思为彼具过失静虑故不能成就。瑜伽师们生起解脱、遍处等令烦恼远离及获等至自在。第三，唯无色等持善清净及无漏是解脱，染污和不等持如死有心非解脱。有些人认为，无色界中思惟异熟生的心心所，主张除死心外也有不等持心。按前说，无色不等持只是死贪时的心心所，不仅无色本地定，近分解脱道也得解脱名，无间道则不得解脱名，因解脱是背向下地。彼缘下地故。第四分：体性、以何心入、以何心出三部分。第一，第八灭尽解脱如前住处二中所说灭等至。彼等为何称为解
3-299a
脱？因彼等背离色贪、怯弱贪著、色想、想受或一切行。其他人说，灭等至是从等至障解脱故。其中，若有者令心不堪能，纵离三界贪亦不能生起初静虑，此说为等至障。第二，入灭心是，三界中有顶最细，且缘灭极细作为最后入定，因须截断心相续故。第三，出定时，随先发愿，自地有顶清净或下地无所有处圣者无漏心从彼灭出定。因此，入定心唯有顶有漏，出定心则有漏无漏二种。第二，所行境是：前三解脱是由定所摄欲界显色处不悦意和悦意境，此亦是欲界所摄变化。


 །གང༷་དག༷་གཟུགས༷་ཅ༷ན་མིན༷་པའི་རྣམ་ཐར་བཞི་པོ་དེ༷་དག༷་གི་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ཏེ་དམིགས་པ་ནི། གོང་ས་དང༷་རང༷་གི༷་སའི༷་སྡུག༷་བསྔལ༷་དང་སོ༷གས་པས་བསྡུས་པ་ཀུན་འབྱུང་དང་འགོག་པ་དང༷་། རྗེས༷་ཤེས༷་ཕྱོགས༷་དང་མཐུན་པའི་ལམ་བདེན་གོང་འོག་རང་
3-299b
ས་ཐམས་ཅད་དང་། རྩ་བར་མ་སྨོས་ཀྱང་གཟུགས་མེད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་དེ་དག་མཚན་མ་མེད་པ་མཚན་མ་མེད་པའི་ཏིང་འཛིན་ཡིན་པ་སྲིད་པས། དེ་དག་མི་སློབ་པའི་མཚན་མེད་ཀྱི་ཏིང་འཛིན་གྱིས་བརྟག་མིན་འགོག་པ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་དང་། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱིས་དམིགས་པ་འདུས་མ་བྱས་ནམ་མཁའ་འང་ཡིན་ནོ། །རྣམ་ཐར་གསུམ་པ་དང་བརྒྱད་པ་གཉིས་ཁོ་ན་ལ་ལུས་ཀྱིས་མངོན་སུམ་དུ་བྱས་ཏེ་རྫོགས་པར་བྱས་ནས་གནས་ཞེས་བཤད་པ་ནི། དེ་གཉིས་གཟུགས་ཅན་དང་གཟུགས་མེད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་གྱི་སྒྲིབ་པ་མཐའ་དག་སྤངས་པས་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ཁམས་དང་། སའི་མཐའ་ན་གནས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་བཤད་ལ། འོན་ཀྱང་དེ་གཉིས་རིམ་པ་ལྟར་གཟུགས་དང་གཟུགས་མེད་པའི་ས་པའི་རྣམ་ཐར་རྫོགས་པར་མངོན་དུ་བྱས་པ་ཡིན་པས་དེ་སྐད་དོ། །ཡང་ན་འཕགས་པ་རྣམས་དེ་གཉིས་ལ་ལན་མང་དུ་གནས་པས་དེ་སྐད་ཅེས་བཤད་དོ། །
说八胜处
གཉིས་པ་ཟིལ་གནོན་ལ། བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། ཡང་ནང་གཟུགས་སུ་འདུ་ཤེས་པས་ཕྱི་རོལ་གྱི་གཟུགས་ཆུང་ངུ་ཟིལ་གནོན། ཆེན་པོ་ཟིལ་གནོན་གཉིས། ནང་གཟུགས་མེད་པར་འདུ་ཤེས་པས་ཕྱི་རོལ་གཟུགས་ཆུང་ངུ་དང་ཆེན་པོ་ཟིལ་གནོན་གཉིས། ནང་གཟུགས་མེད་པར་འདུ་ཤེས་པས་ཕྱི་རོལ་གྱི་གཟུགས་སྔོ་སེར་དཀར་དམར་ཟིལ་གནོན་བཞི་སྟེ། ཟིལ༷་གྱིས༷་གནོན༷་པའི༷་སྐྱེ༷་མཆེ༷ད་བརྒྱ༷ད་གསུངས་སོ། །དེ་ཡང་ཆེ་ཆུང་ནི་སྣོད་བཅུད་དམ་ཕྲ་རགས་སོ། །དང་པོ་བཞི་ནི་དབྱིབས་ཁ་དོག་གཉིས་ཀ་ལ་ཆགས་
3-300a
སྡང་གི་གཉེན་པོ། ལྷག་མ་བཞི་ནི་གཞན་གྱི་ཁ་དོག་ལ་ཆགས་པ་དང་ཡིད་ཞུམ་པའི་གཉེན་པོ་ཡིན་ནོ། །གཉིས་པ་ལ། དང་པོ་གཉིས་བཤད་པ། དེ་འོག་གཉིས་བཤད་པ། ལྷག་མ་བཞི་བཤད་པ་གསུམ། དང་པོ། དེ་ལྟར་བརྒྱད་པོ་དེ་དག་ལས་ཟིལ་གནོན་དང་པོ་གཉི༷ས་ནི༷། ངོ་བོས་དམིགས་པ། གང་གི་གཉེན་པོ་ཡིན་པ་ནི་རྣ༷མ་ཐར༷་དང༷་པོ༷་གཟུགས་ཅན་གཟུགས་ལ་ལྟ་བའི་རྣམ་ཐར་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན༷་ནོ། །གཉིས་པ། དེ་འོག་ཟིལ་གནོན་གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་གཉི༷ས་ཀྱི་ངོ་བོ། ས་གང་གི་གཉེན་པོ་ཡིན་པ། དམིགས་པ་ནི༷་རྣམ་ཐར་གཉི༷ས་པ༷་གཟུགས་མེད་གཟུགས་ལ་ལྟ་བའི་རྣམ་ཐར་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན༷་ནོ། །གསུམ་པ། དེ༷་ལས་གཞན༷་ཁ་དོག་གི་ཟིལ་གནོན་བཞི་ཡི་ས། ངོ་བོ་སོགས་གསུམ་པ་སྡུག༷་པའི༷་རྣམ༷་པར༷་ཐར༷་བ༷་བཞིན༷་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ལ་རྣམ་ཐར་ཟིལ་གནོན་གྱི་ཁྱད་པར་ནི། དང་པོ་དམིགས་པ་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པ་ཙམ་དུ་ཟད་ཀྱི། ཟིལ་གྱིས་མི་ནོན་ལ། ཟིལ་གནོན་གྱིས་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་སྐད་ཅིག་ལ་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའམ། རྣམ་པར་སྔོས་པ་སོགས་ཡིད་དུ་མི་འོང་བར་མོས་པའི་ཕྱིར་དང་། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་དངོས་པོ་སྡུག་པར་དམིགས་ཀྱང་ཉོན་མོངས་མི་སྐྱེ་བར་དམིགས་པ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟུགས་མེད་ལ་ཟིལ་གནོན་མ་བཤད་པ་ནི། གཟུགས་ཟིལ་གྱིས་ནོན་ན་དེ་ཡང་ནོན་པའི་ཕྱིར་མ་བཤད་དོ། །འཕགས་པ་རྣམས་ནི་གཟུགས་ཀྱི་དེ་བཞིན་ཉིད་དང་མཚན་མ་ཡིད་ལ་བྱེད་པས་ཟིལ་གྱིས་ནོན་པར་བྱེད་ལ། བྱིས་པ་རྣམས་སྡུག་མི་སྡུག་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་དང་།
3-300b
གཅིག་ལ་གཅིག་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་དང་། དེས་ན་གཟུགས་ཕན་ཚུན་བསྲེས་ཏེ་སྡུག་པར་རོ་གཅིག་པའི་འདུ་ཤེས་ཀྱིས་མོས་པར་བྱས་ནས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་འཆད་དོ། །ཁ་ཅིག་གིས་ཁ་དོག་བཟང་ངན་ལ་ཆགས་སྡང་མེད་པར་དམིགས་པ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་བྱེད་ཟེར། ཁ་ཅིག་ཐམས་ཅད་བསྲེས་ནས་མི་སྡུག་པའི་རང་བཞིན་དུ་རོ་གཅིག་ཏུ་མཐོང་བ་ཡིན་ནོ་ཟེར་རོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
无色四解脱之所行境即所缘是：上地和自地之苦等所摄集谛与灭谛，以及随智顺向之道谛上下自
3-299b
地一切，虽根本未说，无色解脱也可能是无相无相三摩地，因彼等缘无学无相三摩地的非择灭，以及虚空无边处所缘无为虚空。唯第三与第八二解脱说"以身现前圆满安住"者，因彼二断尽有色及无色解脱障故为主要，以及住于色界、无色界和地之边际故。然而，彼二分别圆满现前色界与无色界之解脱，故如是说。或因圣者多次安住彼二，故如是说。
说八胜处
第二，胜处分标释两部分。第一，又说：内有色想外色小胜处、大胜处二种；内无色想外色小胜处、大胜处二种；内无色想外色青黄白红胜处四种，共八胜处。其中大小是器情或粗细。前四是形色二者贪
3-300a
嗔对治，余四是对他色贪着与怯弱之对治。第二分：说前二、说次二、说余四三部分。第一，如是八中，前二胜处体性、所缘、何对治是如第一有色观色解脱。第二，次胜处第三第四二者体性、何地对治、所缘是如第二无色观色解脱。第三，余四色胜处之地、体性等如第三净解脱应知。其中解脱与胜处差别是：前者仅是背向所缘，不能胜制；胜处则能随意刹那将青等或青瘀等作意为不悦意故，以及虽缘染污之悦意境却不生烦恼而胜制所缘故。不说无色胜处，因胜制色时彼亦胜制故不说。圣者们以色真如及相作意而胜制，凡夫则以美丑互相观待及
3-300b
互相关联，故以色相互混合为一味妙想胜解而胜制，如是解释。有些人说，于好坏颜色无贪嗔而胜制所缘。有些人说，将一切和合而见为一味不净自性。


 །
说十遍处
གསུམ་པ་ཟད་པར་བཅུ་ལ། བསྟན་བཤད་གཉིས། དང་པོ། ཡང་མདོ་ལས། ཟ༷ད་པ༷ར་ས་ཆུ་མེ་རླུང་།སྔོ་སེར་དཀར་དམར་ནམ་མཁའ་རྣམ་ཤེས་ཏེ་བར་མ་ཆད་པར་ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་བཅུ༷འོ༷། །ཞེས་གསུངས་སོ། །གཉིས་པ་ལ། དང་པོ་བརྒྱད་བཤད་པ། ཕྱི་མ་གཉིས་བཤད་པ་གཉིས། དང་པོ་ལ། ངོ་བོ། ས། སྤྱོད་ཡུལ་གསུམ། དང་པོ། དང་པོ་བརྒྱ༷ད་ནི་ཆགས་པའི་གཉེན་པོ་མ༷་ཆགས༷་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་སྔོ་སེར་སོགས་བཞི་ནི་ཟིལ་གནོན་ཕྱི་མ་བཞིའི་འབྲས་བུ་ཡིན་པས་སོ། །གཉིས་པ་ནི། བས༷མ་གཏན༷་གྱི་ཡ་མཐ༷འ་བཞི་པ་ཁོ་ན༷་ཡོད་དེ། ཟིལ་གནོན་ཕྱི་མ་བཞིའི་སྦྱོར་བ་ལས་བྱུང་བས་སོ། །གསུམ་པ། སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ཏེ་དམིགས་པ་ནི༷། འཇིག་རྟེན་གྱི་ནི་ཐ་སྙད་དུ་ཁ་དོག་དབྱིབས་ལ་ས་ཞེས་བརྗོད། །ཅེས་པ་ལྟར་འདོ༷ད་པའི༷་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ལ། རླུང་གཟུགས་ཀྱི་སྐྱེ་མཆེད་དུ་མི་འདོད་པ་ལྟར་ན་ཟད་པ་རླུང་གི་དམིགས་པ་རེག་བྱའི་སྐྱེ་མཆེད་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཉིས་པ་ལ། ངོ་བོ་དང་། སྤྱོད་ཡུལ་གཉིས། དང་པོ། ཟད་པ་ནམ་མཁའ་དང་
3-301a
རྣམ་ཤེས་གཉི༷ས་ནི༷་གཟུགས༷་མེ༷ད་དང་པོ་གཉིས་པོའི་དག༷་པ་བའི་རང་བཞིན་ནོ། །གཉིས་པ། དེ་གཉིས་ཀྱི་སྤྱོ༷ད་ཡུལ༷་ནི་གཟུགས་མེད་རང༷་གི༷་ཕུང༷་པོ༷་བཞི༷་ཡིན་ནོ། །སྐྱེ་མཆེད་གཞན་ལ་ཟད་པར་མི་འཇོག་པ་ནི་མིག་སོགས་བདུན་གྱིས་སྣོད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ལ་མ་ཁྱབ་ཅིང་། དྲི་རོས་གཟུགས་ཁམས་མ་ཁྱབ་ལ། སྒྲ་ལ་རྒྱུན་མེད་པས་ཟད་པར་མ་བཞག་གོ། གཟུགས་མེད་ཕྱི་མ་གཉིས་ལ་མི་འཇོག་པ་ནི། ཤེས་པ་དང་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་ཤིང་ཚད་མེད་པ་གྲུབ་པ་ལས་བོག་དབྱུང་དུ་མེད་པའམ། དེ་གཉིས་ཟད་པར་གྱི་འབྲས་བུ་ཡིན་པས་ཟད་པར་མི་བཞག་གོ། རྣམ་ཐར་སོགས་གསུམ་གྱི་ཁྱད་པར་ནི། དང་པོས་དམིགས་པ་ལ་རྒྱབ་ཀྱིས་ཕྱོགས་པ། །དེ་ནས་ཟིལ་གྱིས་གནོན། དེ་ནས་ཁྱབ་པར་བྱེད་པས་སྔ་མ་རྫོགས་ཤིང་ཕྱི་མ་འབྱུང་བས་ཆུང་འབྲིང་ཆེན་པོའི་རིམ་པའམ། རྒྱུ་དང་། རྒྱུ་འབྲས་དང་། འབྲས་བུའི་རིམ་པས་རྣམ་ཐར་ཟིལ་གནོན་ཟད་པར་ཞེས་བཤད་དོ། །
说证不共法
གཉིས་པ་ཐུན་མོང་དུ་ཐོབ་ཚུལ་ལ། འགོག་པ་ཐོབ་ཚུལ་དང་། ལྷག་མ་ཉེར་ལྔ་ཐོབ་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། རྣམ་ཐར་བརྒྱད། ཟིལ་གནོན་བརྒྱད། ཟད་པར་བཅུ་སྟེ་ཉི་ཤུ་རྩ་དྲུག་ལས། དང་པོ། འགོག༷་པའི༷་ཐོབ་པ་དང་རྟེན་སོགས་གནས་གཉིས་པར་བཤ༷ད་ཟིན༷་ཏོ། །གཉིས་པ་ལ། རྒྱུ་གང་གིས་ཐོབ་པ་དང་། རྟེན་གང་ལས་ཐོབ་པ་གཉིས། དང་པོ། ལྷག༷་མ༷་ཉེར་ལྔ་པོ་རྣམས་ནི༷། སྔར་འདྲེས་པ་ཡིན་ན་འདོ༷ད་ཆགས༷་བྲལ༷་བ་ཙམ་དང༷་མ་འདྲེས་པ་རྣམས་ནི་
3-301b
འབད་རྩོལ་གྱི་སྦྱོར༷་བ༷ས་འཐོབ༷་སྟེ། གོམས་པ་དང་མ་གོམས་པའི་མཐུ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པ་ལ། སྤྱི་དང་དམིགས་བསལ་གཉིས། དང་པོ། གཟུགས༷་མེ༷ད་ཅེས༷་བྱ༷་བའི་རྣམ་ཐར་བཞི་དང་ཟད་པར་གཉིས་ནི། ཁ༷མས་གསུམ༷་གྱི༷་རྟེན༷་ཅ༷ན་ཡིན་ལ། ལྷག༷་མ༷་བཅུ་དགུ་པོ་རྣམས་ནི་མི༷་ཡི་རྟེན་ཁོ་ན་ལ༷ས་སྐྱེ་སྟེ། ལྷ་སོགས་འགྲོ་བ་གཞན་ན་ལུང་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། འདི་དག་ལུང་སྟོབས་ཀྱིས་བསྐྱེད་བྱ་ཡིན་པས་སོ། །གཉིས་པ། ལུང་ཁོ་ན་ལས་སྐྱེའམ་ཞེ་ན་མ་ངེས་པའི་དམིགས་བསལ། འོ་ན་ལུང་མེད་པས་བསམ་གཟུགས་དག་ཁམས་གོང་མ་གཉིས་སུ་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་ཞེ་ན། བསམ་གཟུགས་ཀྱི་སྙོམས་འཇུག་ནི། སྤྱིར་ལུང་དང་། རྒྱུ་དང་། ལས་དང་། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་སྟོབས་དང་ཞི་ལས་སྐྱེ་བ་ལས། ཁ༷མས་གོང་མ་གཉི༷ས་པོ་དག༷་ཏུ༷་ནི་ལུང་མེད་ཀྱང་གཟུགས༷་མེ༷ད་པའི༷་སྙོམས་འཇུག་རྒྱུ༷་ད༷ང་ལ༷ས་ཀྱི༷་སྟོབ༷ས་གཉིས་ཀྱིས༷་སྐྱེ༷འོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
说十遍处
第三，十遍处分标释两部分。第一，又经中说："遍处地水火风、青黄白红虚空识，无间遍满十种。"第二分：说前八、说后二两部分。第一分：体性、地、所行境三部分。第一，前八是贪著对治，无贪自性。其中青黄等四是后四胜处之果。第二，唯在最上第四静虑中有，因是后四胜处加行所生故。第三，所行境即所缘是：如"世间名言说色形为地"，是欲界色处，风不承认为色处者说风遍处所缘是触处。第二分：体性、所行境二部分。第一，虚空和
3-301a
识二遍处是初二无色清净自性。第二，彼二所行境是自四蕴。其他处不立为遍处，是因眼等七不遍器世间，香味不遍色界，声无相续故不立遍处。后二无色不立，是因识与虚空无边际且无量已成就不能再超越，或因彼二是遍处之果故不立遍处。解脱等三者差别是：初者背向所缘，次则胜制，后则遍满，前者圆满后者生起，为小中大之次第，或因、因果、果之次第，故说解脱、胜处、遍处。
说证不共法
第二，共同获得方式分：灭获得方式、余二十五获得方式二部分。第一，解脱八、胜处八、遍处十共二十六中，初者灭之获得与所依等已于住处二中说明。第二分：以何因获得、由何所依获得二部分。第一，余二十五者，先已熟练者以离贪即得，未熟练者以
3-301b
勤勉加行获得，因由习与未习力所生故。第二分：总与别二部分。第一，无色所谓四解脱与二遍处是三界所依，余十九唯从人所依生，因天等其他众生处无教法，而彼等是由教力所生故。第二，唯从教生耶？不定特例：若问，无教法故，静虑无色二上界如何生？静虑无色等至一般由教、因、业、法性力及寂所生，二上界虽无教法，但无色等至由因与业力二者而生。


 །དེ་ལ་གཟུགས་སུ་རྒྱུ་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་སྔོན་མའི་རྟེན་ལ་གཟུགས་མེད་ཀྱི་སྙོམས་འཇུག་གོམས་པར་བྱས་པ་ལས་ཉམས་པ་གཟུགས་ཁམས་སུ་སྐྱེས་ཏེ། དེར་གོམས་པའི་སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུ་སྟོབས་ལྡན་ཉེ་བས་གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཏིང་འཛིན་སྐྱེ་ལ། ལས་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་ནི། སྔོན་མིའི་རྟེན་ལ་གཟུགས་མེད་ཀྱི་སྙོམས་འཇུག་ཐོབ་ནས་ཉམས་པ་དེ་ཉིད་ལན་གྲངས་གཞན་ལ་མྱོང་འགྱུར་གྱི་ལས་སུ་གྱུར་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་གཟུགས་ཁམས་སུ་སྐྱེས་པ་ནའང་གཟུགས་མེད་ཀྱི་ཏིང་འཛིན་ཐོབ་ནས་གཟུགས་མེད་པར་སྐྱེ་སྟེ། འོག་སའི་
3-302a
འདོད་ཆགས་དང་མ་བྲལ་བར་གོང་མར་མི་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟར་གཟུགས་མེད་གཟུགས་སུ་སྐྱེ་བ་ལྟར། གཟུགས་མེད་གཟུགས་མེད་ཉིད་དུ་སྐྱེ་བའང་རྒྱུ་དང་ལས་གཉིས་ཏེ། དང་པོ། གོང་མའི་ཉེར་བསྡོགས་སྒོམ་པར་བྱེད་པ་ལས་ཡིན་ལ། ལས་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་ནི་སྐྱེ་བས་ཐོབ་པའི་གཟུགས་མེད་དོ། །གཟུགས༷་ཀྱི༷་ཁ༷མས་སུ༷་བས༷མ་གཏན༷་རྣམས་ནི་རྒྱུ་དང་ལས་སྟོབས་དེ༷་དག༷་དང༷་ཆོས༷་ཉི༷ད་ཀྱིས༷་ཀྱང༷་སྐྱེའོ། །དེ་ལ་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་ནི།འཇིག་རྟེན་འཇིག་ཚེ་བསམ་གཏན་འོག་མའི་སེམས་ཅན་ལ་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་འཇུག་པ་ཤས་ཆེ་བས། བསམ་གཏན་གོང་མའི་སེམས་ངང་གིས་སྐྱེ་བ་བཞིན་ཏེ། བསམ་གཏན་གྱི་གདམས་ངག་སྟོན་པའི་ལུང་ལ་མ་ལྟོས་པར་སྔོན་བསམ་གཏན་གོམས་པའི་བག་ཆགས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་ལ་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །བྱེ་སྨྲས་བག་ཆགས་ཀྱི་རྣམ་བཞག་མི་འདོད་པས། སྔོན་བསམ་གཏན་བསྒོམས་པའི་སྐལ་མཉམ་གྱི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ལ་འདོད་དོ། །འདོད་ཁམས་སུ་ལྷ་ལ་རྒྱུ་གསུམ་པོ་དེ་དང་། མི་ལ་དེ་སྟེང་ཡིད་བྱེད་བདུན་དང་། སེམས་གནས་དགུ་སོགས་ལུང་གི་སྟོབས་ལས་ཀྱང་སྐྱེའོ། །ལས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་སྐྱེ་བ་དེ། གལ་ཏེ་ལས་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་གྱི་འབྲས་བུ་འདོད་ན། ཅི་འདོད་ཁམས་སུ་བསམ་གཟུགས་མི་སྐྱེ་ལ། གཟུགས་ཁམས་སུ་གཟུགས་མེད་ལས་ཀྱི་སྟོབས་ཀྱིས་མི་སྐྱེ་སྟེ། དེ་དག་ནི་དེ་ཁོ་ནར་སྨིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྒྱུ་མཐུན་འབྲས་བུ་འདོད་ན་དེ་རྒྱུ་དང་ཆོས་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱེ་བའང་ཡིན་མོད། གཙོ་
3-302b
ཆེ་བས་དེ་སྐད་བརྗོད་དོ། །
八处圆满总结
གཉིས་པ་གནས་བརྒྱད་པོ་རྫོགས་པའི་མཇུག་བསྡུ་བ་ལ། འདི་ལྟར་བརྩམས་པ་དོན་ཡོད་པར་སྟོན་པ་དང་། ཇི་ལྟར་བརྩམ་ཚུལ་གཉིས། དང་པོ། སྟོན༷་པའི༷་བསྟན་པ་དམ༷་པའི་ཆོས༷་ནི་རྣམ༷་པ་གཉི༷ས་ཏེ༷། ལུང༷་གི་ཆོས་སྡེ་སྣོད་གསུམ་དང༷་། རྟོག༷ས་པའི༷་ཆོས་ལམ་འབྲས་བུར་བཅས་པའི་བདག༷་ཉི༷ད་དོ༷། །དེ༷་འཛིན༷་པར་བྱེ༷ད་པ༷་ནི་ལུང་གི་ཆོས་ཤེས་ནས་ཚུལ་བཞིན་གཞན་ལ་སྨྲ༷་བར་བྱེ༷ད་པ་དང༷་། རྟོགས་པའི་ཆོས་བསླབས་གསུམ་རང་རྒྱུད་ལ་སྒྲུབ༷་པ༷ར་བྱེ༷ད་པ༷་དེ་གཉིས་ལས་གཞན་པ་དམ་ཆོས་འཛིན་པ་མིན་པས་ཁོ༷་ན༷འི་སྒྲ་སྨོས་པ་ཡི༷ན་ནོ། །དེས་ན་ལུང་རྟོགས་ཇི་སྲིད་དུ་གནས་པ་དེ་སྲིད་དུ་བསྟན་པ་གནས་པར་རིགས་པར་བྱའོ། །དེའང་བསྟན་པ་ལོ་ལྔ་བཅུ་པའི་དུས་སུ་ནུབ། དེང་སང་དྲུག་ཅུ་མངོན་པའི་དུས་སུ་བཞེད་ཅེས་མཆིམས་ཆེན་ན་བཀོད་དོ། །གཉིས་པ། དབྱིག་གཉེན་བདག༷་གི༷ས་མངོ༷ན་པའི༷་ཆོས༷་འདི༷་ཕལ༷་ཆེར༷་ནི༷། ཁ༷་ཆེ༷་བྱེ༷་བྲག༷་སྨྲ༷་བའི༷་ཚུལ༷་གྲུབ༷་པ་དང་མཐུན་པར་བཤ༷ད་ལ། མདོ་སྡེ་པ་དང་ཉི་འོག་བྱེ་སྨྲའི་ཚུལ་ཡང་ཅུང་ཟད་བཤད་པའི་ཕྱིར་ཕལ་ཆེར་ཞེས་སྨྲས་སོ། །གཞུང་འདིར་ཚིག་དོན་གྱི་ཆ་ལ་ཉེས༷་པ༷ར་ཚར་བའམ། ཟིན༷་གྲུབ་པ་ག༷ང་ཡིན་པ་དེ༷་འདིར༷། རྩོམ་པ་པོ་བདག༷་གིས༷་ཉེས༷་པ་ཡིན་པས་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཟོད་པར་མཛོད་ཅིག་ཅེས་པའོ། །མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཟིན་གང་སྟེ་མཁྱེན་པ་ཞེས་མཆིམས་ཆེན་ནའོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
其中，以因力生于色界者，前生依处修习无色等至后退失而生于色界，由于彼处习气相似因力强盛靠近，故生无色三摩地；以业力生者，先前人身获得无色等至后退失，彼即转为他时感受业，以彼力生于色界时亦得无色三摩地后生于无色界，因未离下地贪不生上地
3-302a
故。如无色生于色界，无色生于无色界自身亦有因与业二种：第一，由修上地近分所致，以业力生者是生得无色。色界静虑由彼因业力及法尔而生。其中法尔生者，世界毁灭时，下静虑众生善法增盛，自然生起上静虑心，如同不依靠教授静虑教法，而由先前修习静虑习气生起，称为法尔生。说一切有部不承认习气安立，认为是从先前修静虑相似因而生。欲界中，天由彼三因生，人除彼三外亦由七作意、九住心等教力而生。若欲以业力生者为业异熟果，则欲界不生静虑无色，色界不以业力生无色，因彼等唯彼处成熟故。若许为等流果，则亦是由因与法尔而生，但因
3-302b
主要故而如是说。
八处圆满总结
第二，八住圆满总结分：显示如此著作有意义和著作方式二部分。第一，佛陀所教正法有二：教法三藏与证法道果体性。持彼者是知教法而如法对他宣说，及修证法三学于自相续成办，除彼二外无持正法，故说唯字。因此，教证存在多久，佛法住世亦应如是。彼又佛教五十年时灭，如今认为六十显教时期，如大恰木中记载。第二，我慧护所著《阿毗达磨》此法多分是迦湿弥罗说一切有部宗义而说，因略说经部与西方说一切有部宗义，故说多分。此论文词方面有过失或已成就者，在此著者我之过失，请诸智者宽恕。智者所成即已知，如大恰木中所说。


 །གལ་ཏེ་ཁ་ཆེ་བྱེ་སྨྲའི་མཁས་པ་རྣམས་གཅིག་ནས་གཅིག་ཏུ་བརྒྱུད་པའི་ལུང་བཞིན་བཤད་པས་ཉེས་པ་མེད་དོ་
3-303a
སྙམ་ན། ལུང་རྟོགས་ཀྱི་དམ་པའི་ཆོས༷་ཀྱི་ཚུལ༷་ཏེ་མཚན་ཉིད་བརྗོ༷ད་པ་ལ༷་ཚད༷་མ༷་ནི་ཐུབ༷་པ་སངས་རྒྱས་དང་། དེའི་སྲས་ཤཱ་རིའི་བུ་ལ་སོགས་པ་རྣམ༷ས་ཁོ་ན་ཡི༷ན་གྱི་གཞན་ལ་འཁྲུལ་བ་སྲིད་པས་སོ། །
说处名
གསུམ་པ། ཆོས༷་མངོ༷ན་པའི༷་མཛོད༷་ཀྱི༷་ཚིག༷་ལེ༷འུར༷་བྱས༷་པ༷་ལ༷ས། སྙོམས༷་པར༷་འཇུག༷་པ༷་བསྟན་པ་ཞེས༷་བྱ༷་བ༷་སྟེ༷་གན༷ས་བརྒྱ༷ད་པའི༷་འགྲེལ་བའོ༷།། ༈ །།
结尾所作
གསུམ་པ་མཇུག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་བྱ་བ་གཞན་ལ་བསྟན་པ་གཅེས་སྤྲས་སུ་བྱས་ནས་བག་ཡོད་པར་གདམས་པ་ནི། བླང་དོར་སྟོན་པའི་སྟོན༷་པ༷་འཇིག༷་རྟེན༷་གྱི་མིག༷་ལྟ་བུ་ནི༷། ཟུམ༷་སྟེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་གྱུར༷་ཅིང༷་། སངས་རྒྱས་ལས་གཞན་པ་ཆོས་ཀྱི་དཔང༷་པོར་གྱུར༷་པ་འཕགས་པ་འོད་སྲུང་ལ་སོགས་པའི། སྐྱེ༷་བོ༷་ཕལ༷་ཆེར༷་མྱ་ངན་འདས་ཏེ་ཟ༷ད་པ༷་ན༷། བདེན་པའི་དེ༷་ཁོ་ན་ཉི༷ད་མ༷་མཐོང༷་ཞིང་། སྟོན་པའི་ལུང་ལ་མི་བརྟེན་ཅིང་གཞན་གྱིས་བཅོས་སུ་མི་བཏུབ་པས་རང༷་དགར༷་གྱུར༷་པ༷་ཡི༷། ངན༷་པའི་རྟོག༷་པ་དང་ལྡན་པ་རྣམ༷ས་ཀྱིས་བསྟན༷་པ༷་འདི༷་ཚིག་དང་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་དཀྲུགས༷་སོ༷། །ཇི་ལྟར་དཀྲུགས་ཤེ་ན། སངས་རྒྱས་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་ལོ་བརྒྱ་དང་བཅུ་ལོན་པ་ན། གྲོང་ཁྱེར་ཡངས་པ་ཅན་གྱི་དགེ་སློང་དེ་ཉིད་མ་མཐོང་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཧུ་ལུ་ཧུ་ལུ་ཀའི་ཆོ་ག་ལ་སོགས་པ་རུང་བ་མིན་པའི་གཞི་བཅུ་བཅས་ནས་བསྟན་པ་རྣམ་པར་དཀྲུགས་པ་ན། དགྲ་བཅོམ་པ་བདུན་བརྒྱས་ཡངས་པ་ཅན་དུ་འདུས་ཏེ་བསྡུ་བ་གཉིས་པ་མཛད་ནས་རྣམ་པར་བསལ་ཏོ། །དེ་ནས་སྟོན་པ་འདས་ནས་ལོ་བརྒྱ་དང་དྲུག་ཅུ་ན། གྲོང་ཁྱེར་མེ་ཏོག་གིས་རྒྱས་པ་ཞེས་བྱ་བར་རྒྱལ་པོ་མྱ་ངན་མེད་
3-303b
བྱུང་བའི་ཚེ། དགྲ་བཅོམ་པ་རྣམས་ལེགས་སྦྱར་སོགས་སྐད་བཞིས་གསུང་རབས་འདོན་པར་བྱེད་ཅིང་། དེ་དག་གི་སློབ་མ་སོ་སོར་གྱེས་པས་སྡེ་པ་བཅོ་བརྒྱད་དུ་གྱུར་ཏེ། ཕན་ཚུན་གྲུབ་མཐའ་མི་མཐུན་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྟན་པ་དཀྲུགས་པར་གྱུར་པ་ན། དགྲ་བཅོམ་པ་དང་སོ་སྐྱེ་མཁས་པར་གྱུར་པ་རྣམས་ཛ་ལན་དྷ་རའི་དགོན་པར་འདུས་ནས་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱས་ཏེ། དེའི་ཚེ་སྟོན་པ་འདས་ནས་ལོ་སུམ་བརྒྱ་ལོན་ཏོ་ཞེས་གྲག་གོ། ཁ་ཅིག་སྟོན་པ་འདས་ནས་ལོ་བརྒྱ་དང་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་ལོན་པ་དང་། རྒྱལ་པོ་དགའ་བོ་དང་། པདྨ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་བྱུང་བ་ན། གྲོང་ཁྱེར་པ་ཏྲ་ལི་བུ་ཏྲའི་ནང་དུ་གནས་བརྟན་འོད་སྲུང་ཆེན་པོ་དང་། བླ་མ་ལ་སོགས་པ་བཞུགས་པའི་དུས། བདུད་སྡིག་ཅན་བཟང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་དགེ་སློང་གི་ཆ་བྱད་དུ་བྱས་ནས་རྫུ་འཕྲུལ་སྣ་ཚོགས་བསྟན་ཏེ། དགེ་འདུན་རྣམས་ཕྱེ་ནས་བསྟན་པ་རྣམ་པར་དཀྲུགས་ཏེ། དེའི་ཚེ་གནས་བརྟན་ཀླུ་སྡེ་དང་། ཡིད་འོང་གི་དུས་སུ་སྡེ་པ་སོ་སོར་གྱེས་ནས་ལོ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གསུམ་ན། གནས་བརྟན་གནས་མའི་བུས་བསྟན་པ་བསྡུས་སོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །གཞན་ཡང་རང༷་བྱུང༷་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དང་། རང༷་བྱུང༷་དེའི་བསྟན༷་པ༷་གཅེས༷་པར་འཛིན༷་པ་རྣམ༷ས་ཀྱང་། སྡུག་བསྔལ་རྒྱུར་བཅས་མཆོག༷་ཏུ༷་ཞི༷་བའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་གཤེ༷གས་ནས། འགྲོ༷་བ་རྣམས་སྐྱོབ་པའི་མགོན༷་མེ༷ད་པར་གྱུར་པ༷་ན༷། ཡང་དག་པའི་གདམས་ངག་འདོམས༷་པར་བྱེད་པ་མེ༷ད་པས་སྔར་བཤད་པའི་ཡོན༷་ཏན༷་རྣམས་འཇོམས༷་པར༷་བྱེ༷ད་ཅིང་། བསྟན་པ་ནུབ་པར་བྱེད་པ༷་ཡི༷་རྒྱུ་ལྟ་བ་ངན་པ་ལ་སོགས་
3-304a
པའི་དྲི༷་མ༷ས་དགའ༷་མ༷གུ༷ར་ཏེ་རང་དགར་དེང༷་སང༷་འདི༷་ན༷་སྤྱོ༷ད་པར་བྱེད་དོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
若想按迦湿弥罗说一切有部智者一脉相承之教法而解释则无过失
3-303a
。但关于教证正法之规则即特性的阐述，唯佛陀及其子舍利子等为量，余者可能有误。
说处名
第三，从《阿毗达磨藏论》偈颂中，名为"等持"一章，即第八住的注释。
结尾所作
第三，结尾圆满的其他事业是珍爱佛法后谨慎教诫：教授取舍之导师如世间明眼，已闭即涅槃，除佛外为法作证的圣者迦叶等大多数人涅槃灭尽时，未见真实义，不依教法而自行其是的恶分别者们已扰乱此教法文词与义理。如何扰乱呢？佛涅槃后一百一十年，广严城比丘未见真理者，制定葫芦等十种非法事项，扰乱教法时，七百阿罗汉集于广严城举行第二次结集后予以消除。之后佛涅槃一百六十年，花盛城阿育王
3-303b
时期，阿罗汉们用梵语等四种语言诵经，彼等弟子各自分裂为十八部派，互相教义不和而扰乱教法时，阿罗汉及凡夫智者们聚集于遮兰陀罗寺加以平息，传说彼时距佛涅槃已三百年。有人说佛涅槃一百三十七年，难陀王及大莲花王出现时，巴特那城中有上座迦叶大尊者及大师等住世之时，魔罗善恶者现比丘相显现各种神变，分裂僧团扰乱教法。当时上座龙军及意爱时各部派分裂六十三年，上座婆须蜜多结集教法，如是说。此外，自生圆满佛陀及珍爱自生佛法者，皆已趣入最胜寂灭涅槃，众生无有救护怙主时，因无正确教授指导，破坏前述功德并使教法隐没之因——恶见等
3-304a
垢染欢喜自行，如今在此处行事。


 །གོང་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་དེ༷་ལྟར༷་ན་ཐུབ༷་པ༷་སངས་རྒྱས་དག༷་གི༷་བསྟན༷་པ༷་ནི༷། དཔེར་ན་འཆི་བའི་ཚེ་ལྐོག༷་མར༷་སྲོག༷་ཕྱིན༷་པ་ན་འཆི་བ་ལ་ཉེ་བ་དང་འདྲ༷་བར་རིང་དུ་མི་གནས་པ་དང༷་། ལྟ་ངན་སོགས་བསྟན་པའི་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱི་དྲི༷་མ༷་རྣམ༷ས་ནི་ཤིན་ཏུ་སྟོབ༷ས་དང༷་ལྡན༷་པའི༷་དུས༷་སུ༷་རིགས༷་པར་བྱས་ནས༷་ནི༷། ཐར༷་པ༷་འདོ༷ད་པ༷་དག༷་གིས༷་བག༷་ཡོ༷ད་པར་གྱིས་ལ་བསྟན་པ་འཛིན་པ་ལ་རྣམ་པར་བརྩོན་པར་གྱི༷ས་ཤིག་ཅེས་གདམས་སོ། །
竟义
བཞི་པ་མཇུག་གི་དོན་ལ། སློབ་དཔོན་གང་གིས་མཛད་པའི་མཛད་བྱང་དང་། ལོ་ཙཱ་བ་གང་གིས་བསྒྱུར་བའི་བསྒྱུར་བྱང་སྨོས་པ་གཉིས། དང་པོ། ཆོ༷ས་མངོ༷ན་པ༷འི་མཛོ༷ད་ཀྱི༷་ཚི༷ག་ལེ༷འུར་བྱ༷ས་པ༷་སློབ༷་དཔོ༷ན་ཤཱ༷ཀྱའི་དགེ༷་སློ༷ང་དབྱི༷ག་གཉེ༷ན་གྱི༷ས་མཛ༷ད་པ༷་རྫོ༷གས་སོ༷།། །།གཉིས་པ། རྒྱ༷་ག༷ར་གྱི༷་མཁ༷ས་པ༷་ཛི༷་ན༷་མི༷་ཏྲ༷་སྟེ་རྒྱལ་བའི་བཤེས་གཉེན་ད༷ང་། ཞུ༷་ཆེ༷ན་གྱི༷་ལོ༷་ཙཱ༷་བ༷་བ༷ནྡེ༷་དཔ༷ལ་བརྩེ༷གས་ཀྱི༷ས་བསྒྱུ༷ར་ཅི༷ང་ཞུ༷ས་ཏེ༷་གཏ༷ན་ལ༷་ཕ༷བ་པ༷འོ༷།། ༈ །།འདིར་སྨྲས་པ། ས་བཅད་ཅུང་ཟད་མང་ཡང་འགྲེལ་པ་ཆུང་ངུ་ཞིག་དང་མཉམ། །མངོན་པ་ཤིན་ཏུ་དཀའ་ཡང་འདི་དང་སྦྱར་ན་ཕྱོགས་ཙམ་རྟོགས། །དཔེ་གཞན་སུ་མི་འདྲ་ཡང་དབྱིག་གཉེན་རང་གི་དགོངས་པར་མཐུན། །བླུན་པོ་སུ་མ་མགུ་ཡང་ཆོས་ཀྱི་རྗེས་འབྲང་འགའ་ལ་ཕན། །ས་བཅད་གང་གིས་སྤྱི་དང་བསྡུས་དོན་མཚམས་སྦྱར་ལ་སོགས་གསལ་བྱེད་པ། །གཞུང་ལ་ལྟ་བའི་མིག་
3-304b
ཡིན་གཞན་དུ་བྱིས་པས་རྡེའུ་བགྲངས་པ་ལྟར། །གྲངས་ཙམ་སྨྲོས་ཀྱང་དོན་གྱི་གོ་བར་ཕན་པ་དཀའ་ཕྱིར་འདི་ལྟ་བུ། །འབད་པས་བྱས་སོ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱས་དང་བསྡུས་པའི་ཚུལ་ཤེས་མཛོད། །ཅེས་ཤེས་བྱའི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་རྒྱ་ཆེ་བའི་རིན་པོ་ཆེ་མཐའ་དག་གི་འབྱུང་གནས། མངོན་པ་སྡེ་བདུན་དང་བྱེ་བྲག་བཤད་མཛོད་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་ལེགས་པར་བཤད་པའི་ཆུ་ཀླུང་འབུམ་ཕྲག་གཅིག་ཏུ་འདུས་པའི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་དམ་པའི་ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་བསྡུས་དོན་ས་བཅད་རིན་པོ་ཆེའི་དོ་ཤལ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ནི། དཔལ་ལྡན་ས་སྐྱའི་རིང་ལུགས་དྲི་མ་མེད་པ་འཛིན་པའི་བཤད་སྒྲུབ་ཆོས་ཀྱི་སྡེ་ཆེན་པོ་བཀྲ་ཤིས་ལྷ་རྩེར་སྡོམ་བརྩོན་བློ་གྲོས་གསལ་བ་འཕགས་ནོར་གྱི་གྲངས་ལ་མཛོད་ཀྱི་བཤད་ཁྲིད་བགྱིས་པའི་སྐབས་སུ་རྙིང་བཙུན་མི༷་ཕམ༷་བློ༷་གྲོས༷་དྲི༷་མེ༷ད་ཀྱིས་བཀོད་པའི་དགེ་བས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་བཤད་དང་སྒྲུབ་པའི་སྒོ་ནས་ཡུན་རིང་དུ་འཕེལ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་ཅིག །མངྒ་ལཾ། །ས་བཅད་མཇུག་རྩོམ་མོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
如上所述，佛陀之教法，犹如临终时命气已至喉，接近死亡一般，不会长久住世，恶见等教法之违品垢染已极具力量之时，了知后，求解脱者应当谨慎，精进护持教法，如是教诫。
竟义
第四，结尾义分：阐明何大师所造之造记与何译师所译之译记两部分。第一，《阿毗达磨藏论》颂由大师释迦比丘慧护所造，圆满。第二，印度智者胜友及大校译师班戴智积翻译、校对并定稿。此处所言：科判略多然与小注解相当，阿毗达磨极难但与此结合略知一分，虽与他例不同但契合慧护自意，愚者虽不喜然于随法者有益。科判能明晰总义、摘要、连接等，是观论之眼
3-304b
否则如童数石，仅数数亦难益于义解，故作此，依此当知详略法。此乃广大所知法类之一切宝藏源，七部阿毗达磨与《大毗婆沙》等善说河流汇为一百万之大法海正法《阿毗达磨藏》摄义科判宝鬘者，吉祥萨迦无垢传承讲修大法处吉祥天顶，持律慧明圣财数讲授《藏论》时由老尊米庞无垢慧撰，以此善愿佛陀珍贵教法以讲修方式长久增盛。吉祥！科判结尾作。


 །སྨྲས་པ། གང་དག་སྲིད་ལས་ཡིད་འབྱུང་རྣམ་གྲོལ་གྱི། །གོ་འཕང་དོན་གཉེར་བགྱིད་པའི་བློ་ལྡན་རྣམས། །ཆོས་རབ་རྣམ་འབྱེད་རྒྱས་པའི་ས་བོན་གྲུང་། །ཆོས་མངོན་མཛོད་ཡིན་ཀུན་ནས་འཇུག་པར་མཛོད། །དེ་ཕྱིར་གསུང་གསང་ཚིག་དང་དོན་གྱི་ཆ། །ཤིན་ཏུ་རྟོགས་པར་དཀའ་ཡང་ལྷག་བསམ་བློས། །གཟུར་གནས་བློ་ལྡན་འགའ་ལ་ཕན་སྙམ་སྟེ། །ཉུང་ངུས་དོན་རྣམས་གསལ་བའི་
3-305a
འགྲེལ་བཤད་བཀོད། །དེ་ལས་བྱུང་བའི་ལེགས་བཤད་ཤིང་རྟ་ཡིས། །གདུལ་བྱའི་ཡིད་མཁར་ཐུབ་བསྟན་ཉིན་བྱེད་དབང་། །བཟང་པོའི་གོ་ལར་དྲངས་ནས་རྨོངས་པའི་སྨག །བསལ་ནས་ཀུན་མཁྱེན་གོ་འཕང་འཐོབ་གྱུར་ཅིག །ཕན་བདེའི་འབྱུང་གནས་ཐུབ་པའི་ལུང་རྟོགས་ཆོས། །བསྟན་འཛིན་དམ་པས་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་སྒོ་ནས། །དུས་དང་ཕྱོགས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་ཀུན་ཁྱབ་སྟེ། །འགྲོ་རྣམས་ཕན་བདེའི་དཔལ་ལ་སྤྱོད་གྱུར་ཅིག །དེ་ཡང་སྙིགས་དུས་ཀྱི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཕྱོགས་ཀུན་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་དཔལ་ཐོབ་ཅིང་མཁས་པའི་མདུན་སར་མི་འཇིགས་པའི་སྤོབས་པ་མཆོག་ཏུ་དགེ་བ་མི་ཕམ་རིན་པོ་ཆེ་འཇམ་དཔལ་དགྱེས་པའི་རྡོ་རྗེའི་བཀའ་མཆན་འདིའི་ཁུངས་མངོན་པའི་རྒྱན་སོར་བཞག་ལས་ཚིག་སྣ་བསྡུས་པས་ཅུང་གོ་དཀའ་བ་རྣམས་གཞུང་དང་མཐུན་པར་དག་སྦྱོར་ཙམ་ལས་རང་ཚིག་གི་བསྲེ་བསླད་མེད་པར། ཁམས་གསུམ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་རྒྱལ་བ་ཀཿཐོག་པའི་སློབ་འབངས་ཡོངས་ཀྱི་ཐ་ཤལ་བཙུན་གཟུགས་སྐལ་བཟང་མིང་གིས་རྗེ་བླ་མ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་སི་ཏུ་རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་བཀའ་བཞིན་ཉིན་དགོན་བསམ་གཏན་གླིང་གི་སྒྲུབ་ཁང་དུ་ཞལ་བཤུས་པ་དགེ་ལེགས་འཕེལ།། །།འདི་ལྟར་ཀཿཐོག་སི་ཏུ་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་བདག་རྐྱེན་ལས་སྡེ་སྣོད་འཛིན་པ་སྐལ་བཟང་དབང་ཕྱུག་གིས་ས་བཅད་དང་ཕྱག་མཆན་དཀྱུས་སུ་བཀོད་པ་ལས། སླར་རབ་ཚེས་མེ་སྟག་ལོར་ཞེ་ཆེན་ཡང་དབེན་བདེ་མཆོག་བཀྲ་ཤིས་དགེ་འཕེལ་གླིང་དུ་ཀུན་གཟིགས་རྒྱལ་ཚབ་རིན་པོ་
3-305b
ཆེ་འགྱུར་མེད་པདྨ་རྣམ་རྒྱལ་དང་། ཁོ་བོ་ས་མནྟ་དྷརྨ་ཀཱིརྟི་བཅས་པས་ཕྱག་མཆན་འགྲེལ་པར་གཏུགས་ནས་ཞུས་ཤིང་དག་པར་བྱས་པ་འདིས་བསྟན་འགྲོ་ལ་ཕན་པ་བླ་ན་མེད་པ་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་རྒྱུན་མི་ཆད་པ་ནམ་མཁའ་དང་མཉམ་པར་གྱུར་ཅིག། །།ཨོཾ་སྭ་སྟི། རྒྱ་ཆེའི་ཆོས་མངོན་རིན་ཆེན་མཛོད་ཁང་གི། །བྱེད་པོ་སངས་རྒྱས་གཉིས་པ་དབྱིག་གི་གཉེན། །འཇིག་རྟེན་ཀུན་གྱི་མིག་གཅིག་གཞུང་བཟང་འདི། །མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཐོས་པའི་ནོར་གྱི་མཆོག༡།འདི་ཡོད་པས་ནི་ཀུན་མཁྱེན་ཆེ་ཐོབ་ཅིང་། །འདི་དོན་བཀྲལ་ལ་འཛམ་གླིང་མཛེས་རྒྱན་དེ། །སླར་ཡང་དངོས་བྱོན་འཇམ་དབྱངས་བླ་མ་ནི། །མི་ཕམ་རྒྱ་མཚོ་ལས་གཞན་སུ་ཞིག་ཡོད། ༢། གང་གི་རྣམ་འགྲེལ་རྣམ་གསལ་མེ་ལོང་གི ། ངོ་མཚར་འཕྲུལ་ཆེན་ཤིང་གི་ལྷ་མོས་བཟུང་། །འདིར་ལྟོས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གོ་འཕང་ནི། །དཀའ་བ་མེད་པ་མྱུར་དུ་ཐོབ་ངེས་སོ།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
所言：凡厌离世间渴求解脱
果位的智者们，
正法抉择广大种子
阿毗达磨藏请全面趣入。
故虽佛密语词义部分
极难了解然以增上意乐心
为利益中立智者
略述明晰
3-305a
义理之注解。由此所生善说车乘
引导所化心城佛法日主
至善轮中，除愚痴暗
愿证一切智果位。利乐源泉佛陀教证法
由圣持教者持护弘扬
遍满时方轮
愿众生享受利乐荣耀。复次浊世遍智方圆胜德获得者，于智者前无畏辩才极善米庞仁波切文殊喜金刚加持文，本源《现观庄严》原文，因略语难解部分，仅依论文校正无己语混杂，三界法王胜者噶陀学徒中最下卑僧形象扎桑名者，依主尊上师遍智司徒持金刚教言，于日贡寺三摩地洲修行处抄录，愿善增。如是由噶陀司徒班钦仁波切助缘，三藏持明扎桑旺秀将科判及批注编入原文中。后于胜生火虎年于协钦内修胜乐吉祥增福洲，普见法王继承者仁波
3-305b
切久美巴玛南嘉与我萨曼塔达磨格尔德等，对照批注与注释校勘修正，愿此对教法众生无上广大利益相续不断如虚空般。嗡萨瓦斯提！广大对法珍宝藏殿创造者第二佛慧护，世间一切独眼此善论，智者闻法财之最。¹因有此得广大遍智果，释此义饰庄严瞻部洲，再次真身现文殊上师，除米庞海外复有谁。²彼之注释明晰镜大神变木天女持，观此定能迅速无障难，证得一切智果位。


 ༣། ཞེས་པའང་ཞེ་ཆེན་ནས་སྐྱབས་རྗེ་རྒྱལ་ཚབ་རིན་པོ་ཆེའི་དགོངས་རྫོགས་སུ་སྤར་དུ་བསྒྲུབ་སྐབས་མཁྱེན་བརྩེའི་དབང་པོའི་སྤྲུལ་མིང་འཛིན་པ་འཇམ་དབྱངས་བློ་གྲོས་རྒྱ་མཚོས་བྲིས་པ་སིདྡྷི་དྡྷ་བ་ཏུ།། །།ལེགས་བཤད་ཉི་ཟླའི་སྣང་བས་འཛམ་གླིང་ཁྱོན། །ཀུན་ཏུ་རབ་ཁྱབ་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་འབར་ཞིང་། །བཤད་སྒྲུབ་པདྨའི་དགའ་ཚལ་རབ་རྒྱས་པ། །རྟག་ཏུ་མི་ཉམས་གོང་ནས་གོང་འཕེལ་ཤོག །ཤིང་སྦྲུལ་ཟླ་༧ ཚེས་༤ ལ་འཕྲལ་དྲན་དགེ། །ཚོགས་གཉིས་འོ་མཚོ་བསྲུབས་ལས་ཉེར་འཁྲུངས་བའི། །
3-306a
མཚན་དཔེའི་དཀྱིལ་འཁོར་ཆ་ཤས་ཡོངས་སུ་རྫོགས། །ཆོས་འཁོར་གསུམ་གྱི་སྣང་བས་སྲིད་པའི་ཁྱོན། །གསལ་མཛད་ཐུབ་པ་ལྷ་མིའི་བླ་མར་འདུད། ༡ ། རྒྱལ་བསྟན་བདོག་རྒུས་དབུལ་བ་གངས་ལྗོངས་སུ། །འཕགས་ཡུལ་རིན་ཆེན་གླིང་ནས་ཆོས་ཀྱི་ནོར། །འཛད་མེད་འདྲེན་པའི་དེད་དཔོན་ཆེ་རྒུའི་མགོན། །མཚོ་སྐྱེས་རྡོ་རྗེའི་བཀའ་དྲིན་མི་དྲན་སུ། ༢ །རྒྱལ་བའི་དགོངས་པ་རྙོག་མེད་བཀྲལ་བ་ལ། །རྒྱལ་བ་ཉིད་དང་རྣམ་དབྱེར་མི་མངའ་བ། །རྒྱལ་བས་ལུང་བསྟན་སློབ་དཔོན་དབྱིག་གཉེན་ཆེ། །རྒྱལ་སྲས་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཚོགས་ན་མཐོ། །༣ མངོན་པའི་སྡེ་སྣོད་ཟབ་ཡངས་རྒྱ་མཚོ་ནས། །དྲངས་མཁས་འཇམ་མགོན་མི་ཕམ་རྣམ་རྒྱལ་གྱི། །ཐུགས་ཀྱི་དབལ་བེའུ་འཁྱིལ་གང་འདིར་བསྩལ་བ། །གུས་པས་མཆོད་ལ་མི་བྲེལ་འདི་ན་སུ། །༤ མགོན་དེའི་རྣམ་དཔྱོད་ཉམས་དགའི་སྐྱེད་ཚལ་ནས། །སྔོན་མེད་ལེགས་བཤད་ཨུ་དུམ་ཝ་ར་འཛུམ། །ཉེས་བཤད་འདམས་ཀྱི་དྲི་མའི་ཆ་བྲལ་བས། །གཟུར་གནས་མཁས་པའི་རྐང་དྲུག །ཡིད་དབང་འཕྲོག ༥ །ཚུལ་འདི་མི་ཉམས་ཀུན་ཏུ་འཕེལ་བའི་ཕྱིར། །གཅིག་ལས་དུ་མར་འཇོ་བ་པར་གྱི་འཕྲུལ། །རིན་ཆེན་དྭངས་ཤེལ་ངོས་སུ་བརྒྱ་ཕྲག་གཟུགས། །འཆར་དང་ཆོས་མཚུངས་
3-306b
སྤེལ་བའི་དགེ་ཚོགས་ཀྱིས། ༦ །ཐུབ་པའི་བསྟན་པ་སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་དུ། །ངེས༷་དོན༷་སྙིང་པོའི་རིང་ལུགས་འཛིན་པའི་སྡེ། །དགའ༷་བ་བརྒྱ་ཕྲག་ལྡན་པའི་ཚལ༷་ཆེན་པོས། །མཚོན་པའི་འཛམ་གླིང༷་ཐ་གྲུར་ཁྱབ་གྱུར་ཅིག ༧ །བསྟན་འཛིན་ཚོགས་རྣམས་ཞབས་པད་ཡུན་དུ་བརྟན། །མཛད་འཕྲིན་ནམ་མཁའི་མཐའ་དང་མཉམ་པར་བརྡལ། །རིག་གྲོལ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོའི་དཔལ་མངའ་བ། །བསླབ་གསུམ་ངུར་སྨྲིག་འཛིན་པས་ཁེངས་གྱུར་ཅིག༨། ཁམས་གསུམ་སྲིད་པའི་བཙོན་ཁང་དོས་དྲག་པོར། །ལས་ཉོན་ཞགས་པས་བཅིངས་པའི་མ་རྒན་རྣམས། །རྣམ་གྲོལ་གཏན་བདེའི་ཁང་བཟང་རིན་པོ་ཆེར། །ངལ་མེད་བདེ་བླག་བགྲོད་པའི་རྒྱུར་གྱུར་ཅིག ༩ །ཅེས་པའང་དམ་
3-307a
ཆོས་རིན་པོ་ཆེ་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་མཆན་འགྲེལ་བློ་གསལ་དགྱེས་པའི་མགུལ་རྒྱན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཉིད་སྔ་འགྱུར་རིག་གཞུང་སློབ་གཉེར་ཁང་ངེས་དོན་དགའ་ཚལ་གླིང་གི་གསུང་རབ་རྒྱུན་སྤེལ་འཕྲུལ་པར་ཁང་ནས་པར་བསྐྲུན་ཞུ་སྐབས་པར་བྱང་སྨོན་ཚིག་ཏུ་མཁས་པ་དང་གྲུབ་པའི་འབྱུང་གནས་འོག་མིན་གཉིས་པ་ཨོ་རྒྱན་སྨིན་གྲོལ་གླིང་གི་ཆོས་སྡེ་ཆེན་པོའི་གྲལ་མཐར་བསྙེགས་པ་མཁོ་སྤྲུལ་འགྱུར་མེད་མདོ་རྒྱུད་རྒྱ་མཚོས་སྨོན་པ་དགེ་ལེགས་སུ་གྱུར་ཅིག། །།

这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
³此亦于协钦为怙主法王子仁波切圆寂事业付印之际，由持钦则旺波转世名者嘉扬洛卓嘉措所写，愿成就。善说日月光明照瞻部，遍满吉祥祥瑞燃光辉，讲修莲苑极繁盛，恒时不衰愈增长。木蛇七月四日暂记善。二资粮乳海搅拌而生出，
3-306a
相好坛城圆满具支分，三转法轮光明照世间，能仁天人导师敬顶礼。¹如来教法珍宝缺乏雪域中，圣地珠宝洲中取法财，无尽引导船主众怙主，莲生金刚恩德谁不念。²解释佛陀无垢意趣中，与佛无别无二无分别，佛陀授记大师慧护尊，菩萨圣众行列中高耸。³从阿毗达磨藏深广海中，善巧引出文殊怙主弥勒胜，心中火水涡流所赐予，谁不尊敬恭敬此供奉。⁴彼怙主智慧悦意花园中，未曾有善说优昙钵花绽放，远离恶说泥垢诸瑕疵，夺取中立智者蜂群心。⁵为使此法不衰普增长，一成多现之奇妙印刷术，如同净水晶面现百形，相同法理
3-306b
弘扬诸善资。⁶佛陀教法普遍尤其是，了义精髓传承持有教，具百喜乐大花园，愿遍布瞻部洲四方。⁷持教众等莲足恒久稳，事业广大等同虚空际，具足智解功德大海荣，持三学僧装者遍充满。⁸三界生死牢狱重负下，业惑绳索所缚诸老母，解脱永乐珍贵宫殿中，无疲轻易前往愿成因。⁹此乃正
3-307a
法珍宝阿毗达磨藏批注解《慧明喜颈饰》一书，于宁玛教法学院了义喜园洲圣典流通印刷厂付印之际，作为印文祈愿颂，由智者成就源泉第二密严翁金明卓林大寺院末席寇珠久美多杰嘉措祈愿，祝愿吉祥。


ཅེས་པའང་དམ་
3-307a
ཆོས་རིན་པོ་ཆེ་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་མཆན་འགྲེལ་བློ་གསལ་དགྱེས་པའི་མགུལ་རྒྱན་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཉིད་སྔ་འགྱུར་རིག་གཞུང་སློབ་གཉེར་ཁང་ངེས་དོན་དགའ་ཚལ་གླིང་གི་གསུང་རབ་རྒྱུན་སྤེལ་འཕྲུལ་པར་ཁང་ནས་པར་བསྐྲུན་ཞུ་སྐབས་པར་བྱང་སྨོན་ཚིག་ཏུ་མཁས་པ་དང་གྲུབ་པའི་འབྱུང་གནས་འོག་མིན་གཉིས་པ་ཨོ་རྒྱན་སྨིན་གྲོལ་གླིང་གི་ཆོས་སྡེ་ཆེན་པོའི་གྲལ་མཐར་བསྙེགས་པ་མཁོ་སྤྲུལ་འགྱུར་མེད་མདོ་རྒྱུད་རྒྱ་མཚོས་སྨོན་པ་དགེ་ལེགས་སུ་གྱུར་ཅིག། །། 
3-307b



这些是用于人类学和语言学术用途的藏文直译成简体中文：
此乃正
3-307a
法珍宝阿毗达磨藏批注解《慧明喜颈饰》一书，于宁玛教法学院了义喜园洲圣典流通印刷厂付印之际，作为印文祈愿颂，由智者成就源泉第二密严翁金明卓林大寺院末席寇珠久美多杰嘉措祈愿，祝愿吉祥。
3-307b


